Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Bảo Vệ Của Đương Sự Theo Bộ Luật Tố Tụng Dân Sự 2004

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự theo quy định của bộ luật tố tụng dân sự năm, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Huỳnh Văn Phú
• Người hướng dẫn: Ts Nguyễn Công Bình
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Bảo Vệ Của Đương Sự Theo Quy Định Của Bộ Luật Tố Tụng Dân Sự Năm 2004
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài
• 0.5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu đề tài
• 0.6. Tính mới, những đóng góp của đề tài và ý nghĩa của kết quả nghiên cứu đề tài
• 0.7. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 1.1. KHÁI NIỆM VÀ Ý NGHĨA CỦA NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 1.1.1. Khái niệm nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự
• 1.1.2. Ý nghĩa của nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự
• 1.2. CƠ SỞ CỦA NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 1.2.1. Cơ sở lý luận của nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự
• 1.2.2. Cơ sở thực tiễn của nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự
• 1.3. VỊ TRÍ VÀ MỐI QUAN HỆ CỦA NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 1.3.1. Vị trí của nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự trong hệ thống nguyên tắc của luật tố tụng dân sự
• 1.3.2. Các mối quan hệ của nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự với các nguyên tắc khác của luật tố tụng dân sự
• 1.4. SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM TỪ NĂM 1945 ĐẾN NAY
• 1.4.1. Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1989
• 1.4.2. Giai đoạn từ năm 1989 đến năm 2004
• 1.4.3. Giai đoạn từ năm 2005 đến nay
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG CỦA NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ CỦA ĐƯƠNG SỰ THEO QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ 2004 VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN
• 2.1. BẢO ĐẢM QUYỀN TỰ BẢO VỆ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 2.1.1. Bảo đảm quyền đưa ra yêu cầu, thay đổi, bổ sung và rút yêu cầu và quyền chấp nhận, bác bỏ yêu cầu của người khác của đương sự trong tố tụng dân sự
• 2.1.2. Bảo đảm quyền cung cấp chứng cứ và chứng minh bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp và quyền yêu cầu cá nhân, cơ quan, tổ chức cung cấp chứng cứ và yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập chứng cứ của đương sự
• 2.1.3. Bảo đảm quyền tham gia hòa giải và quyền tự thỏa thuận với nhau về giải quyết vụ việc dân sự của đương sự
• 2.1.4. Bảo đảm quyền yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng và quyền nhận thông báo hợp lệ để thực hiện các quyền, nghĩa vụ của đương sự
• 2.1.5. Bảo đảm quyền tham gia phiên tòa, phiên họp của đương sự
• 2.1.6. Bảo đảm quyền kháng cáo bản án, quyết định của Tòa án và khiếu nại các hành vi tố tụng trái pháp luật trong tố tụng dân sự
• 2.2. BẢO ĐẢM QUYỀN ỦY QUYỀN CHO LUẬT SƯ HAY NGƯỜI KHÁC BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 2.2.1. Bảo đảm quyền ủy quyền cho luật sư hay người khác tham gia tố tụng của đương sự
• 2.2.2. Bảo đảm quyền nhờ luật sư hay người khác tham gia tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích của đương sự
• 2.3. TRÁCH NHIỆM BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ CỦA ĐƯƠNG SỰ CỦA TÒA ÁN
• 2.3.1. Trách nhiệm của Tòa án trong việc áp dụng các biện pháp cần thiết theo quy định của pháp luật để tạo điều kiện cho các đương sự thực hiện được các quyền tố tụng
• 2.3.2. Tòa án phải thực hiện đúng và đầy đủ các quyền, nghĩa vụ của mình theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự
• 2.3.3. Tòa án phải chịu trách nhiệm về hành vi xâm phạm đến các quyền tố tụng dân sự của đương sự
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐIỀU CHỈNH NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ. YÊU CẦU NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐIỀU CHỈNH CỦA NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 3.1. Yêu cầu bảo đảm quyền con người trong hoạt động tư pháp
• 3.2. Yêu cầu cải cách hành chính tư pháp hiện nay
• 3.3. Yêu cầu hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự
• 3.4. Yêu cầu của việc giải quyết các vụ việc dân sự trong điều kiện phát triển kinh tế xã hội hiện nay
• 3.5. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 3.5.1. Hoàn thiện hệ thống nguyên tắc của luật tố tụng dân sự
• 3.5.2. Hoàn thiện các quy định liên quan đến việc thực hiện quyền tự bảo vệ của đương sự trong tố tụng dân sự
• 3.5.3. Hoàn thiện các quy định về việc đương sự ủy quyền hoặc nhờ luật sư hay người khác bảo vệ quyền và lợi ích của đương sự
• 3.5.4. Hoàn thiện các quy định về trách nhiệm của Toà án trong việc bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự
• 3.6. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Bảo Vệ Đương Sự Trong Bộ Luật Tố Tụng Dân Sự 2004

Nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ đương sự là một trong những nguyên tắc cơ bản trong Bộ luật Tố tụng Dân sự 2004. Nguyên tắc này không chỉ thể hiện trách nhiệm của cơ quan tố tụng mà còn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. Việc hiểu rõ nguyên tắc này là rất quan trọng trong việc thực hiện các quyền tố tụng của đương sự.

1.1. Khái niệm và Ý nghĩa của Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Bảo Vệ Đương Sự

Nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ đương sự được định nghĩa là những yêu cầu pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong quá trình tố tụng. Ý nghĩa của nguyên tắc này là tạo ra một môi trường pháp lý công bằng, nơi mà mọi đương sự đều có cơ hội để bảo vệ quyền lợi của mình.

1.2. Các Nguyên Tắc Cơ Bản Liên Quan Đến Quyền Bảo Vệ Đương Sự

Các nguyên tắc cơ bản liên quan đến quyền bảo vệ đương sự bao gồm quyền tự bảo vệ, quyền tham gia tố tụng, và quyền kháng cáo. Những nguyên tắc này đảm bảo rằng đương sự có thể thực hiện đầy đủ quyền lợi của mình trong quá trình tố tụng.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Việc Bảo Đảm Quyền Bảo Vệ Đương Sự

Mặc dù nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ đương sự đã được quy định rõ ràng trong Bộ luật Tố tụng Dân sự, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực hiện. Những vấn đề này có thể bao gồm sự thiếu hiểu biết của đương sự về quyền lợi của mình, cũng như sự thiếu sót trong việc áp dụng pháp luật của các cơ quan tố tụng.

2.1. Thiếu Hiểu Biết Về Quyền Lợi Của Đương Sự

Nhiều đương sự không nắm rõ quyền lợi của mình trong quá trình tố tụng, dẫn đến việc không thể bảo vệ quyền lợi một cách hiệu quả. Điều này đặc biệt phổ biến ở những người dân có trình độ hiểu biết pháp luật hạn chế.

2.2. Sự Thiếu Sót Trong Áp Dụng Pháp Luật

Các cơ quan tố tụng đôi khi không thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ quyền lợi của đương sự. Điều này có thể dẫn đến việc đương sự không nhận được sự bảo vệ cần thiết trong quá trình tố tụng.

III. Phương Pháp Bảo Đảm Quyền Bảo Vệ Đương Sự Trong Tố Tụng Dân Sự

Để bảo đảm quyền bảo vệ đương sự, cần có những phương pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc này. Các phương pháp này bao gồm việc cải cách quy trình tố tụng, nâng cao nhận thức pháp luật cho đương sự, và tăng cường trách nhiệm của các cơ quan tố tụng.

3.1. Cải Cách Quy Trình Tố Tụng

Cải cách quy trình tố tụng nhằm đơn giản hóa các thủ tục và tạo điều kiện thuận lợi cho đương sự trong việc thực hiện quyền lợi của mình. Điều này bao gồm việc rút ngắn thời gian xử lý vụ án và giảm bớt các thủ tục hành chính không cần thiết.

3.2. Nâng Cao Nhận Thức Pháp Luật Cho Đương Sự

Tổ chức các chương trình đào tạo và tuyên truyền về quyền lợi của đương sự trong tố tụng dân sự. Việc này giúp đương sự hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình, từ đó có thể bảo vệ quyền lợi một cách hiệu quả hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về Quyền Bảo Vệ Đương Sự

Việc áp dụng nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ đương sự trong thực tiễn đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần có những nghiên cứu sâu hơn để đánh giá hiệu quả thực hiện nguyên tắc này trong các vụ án cụ thể.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Tòa Án Nhân Dân

Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều vụ án đã được giải quyết một cách công bằng nhờ vào việc áp dụng nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ đương sự. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vụ án chưa đạt được kết quả như mong đợi.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm Từ Thực Tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc nâng cao trách nhiệm của các cơ quan tố tụng và cải thiện quy trình tố tụng là rất cần thiết để bảo đảm quyền lợi cho đương sự.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Bảo Vệ Đương Sự

Nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ đương sự là một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Để nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tố tụng và các tổ chức xã hội.

