CHƯƠNG 1 MOT SÓ VAN ĐÈ LÝ LUAN VE NGUYÊN TÁC BOI THƯỜNG THIET HAI NGOAI HOP DONG 1. Khái quát chung về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp dong 1.Khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Trach nhiệm bôi thường thiệt hei ngoài hợp đông là chế đính bất nguồn từ một chê định chung nhật đó là trách nhiém dân sự. Trách nhiém dân sự được biểu là trách nhiệm pháp lí mang tinh tai sản được áp dung đối với người vi phạm pháp luật dân sự nhằm ba dap về tôn that vật chất, tinh than cho người bi hei. Chủ thê của quan hệ trachnhiém dan sự có thé là cá nhân, người dai diện của pháp nhân, các tô chức không có tư cách pháp nhân Quan hệ “ngoài hợp đông” được hiểu là trước do giữa người gây thiét hai và người bi thiệt hại không có giao kết hợp đông hoặc giữa ho có giao két hợp đông nlưưng hành vi gây thiệt hai không thuộc hành vi vi pham hợp đẳng, Trongkhoa học pháp lý trên thê giới, có nhiều học thuyết về trách nluiệm bôi thường, thiệt hai ngoài hợp đông được hình thành và phát trién qua nhiéu thời kỳ lịch sử khác nhau, trong đỏ có hai học thuyét điển bình vẫn tổn tại trong khoa học pháp ly dân sư hiện.
dei, đó là học thuyết cô điển (quan điểm cô điển) và học thuyết trách nhiém khéch quan (quan điểm trách nhiém khách quan, hay còn gọi là thuyết rủi z0). Những người theo thuyết cô điển cho rằng “cẩn phat có một sự quá thất (có lỗi) mới có trách nhiệm dân sự”. Theo học thuyết này, người bị thiệt hai muôn được bai thường thi phải chứng minh lỗi của người gây thiệt hai. Những tư tưởng trong học thuyét nay còn tôn tại cho đền tân ngày nay và được cụ thé hóa trong nhiêu hệ thống pháp luật trên thé giới, trong đó có Việt Nam.
Từ trước khi Bộ luật Dân sự 201 5 ra đời, trong khoa hoc pháp ly dân sự, khi nói dén trách nhiém bôi thường thiệt hai ngoài hợp đồng, hậu hết các nha nghién cứu đều dong nhật cho rằng trách nhiém bôi trường thiệt hai ngoài hợp đông xuất phát từ hành vi vi pham pháp luật (hành vi gây thiệt hai). Có quan điểm cho rang “Trách nhiệm dan sự ngoài hop đồng là trách nhiệm của người có hành vi trái pháp luật gây thiệt hại cho người khác về tài sản sức khỏe, tinh mạng các quyền nhân thân “2Ý kiên khác lei nhận định ring “Trach nhiệm bồi thường tiệt hai ngoài hop đồng là quy đình của luật đân sự nhằm buộc người có hành vi xâm phạm đến tài sản ! Vũ Văn Nấu (1963), “Vigt Nam Dain lật hước Kido — Quyển TT Nghia vụ vit Rad ước”, NXB. Bộ quốc ga giáo duc, tr461. 2 Chat biển: Pham Vấn Tuyết.
Trần Thị Hn (2022) “Giáo minh indt đấu sự Tap 2”, Trường Đại học Luật Ha Nội NXB Tuphúp, Hà Nội Tr477. sức khỏe, tinh mạng. của các chủ thé khác mà gây thiệt hại phải bôi thường những thuật hai mà mình gây ra “3 Căn cứ quy định tại Điều 604 Bộ luật Dân sự 2005 có thể nhận thay, trách nhiém bai thường thiệt hei ngoài hợp đông ở thời điểm đó được nhận đính sẽ phát sinh khi có lỗi có ý hoặc vô ý của người gây thiệt hại: “Người nào có lỗi có ý hoặc vô ý xâm phạm đến tinh mạng sức khỏe, danh dự nhânphẩm, tụ tin tài sản các quyên, lợi ích hợp pháp khác của cả nhân, xâm phạm đến danh đụ, tạ tín tài sản của pháp nhân hoặc các chit thé khác mà gay ra thiét hai thì phải bồi thường” Thực tê cho thay, học thuyết này chỉ plrù hợp với trường hợp bôi thường thiệt hai do hành vi của cơn người gây ra, đôi với trường hợp do tải sản gây ra thì khi áp dung quy dinh nay sẽ bộc 16 nhiéu điểm hạn chế. Bên cạnh đó, có những trường hợp sư kiện gây thiệt hai xây ra mà người bị thiệt hại khong thé chứng minh được lỗi của người gây thiệt bại hoặc thiệt hai xây ra ma không một chủ thê nào có lễ.
