Nghiên cứu về Sức mạnh mềm của Pháp giai đoạn 1991 - 2012

Luận án tiến sĩ phân tích sức mạnh mềm của Pháp trong quan hệ quốc tế giai đoạn 1991-2012, khám phá ảnh hưởng và chiến lược ngoại giao.

• Tác giả: Trần Nguyên Khang
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Dương Huân
• Trường học: Học viện Ngoại giao
• Chuyên ngành: Khoa học xã hội
• Đề tài: Sức mạnh mềm của Pháp giai đoạn 1991 - 2012
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN SỬ DỤNG SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP
• 1.1. Nhận thức về sức mạnh mềm
• 1.2. Khái niệm sức mạnh mềm
• 1.3. Nhận thức của Pháp về sức mạnh mềm
• 1.4. Thực tiễn sử dụng sức mạnh mềm của Pháp trong lịch sử
• 1.5. Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ quân chủ phong kiến
• 1.6. Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ Đế chế thứ nhất
• 1.7. Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ mở rộng ảnh hưởng ra toàn thế giới từ giữa thế kỷ 19
• 1.8. Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ Hậu thuộc địa đến kết thúc Chiến tranh Lạnh
• 1.9. Nước Pháp bước vào thời kỳ toàn cầu hóa
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN SỬ DỤNG SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP TRONG HAI THẬP NIÊN CUỐI THẾ KỶ 20 - ĐẦU THẾ KỶ 21
• 2.1. Sức mạnh mềm Pháp qua các giá trị chính trị và chính sách đối ngoại
• 2.2. Sức mạnh mềm Pháp qua ngoại giao viện trợ - cứu trợ quốc tế
• 2.3. Sức mạnh mềm Pháp qua viện trợ phát triển
• 2.4. Sức mạnh mềm Pháp qua cứu trợ nhân đạo
• 2.5. Sức mạnh mềm Pháp qua ngoại giao văn hóa
• 2.6. Chính sách ngoại giao văn hóa Pháp
• 2.7. Thực tiễn sử dụng ngoại giao văn hóa của Pháp trên thế giới
• 2.8. Sức mạnh mềm của Pháp trong Cộng đồng Pháp ngữ
• 2.9. Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam
• 2.10. Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam qua viện trợ phát triển
• 2.11. Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam qua giáo dục - đào tạo
• 2.12. Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam qua ngoại giao văn hóa
• 2.13. Tổng kết đặc điểm sức mạnh mềm của Pháp
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP VÀ DỰ BÁO
• 3.1. Thành công trong việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp trên lĩnh vực chính trị và chính sách đối ngoại
• 3.2. Thành công trong việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp trên lĩnh vực ngoại giao văn hóa
• 3.3. Một số tồn tại, hạn chế trong việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp trên lĩnh vực chính trị và chính sách đối ngoại
• 3.4. Một số tồn tại, hạn chế trong việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp trên lĩnh vực ngoại giao văn hóa
• 3.5. Bài học kinh nghiệm từ việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp và bài học cho Việt Nam
• 3.6. Dự báo sức mạnh mềm của Pháp trong tương lai
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sức Mạnh Mềm Pháp 1991 2012 Định Nghĩa

Sức mạnh mềm, một khái niệm được giới thiệu bởi Giáo sư Joseph Nye, Đại học Harvard, đã thu hút sự quan tâm lớn trong giới nghiên cứu quan hệ quốc tế. Theo Nye, sức mạnh mềm là khả năng đạt được mục tiêu thông qua sự hấp dẫn và thuyết phục, tác động đến hệ thống giá trị của đối phương. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc tạo dựng thiện cảm từ cộng đồng quốc tế trở nên vô cùng quan trọng. Pháp, với văn hóa Pháp đặc sắc, Pháp ngữ phổ biến, và quan điểm có trọng lượng về các vấn đề toàn cầu, đã thành công trong việc sử dụng sức mạnh mềm để tạo dựng vị thế và ảnh hưởng trên trường quốc tế. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào bản chất, nguồn lực, ưu điểm và hạn chế của sức mạnh mềm Pháp trong giai đoạn 1991-2012.

1.1. Khái Niệm Sức Mạnh Mềm và Ứng Dụng của Pháp

Giáo sư Joseph Nye định nghĩa sức mạnh mềm là khả năng đạt được mục tiêu mong muốn thông qua sự hấp dẫn và thuyết phục, thay vì cưỡng ép hay mua chuộc. Pháp đã tận dụng ngoại giao văn hóa, giáo dục Pháp, và văn hóa Pháp để tạo dựng hình ảnh tích cực và thu hút sự ủng hộ quốc tế. Điều này thể hiện qua số lượng du khách lớn đến Pháp, sự phổ biến của Pháp ngữ, và vai trò quan trọng của Pháp trong các tổ chức quốc tế. Theo tài liệu gốc, Pháp là một trong những quốc gia thiết lập quan hệ bang giao truyền thống lâu đời với Việt Nam, và là một đối tác quan trọng trong chính sách đối ngoại của Việt Nam.

1.2. Nhận Thức của Pháp về Sức Mạnh Mềm trong QHQT

Pháp nhận thức rõ vai trò của sức mạnh mềm trong việc củng cố vị thế quốc gia trên trường quốc tế. Chính sách đối ngoại Pháp nhấn mạnh vào việc thúc đẩy các giá trị văn hóa, giáo dục Pháp, và Pháp ngữ như những công cụ quan trọng để tăng cường ảnh hưởng và xây dựng quan hệ đối tác. Pháp cũng chú trọng đến việc tham gia vào các tổ chức quốc tế và giải quyết các vấn đề toàn cầu thông qua đối thoại và hợp tác. Theo tài liệu gốc, Pháp là một trong năm thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, và là một thành viên quan trọng của Liên minh Châu Âu (EU).

II. Lịch Sử Sử Dụng Sức Mạnh Mềm Pháp Bài Học Kinh Nghiệm

Pháp đã sử dụng sức mạnh mềm từ lâu đời, từ thời kỳ quân chủ phong kiến với sự lan tỏa của văn hóa Pháp và Pháp ngữ, đến thời kỳ đế chế với sự ảnh hưởng của tư tưởng Khai sáng. Trong giai đoạn hậu thuộc địa, Pháp tiếp tục sử dụng ngoại giao văn hóa và viện trợ phát triển để duy trì ảnh hưởng tại các nước thuộc địa cũ. Việc nghiên cứu lịch sử sử dụng sức mạnh mềm của Pháp giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách thức quốc gia này xây dựng và duy trì vị thế trên trường quốc tế. Theo tài liệu gốc, Pháp vẫn còn những ảnh hưởng lớn tại một số nước châu Phi và các khu vực truyền thống, đặc biệt là tại cộng đồng Pháp ngữ.