5.1. Tương Lai Của Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Bảo Vệ

Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến quyền bảo vệ đương sự, nhằm đảm bảo rằng mọi đương sự đều có cơ hội bình đẳng trong việc bảo vệ quyền lợi của mình.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Cách

Đề xuất các giải pháp cải cách nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ đương sự, bao gồm việc tăng cường đào tạo cho cán bộ tư pháp và cải thiện cơ sở hạ tầng pháp lý.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự là một trong 23 nguyên tắc cơ bản mang tính nền tảng, được quy định trang trọng tại Điều 9 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 và tiếp tục được hoàn thiện trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2011. Trong tiến trình cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị đến năm 2020, việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trước Tòa án được xác định là trọng tâm cốt lõi nhằm xây dựng nền tư pháp dân chủ, nghiêm minh và bảo vệ công lý. Tuy nhiên, trong thực tiễn xét xử, sự chênh lệch về nhận thức pháp luật giữa các chủ thể cùng những hạn chế về cơ chế hỗ trợ thu thập chứng cứ đã tạo ra nhiều rào cản lớn cho người dân khi tham gia tố tụng.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là làm sáng tỏ toàn diện hệ thống lý luận về quyền bảo vệ của đương sự, phân tích sâu sắc các quy định của pháp luật tố tụng dân sự hiện hành, đồng thời đánh giá thực trạng áp dụng tại Tòa án nhân dân các cấp trên địa bàn cả nước và trọng tâm tại tỉnh Quảng Nam trong giai đoạn 2005 - 2011. Qua khảo sát thực tế, tỷ lệ giải quyết các vụ việc dân sự tại địa phương này đã có sự gia tăng đáng kể, đạt từ 90,41% vào năm 2008 lên 92,32% vào năm 2010. Luận văn đóng vai trò quan trọng trong việc chỉ ra các bất cập thực tế, cung cấp cơ sở khoa học xác đáng nhằm kiến nghị sửa đổi pháp luật, nâng cao chỉ số minh bạch tư pháp và giảm thiểu tỷ lệ bản án bị hủy, sửa do vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ 3 lý thuyết nền tảng trong khoa học pháp lý hiện đại, bao gồm: Lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa về bảo vệ quyền con người, Lý thuyết tranh tụng trong tố tụng tư pháp, và Thuyết tiếp cận công lý bình đẳng. Các khung lý thuyết này khẳng định quyền tự bảo vệ hoặc nhờ người khác bảo vệ không chỉ là quyền tự nhiên của công dân mà còn là nghĩa vụ bắt buộc của cơ quan tài phán nhằm duy trì tính nghiêm minh của pháp luật.

Hệ thống nghiên cứu tập trung làm rõ 5 khái niệm cốt lõi:

1. Nguyên tắc tố tụng dân sự: Những tư tưởng pháp lý chỉ đạo, định hướng cho toàn bộ quá trình xây dựng và thực thi pháp luật tố tụng, được chuẩn hóa thành 23 điều luật tại Chương 2 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004.
2. Quyền tự bảo vệ của đương sự: Khả năng pháp lý của cá nhân, cơ quan, tổ chức được tự mình đưa ra yêu cầu, cung cấp chứng cứ, tham gia hòa giải và tranh luận tại phiên tòa.
3. Quyền nhờ người khác bảo vệ: Quyền ủy quyền hoặc nhờ luật sư, trợ giúp viên pháp lý tham gia tố tụng để đại diện hoặc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định.
4. Trách nhiệm bảo đảm của Tòa án: Nghĩa vụ pháp lý của cơ quan tiến hành tố tụng trong việc tạo mọi điều kiện cần thiết, giải thích quyền nghĩa vụ và thu thập tài liệu hỗ trợ đương sự.
5. Đương sự trong vụ việc dân sự: Chủ thể tham gia tố tụng bao gồm nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan theo quy định tại khoản 1 Điều 56 Bộ luật Tố tụng dân sự.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật, hệ thống báo cáo tổng kết xét xử giai đoạn 2005 - 2011 của Tòa án nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam. Cỡ mẫu nghiên cứu thực nghiệm bao gồm 300 hồ sơ vụ án dân sự đã được xét xử sơ thẩm và phúc thẩm trong khoảng thời gian từ năm 2005 đến năm 2011. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo 3 nhóm tranh chấp phổ biến: tranh chấp quyền sử dụng đất, tranh chấp hợp đồng dân sự và tranh chấp hôn nhân gia đình.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích, tổng hợp kết hợp với phương pháp luật học so sánh và phương pháp thống kê xã hội học nhằm lượng hóa chính xác tỷ lệ các vi phạm thủ tục tố tụng thường gặp. Đồng thời, cách tiếp cận này cho phép đánh giá định tính mức độ tác động của các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ từ Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đối với thực tiễn xét xử tại địa phương, đảm bảo tính khách quan và chiều sâu khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực tiễn xét xử giai đoạn 2005 - 2011 đã ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, năng lực thụ lý và giải quyết án dân sự của hệ thống Tòa án có sự tăng trưởng liên tục về số lượng. Trên phạm vi toàn quốc, số vụ việc được giải quyết tăng từ 157.096 vụ đạt tỷ lệ 90,41% vào năm 2008 lên 226.326 vụ đạt 91,58% vào năm 2009 và chạm mốc 257.576 vụ đạt 92,32% vào năm 2010. Tuy nhiên, việc bảo đảm quyền tự thu thập chứng cứ của đương sự theo Điều 7 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 vẫn gặp khó khăn khi có tới hơn 60% trường hợp cơ quan lưu giữ từ chối hợp tác cung cấp thông tin.

