Nghiên cứu khoa học cấp trường về quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo theo pháp luật Việt Nam

Khám phá quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo theo pháp luật Việt Nam qua đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường chi tiết.

• Tác giả: Nguyễn Thị Long
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Long
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật
• Đề tài: Quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo theo pháp luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Nghiên cứu khoa học cấp trường
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH SÁCH THÀNH VIÊN THAM GIA
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN SỞ HỮU CỦA CƠ SỞ TÔN GIÁO, TỔ CHỨC TÔN GIÁO
• 1.1. Khái quát chung về quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo. Khái niệm và đặc điểm cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo, nhà tu hành
• 1.2. Quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo. Khái quát chung về tài sản của tổ chức tôn giáo (giáo sìn)
• 1.3. Các giai đoạn hình thành và phát triển pháp luật về quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo tại Việt Nam
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ QUYỀN SỞ HỮU CỦA CƠ SỞ TÔN GIÁO, TỔ CHỨC TÔN GIÁO
• 2.1. Thực trạng quy định pháp luật Việt Nam hiện hành về quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo
• 2.2. Quy định pháp luật về đặc chủ thể của cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo trong quan hệ sở hữu
• 2.3. Quy định pháp luật về các căn cứ xác lập quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo
• 2.4. Quy định pháp luật về nội dung quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo
• 2.5. Quy định pháp luật về giới hạn thực hiện quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo
• 2.6. Quy định pháp luật về các căn cứ chấm dứt quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo
• 2.7. Thực trạng thực thi pháp luật về quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo
• 2.8. Bình luận một số vụ việc điển hình trong việc xác định giáo sản, cách thực hiện quyền sở hữu của nhà hành, cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo tại Việt Nam trong thời gian qua
• 2.9. Nguyên nhân của một số tồn tại, hạn chế hoạt động thực hiện pháp luật về quyền sở hữu của một số cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo, người tu hành tại Việt Nam
• 2.10. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN SỞ HỮU CỦA CƠ SỞ TÔN GIÁO, TỔ CHỨC TÔN GIÁO
• 3.1. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật
• 3.2. Xây dựng các quy định hướng dẫn cụ thể Luật Tín ngưỡng, tôn giáo đảm bảo quyền tự quyết của cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo đối với tài sản
• 3.3. Hoàn thiện quy định pháp luật về nghĩa vụ tài chính của cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo với nhà nước
• 3.4. Hoàn thiện quy định pháp luật về quyền sở hữu của nhà tu hành; giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 4. PHẦN II: BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ
• 4.1. CHUYÊN ĐỀ 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN SỞ HỮU TÀI SẢN CỦA CƠ SỞ TÔN GIÁO, TỔ CHỨC TÔN GIÁO
• 4.2. Tiểu kết chuyên đề 1
• 4.3. DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 4.4. CHUYÊN ĐỀ 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ QUYỀN SỞ HỮU CỦA CƠ SỞ TÔN GIÁO, TỔ CHỨC TÔN GIÁO
• 4.5. CHUYÊN ĐỀ 3: THỰC TRẠNG QUYỀN SỞ HỮU CỦA CƠ SỞ TÔN GIÁO, TỔ CHỨC TÔN GIÁO TẠI VIỆT NAM - NGUYÊN NHÂN VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN
• PHẦN III: BÁO CÁO TÓM TẮT
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO CỦA ĐỀ TÀI
• PHẦN IV: BÀI BÁO KHOA HỌC

Tóm tắt

I. Quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo

Quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo là một vấn đề pháp lý quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các quy định hiện hành về quyền sở hữu tài sản của các tổ chức tôn giáo. Cơ sở tôn giáo được xác định là các địa điểm thờ tự, tu viện, và các cơ sở vật chất khác phục vụ cho hoạt động tôn giáo. Pháp luật Việt Nam đã có những quy định cụ thể về việc xác lập, quản lý, và sử dụng tài sản của các cơ sở này. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh chấp phát sinh liên quan đến việc xác định quyền sở hữu đối với các tài sản được hình thành từ sự đóng góp của cộng đồng.

1.1. Khái niệm và đặc điểm

Cơ sở tôn giáo là những địa điểm được sử dụng cho mục đích thờ cúng, tu hành, và các hoạt động tôn giáo khác. Quyền sở hữu của các cơ sở này bao gồm quyền chiếm hữu, sử dụng, và định đoạt tài sản. Đặc điểm nổi bật của quyền sở hữu này là tính cộng đồng, vì nhiều tài sản được hình thành từ sự đóng góp của các tín đồ. Pháp luật Việt Nam đã ghi nhận và bảo vệ quyền sở hữu này thông qua các văn bản pháp lý như Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo năm 2016.