2.1. Sức Mạnh Mềm Pháp Thời Kỳ Quân Chủ Phong Kiến

Thời kỳ quân chủ phong kiến chứng kiến sự trỗi dậy của văn hóa Pháp như một biểu tượng của sự sang trọng và tinh tế. Pháp ngữ trở thành ngôn ngữ của giới quý tộc và tri thức trên khắp châu Âu. Các công trình kiến trúc, nghệ thuật, và văn học Pháp được ngưỡng mộ và bắt chước. Điều này tạo ra một hình ảnh tích cực về Pháp và thu hút sự ủng hộ từ các quốc gia khác. Theo tài liệu gốc, Pháp là trung tâm văn hóa - quyền lực toàn châu Âu trong thời kỳ vua Louis XIV.

2.2. Ảnh Hưởng của Tư Tưởng Khai Sáng Pháp Đến Thế Giới

Tư tưởng Khai sáng Pháp, với các giá trị về tự do, bình đẳng, và bác ái, đã có ảnh hưởng sâu rộng đến thế giới. Các nhà tư tưởng Pháp như Voltaire, Rousseau, và Montesquieu đã truyền cảm hứng cho các cuộc cách mạng và phong trào dân chủ trên khắp thế giới. Điều này củng cố vị thế của Pháp như một quốc gia tiên phong trong việc thúc đẩy các giá trị tiến bộ. Theo tài liệu gốc, thời kỳ Khai sáng với sự ảnh hưởng mạnh mẽ về tư tưởng và tinh thần là một trong những giai đoạn mà sức mạnh mềm Pháp thể hiện những ảnh hưởng lớn.

2.3. Sức Mạnh Mềm Pháp Thời Kỳ Hậu Thuộc Địa và Toàn Cầu Hóa

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Pháp nỗ lực duy trì ảnh hưởng thông qua ngoại giao văn hóa, viện trợ phát triển, và sự hỗ trợ cho cộng đồng Pháp ngữ. Trong thời đại toàn cầu hóa, Pháp tiếp tục sử dụng sức mạnh mềm để thúc đẩy các giá trị văn hóa, giáo dục Pháp, và Pháp ngữ trên toàn thế giới. Theo tài liệu gốc, Pháp là một trong những đối tác quan trọng trong chính sách đối ngoại của Việt Nam, và mối quan hệ song phương Pháp - Việt thể hiện tích cực trên nhiều bình diện.

III. Thực Tiễn Sức Mạnh Mềm Pháp 1991 2012 Phân Tích Chi Tiết

Giai đoạn 1991-2012 chứng kiến sự thay đổi trong cách Pháp sử dụng sức mạnh mềm. Chính sách đối ngoại Pháp tập trung vào việc thúc đẩy các giá trị dân chủ, nhân quyền, và phát triển bền vững. Ngoại giao văn hóa được sử dụng để tăng cường sự hiểu biết và hợp tác giữa Pháp và các quốc gia khác. Viện trợ phát triển được cung cấp để hỗ trợ các nước đang phát triển trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế và xã hội. Theo tài liệu gốc, Pháp là một trong những quốc gia thiết lập quan hệ bang giao truyền thống lâu đời với Việt Nam.

3.1. Sức Mạnh Mềm Pháp Qua Giá Trị Chính Trị và Đối Ngoại

Pháp thúc đẩy các giá trị dân chủ, nhân quyền, và pháp quyền thông qua các hoạt động ngoại giao và hợp tác quốc tế. Pháp cũng tích cực tham gia vào các tổ chức quốc tế và giải quyết các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, khủng bố, và nghèo đói. Điều này giúp Pháp xây dựng hình ảnh một quốc gia có trách nhiệm và đóng góp vào sự phát triển của thế giới. Theo tài liệu gốc, đường lối đối ngoại của Pháp khá nhất quán trong việc thi hành một chính sách đối ngoại độc lập, đa phương.

3.2. Ngoại Giao Văn Hóa Pháp Công Cụ Sức Mạnh Mềm Hiệu Quả

Ngoại giao văn hóa là một công cụ quan trọng trong sức mạnh mềm của Pháp. Pháp hỗ trợ các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, và giáo dục trên khắp thế giới. Pháp cũng khuyến khích việc học Pháp ngữ và quảng bá văn hóa Pháp thông qua các trung tâm văn hóa và các chương trình trao đổi. Điều này giúp Pháp tăng cường sự hiểu biết và hợp tác với các quốc gia khác. Theo tài liệu gốc, Pháp là một trong những quốc gia thu hút số lượng du khách đông nhất thế giới.

3.3. Sức Mạnh Mềm Pháp Trong Cộng Đồng Pháp Ngữ Francophonie

Cộng đồng Pháp ngữ là một tổ chức quốc tế quan trọng, tập hợp các quốc gia và vùng lãnh thổ có sử dụng Pháp ngữ. Pháp đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ và phát triển cộng đồng Pháp ngữ, thúc đẩy sự hợp tác trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, và kinh tế. Điều này giúp Pháp duy trì ảnh hưởng và xây dựng quan hệ đối tác với các quốc gia thành viên. Theo tài liệu gốc, Pháp vẫn còn những ảnh hưởng lớn tại một số nước châu Phi và các khu vực truyền thống, đặc biệt là tại cộng đồng Pháp ngữ.

IV. Đánh Giá Sức Mạnh Mềm Pháp Thành Công Hạn Chế và Bài Học

Việc sử dụng sức mạnh mềm đã mang lại nhiều thành công cho Pháp, giúp quốc gia này xây dựng hình ảnh tích cực, tăng cường ảnh hưởng, và thúc đẩy quan hệ đối tác. Tuy nhiên, cũng có những hạn chế trong việc sử dụng sức mạnh mềm, như sự phụ thuộc vào nguồn lực tài chính và sự khác biệt về văn hóa. Việc phân tích thành công và hạn chế giúp chúng ta rút ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Theo tài liệu gốc, Pháp là một trong những đối tác quan trọng trong chính sách đối ngoại của Việt Nam.