Thứ hai, tại các địa bàn miền núi của tỉnh Quảng Nam như huyện Đông Giang, Tây Giang, Nam Giang và Nam Trà My, tỷ lệ đương sự là đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tới 95%. Trình độ dân trí và hiểu biết pháp luật hạn chế khiến nhóm đối tượng này gần như không thể tự thực hiện các quyền tố tụng phức tạp nếu không có sự chỉ dẫn tận tình của Thẩm phán hoặc sự trợ giúp pháp lý từ luật sư.

Thứ ba, quy định tại khoản 3 Điều 218 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 bộc lộ hạn chế lớn khi giới hạn việc thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự tại phiên tòa không được vượt quá phạm vi khởi kiện ban đầu. Thực tế cho thấy quy định này làm tăng khoảng 15% đến 20% các vụ kiện phát sinh mới do đương sự buộc phải khởi kiện một vụ án khác để bảo vệ trọn vẹn quyền lợi của mình.

Thứ tư, tình trạng vi phạm kỷ luật và thiếu vô tư, khách quan của người tiến hành tố tụng vẫn xảy ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi đương sự. Nghiên cứu chỉ ra các trường hợp điển hình như vụ án Thẩm phán tại quận Hoàn Kiếm, Hà Nội nhận hối lộ bị xử phạt 15 năm tù giam, hay vụ án Thẩm phán tại huyện Tam Nông, Đồng Tháp bị tuyên phạt 5 năm tù, và sai phạm ban hành 2 bản án đối lập trong cùng vụ việc tại Long An.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các tồn tại nêu trên xuất phát từ sự bất cập trong cơ chế phối hợp liên ngành và áp lực quá tải công việc của Thẩm phán. Khi các cơ quan nắm giữ tài liệu không chịu trách nhiệm rõ ràng về việc chậm trễ bàn giao chứng cứ, gánh nặng chứng minh theo Điều 6 bị đẩy hoàn toàn về phía người dân. So với các công trình nghiên cứu trước đây vào năm 1997 và năm 2006, luận văn đã đi sâu phân tích bối cảnh áp dụng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2011 với sự xuất hiện của nguyên tắc bảo đảm quyền tranh luận tại Điều 23a, tạo chuyển biến rõ rệt về mặt thủ tục.

Để làm nổi bật các phát hiện thực nghiệm, toàn bộ dữ liệu thống kê về tỷ lệ giải quyết án và số lượng bản án bị hủy, sửa của ngành Tòa án giai đoạn 2005 - 2011 có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột kết hợp đường xu hướng hoặc bảng phân tích đa chiều. Cách biểu diễn này phản ánh tương quan trực tiếp giữa mức độ tuân thủ nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ với chỉ số giảm thiểu các sai phạm tố tụng tại cấp sơ thẩm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược:

1. Hoàn thiện quy định về quyền thay đổi, bổ sung yêu cầu tại phiên tòa: Sửa đổi trực tiếp khoản 3 Điều 218 Bộ luật Tố tụng dân sự theo hướng cho phép Hội đồng xét xử chấp nhận việc bổ sung yêu cầu vượt quá phạm vi ban đầu nếu yêu cầu đó liên quan mật thiết đến vụ án và các bên được tạo điều kiện tiếp cận chứng cứ, giúp rút ngắn 25% thời gian giải quyết tranh chấp phát sinh. Cơ quan chủ trì thực hiện là Quốc hội và Tòa án nhân dân tối cao trong giai đoạn 2014 - 2016.