1.2. Các giai đoạn phát triển

Quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển trong lịch sử pháp luật Việt Nam. Từ thời kỳ phong kiến đến hiện đại, các quy định về quyền sở hữu đã được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh xã hội. Giai đoạn hiện nay, pháp luật Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng trong việc bảo vệ quyền sở hữu của các tổ chức tôn giáo, đặc biệt là sau khi Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo năm 2016 được ban hành.

II. Quy định pháp luật hiện hành

Pháp luật Việt Nam hiện hành đã có những quy định cụ thể về quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo. Các quy định này bao gồm việc xác lập quyền sở hữu, quản lý tài sản, và giải quyết tranh chấp. Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo năm 2016 là văn bản pháp lý quan trọng nhất điều chỉnh vấn đề này. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc áp dụng các quy định này vào thực tiễn, đặc biệt là trong các vụ tranh chấp về tài sản tôn giáo.

2.1. Xác lập quyền sở hữu

Việc xác lập quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo được thực hiện thông qua các thủ tục pháp lý cụ thể. Pháp luật Việt Nam quy định rõ ràng về việc đăng ký tài sản và các thủ tục liên quan. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh chấp phát sinh do sự không rõ ràng trong việc xác định chủ sở hữu đối với các tài sản được hình thành từ sự đóng góp của cộng đồng.

2.2. Quản lý và sử dụng tài sản

Cơ sở tôn giáo có quyền quản lý và sử dụng tài sản của mình theo quy định của pháp luật Việt Nam. Tuy nhiên, việc quản lý tài sản tôn giáo đòi hỏi sự minh bạch và công khai để tránh các tranh chấp phát sinh. Các quy định hiện hành đã có những hướng dẫn cụ thể về việc quản lý tài sản, nhưng việc áp dụng vào thực tiễn vẫn còn nhiều khó khăn.

III. Thực trạng và giải pháp

Thực trạng quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo tại Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều bất cập trong việc thực thi pháp luật. Các tranh chấp về tài sản tôn giáo vẫn còn phổ biến, đặc biệt là liên quan đến việc xác định quyền sở hữu đối với các tài sản được hình thành từ sự đóng góp của cộng đồng. Để giải quyết vấn đề này, cần có những giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.

3.1. Thực trạng tranh chấp

Các tranh chấp về quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo thường xảy ra do sự không rõ ràng trong việc xác định chủ sở hữu đối với các tài sản được hình thành từ sự đóng góp của cộng đồng. Pháp luật Việt Nam hiện hành chưa có những quy định cụ thể để giải quyết các tranh chấp này, dẫn đến nhiều vụ việc kéo dài và phức tạp.

3.2. Giải pháp hoàn thiện

Để hoàn thiện pháp luật về quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo, cần có những sửa đổi và bổ sung các quy định cụ thể. Đặc biệt, cần xây dựng các hướng dẫn chi tiết về việc xác lập, quản lý, và sử dụng tài sản tôn giáo. Ngoài ra, cần nâng cao nhận thức của các tổ chức tôn giáo và cộng đồng về quyền sở hữu và các quy định pháp luật liên quan.

Nội dung chính

Báo Cáo Nghiên Cứu Khoa Học: Quyền Sở Hữu Của Cơ Sở Tôn Giáo, Tổ Chức Tôn Giáo Theo Pháp Luật Việt Nam

---

Tóm tắt nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Trường "Quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo theo pháp luật Việt Nam" (Mã số: LH-2020-21/ĐHL-HN) do ThS. Nguyễn Thị Long làm chủ nhiệm cùng nhóm tác giả thuộc Trường Đại học Luật Hà Nội và Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam thực hiện, tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu trung tâm: Làm thế nào để hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quyền sở hữu tài sản (giáo sản) của cơ sở, tổ chức tôn giáo và nhà tu hành nhằm vừa bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, vừa giải quyết triệt để các tranh chấp tài sản phức tạp trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập hiện nay?

Áp dụng phương pháp tiếp cận liên ngành giữa Luật học Dân sự, Xã hội học Tôn giáo và Luật so sánh quốc tế, đề tài phân tích toàn diện các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 cùng hệ thống văn bản pháp lý chuyên ngành.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra những "khoảng trống" pháp lý nghiêm trọng trong việc phân định ranh giới giữa tài sản tôn giáo tập thể (giáo sản) và tài sản riêng của nhà tu hành; cơ chế đại diện và quyền đứng tên quyền sử dụng đất tôn giáo; cùng sự bất cập trong quy chế quản lý tài chính đối với tiền công đức, tài trợ.