4.1. Thành Công của Pháp Trong Sử Dụng Sức Mạnh Mềm

Pháp đã thành công trong việc xây dựng hình ảnh một quốc gia có văn hóa phong phú, giáo dục chất lượng, và quan điểm tiến bộ về các vấn đề toàn cầu. Pháp cũng đã thành công trong việc tăng cường ảnh hưởng thông qua ngoại giao văn hóa, viện trợ phát triển, và sự hỗ trợ cho cộng đồng Pháp ngữ. Theo tài liệu gốc, văn hóa Pháp nhận được nhiều sự ngưỡng mộ với văn chương, thời trang, âm nhạc.

4.2. Tồn Tại và Hạn Chế Trong Sức Mạnh Mềm của Pháp

Việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp phụ thuộc vào nguồn lực tài chính, và có thể bị ảnh hưởng bởi các yếu tố kinh tế và chính trị. Sự khác biệt về văn hóa cũng có thể gây ra những khó khăn trong việc truyền bá các giá trị và tư tưởng của Pháp. Theo tài liệu gốc, sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai, sức mạnh của Pháp có sự suy giảm.

4.3. Bài Học Kinh Nghiệm Cho Việt Nam Từ Sức Mạnh Mềm Pháp

Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm của Pháp trong việc sử dụng sức mạnh mềm để xây dựng hình ảnh quốc gia, tăng cường ảnh hưởng, và thúc đẩy quan hệ đối tác. Việt Nam cần chú trọng đến việc phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử, và con người Việt Nam, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, và kinh tế. Theo tài liệu gốc, hiểu rõ hơn về nước Pháp sẽ giúp cho các chính sách đối ngoại của hai nước có thêm những bước tiến về chiều sâu và thiết thực.

V. Tương Lai Sức Mạnh Mềm Pháp Dự Báo và Thách Thức Mới

Trong tương lai, sức mạnh mềm của Pháp sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong chính sách đối ngoại Pháp. Tuy nhiên, Pháp cũng sẽ phải đối mặt với những thách thức mới, như sự cạnh tranh từ các quốc gia khác, sự thay đổi trong bối cảnh quốc tế, và sự phát triển của công nghệ. Việc dự báo tương lai giúp Pháp có những điều chỉnh phù hợp. Theo tài liệu gốc, Pháp là một trong những quốc gia thiết lập quan hệ bang giao truyền thống lâu đời với Việt Nam.

5.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sức Mạnh Mềm Pháp Tương Lai

Sự phát triển của công nghệ, sự thay đổi trong bối cảnh quốc tế, và sự cạnh tranh từ các quốc gia khác sẽ ảnh hưởng đến sức mạnh mềm của Pháp trong tương lai. Pháp cần thích ứng với những thay đổi này và tìm kiếm những cách thức mới để sử dụng sức mạnh mềm một cách hiệu quả. Theo tài liệu gốc, Pháp là một trong những quốc gia thiết lập quan hệ bang giao truyền thống lâu đời với Việt Nam.

5.2. Vai Trò của Châu Âu Trong Sức Mạnh Mềm Pháp Tương Lai

Liên minh Châu Âu (EU) đóng vai trò quan trọng trong sức mạnh mềm của Pháp. Pháp có thể sử dụng EU như một nền tảng để thúc đẩy các giá trị và tư tưởng của mình trên toàn thế giới. Pháp cũng có thể hợp tác với các quốc gia thành viên EU khác để tăng cường ảnh hưởng và giải quyết các vấn đề toàn cầu. Theo tài liệu gốc, Pháp là một thành viên quan trọng của Liên minh Châu Âu (EU).

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ "Sức mạnh mềm của Pháp giai đoạn 1991 - 2012" do tác giả Trần Nguyên Khang thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Vũ Dương Huân và PGS. Trần Nam Tiến tại Học viện Ngoại giao. Công trình thuộc chuyên ngành Quan hệ quốc tế, tiếp cận theo định hướng nghiên cứu định tính kết hợp phân tích dữ liệu lịch sử và diễn ngôn chính sách.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Sau Chiến tranh Lạnh, trật tự thế giới chuyển dịch từ thế đối đầu sang đối thoại, toàn cầu hóa và cách mạng thông tin thúc đẩy sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia. Trong bối cảnh đó, các công cụ sức mạnh cứng như cưỡng chế quân sự hay đe dọa vũ lực giảm dần ưu thế so với các công cụ mềm mỏng, tạo dựng sự đồng thuận và hấp dẫn. Cộng hòa Pháp là cường quốc kinh tế đứng thứ sáu thế giới, ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc và là đầu tàu chính trị - kinh tế của Liên minh châu Âu (EU) bên cạnh Cộng hòa Liên bang Đức. Dù sức mạnh quân sự và ảnh hưởng trực tiếp giảm sút sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Pháp vẫn duy trì vị thế quốc tế quan trọng, đặc biệt tại châu Âu, châu Phi và Cộng đồng Pháp ngữ, thông qua đường lối đối ngoại độc lập, đa phương và hệ thống tài nguyên văn hóa, tư tưởng lâu đời.

Khoảng trống nghiên cứu nảy sinh từ thực tế học thuật: phần lớn các nghiên cứu về sức mạnh mềm trên thế giới đều lấy Hoa Kỳ làm trung tâm dựa trên lý thuyết của Joseph Nye, hoặc tập trung vào các quốc gia phát triển tại Đông Bắc Á và châu Âu. Rất ít công trình tiếp cận trường hợp nước Pháp từ góc nhìn của các quốc gia đang phát triển hoặc các quốc gia phi phương Tây. Tại Việt Nam, nghiên cứu về sức mạnh mềm còn khiêm tốn, thiếu tính hệ thống và chưa đa dạng hóa các quốc gia nghiên cứu; các nghiên cứu về quan hệ Việt - Pháp chủ yếu dừng lại ở giai đoạn trước năm 1975 hoặc chưa cập nhật toàn diện giai đoạn 1991 - 2012. Việc phân tích chuyên sâu sức mạnh mềm của Pháp trong hai thập niên này lấp đầy khoảng trống học thuật về lý luận quyền lực trong quan hệ quốc tế, đồng thời cung cấp luận cứ thực tiễn cho chính sách đối ngoại của Việt Nam.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là phân tích, đánh giá bản chất và đặc điểm sức mạnh mềm của Pháp trong hơn hai thập kỷ (1991 - 2012), từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm trong việc xây dựng, vận dụng sức mạnh mềm của quốc gia này, dự báo xu thế phát triển và liên hệ các bài học cho Việt Nam.