2. Thiết lập chế tài hành chính nghiêm khắc trong hoạt động cung cấp chứng cứ: Bổ sung quy định xử phạt vi phạm hành chính từ 5 triệu đến 10 triệu đồng hoặc xử lý kỷ luật đối với người đứng đầu cơ quan, tổ chức cố tình từ chối cung cấp tài liệu cho đương sự quá thời hạn 15 ngày kể từ khi nhận văn bản yêu cầu. Mục tiêu nâng tỷ lệ cung cấp tài liệu chứng cứ đúng hạn lên trên 90%, do Bộ Tư pháp và Tòa án nhân dân tối cao phối hợp ban hành văn bản hướng dẫn từ năm 2014.

3. Mở rộng mạng lưới trợ giúp pháp lý tại khu vực miền núi: Đẩy mạnh đào tạo và bố trí mạng lưới cộng tác viên trợ giúp pháp lý, phấn đấu nâng tỷ lệ luật sư và trợ giúp viên pháp lý tại các huyện vùng sâu tỉnh Quảng Nam đạt mức tối thiểu 1 người trên 10.000 dân vào năm 2015. Chủ thể triển khai gồm Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam, Sở Tư pháp và Đoàn Luật sư địa phương.

4. Nâng cao trách nhiệm giải trình và kiểm sát hoạt động tư pháp: Viện kiểm sát nhân dân các cấp cần tăng cường kiểm sát 100% các phiên tòa sơ thẩm, phấn đấu kéo giảm tỷ lệ bản án dân sự bị hủy, sửa do lỗi chủ quan của Thẩm phán xuống dưới 1,5% mỗi năm, duy trì hoạt động thanh tra nghiệp vụ định kỳ hàng quý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Hội đồng xét xử: Nắm vững phương pháp áp dụng đúng đắn Điều 9 Bộ luật Tố tụng dân sự, chủ động hỗ trợ đương sự thu thập tài liệu, điều hành phiên tòa tranh tụng dân chủ và hạn chế triệt để các sai sót dẫn đến việc bản án bị cấp phúc thẩm tuyên hủy.

2. Luật sư, Trợ giúp viên pháp lý và Người đại diện: Hoàn thiện kỹ năng xây dựng chiến lược tranh tụng, nắm chắc thủ tục yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời và kỹ năng khai thác chứng cứ theo Điều 58 và Điều 85 nhằm tối ưu hóa việc bảo vệ quyền lợi thân chủ.

3. Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên ngành Luật: Sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo chuyên ngành toàn diện với hệ thống 23 nguyên tắc cơ bản, phục vụ nghiên cứu lý luận tố tụng dân sự, luật so sánh và lịch sử lập pháp Việt Nam.

4. Người dân và các tổ chức xã hội tham gia tố tụng: Tiếp cận cẩm nang hướng dẫn thực hiện 100% quyền tố tụng luật định, hiểu rõ quy trình làm đơn khởi kiện, quyền khiếu nại hành vi tố tụng trái pháp luật và cách thức yêu cầu Tòa án bảo vệ công lý.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự được quy định cụ thể tại đâu trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004? Nguyên tắc này được quy định tại Điều 9 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004, nằm trong Chương 2 với 23 nguyên tắc cơ bản. Điều luật khẳng định đương sự có toàn quyền tự bảo vệ hoặc nhờ luật sư, người khác bảo vệ; đồng thời quy định nghĩa vụ của Tòa án phải tạo mọi điều kiện cần thiết để đương sự hiện thực hóa các quyền này.

Đương sự phải xử lý thế nào khi các cơ quan lưu giữ từ chối cung cấp chứng cứ? Căn cứ Điều 7 và Điều 94 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004, nếu cơ quan đang quản lý tài liệu không hợp tác, đương sự có quyền làm đơn yêu cầu Tòa án tiến hành xác minh và thu thập chứng cứ. Áp dụng quy định này giúp đương sự giảm tới hơn 80% nguy cơ thua kiện do thiếu tài liệu chứng minh.

Đương sự có được quyền bổ sung yêu cầu khởi kiện mới ngay tại phiên tòa sơ thẩm hay không? Theo khoản 3 Điều 218 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004, đương sự chỉ được thay đổi, bổ sung yêu cầu nếu nội dung đó không vượt quá phạm vi khởi kiện ban đầu. Luận văn chỉ ra bất cập này khiến khoảng 15% vụ việc bị kéo dài và kiến nghị sửa đổi để mở rộng quyền tự định đoạt.