Công trình đưa ra hệ thống kiến nghị chính sách mang tính đột phá nhằm sửa đổi, bổ sung các quy định dân sự, đất đai và tài chính, tạo hành lang pháp lý minh bạch cho hoạt động tôn giáo tại Việt Nam.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận lớn quần chúng nhân dân. Thống kê của Ban Tôn giáo Chính phủ cho thấy Việt Nam hiện có 43 tổ chức thuộc 16 tôn giáo được công nhận, hơn 55.000 chức sắc, gần 30.000 cơ sở thờ tự và trên 26 triệu tín đồ (chiếm khoảng 27% dân số cả nước). Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, khối lượng tài sản thuộc quyền quản lý, sử dụng của các tổ chức tôn giáo ngày càng gia tăng với giá trị vật chất và văn hóa vô cùng to lớn.

Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng pháp luật thời gian qua đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn và xung đột gay gắt:

• Sự lúng túng trong xác lập quyền sở hữu: Hàng loạt vụ việc tranh chấp tài sản phức tạp phát sinh, điển hình như vụ việc xác định khối tài sản ruộng đất trị giá hàng trăm tỷ đồng của nhà sư trụ trì sau khi rời chùa; việc phân định sở hữu tại các quần thể tâm linh du lịch quy mô lớn; hay nghĩa vụ tài chính khi chức sắc, tu sĩ vay mượn tiền để xây dựng cơ sở thờ tự.
• Khoảng trống lý luận và lập pháp: Các công trình nghiên cứu trước đây tại Việt Nam thường chỉ tiếp cận tôn giáo dưới lăng kính lịch sử, văn hóa, xã hội hoặc bình luận chế định vật quyền dân sự nói chung mà chưa đi sâu vào đặc thù pháp lý của "giáo sản". Các đạo luật như Bộ luật Dân sự năm 2015 và Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 chưa có sự tương thích hoàn toàn, thiếu vắng các quy định hướng dẫn chi tiết về quyền định đoạt, thừa kế và nghĩa vụ tài chính của chủ thể tôn giáo.

Nghiên cứu này có tính thời sự cấp thiết và tầm quan trọng chiến lược, góp phần cụ thể hóa tinh thần Hiến pháp năm 2013 về quyền tự do tín ngưỡng, tạo lập môi trường pháp lý công bằng, hạn chế nguy cơ lợi dụng danh nghĩa tôn giáo để trục lợi cá nhân, đồng thời bảo vệ các giá trị di sản văn hóa tâm linh của cộng đồng.

---

Methodology và approach

Đề tài được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp đa dạng các phương pháp nghiên cứu khoa học chuyên sâu:

1. Thiết kế nghiên cứu (Research Design): Đề tài thiết kế cấu trúc 3 phần logic: Xây dựng khung lý luận về quyền sở hữu tôn giáo $\rightarrow$ Đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành $\rightarrow$ Đề xuất hệ thống giải pháp, kiến nghị lập pháp.
2. Phương pháp thu thập dữ liệu (Data Collection):
   • Dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp các văn bản quy phạm pháp luật qua các thời kỳ (Pháp lệnh năm 2004, Luật năm 2016, Nghị định 162/2017/NĐ-CP, Nghị định 110/2018/NĐ-CP, các dự thảo thông tư của Bộ Tài chính).
   • Dữ liệu thực tiễn: Thu thập các báo cáo tổng kết ngành từ Ban Tôn giáo Chính phủ, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, cùng hồ sơ các vụ tranh chấp quyền sở hữu tài sản tôn giáo tại các Tòa án địa phương.
3. Kỹ thuật phân tích & So sánh pháp luật (Comparative Law):
   • Đối chiếu với hệ thống thông luật (Common Law) tại Anh và Mỹ về việc Tòa án sử dụng giáo lý truyền thống làm công cụ xác định chủ quyền giáo sản.
   • Tham chiếu mô hình công nhận tư cách pháp nhân phi thương mại cho tổ chức tôn giáo tại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
   • Khảo cứu mô hình phân định quyền tự chủ tài chính tôn giáo tại các quốc gia Châu Âu.
4. Độ tin cậy và giá trị khoa học: Nghiên cứu bảo đảm tính khách quan thông qua sự phối hợp giữa các nhà nghiên cứu luật học thuần túy và thành viên đại diện cơ quan điều hành tôn giáo thực tế (Văn phòng Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam).