Do đó, “nếu bude nạn nhân phải dẫn chứng lỗi, tức là giản tép bác bé quyền đời bồi thường của nạn nhân “4 Bộ luật Dân sự 201 5 ra đời với những sự thay đổi đáng ké về quy đính bêi thường thiệt hại ngoài hợp đẳng, cũng xuất phát từ sự thay đổi về quan điểm lập pháp. Theo quy đính tại Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, trách nhiém bôi tường thiệt hại do hành vi hay do tai sin gây ra đều không phụ thuộc vào điều kiện lỗi, tức là người bị thiệt hại chỉ cần chứng minh có thiệt hại xảy ra, có nguyên nhân gây thiệt hei và có môi quan hệ nhân quả là đã có thể yêu câu người gây thiệt hại hoặc người có liên quan phải bôi thường thiệt hại. Theo quan đêm của những người theo học thuyét trách nhiém khach quan (ly thuyết rủi ro), trách nhiém bôi thường thiệt hại phát sinh không plu thuộc vào yêu tổ lỗ: của bất cử chủ thé nao. Những người ủng hô cho học thuyết này thường đưa ra nhiều lý do dé bảo vệ, và một trong những lý do có tính thuyết phuc nhét đó là “ly do công bang xã hội”.
Đây không phải là học thuyết mới xuất hiện trong pháp luật dân sự hiện đại, mà nó xuất hiện từ thời La Mã cô đại. Trong thời kỳ La Mã cô đại, “Hai một sự tốn hai đãi do một súc vat hay một người nỗ lệ gây ra người chit phải chiu trách nhiệm ”Š Cho *_ Nguyễn Vin Hoi (2017), “Thich nhiện BOTH do tả sim gây ra theo pháp indt dim sur Một Meow’, hận íntiên Si Liệt học, Tường Daihoc Luật Ha Nội tr, 380. : cS +NGryễn Vin Hơi (2017), “Trach nhiệm BTTHio tii san gây ra theo pháp Ina dân sự Viet Nom” kiến niên si Lrật bọc, Trường Đạihọc Luit Ha Nội tr 16. 7 _Regyen Nin Bien (1092) “Ngũ rain sgương Bit ins Vit Net Sih duyên.
NHB Chine Quóc Gà, ¡ 243. 2 VÑ Vin Mẫu (1963), “Mặt Nam Dan luật hước Bio — Quyên IZ: Ngiễu vụ vũ khế tóc”, NXB. Bộ quốc ga gito aac, 560. đến ngày nay, học thuyết này van tên tại và được nhiéu luật gia, hoc giả, nhà nghiên cứu.
Trén cơ sở những phân tích ở trên có thé thay rằng, trong khoa học pháp lythé giới vấn còn tên tại các học thuyết đối lập nhau về trách nhiém bai thường thiệt hai ngoài hợp đông Mặc dù vậy, mỗi học thuyết đều dua trên nên tang những lý luận vững chắc và vẫn được áp dung ở các quốc gia khác nhau cho đến tên ngày nay. Có thé nhận thay rằng quy đính về trách nhiệm bôi thường thiệt hại ngoài hợp đông của pháp luật Việt Nam được xây dung trên cơ sở van dụng linh hoat các nên tảng lý luận từ các học thuyết trên. Như vậy, khái niém trách nhiém béi thường thiệt hei ngoài hợp đồng có thé được biểu nhy sau “Trách rửiệm bồi thường thiệt hại ngoài hop đồng là trách nhiém đân sự mà trong đỏ một hoặc nhiêu chit thé cô trách nhiệm bồi thường thiệt hai phải bù đấp những tôn that về vật chất và tình thần mà người bị thiệt hại phi gánh chi khi các đối tương được pháp luật bảo vệ bi xâm phạm ” 11. Đặc điểm của trách nhiệm bôi throug thiệt hại ngoài hợp đồng Trách nhiém bôi thường thiệt hai ngoài hop đông là một loại trách nhiệm dân sự, do đó nó mang đây đủ các đặc điểm của trách nhiệm dân swla: () sự cưỡng chế của Nhà rước và do cơ quan nha rrước có thêm.