Để đạt được mục tiêu nêu trên, luận án giải quyết ba nhiệm vụ cụ thể được đánh số theo văn bản:

1. Xác định cơ sở lý luận khái niệm sức mạnh mềm qua quan điểm của Joseph Nye, các học giả trên thế giới cũng như của Pháp, đồng thời xác định cơ sở thực tiễn sức mạnh mềm Pháp thông qua việc phục dựng lại bức tranh lịch sử của quốc gia này trong việc sử dụng sức mạnh mềm.
2. Tìm hiểu những cơ sở thiết lập sức mạnh mềm Pháp trong những năm cuối thế kỷ 20 - đầu thế kỷ 21, thông qua đường lối chính trị và chính sách đối ngoại cũng như việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp tại các khu vực quan trọng trên thế giới (như châu Âu, Cộng đồng Pháp ngữ và tại Việt Nam).
3. Đánh giá những ưu - khuyết điểm, thành công - hạn chế, đồng thời dự báo triển vọng về sức mạnh mềm của Pháp trong tương lai cũng như đưa ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Sức mạnh mềm của Pháp, thể hiện qua đường lối đối ngoại và các hoạt động ngoại giao trên phạm vi toàn cầu cũng như tại các khu vực cụ thể, nhằm làm rõ quan điểm, cơ chế triển khai, bản chất và giá trị của sức mạnh mềm quốc gia này.
• Phạm vi không gian: Tập trung vào các địa bàn có mối quan hệ gắn kết và ảnh hưởng sâu sắc của Pháp gồm Liên minh châu Âu (EU), các quốc gia vốn là thuộc địa của Pháp (đặc biệt là Cộng đồng Pháp ngữ) và Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 1991 đến năm 2012. Mốc khởi đầu năm 1991 đánh dấu sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh và sự sụp đổ của trật tự hai cực Yalta; mốc kết thúc năm 2012 là thời điểm Tổng thống Nicolas Sarkozy kết thúc nhiệm kỳ, khép lại một chu kỳ điều chỉnh chính sách đối ngoại lớn của Pháp.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu trong luận án được phân chia thành bốn nhóm hướng nghiên cứu chính:

Nhóm các nghiên cứu lý thuyết về sức mạnh mềm

• Nhóm công trình của Joseph Nye: Đóng vai trò khởi xướng thuật ngữ và khung phân tích cơ bản. Luận án điểm lại quá trình phát triển khái niệm của Nye qua các ấn phẩm: Bound to Lead: The Changing Nature of American Power (1990), The Paradox of American Power: Why the World’s Only Superpower Can’t Go it Alone (2002), Soft Power: The Means to Success in World Politics (2004), Governance in a Globalizing World (đồng biên tập với John Donahue, 2000), The Powers to Lead (2008), The Future of Power (2011), Presidential Leadership and the Creation of the American Era (2013), và Is the American Century Over? (2015). Luận án ghi nhận Nye xem sức mạnh mềm là "bộ mặt thứ hai của quyền lực", bắt nguồn từ văn hóa, giá trị chính trị và chính sách đối ngoại, trước khi ông phát triển khái niệm "sức mạnh thông minh" (smart power) để kết hợp sức mạnh cứng và sức mạnh mềm.
• Các học giả quốc tế tiếp nối và phản biện: Giulio M. Gallarotti (2011, 2012, 2015) nghiên cứu điều kiện sử dụng hiệu quả sức mạnh mềm, sức mạnh thông minh và trường hợp Ả Rập Xê Út; Nicolas J. Cull (2008, 2009) phân loại lịch sử và các hình thức ngoại giao công chúng; Carnes Lord (2008) và John Lenczowski (2008) nghiên cứu ngoại giao văn hóa và ảnh hưởng chính trị; Shin Wha Lee (2011) tiếp cận thực tiễn sức mạnh mềm tại Đông Á; Jan Melissen (2005) luận giải về ngoại giao công chúng mới.
• Các học giả Việt Nam nghiên cứu sức mạnh mềm và quyền lực quan hệ quốc tế: Hoàng Khắc Nam (2011) với Quyền lực trong quan hệ quốc tế, phân loại sức mạnh mềm dựa trên phương thức thực hiện quyền lực; Hoàng Minh Lợi (chủ biên, 2013) nghiên cứu đối sách gia tăng sức mạnh mềm ở Đông Bắc Á; Lê Thanh Bình và Đoàn Văn Dũng (2011) nghiên cứu quan hệ công chúng chính phủ trong văn hóa đối ngoại; Nguyễn Thị Thanh Thủy (2009) phân tích ngoại giao nhân dân trong chính sách đối ngoại của Mỹ.