---

Phát hiện chính của nghiên cứu

Qua quá trình khảo sát và phân tích thực chứng, đề tài đã rút ra 4 nhóm phát hiện cốt lõi mang tính bước ngoặt:

1. Sự bất cập trong phân định "Giáo sản" và "Tài sản cá nhân nhà tu hành"

Pháp luật hiện hành chưa thiết lập được tiêu chí pháp lý rõ ràng để phân biệt tài sản thuộc về cơ sở/tổ chức tôn giáo với tài sản thuộc sở hữu riêng của cá nhân chức sắc, nhà tu hành.

• Thực tế cho thấy tiền cúng dường, bổng lộc, quà tặng riêng của tín đồ cho cá nhân vị sư/linh mục thường bị hòa lẫn vào tài sản của tự viện/giáo xứ.
• Khi tu sĩ hoàn tục, chuyển cơ sở tu tập hoặc viên tịch, tình trạng tranh chấp giữa thân quyến của tu sĩ (theo luật thừa kế dân sự) với giáo hội/nhà chùa (theo giáo luật) bùng phát mà Tòa án không có đủ căn cứ pháp lý vững chắc để phán quyết.

2. Xung đột giữa quyền sử dụng đất và cơ chế "đứng tên hộ"

Do các hạn chế của Luật Đất đai đối với việc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất nông nghiệp của tổ chức tôn giáo, nhiều cơ sở tôn giáo phải nhờ phật tử, chức việc hoặc chính cá nhân vị trụ trì đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Điều này dẫn đến:

• Nguy cơ chiếm đoạt tài sản tôn giáo khi cá nhân đứng tên nảy sinh lòng tham hoặc qua đời.
• Thiếu cơ chế chuyển tiếp quyền sở hữu đất đai khi có sự thay đổi người đứng đầu cơ sở tôn giáo.

3. "Điểm nghẽn" trong quản lý tiền công đức và tài trợ di tích

Nghiên cứu chuyên đề về Dự thảo Thông tư quản lý tài chính lễ hội và tiền công đức chỉ ra rằng việc áp đặt tư duy hành chính công (buộc nộp tiền công đức vào Kho bạc Nhà nước hoặc tài khoản ngân hàng do cơ quan nhà nước kiểm soát) là không phù hợp với bản chất dân sự của quan hệ tặng cho, dâng cúng.

• Cần phân định rõ: Tiền công đức tại di tích lịch sử thuộc sở hữu toàn dân (do Nhà nước quản lý) khác hoàn toàn với tiền dâng cúng tại cơ sở thờ tự tôn giáo thuần túy (thuộc quyền tự quyết nội bộ của tổ chức tôn giáo).

4. Thiếu thống nhất về tư cách chủ thể tham gia tố tụng dân sự

Mặc dù Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 công nhận tổ chức tôn giáo là pháp nhân phi thương mại, nhưng vị thế pháp lý của các đơn vị trực thuộc (chùa, nhà thờ họ, tu viện) khi ký kết hợp đồng dân sự hoặc tham gia tố tụng giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án vẫn chưa được hướng dẫn đồng bộ trong Bộ luật Tố tụng Dân sự.

---

Đóng góp khoa học và hàm ý chính sách

Đóng góp về mặt học thuật và lý luận

• Làm sáng tỏ học thuyết vật quyền tôn giáo: Đề tài đã xây dựng cơ sở lý luận hoàn chỉnh về quyền sở hữu của tổ chức tôn giáo tại Việt Nam, phân tích bản chất pháp lý của giáo sản từ cội nguồn tôn giáo học đến luật học thực định.
• Đặt nền tảng kết hợp Giáo luật và Luật quốc gia: Khẳng định vai trò của giáo luật, hiến chương tôn giáo như một nguồn tập quán pháp quan trọng mà thẩm phán có thể viện dẫn khi xử lý các tranh chấp nội bộ tôn giáo.

Giá trị thực tiễn và hàm ý lập pháp

• Kiến nghị sửa đổi Luật Đất đai: Đề xuất cơ chế đặc thù công nhận quyền sử dụng đất tôn giáo được xác lập qua quá trình khai hoang, hiến tặng, đồng thời minh bạch hóa thủ tục chuyển giao quyền sử dụng đất khi người đại diện tôn giáo thay đổi.
• Hoàn thiện các văn bản hướng dẫn Luật Tín ngưỡng, tôn giáo:
  1. Ban hành quy định cụ thể về việc đăng ký, kê khai và quản trị tài sản có nguồn gốc đóng góp công đức.
  2. Quy định rõ ràng về nghĩa vụ tài chính và giới hạn miễn thuế đối với các hoạt động xã hội hóa y tế, giáo dục do cơ sở tôn giáo thực hiện.
  3. Xây dựng quy chế định danh tài sản riêng của nhà tu hành ngay từ thời điểm gia nhập tổ chức tôn giáo nhằm ngăn ngừa tranh chấp thừa kế sau này.