quyền áp dung, (ii) chỉ áp dụng khi có hành vi vi pham pháp luật và chỉ áp dụng đối với người có hành vi vi phạm; (iii) luôn mang lei hậu quả bat lợi cho người có hành vi vi phạm. Ngoài ra, trách nhiệm bôi thường thiệt hai ngoài hợp đồng còn có những đặc điểm 1iêng như sau: That nhất, chủ thé chiu trách nhiệm bêi thường thiệt hại ngoài hợp đông không được xác đính trước, trách nhiém do có thé phát sinh giữa các chủ thể chưa tùng có quan hệ hợp dong hoặc đã có quan hệ hợp dang nhung thiệt hại xây ra không liên quan dén những thỏa thuên trong hợp đông Như vậy, chỉ khi phát sinh trách nhiém bồi thường thiệt hai ngoài hợp dong thi chủ thé chịu trách nhiệm bôi thường thiệt hại và chủ thé được bai thường mới được xác định Trach nhiém dân sự được áp dung dua trên nguyên. tắc bình đẳng không phân biệt địa vi pháp lý giữa các chủ thé trong quan hệ That hai, trách nhiém bôi thường thiệt hại cũng có thé áp dung đôi với người thứ ba theo như quy định tạ Điều 586 Bồ luật Dân sự năm 2015, theo đó có nhiéu trường hop người gây ra thiệt hai không phải bôi thường thiệt hai ma chủ thể bôi thường là người tử ba. Đối với cá nhân, nêu cá nhân đưới 18 tuổi và không có tài sản đề béi thường thi cha, mẹ sẽ bôi thường Tương tự, người mat năng lực hanh vi dân sự,người có khó khan *PGS TS Đỗ Văn Dai, “Lut Đối thưởng ?hiệt hai ngoài hop đống Mặt nam, Bion án vũ Dink hận bản án": Tập 3, NKB Hing Đúc, Hội Luật gn Việt Nea.
16 10 trong nhận thức, làm chủ hành vi gây thiệt hai ma có người giám hộ thì người giám hộ phải bai thường bang tải sản của mình nêu những người này không co đủ tài sản dé bôi Thứ ba, trách nhiệm bôi thường thiệt hai ngoài hợp đồng nói riêng có thê thực hiện. theo ý chi của cá nhân. Nội dung của đặc điểm nay được thé biện tai khoản1 Điều 585 Bé luật Dân sự năm 2015: “Các bền có thé thỏa thuận về mức bồi thường hình thức bồi thường bằng tiền, bằng hiện vật hoặc thực hiển một công việc, phương thức bồi thường một lần hoặc nhiều lan, trừ tường hợp pháp luật có quy đình khác “Ÿ. Theo đó, khi phat sinh quan hệ bôi thường thiệt hại ngoài hợp dong, các chủ thé có quyên thỏa thuận về moi van đề liên quan dén quyên và nglife vụ của các bên nh mức bôi, phương thức bôi thường hình thức bai thường, Việc thỏa thuận này có thé được xảy ra trước, trong hoặc sau khi tranh chấp về béi thường thiệt hai da được Tòa án có thẩm quyên giải quyết, nêu các bên không có thỏa thuận, các vân dé pháp lý có liên quan dén bôi thường thiệt hại sé được giải quyết theo quy đính của pháp luật.
Thí te, trách nhiém bôi thường thiệt hei ngoài hợp đông nhằm khắc phục thiệt hai đã gây ra.