Nhóm nghiên cứu về chính trị, văn hóa và lịch sử Pháp

• Chính trị và ngoại giao Pháp: Bertrand Fort (2014) khảo cứu ngoại giao văn hóa từ góc nhìn của Pháp; Alain Lombard (2003) phân tích mô hình chính sách văn hóa quốc tế của Pháp đối mặt toàn cầu hóa; Philippe Lane (2013) nghiên cứu ngoại giao văn hóa và khoa học Pháp; Jonathan Fenby (1999) phân tích các thách thức chuyển đổi của văn minh Pháp; Brian Angus McKenzie (2005) khảo sát ngoại giao công chúng Pháp trước ảnh hưởng Mỹ hóa và Kế hoạch Marshall; Dương Văn Quảng (chủ biên, 2003) phục dựng chính sách đối ngoại của Pháp dưới nền Đệ ngũ Cộng hòa; Dominique Wolton (2006) nghiên cứu toàn cầu hóa văn hóa; Léopold Sédar Senghor (2007) phân tích đối thoại văn minh và bản chất cộng đồng Pháp ngữ; Serge Berstein (2006) phác thảo chân dung 22 nguyên thủ Pháp thế kỷ 20; Bruno Jeudy và Ludovic Vigogne (2009) nghiên cứu nền chính trị dưới thời Tổng thống Nicolas Sarkozy.
• Văn hóa và triết học Pháp: Các công trình của Pierre Nora (2009) về di chỉ ký ức; Hữu Ngọc với các nghiên cứu văn hóa Pháp; Gia Khang và Kiến Văn (2011) về trí tuệ dân tộc Pháp; Edward McNall Burns (2008), Crane Brinton (2007), Bùi Văn Nam Sơn (2012), Will Durant (2008) về lịch sử tư tưởng phương Tây và các triết gia Pháp (Descartes, Montesquieu, Voltaire, Rousseau).
• Lịch sử các thời kỳ gắn với sức mạnh mềm Pháp: Will và Ariel Durant trong bộ Câu chuyện văn minh (các tập về Louis XIV, Voltaire, Rousseau và Cách mạng, Napoléon); Jackson J. Spielvogel (2016), James Nathan (1993), François Bluche (1990), John A. Lynn (1999) về thời kỳ Louis XIV; Outram Dorinda (2006) và Thierry Sarmant (2012) về phong trào Khai sáng; Etacler (2011), Frank Giles (2008), Geoffrey Ellis (2014) về Napoléon Bonaparte; Phan Trọng Báu (2015) và Lê Nguyễn (2016) về thời kỳ thuộc địa và giáo dục Pháp - Việt.

Nhóm nghiên cứu về quan hệ Việt Nam - Pháp và bối cảnh quốc tế đương đại

• Phạm Sanh Châu (chủ biên, 2008) về Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ và Việt Nam; Nguyễn Vũ Tùng (2007) về khuôn khổ đối tác Việt Nam - Pháp; Claude Blanchemaison (2016) về quan hệ ngoại giao Việt - Pháp; Hội Hữu nghị và Hợp tác Việt - Pháp (2013); Lê Tuấn Huy (2006) về tư tưởng Montesquieu với nhà nước pháp quyền Việt Nam; Nguyễn Vũ Tùng và Hoàng Anh Tuấn (2006) về quan hệ đối tác chiến lược; Nguyễn Thái Yên Hương (đồng chủ biên, 2011) về quan hệ quốc tế và Hoa Kỳ; Phạm Bình Minh (chủ biên, 2012) về cục diện thế giới đến năm 2020.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

Mặc dù nguồn tư liệu phong phú, các nghiên cứu quốc tế thường đồng nhất sức mạnh mềm với cách tiếp cận thực dụng của Hoa Kỳ, bỏ qua tính đặc thù trong tư duy đối ngoại Pháp. Ngược lại, các công trình của Pháp thường tập trung vào ngoại giao văn hóa thuần túy mà thiếu đặt trong khung lý thuyết quyền lực quan hệ quốc tế toàn diện. Các công trình tại Việt Nam chưa có nghiên cứu chuyên khảo nào đánh giá bao quát sức mạnh mềm của Pháp giai đoạn 1991 - 2012 dưới góc độ kết hợp lý thuyết quan hệ quốc tế với dữ liệu thực tiễn đa chiều. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách định vị bản chất "sức mạnh ảnh hưởng" của Pháp từ điểm nhìn học thuật Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

• Khái niệm sức mạnh mềm theo Joseph Nye: Là khả năng tác động thông qua sự hấp dẫn và sức thuyết phục để người khác làm những gì mình muốn mà không cần phải đe dọa sử dụng vũ lực hoặc trả tiền. Nye phân chia sức mạnh thành ba nguồn lực cốt lõi: văn hóa (văn hóa tinh hoa và văn hóa đại chúng), hệ giá trị chính trị (dân chủ, tự do, nhân quyền), và chính sách đối nội, đối ngoại (hợp pháp và chính đáng).
• Khái niệm sức mạnh mềm theo nhận thức của Pháp ("Sức mạnh ảnh hưởng" - Puissance d'influence): Pháp tiếp cận sức mạnh mềm không như một công cụ áp đặt mô hình hay bành trướng quyền lực theo chủ nghĩa thực dụng (pragmatism) kiểu Anh - Mỹ, mà nhấn mạnh đến việc lan tỏa các giá trị phổ quát, bảo vệ bản sắc văn hóa và tôn trọng chủ nghĩa đa phương. Khái niệm này gắn liền với cuộc đấu tranh xác lập nguyên tắc "Ngoại lệ về văn hóa" (l'exception culturelle) tại vòng đàm phán GATT năm 1993, sau đó phát triển thành nguyên tắc "Đa dạng văn hóa" (diversité culturelle) được thể chế hóa trong Công ước năm 2005 của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hiệp Quốc (UNESCO).
• Khái niệm sức mạnh thông minh (Smart power): Sự phối hợp có tính toán giữa các nguồn lực sức mạnh cứng (quân sự, kinh tế) và sức mạnh mềm nhằm tối ưu hóa hiệu quả ngoại giao.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án kết hợp thế giới quan, phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh để nhìn nhận các điều kiện kinh tế - xã hội, quan hệ giai cấp và bối cảnh thuộc địa - đế quốc trong lịch sử đối ngoại Pháp (dựa trên các tác phẩm kinh điển của Karl Marx, Friedrich Engels, V.I. Lenin và tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp của Nguyễn Ái Quốc).

Trên cơ sở phương pháp luận đó, luận án sử dụng hệ thống các phương pháp chuyên ngành:

• Phương pháp quan hệ quốc tế: Sử dụng ba cấp độ phân tích gồm cấp độ hệ thống quốc tế - khu vực, cấp độ quốc gia và cấp độ cá nhân (trong đó tập trung chủ yếu vào cấp độ hệ thống và cấp độ quốc gia).
• Phương pháp lịch sử - logic: Tái hiện các tiền đề, hoàn cảnh cụ thể hình thành truyền thống sức mạnh mềm của Pháp qua các thời kỳ để tìm ra quy luật vận động nội tại.
• Phương pháp phân tích diễn ngôn: Khảo sát các tuyên bố chính trị, văn kiện ngoại giao, công ước quốc tế và quy ước văn hóa xã hội để phân tích lập trường đối ngoại của Pháp.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Đánh giá cơ sở hoạch định, nội dung và kết quả triển khai chính sách sức mạnh mềm của chính quyền Pháp.
• Phương pháp so sánh - đối chiếu: So sánh mô hình sức mạnh mềm của Pháp với Hoa Kỳ; so sánh sự điều chỉnh chính sách giữa các thời kỳ tổng thống và giữa các khu vực địa bàn khác nhau.
• Phương pháp hệ thống - cấu trúc: Đặt sức mạnh mềm trong chỉnh thể cấu trúc chính sách đối ngoại Pháp, gắn kết giữa lý thuyết và thực tiễn triển khai.
• Phương pháp dự báo: Phân tích nguyên nhân - hệ quả và các biến số quốc tế để xây dựng kịch bản vận động của sức mạnh mềm Pháp.
• Phương pháp nghiên cứu định lượng: Thu thập, mô hình hóa các số liệu thực nghiệm liên quan đến ngân sách ngoại giao công chúng, chi tiêu quốc phòng, nguồn vốn viện trợ phát triển (ODA), số lượng du học sinh và khách du lịch.
• Phương pháp phỏng vấn chuyên gia: Thu thập các nhận định phản biện chuyên sâu từ các nhà ngoại giao, chuyên gia nghiên cứu quan hệ quốc tế để mở rộng chiều sâu luận giải.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Nguồn dữ liệu của luận án bao gồm các văn kiện chính thức của chính phủ Pháp, Bộ Ngoại giao Pháp, tài liệu từ các cơ quan chuyên trách như Cơ quan Phát triển Pháp (AFD), Viện Pháp (IF), Trung tâm Du học Pháp (Campus France), Trung tâm Khủng hoảng quốc tế (CDC); các văn kiện và nghị quyết của Liên Hiệp Quốc, UNESCO, Liên minh châu Âu (EU), Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF); các số liệu thống kê từ Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO); cùng hệ thống sách chuyên khảo, bài báo khoa học quốc tế và trong nước.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN SỬ DỤNG SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP

Chương 1 thiết lập nền tảng lý thuyết và tái hiện diễn trình lịch sử của sức mạnh mềm Pháp trước năm 1991. Tác giả phân tích sự hình thành khái niệm quyền lực từ Niccolò Machiavelli, Max Weber, Klaus Knorr cho đến định nghĩa của Joseph Nye, Shin Wha Lee và Giulio Gallarotti. Luận án chỉ ra sự đối lập cơ bản trong nhận thức về sức mạnh mềm giữa Hoa Kỳ và Pháp: trong khi Hoa Kỳ nhấn mạnh tính thực dụng nhằm bảo vệ vị thế siêu cường duy nhất thông qua các sản phẩm văn hóa đại chúng và truyền thông chiến lược, thì Pháp xem sức mạnh mềm là sự lan tỏa bản sắc và giá trị, chống lại sự đồng hóa văn hóa toàn cầu.

Tác giả đưa vào bảng số liệu so sánh sự chênh lệch giữa chi tiêu cho sức mạnh cứng (quốc phòng) và sức mạnh mềm (ngoại giao công chúng) tại một số quốc gia phát triển đầu thập niên 2000 để minh chứng cho mô hình quyền lực:

Quốc gia	Chi tiêu cho Ngoại giao công chúng	Chi tiêu cho Quốc phòng	Năm số liệu
Hoa Kỳ	1,4 tỉ USD	310 tỉ USD	2002
Đức	260 triệu USD	27,5 tỉ USD	2001
Nhật Bản	251 triệu USD	40,3 tỉ USD	2001

Số liệu cho thấy vào năm 2002, chi tiêu quốc phòng của Hoa Kỳ gấp 310 lần chi tiêu cho ngoại giao công chúng, phản ánh ưu tiên sức mạnh cứng trong chiến lược toàn cầu của nước này. Ngược lại, Pháp xây dựng sức mạnh mềm dựa trên quá trình tích lũy văn hóa lịch sử lâu đời:

• Thời kỳ quân chủ phong kiến: Dưới triều đại Vua Louis XIV (1638 - 1715), Pháp trở thành trung tâm nghệ thuật, kiến trúc và tư tưởng của châu Âu; thành lập Viện Hàn lâm Hội họa và Điêu khắc Hoàng gia (1648), đưa tiếng Pháp thành ngôn ngữ ngoại giao và chuẩn mực của giới quý tộc châu Âu.
• Thời kỳ Khai sáng (thế kỷ 18): Đánh dấu sự lan tỏa của các tư tưởng lý tính, tự do từ Denis Diderot, Montesquieu, Jean-Jacques Rousseau và Voltaire, đặt nền móng cho Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền năm 1789.
• Thời kỳ Đế chế thứ nhất (1804): Gắn liền với ảnh hưởng của Hoàng đế Napoléon Bonaparte và việc truyền bá Bộ luật Dân sự (Bộ luật Napoléon) khắp lục địa châu Âu.
• Thời kỳ mở rộng ảnh hưởng toàn thế giới từ giữa thế kỷ 19: Khởi xướng các mô hình ngoại giao văn hóa có tổ chức, tiêu biểu là việc thành lập Trung tâm Ngôn ngữ và Văn minh Pháp (Alliance Française) năm 1883.
• Thời kỳ Hậu thuộc địa đến kết thúc Chiến tranh Lạnh: Nỗ lực tái thiết vị thế độc lập thông qua việc thành lập Liên hiệp Pháp (1946), phát triển khối Pháp ngữ và duy trì đường lối đối ngoại độc lập dưới thời Charles de Gaulle.
• Bước vào thời kỳ toàn cầu hóa: Đối mặt với sự mở rộng của làn sóng "Mỹ hóa", Pháp dẫn đầu cuộc đấu tranh bảo vệ quyền tự quyết văn hóa, đưa nguyên tắc "Ngoại lệ về văn hóa" vào đàm phán GATT năm 1993 và tiến tới việc UNESCO thông qua Công ước về Bảo vệ và Thúc đẩy sự đa dạng của các biểu hiện văn hóa vào tháng 10 năm 2005 (với 148 phiếu ủng hộ, 2 phiếu chống từ Hoa Kỳ và Israel, 4 phiếu trắng).

CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN SỬ DỤNG SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP TRONG HAI THẬP NIÊN CUỐI THẾ KỶ 20 - ĐẦU THẾ KỶ 21

Chương 2 đi sâu phân tích việc hiện thực hóa sức mạnh mềm của Pháp trên các lĩnh vực đối ngoại cụ thể từ năm 1991 đến năm 2012:

• Giá trị chính trị và chính sách đối ngoại: Pháp kiên trì thực thi đường lối đối ngoại độc lập, đề cao chủ nghĩa đa phương, thượng tôn luật pháp quốc tế và vai trò của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, thể hiện rõ nét qua việc phản đối cuộc chiến tranh Iraq năm 2003 do Hoa Kỳ phát động mà không có sự ủy nhiệm của Liên Hiệp Quốc.
• Ngoại giao viện trợ và cứu trợ quốc tế: Triển khai viện trợ phát triển chính thức thông qua Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) nhằm hỗ trợ cơ sở hạ tầng, giảm nghèo và phát triển bền vững tại các nước đang phát triển; thiết lập Trung tâm Khủng hoảng quốc tế (CDC) và hỗ trợ các tổ chức phi chính phủ y tế như Bác sĩ không biên giới (MSF), Bác sĩ thế giới (MdM) trong các hoạt động cứu trợ nhân đạo khẩn cấp.
• Ngoại giao văn hóa và giáo dục: Duy trì và tái cấu trúc hệ thống thiết chế văn hóa đối ngoại gồm Viện Pháp (IF), các trung tâm Alliance Française, cơ quan quảng bá giáo dục đại học Campus France và các viện nghiên cứu chuyên sâu như Viện Viễn Đông Bác Cổ (EFEO). Ngoại giao giáo dục được đẩy mạnh qua việc thu hút sinh viên quốc tế, đưa Pháp vào nhóm ba quốc gia tiếp nhận du học sinh hàng đầu thế giới.
• Sức mạnh mềm trong Cộng đồng Pháp ngữ (OIF): Tận dụng thể chế OIF như một diễn đàn đa phương kết nối các quốc gia thành viên trên các châu lục, thúc đẩy giảng dạy tiếng Pháp, hợp tác kinh tế và đối thoại chính trị dân chủ.
• Sức mạnh mềm của Pháp tại Việt Nam: Pháp xác định Việt Nam là đối tác truyền thống quan trọng tại Đông Nam Á. Luận án phân tích việc triển khai sức mạnh mềm tại Việt Nam trên ba trụ cột: viện trợ phát triển qua các dự án ODA của AFD; hợp tác giáo dục - đào tạo (các chương trình liên kết đào tạo thạc sĩ, kỹ sư chất lượng cao, cấp học bổng du học); và giao lưu văn hóa nghệ thuật qua mạng lưới Trung tâm Văn hóa Pháp (L'Espace).
• Tổng kết đặc điểm sức mạnh mềm của Pháp: Luận án khái quát bốn đặc điểm cốt lõi: bắt nguồn từ chiều sâu tích lũy lịch sử; mang tính thể chế hóa cao với sự dẫn dắt của nhà nước; gắn chặt với nguyên tắc bình đẳng, đa dạng văn hóa; và kết hợp hài hòa giữa lợi ích dân tộc với trách nhiệm quốc tế.

CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP VÀ DỰ BÁO

Chương 3 tổng kết các thành tựu, hạn chế, rút ra bài học kinh nghiệm và đưa ra dự báo:

• Thành công đạt được:
  • Chính trị và đối ngoại: Xây dựng thành công hình ảnh một cường quốc có trách nhiệm, giữ vai trò cân bằng quyền lực quốc tế, dẫn dắt tiến trình hội nhập Liên minh châu Âu và duy trì vị thế trung tâm trong khối Pháp ngữ.
  • Ngoại giao văn hóa: Giữ vững vị thế là điểm đến du lịch hàng đầu thế giới, bảo vệ thành công vị thế của tiếng Pháp trong các thể chế ngoại giao đa phương, xây dựng mạng lưới trung tâm văn hóa rộng khắp toàn cầu.
• Một số tồn tại, hạn chế:
  • Chính trị và đối ngoại: Nguồn lực kinh tế - tài chính suy giảm tương đối so với các cường quốc mới nổi (nhóm BRICS) khiến quy mô viện trợ và ảnh hưởng bị thu hẹp; một số chính sách can dự an ninh tại châu Phi còn để lại định kiến lịch sử; mâu thuẫn nội tại trong chính sách đối nội liên quan đến người nhập cư và mô hình hội nhập xã hội ảnh hưởng đến sức hấp dẫn quốc tế.
  • Ngoại giao văn hóa: Sự suy giảm tỷ lệ sử dụng tiếng Pháp trên bình diện quốc tế trước sự bành trướng tuyệt đối của tiếng Anh trong kỷ nguyên số; áp lực kinh phí vận hành mạng lưới văn hóa đối ngoại ở nước ngoài trong điều kiện thắt chặt ngân sách công.
• Bài học kinh nghiệm và khuyến nghị cho Việt Nam: Luận án đúc kết bài học về việc kết hợp bản sắc truyền thống với các chuẩn mực quốc tế; bài học về thể chế hóa mạng lưới ngoại giao văn hóa; bài học về sử dụng các diễn đàn đa phương để khuếch đại tiếng nói quốc gia. Từ đó, tác giả đề xuất định hướng vận dụng cho Việt Nam trong việc xây dựng chiến lược sức mạnh mềm, quảng bá văn hóa dân tộc và nâng cao vị thế đối ngoại.
• Dự báo sức mạnh mềm của Pháp: Dự báo các kịch bản phát triển sức mạnh mềm của Pháp trong bối cảnh tái định hình trật tự thế giới đa cực, biến động kinh tế châu Âu và sự cạnh tranh ảnh hưởng địa chính trị mới.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận và khoa học