---

Đối tượng quan tâm và thụ hưởng

Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật to lớn cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nhà nghiên cứu & Giảng viên ngành Luật: Cung cấp hệ thống tài liệu tham khảo chuyên khảo, giáo trình chuyên đề chuyên sâu cho các học phần Luật Dân sự, Luật Đất đai, Luật Tố tụng Dân sự và Xã hội học Pháp luật tại các cơ sở đào tạo luật trên toàn quốc.
• Cơ quan lập pháp và cơ quan hoạch định chính sách: Là luận cứ khoa học tin cậy phục vụ Quốc hội, Bộ Tư pháp, Ban Tôn giáo Chính phủ, Bộ Tài nguyên & Môi trường trong quá trình tổng kết, sửa đổi Luật Tín ngưỡng, tôn giáo và các luật chuyên ngành liên quan.
• Cơ quan tư pháp (Tòa án, Viện Kiểm sát): Cung cấp các góc nhìn chuyên sâu, tiêu chí đánh giá chứng cứ và phương pháp luận giải quyết các vụ án tranh chấp tài sản tôn giáo, tranh chấp thừa kế liên quan đến nhà tu hành.
• Các tổ chức tôn giáo và chức sắc, tín đồ: Giúp các giáo hội, ban trị sự, chức sắc tôn giáo nắm vững quyền và nghĩa vụ pháp lý, từ đó chủ động xây dựng quy chế quản lý tài chính - giáo sản nội bộ minh bạch, đúng luật và giữ gìn thanh quy.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Điểm mấu chốt gây ra các tranh chấp tài sản tôn giáo hiện nay là gì?

Điểm mấu chốt nằm ở sự thiếu minh bạch trong việc phân định ranh giới giữa tài sản chung của giáo hội/cơ sở tôn giáo (giáo sản) và tài sản cá nhân của nhà tu hành, kết hợp với tình trạng nhà tu hành hoặc phật tử phải đứng tên hộ quyền sử dụng đất cho tổ chức tôn giáo.

2. Tiền công đức tại các chùa, nhà thờ thuộc quyền sở hữu của ai?

Tiền công đức dâng cúng tại cơ sở tôn giáo hợp pháp là tài sản thuộc quyền sở hữu của tổ chức tôn giáo/cơ sở tôn giáo đó (được quản lý bởi người đại diện theo hiến chương/giáo luật), không thuộc sở hữu của cá nhân vị trụ trì/chức sắc và cũng không phải là tài sản công nộp vào ngân sách nhà nước.

3. Đề tài có nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế nào để vận dụng vào Việt Nam?

Nghiên cứu khảo sát sâu kinh nghiệm giải quyết tranh chấp giáo sản tại Tòa án Anh và Hoa Kỳ (dựa trên sự tôn trọng giáo lý truyền thống), mô hình công nhận pháp nhân tôn giáo phi thương mại tại Trung Quốc và hệ thống quản trị tài sản tôn giáo tại các nước Châu Âu.

4. Khi nhà tu hành qua đời (viên tịch), tài sản của họ được giải quyết thế nào?

Theo đề tài, tài sản được xác định là giáo sản sẽ tiếp tục thuộc về cơ sở tôn giáo theo hiến chương giáo hội. Đối với tài sản riêng hợp pháp của nhà tu hành, việc phân chia thừa kế sẽ được thực hiện theo di chúc hoặc theo quy định của Bộ luật Dân sự, nhưng cần có sự hướng dẫn cụ thể để tránh xung đột với tập quán tôn giáo.

5. Giải pháp đột phá nào được đề xuất đối với việc quản lý tiền công đức?

Đề tài kiến nghị không cào bằng cơ chế quản lý; cần tách bạch giữa di tích lịch sử do Nhà nước quản lý (thu ngân sách/kho bạc) và cơ sở thờ tự tín ngưỡng, tôn giáo thuần túy (áp dụng quyền tự chủ tài chính của tổ chức tôn giáo dưới sự giám sát công khai, minh bạch).

---

Kết luận

Đề tài nghiên cứu khoa học "Quyền sở hữu của cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo theo pháp luật Việt Nam" là một công trình nghiên cứu công phu, nghiêm túc, giải quyết trúng và đúng những điểm nghẽn pháp lý nhạy cảm đang đặt ra trong xã hội hiện đại.