Đồng bào dân tộc thiểu số tại vùng sâu vùng xa được Tòa án hỗ trợ bảo vệ quyền lợi ra sao? Tại các huyện miền núi có trên 95% đương sự là người dân tộc thiểu số, Tòa án có nghĩa vụ cử người phiên dịch theo quy định, giải thích chi tiết quyền tố tụng và phối hợp với Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước để cử người bào chữa, bảo vệ quyền lợi hoàn toàn miễn phí.

Thẩm phán có hành vi xâm phạm quyền tố tụng của đương sự sẽ bị chế tài như thế nào? Thẩm phán vi phạm quy tắc tố tụng hoặc nhận hối lộ sẽ bị xử lý kỷ luật nghiêm khắc hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo Luật Tổ chức Tòa án nhân dân và Bộ luật Hình sự. Thực tiễn đã có trường hợp Thẩm phán bị tuyên phạt từ 5 năm đến 15 năm tù giam vì các hành vi tiêu cực.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, ý nghĩa pháp lý và lịch sử phát triển của nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự từ năm 1945 đến nay.
• Công trình phản ánh bức tranh thực tiễn sinh động tại Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam với tỷ lệ giải quyết án đạt từ 90,41% lên 92,32%, đồng thời chỉ ra rào cản nhận thức của 95% đương sự là đồng bào dân tộc thiểu số.
• Phân tích sắc bén những vướng mắc pháp lý cốt lõi tại Điều 7, Điều 94 và Điều 218 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 trong hoạt động chứng minh và tranh luận.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ, khả thi về lập pháp, tổ chức cán bộ và cơ chế phối hợp liên ngành giai đoạn 2014 - 2020 nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp theo Nghị quyết số 49-NQ/TW.
• Đây là công trình nghiên cứu công phu, đóng góp nguồn tư liệu học thuật giá trị cao cho công tác nghiên cứu, đào tạo luật học và chuẩn hóa hoạt động xét xử dân sự tại Việt Nam. Quý bạn đọc hãy tham khảo toàn văn tài liệu để nắm bắt chi tiết các luận cứ khoa học và giải pháp thực tiễn chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ CỦA ĐƢƠNG SỰ 1. KHÁI NIỆM VÀ Ý NGHĨA CỦA NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ CỦA ĐƢƠNG SỰ 1. Khái niệm nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đƣơng sự “Nguyên tắc”trong tiếng Việt đƣợc hiểu là “điều cơ bản định ra, nhất thiết phải tuân theo” [32, tr. Nếu xem xét khái niệm “nguyên tắc” từ phƣơng diện lý luận về nhận thức thì “nguyên tắc” là “kết quả cuối cùng của sự nghiên cứu” và “nguyên tắc không phải là được áp dụng vào giới tự nhiên và lịch sử loài người.

Không phải giới tự nhiên và lịch sử loài người thích ứng với các nguyên tắc, mà ngược lại nguyên tắc chỉ đúng khi nó phù hợp với giới tự nhiên và lịch sử” [15, tr. Mặt khác, nguyên tắc là kết quả của quá trình nhận thức, nghiên cứu thực tiễn khách quan, là sự phản ánh của các quy luật, bản chất của thực tiễn khách quan. Nguyên tắc chính là những tƣ tƣởng mang tính chất xuất phát điểm thể hiện bản chất của một lĩnh vực hoạt động nhất định và chỉ đạo toàn bộ các hoạt động của lĩnh vực đó. Do vậy, “nguyên tắc” trở thành những yêu cầu bắt buộc, chỉ đạo một lĩnh vực hoạt động nhất định của con ngƣời.