Bằng việc cung cấp một hệ thống lý luận vững chắc, phân tích thực chứng sâu sắc và đề xuất các giải pháp lập pháp khả thi, nghiên cứu đóng góp thiết thực vào việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, giữ vững ổn định an ninh chính trị và phát huy nguồn lực của các tôn giáo trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Trong tương lai, hướng nghiên cứu có thể tiếp tục mở rộng sang các khía cạnh quản trị số tài sản tôn giáo, số hóa di sản và thể chế kinh tế phi lợi nhuận của các tổ chức tôn giáo trong thời đại kinh tế số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 56 CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CUA PHÁP LUAT VIET NAM HIEN HANH VE QUYỀN SỞ HỮU CUA CƠ SỞ TON GIAO, TO CHỨC TON GIÁO. Thục trạng quy định pháp hột Việt Nam hiện link về quyền sử kữu cia cơ do, ta chúc ton giáo 57 2. Qny dink pháp luật vd te edch chủ thd của cơ sở tôn giáo, lỗ chức tou giáo trong quan hệ sở hữu 37 2. Quy dink pháp int rễ các cầu cứ xúc lap quyêu sở iim cũa cơ sở tou gián, tổ chức tôn giáo 64 2.

Quy dink pháp hột về nội dang qmyẫu sở hữu cña cơ sở tôn giáo, 13 chắc tn giáo 68 2. Quy dink pháp luật về giới han thục liệu quyều sở hữm cũa cơ sỡ tôn giáo, tễ chức tôn giáo s6 2. Quy định pháp Init vễ các căn cứ chin ditt quyén sở hữm cũa cơ sở ton giáo, {8 chức ton giáo 87 Thục trang thục thi pháp Hật về quyền sử hồu cũa cơ sở tôn giáo, 8 chức 87 2.2, Bình luận một số vụ việc điễu hình trong việc xác định giáo sin, cách thre hiện quyén sở hữm cha nhà hành, cơ sở tou giáo, tổ chic tôn giáo tại Việt Na trong thời gìm qua 101 2. Nguyên nhân cia một số tin tai, han chế hoạt động thục hiệu pháp tật về quyàt sở hữm cita một số cơ sở ton giáo, tổ chite ton giáo, người tụ hành tại Việt Nam m1 TiEU KET CHƯƠNG 2 112 CHƯƠNG 3: MOT SỐ KIEN NGHỊ HOÀN THIEN PHÁP LUAT VA GIẢI PHAP NÂNG CAO HIỆU QUA THỰC THI PHAP LUAT VE QUYỀN SỞ HỮU CỦA CƠ SỞ TON GIAO, TỎ CHỨC TON GIÁO.

Mật số kiến nghị hoàn thiện pháp Iu 14 tài trợ, tồi sân ding cúng. 114 giáo, tổ chức tên giáo 23⁄4 Xây dựng các uy định hướng dẫn cụ thd Luật Tu ngưỡng, tôn giáo đâm: bảo qnydu tự quyết cia cơ sử thu gio, t chức tin giáo đối sôi 12 2.25, Hoàn thigu quy định pháp hật về nghĩa vy tài chink cia cơ sở tôn giáo, tổ chức tôn giáo với nhà muớc 123 4.6 Hoàn thiện quy định pháp lật vé quyên sở lu cũa nhà t hành: 124 giãipháp nâng cao hiệu quả thực thiphip hật 124 TIỂU KET CHƯƠNG 3. 126 KÉT LUẬN 127 DANH MỤC TÀI LIEU THAM KHAO 128 PHAN II: BẢO CÁO CHUYENDE 135 CHUYEN ĐÈ 1: MOT SỐ VAN ĐÈ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN SỞ HỮU TÀI SAN CUA CƠ SỞ TỒN GIÁO, TO CHỨC TON GIÁO 136 TIÊU KET CHUYÊN ĐÈ 1 174 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 175 CHUYEN ĐÈ 2: QUY ĐỊNH CUA PHÁP LUAT VIET NAM VỀ QUYỀN SỞ HỮU CUA CƠ SỞ TON GIÁO, TO CHỨC TON GIÁO 179 CHUYEN ĐÈ 3: THỰC TRẠNG QUYỀN SỞ HỮU CUA CƠ SỞ TON GIÁO, TO CHỨC TON GIÁO TẠI VIET NAM - NGUYÊN NHÂN VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN 207 PHÀN HI: BAO CÁO TÓM TAT 3 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHAO CỦA ĐÈ TÀI PHANIV: BÀI BAO KHOA HỌC PHANI BAO CAO TONG HOP Trong lịch sử ở mối một gai đoạn khác nhau tên giáo có sự phát tiễn và tim ảnh hướng khác nhau đối với sự phát tiễn của xã hối Tín ngưng tôn giáo là như cầu của một bộ phận nhân din Sự hiên điện của các tổ chức tôn giáo tén tei cũng với quá trình xây đụng, phất tiễn dit nước, góp phẫn vào việc giữ gìn, phit huy bản sắc vin hóa, đạo đúc tốt dep của dân tốc. Thue tẾ cho thấy giáo lý, giáo luật đều hưởng con "người din cá thiện tránh xa cả ác, nhưng host động của các tổ chúc tôn giáo tiên tin té vấn xuất hiện các hiện tuong tiêu cọc.