Trong khoa học pháp lý, hầu hết các nhà khoa học pháp lí xã hội chủ nghĩa đều coi bản chất của nguyên tắc pháp luật nói chung và nguyên tắc cơ bản của TTDS nói riêng là những tƣ tƣởng pháp lý chỉ đạo cho việc xây dựng và thi hành pháp luật. Giáo trình Luật TTDS Việt Nam năm 2012 của Trƣờng Đại học Luật Hà Nội đã trình bày một định nghĩa về nguyên tắc của Luật TTDS Việt Nam nhƣ sau: “Nguyên tắc của Luật tố tụng dân sự Việt Nam là những tư tưởng pháp lý chỉ đạo, định hướng cho việc xây dựng và thực hiện pháp luật tố tụng dân sự 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và được ghi nhận trong các văn bản tố tụng dân sự” [33, tr. Trong luận văn thạc sĩ “Các nguyên tắc cơ bản của luật tố tụng dân sự Việt Nam” tác giả Nguyễn Văn Cung cũng đƣa ra khái niệm các nguyên tắc cơ bản của luật TTDS Việt Nam, đó là: “Các nguyên tắc cơ bản của luật tố tụng dân sự Việt Nam là những tư tưởng pháp lý chỉ đạo mang tính chất xuất phát điểm, phản ánh đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, bản chất và những đặc trưng cơ bản của Tố tụng dân sự, được quán triệt trong nội dung của các chế định, quy phạm pháp luật Tố tụng dân sự, quy định kết cấu của toàn bộ quy trình tố tụng dân sự và thể hiện phương hướng và cách thức thực hiện mục đích nhiệm vụ của Tố tụng dân sự Việt Nam” [4, tr. “Quyền” trong tiếng Việt là “điều mà pháp luật hoặc xã hội công nhận cho được hưởng, được làm, được đòi hỏi” [32, tr.

Theo khoa học pháp lý “quyền công dân được hiểu là những khả năng mà nhà nước cho phép công dân hành động hay không hành động hoặc được hưởng những lợi ích chính đáng trong xã hội” [34, tr. “Lợi ích” là “điều có ích, có lợi cho một đối tượng nào đó, trong mối quan hệ với đối tượng ấy” [32, tr. Quyền và lợi ích là một phạm trù mang tính xã hội và cũng mang tính pháp lý. Nó thể hiện bản chất của nhà nƣớc và mối quan hệ giữa nhà nƣớc và công dân.

Trong đó, nhà nƣớc ghi nhận các quyền công dân trong các văn bản quy phạm pháp luật và đảm bảo cho các quyền này đƣợc thực hiện trên thực tế. “Bảo vệ” là “chống lại mọi sự hủy hoại, xâm phạm để giữ cho được nguyên vẹn” [32, tr. “Bảo đảm” trong tiếng Việt là “tạo điều kiện để chắc chắn giữ gìn được, hoặc thực hiện được, hoặc có được những gì cần thiết” [32, tr. Vì vậy, bảo đảm là điều kiện cần phải có để thực hiện đƣợc một điều gì, một công việc gì hay là điều kiện để thực hiện đƣợc quyền, nghĩa vụ nào đó.

Bảo đảm cũng có ý nghĩa nhƣ một cơ chế cần thiết phải có để thực hiện những 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quyền, nghĩa vụ hay công việc nhất định. Trong những trƣờng hợp cụ thể, nếu không có sự bảo đảm thì các quyền, nghĩa vụ hay công việc sẽ không đƣợc thực hiện. Nhƣ vậy, bảo đảm quyền bảo vệ trong TTDS là làm cho chủ thể có đủ những điều kiện cần thiết để chắc chắn họ thực hiện đƣợc các quyền bảo vệ quyền và lợi ích của họ trƣớc Tòa án. Đƣơng sự đƣợc hiểu là “người, là đối tượng trong một vụ việc nào đó được đưa ra giải quyết” [32, tr.

Theo pháp luật TTDS, khái niệm đƣơng sự đƣợc quy định tại khoản 1, Điều 56 BLTTDS 2004: “Đương sự trong vụ án dân sự là cá nhân, cơ quan, tổ chức bao gồm: Nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan”. Theo giáo trình Luật TTDS của trƣờng Đại học Luật Hà Nội 2012 định nghĩa thì: “Đương sự trong vụ việc dân sự là người tham gia tố tụng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình hoặc bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước thuộc lĩnh vực mình phụ trách do có quyền, nghĩa vụ liên quan đến vụ việc dân sự” [33, tr. Nhƣ vậy, có thể thấy thành phần đƣơng sự trong vụ việc TTDS bao gồm tất cả những ngƣời có quyền, nghĩa vụ đƣợc xem xét trong vụ việc vì có liên quan đến vụ việc. Do đó, thành phần đƣơng sự bao gồm: nguyên đơn, bị đơn, ngƣời có quyền lợi nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự, ngƣời yêu cầu, ngƣời bị yêu cầu, ngƣời có liên quan trong việc dân sự.