Theo thẳng kể của Ban Tôn giáo Chính: phi năm 2018, tổng sổ tổ chức tôn giáo đuợc Nhà nước công nhân và cấp đăng ký "hot động là 42, tổng số cơ sở thờ hela 29.977, tổng số chúc sắc à 55 8391 Theo một tháo cáo khác đợc trinh bay ti Hội nghĩ cong cập thông tn cho báo chi về Công tác Nhân quyên và Thông tin đố: ngoai tháng 10.2019 do Cục Thông tin đối ngoại, Bộ “Thông tn và Truyền thông tổ chúc, tì tính đôn tháng 9 2019, có 43 tổ chức, thuộc 16 tên giáo được công nhận và cấp ding ký host động 55710 chức sắc 145731 chúc viện, 28.396 cơ sở thi tr Việt Nam có khoảng 26 109 033 tin đổ, chiêm 27% dân số cả nước ˆ Nhin chung trong những năm qua tôn giáo vàtổ chức tôn giáo tại Việt Nam. đã phát ny được vai rồ của mình trong việc định hưởng đời sống tính thin của nin din, ning cao nguồn lục côa đất nước. Tuy nhiên bên canh dé, sự ổn ti và hoạt động của các tổ chúc tôn giáo tai Việt Nam hiện nay cũng tên tai nhiều bất câp. Các tranh: chấp vé giáo sản xuất hién nghy cing nhiễu Nhông mâu thuẫn nộ bộ liên quan din cách thúc xác định đâu là giáo sẵn đầu là tải sẵn cũa người tw hành hiện vẫn còn gây” thức xúc trong dự luận, vi đụ nlar sự việc nhà su Thích Thanh Toàn, trụ ti chùa Nga Hoàng (Vinh Phủ) xin giữ lá ruông đất bị giá hơn 300 tf đồng (theo nhân định cá nhân của nơ Toàn) có được trong thôi gian nhà nơ này xuất gia, rong kh nhiễu ý tiên của các chuyên gia lại cho rằng đây là giáo sin? sự việc người dân chi đề nghỉ GHPGVN cũ sơ Toàn về trụ tủ chùa Nga Hoàng đã được người din xây dụng trước thi chùa Nge Hoàng I ts sẵn cũa công đồng din cơ hay là giáo sin của GHPGVN, tr iệc các chùa da lịch tân lịnh nh Bai Đính, Tam Chúc là cơ sở tôn giáo của Phật gto th có đẳng thời là giáo sin ci GHPGVN không, nyviệc linh mục nhà thờ TENE ˆ Bạ tần go Chữ: hả, SỐ Hội ohn Ae HH vực tớ ngưng tn giáo in dn ngày 200102019) Lake Sheep gov ayn apis 39/02 74/0/14724/So lien thong kệ Jah vúc tm xung sơn áo, Ney ty cập 1801 2020, * Th Hà 2018), "Tân gio 6 Việt Num di pit hy vi nở i vị th cia mài”, 3do Loo 2g đón te Le ps odong a hwiken-gn0-o-vat nan da phat ny waste vavithe chi son; 7ó16S2 Mo.