Từ những vấn đề nêu trên có thể kết luận: “Nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự là một nguyên tắc cơ bản của Luật TTDS Việt Nam, thể hiện tư tưởng pháp lý chỉ đạo là trong TTDS Tòa án phải làm cho đương sự có đủ những điều kiện cần thiết để đương sự chắc chắn thực hiện được các quyền TTDS bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ trước Tòa án. Ý nghĩa của nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đƣơng sự Nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đƣơng sự là một trong những nguyên tắc cơ bản đƣợc ghi nhận trong BLTTDS nên ngoài những ý nghĩa 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chung của các nguyên tắc cơ bản của Luật TTDS nhƣ là cơ sở cho xây dựng và thực hiện pháp luật tố tụng dân sự, thì nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đƣơng sự còn có những ý nghĩa khác, cụ thể nhƣ sau: Thứ nhất, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. Bảo đảm quyền bảo vệ của đƣơng sự trong TTDS thực chất là thực hiện các biện pháp cần thiết theo quy định của pháp luật để tạo điều kiện cho tất cả các đƣơng sự thực hiện đƣợc các quyền TTDS của họ và tạo điều kiện cho các cá nhân, cơ quan, tổ chức tham gia tố tụng bảo vệ đƣợc quyền, lợi ích hợp pháp của đƣơng sự. Vì vậy, đảm bảo quyền bảo vệ của đƣơng sự trong TTDS có ý nghĩa rất lớn đối với việc thực hiện dân chủ trong TTDS.

Nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đƣơng sự trong TTDS yêu cầu Tòa án phải có trách nhiệm bảo đảm cho đƣơng sự có thể thực hiện đầy đủ các quyền của họ trƣớc Tòa, nhƣ quyền tự bảo vệ hoặc quyền nhờ luật sƣ hay ngƣời khác có đủ điều kiện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho họ. Nhƣ vậy, nguyên tắc này đƣợc thực hiện một cách đầy đủ thì quyền và lợi ích hợp pháp của đƣơng sự đƣợc bảo đảm trong mọi giai đoạn của TTDS. Ngoài ra, bảo đảm quyền bảo vệ của đƣơng sự trong TTDS giúp đƣơng sự bảo vệ đƣợc quyền và lợi ích hợp pháp của họ trƣớc Tòa án nên góp phần thực hiện thắng lợi chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc về chăm lo, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhân dân. Thứ hai, góp phần tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa.

Pháp chế xã hội chủ nghĩa là chế độ đặc biệt của đời sống chính trị – xã hội, trong đó yêu cầu mọi cơ quan Nhà nƣớc, tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế, nhân viên nhà nƣớc, nhân viên của các tổ chức xã hội và mọi công dân đều phải tuân thủ pháp luật một cách nghiêm chỉnh, triệt để, chính xác; các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân luôn đƣợc tôn trọng và bảo vệ. TTDS là một quá trình phức tạp, trong đó Tòa án có vai trò trung tâm trong 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] việc giải quyết các vụ việc dân sự. Trên thực tế, khi giải quyết vụ việc dân sự một số Tòa án vì lý do nào đó mà không vô tƣ khách quan làm cho các quyền tố tụng của đƣơng sự không đƣợc thực hiện trên thực tế. Việc thực hiện tốt nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đƣơng sự trong TTDS thì các quyền tố tụng của đƣơng sự đƣợc thực hiện đầy đủ và nhƣ vậy đảm bảo pháp chế xã hội chủ nghĩa.

Thứ ba, nâng cao trách nhiệm của Tòa án trong việc bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự. Nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đƣơng sự yêu cầu: “Tòa án có trách nhiệm bảo đảm cho đương sự thực hiện quyền bảo vệ của họ”[24]. Nguyên tắc này đƣợc quán triệt trong mọi giai đoạn TTDS và là nguyên tắc cơ bản đƣợc ghi nhận trong BLTTDS. Nếu Tòa án không bảo đảm quyền bảo vệ của đƣơng sự hay nói cách khác là vi phạm nguyên tắc này thì bị xem là vi phạm nghiêm trọng tố tụng và có thể là cơ sở để Tòa án cấp trên xem xét sửa án hoặc hủy án.

Trong trƣờng hợp, quyền bảo vệ của đƣơng sự không đƣợc bảo đảm bởi Tòa án thì đƣơng sự có quyền khiếu nại, tố cáo. Chủ thể có hành vi vi phạm sẽ bị xử lý theo đúng quy định của pháp luật và phải bồi thƣờng thiệt hại. Chính vì vậy, nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đƣơng sự nâng cao trách nhiệm của Tòa án trong việc bảo đảm quyền bảo vệ của đƣơng sự trong TTDS. CƠ SỞ CỦA NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ CỦA ĐƢƠNG SỰ 1.