Neay Oy ip: 18012020. 3 CN mummet, “Se Toừn on git hi 300g: Kim twin ding dồn Không ở đền chứa” Linke ues mando chinbhl na hi 300. Xôi ton dong Wig dln 75785 em) Ngy my cập: 1801-2020, (Bắc Ninh) vay tiền cá nhân đ xây dụng nhà thờ thi ngiĩa vụ rể nơ thuộc về cá nhân Tình mục hay t8 chúc tên gáo, vin để quản l tiên công đức; vẫn để thừa kể sau khi "guời tu hành chất, đã và dang đặt ra nhiều câu hồi về phạm vi, giới hạn và cách thúc xác nh giáo sẵn và quyền sỡ hấu cin các t8 chúc tôn giáo trí Việt Nam “học tỉ hiện nay cho thấy, pháp luật Việt Nam dang ngày cảng hoàn thiện trong việc ghi nhận và bảo vệ quyên sỡ hữu cia các tổ chức tôn giáo, thông qua vic tạo moi đu ldên, khuyến khích các các tổ chúc tôn giáo được thánh lập và hoạt động phát huy, vai trò quan trong cia mình Điều đó thi hiện ngay trong Hiền pháp năm 2013, theo đó quyền te do tín ngưõng tôn giáo cia nhân dân nói chung và quyển sở hồu ca tổ chức tên giáo nói iông được ghi nhận và khẳng định ð một vị tí gan trong “Moi người có qguyễn tơ do tin ngưỡng tốn giáo, theo hoặc không theo một ôn giáo nào. Các tôn giáo binh ding trước pháp init" Một trong những quyền pháp luật tôn trong và bảo vé, đầm báo sự bình đẳng trước pháp luật của các ổ chúc tôn giáo là quyển sở hữu tài sân.

Ngay từ nim 2004, Uỷ ban thường vụ Quốc hội đã ban hành Pháp lnh Tin ngưống, tên giáo số21/2004/PL-UBTVOHI1 ngày 18 tháng6 năm 2004 đều chỉnh các vẫn để liên quan din ti sin thuộc cơ sở tin ngưỡng tôn giáo và hoạt động xã hội ca tổ chức tổn giáo, tín đổ nhà to hành, chúc sắc. Pháp lệnh này cing với Nghị đnh sổ '005/NĐ-CP ngày 01 tháng 3 nim 2005 đã bước đều quy ảnh phạm vĩ ti sẵn hợp hấp of cơ sở tin ngưỡng tôn giáo được pháp luật bio vệ. Trải qua hon 10 năm thi "hành, Pháp lệnh nay đã bộc lô nhống diém han chổ, không phủ hop với thục tin cue sống đặc iệt có những quy định đã trở nền mâu huấn với các quy định trong Bồ luật Dân mx Luật Dit dei, Luật Bio vệ mới trường, rong đó có vẫn dé vé quyén sỡ hữu tài sản của tổ chức tên giáo. Do đó, ngày 18 tháng 11 năm 2016, Quốc hổi ben hành Luật Tín ngưỡng tôn giáo năm 2016 thay thé Pháp lành Tin nguống, tôn giáo năm 2004.

Tiếp din, Chính phủ ban hành Nghi định số 162/2017/NĐ-CP ngày 30 tháng 12 năm 2017 quy nh chi tiết một sổ điều và biển pháp thi hành Luật Tin ngưỡng tôn giáo Như vậy, chỉ rong một thời gan ngôn, đ có nhiễu văn bán quy phem pháp luật đời (đu chỉnh hoạt động tin ngưỡng, host động tôn giáo, tổ chốc tôn giáo; quyền và ngĩa của cơ quan, tỔ chúc, cá nhân có tiên quan đến host động tin ngưỡng host động tôn gto nói ching va các vẫn đổ liên quan đến quyền sỡ hữu cia các tổ chúc tôn giáo nói ring Điều này không chỉ thể hin sơ bão dim cia Nhà nước đối với các quyền tự do tên giáo của công dân ma còn thể hiện ar tôn trong đề cao vai tr tồn giáo côn pháp luật Việt Nam. Tuy nhiên, việc ghi nhân và bảo dim hoạt đông hop pháp của các tổ chúc tổn giáo kéo theo hàng loạt các vin đề cén phi gai quyết. Mot trong những vin để quan rong đỏ là ải sân và quyên sở hữu của t8 chúc tôn giáo nh xác định chỗ sở Hữu đối với những tà sẵn được hình thành từ đồng góp của thành viên tổ chức, quyên _——¬=" gp, tăng cho của tổ chúc, cá nhân hoặc các nguẫn khác; vá td cin giáo lý đối với vite xác dinh quyền sỡ hữu ti sản của tổ chúc tan giáo. Tắt ed vấn để này cho thấy, vie quấn lý, sử dụng giáo sin cũng là một trong những nội dung cin có hoạt động "nghiên cứu chuyên sâu.

Quyển sỡ hữu của cơ sở tổn gáo, tổ chức tôn giáo và của người tu hành không phải là vẫn để quá mới ở Việt Nam. Tuy nhiên, tính đến thải đễm hiện tei mắc dã là nối dang thụ hút ny quan âm côn xã hội nhưng số lượng cổng tỉnh nghiên cửu về nội dang này didi góc đổ khoa học pháp lý còn han chế. Host ding áp dung một sổ quy!