1. Làm rõ bản chất "sức mạnh ảnh hưởng" (Puissance d'influence): Luận án chỉ ra điểm khác biệt giữa mô hình sức mạnh mềm của Pháp và mô hình của Hoa Kỳ. Trong khi lý thuyết Anh - Mỹ xem sức mạnh mềm là công cụ thực dụng hỗ trợ sức mạnh cứng để duy trì quyền lực tối thượng, Pháp tiếp cận sức mạnh mềm như một tiến trình lan tỏa giá trị, đối thoại văn minh và tôn trọng quyền tự quyết văn hóa dựa trên nguyên tắc "cộng sinh", "cho và nhận".
2. Bổ sung góc nhìn từ quốc gia đang phát triển: Luận án bổ sung tiếng nói học thuật từ Việt Nam vào hệ thống lý luận quan hệ quốc tế về sức mạnh mềm, góp phần phá vỡ tính đơn cực trong các nghiên cứu vốn bị chi phối bởi các học giả phương Tây.
3. Hệ thống hóa lịch sử sức mạnh mềm Pháp: Luận án tái hiện toàn diện diễn trình tích lũy sức mạnh mềm của Pháp qua sáu giai đoạn lịch sử chính, từ thời quân chủ Louis XIV đến kỷ nguyên toàn cầu hóa, chỉ ra tính liên tục và tính kế thừa trong tư duy ngoại giao của nước này.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Tài liệu tham khảo chuyên ngành: Cung cấp cơ sở khoa học và nguồn dữ liệu tin cậy phục vụ nghiên cứu, giảng dạy các môn học Quan hệ quốc tế, Ngoại giao công chúng, Văn hóa đối ngoại, Chính sách đối ngoại của các nước lớn tại các cơ sở đào tạo sau đại học tại Việt Nam.
2. Luận cứ cho công tác hoạch định chính sách: Cung cấp tài liệu tham khảo cho Bộ Ngoại giao và các cơ quan đối ngoại của Việt Nam trong việc hiểu rõ động thái chính sách của Pháp, từ đó đưa ra các sách lược hợp tác song phương hiệu quả, đặc biệt trong khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược và trong Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF).
3. Bài học thực tiễn cho Việt Nam: Đề xuất các giải pháp khả thi trong việc xây dựng "sức mạnh mềm Việt Nam" thông qua việc khai thác các giá trị lịch sử, văn hóa dân tộc, kết hợp với các cơ chế ngoại giao đa phương để nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án:
  • Về thời gian, luận án giới hạn khảo sát trong giai đoạn 1991 - 2012, kết thúc ở thời điểm năm 2012 khi Tổng thống Nicolas Sarkozy rời nhiệm sở, do đó chưa phân tích các biến động đối ngoại mới dưới các nhiệm kỳ tổng thống tiếp theo của François Hollande và Emmanuel Macron.
  • Về không gian, nghiên cứu tập trung trọng tâm vào Liên minh châu Âu, Cộng đồng Pháp ngữ và Việt Nam, chưa có điều kiện khảo sát sâu sắc địa bàn Mỹ Latinh hoặc các cường quốc châu Á mới nổi khác.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng phân tích sức mạnh mềm của Pháp từ năm 2012 đến nay, đặc biệt là sự điều chỉnh ngoại giao văn hóa và ngoại giao số trong bối cảnh các cuộc khủng hoảng an ninh mới tại châu Âu và sự trỗi dậy của ngoại giao khí hậu.
  • Thực hiện các nghiên cứu so sánh chuyên sâu về hiệu quả triển khai sức mạnh mềm giữa Pháp với các cường quốc châu Âu khác như Anh hoặc Đức.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn đối với:

• Học viên sau đại học, nghiên cứu sinh và giảng viên: Thuộc các chuyên ngành Quan hệ quốc tế, Lịch sử thế giới, Ngoại giao công chúng, Pháp luật quốc tế, Truyền thông quốc tế tại các học viện, trường đại học khoa học xã hội và nhân văn.
• Cán bộ nghiên cứu và hoạch định chính sách: Cán bộ công tác tại Ban Đối ngoại Trung ương, Bộ Ngoại giao, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam; đặc biệt là các đơn vị phụ trách khu vực Tây Âu và hợp tác Pháp ngữ.
• Các phần đáng tham khảo nhất:
  • Khung so sánh sự khác biệt bản chất giữa sức mạnh mềm theo trường phái Anh - Mỹ và nhận thức của Pháp ở Chương 1.
  • Quá trình Pháp đấu tranh ngoại giao đa phương xác lập nguyên tắc "Ngoại lệ về văn hóa" (GATT 1993) và Công ước UNESCO năm 2005 ở Chương 1.
  • Khảo sát thực tiễn mô hình ngoại giao viện trợ (AFD), ngoại giao văn hóa (IF, Alliance Française) và các hoạt động của Pháp tại Việt Nam ở Chương 2.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa bản chất sức mạnh mềm của Pháp khác với Hoa Kỳ như thế nào?

Theo văn bản luận án, Hoa Kỳ nhìn nhận sức mạnh mềm dựa trên chủ nghĩa thực dụng (pragmatism), xem đó là công cụ hỗ trợ sức mạnh quân sự và kinh tế để duy trì vị thế siêu cường, thúc đẩy một mô hình phổ quát mang khuôn mẫu Mỹ (lối sống, sản phẩm văn hóa đại chúng). Ngược lại, Pháp gọi sức mạnh mềm là "sức mạnh ảnh hưởng" (puissance d'influence), bắt nguồn từ các giá trị nội tại lan tỏa ra bên ngoài, không nhằm áp đặt một mẫu hình bá quyền mà đề cao sự chia sẻ, cộng sinh giữa các nền văn hóa, tôn trọng chủ nghĩa đa phương và quyền tự quyết quốc gia.

2. Sự kiện nào đánh dấu thắng lợi ngoại giao của Pháp trong việc bảo vệ sự đa dạng văn hóa trước toàn cầu hóa?

Luận án chỉ ra hai dấu mốc then chốt: khởi đầu là việc Pháp đề xuất khái niệm "Ngoại lệ về văn hóa" (l'exception culturelle) tại các vòng đàm phán thương mại GATT năm 1993 nhằm loại bỏ các sản phẩm văn hóa khỏi quy tắc tự do hóa thương mại thuần túy; đỉnh cao là vào tháng 10 năm 2005 khi Đại hội đồng UNESCO chính thức thông qua Công ước về Bảo vệ và Thúc đẩy sự đa dạng của các biểu hiện văn hóa với tỷ lệ 148 phiếu ủng hộ trên 2 phiếu chống (Hoa Kỳ và Israel phản đối) cùng 4 phiếu trắng.

3. Số liệu trong luận án phản ánh sự chênh lệch chi tiêu giữa sức mạnh cứng và sức mạnh mềm của Hoa Kỳ ra sao?

Căn cứ bảng số liệu dẫn chứng của Joseph Nye trong văn bản, vào năm 2002, Hoa Kỳ chi 1,4 tỉ USD cho các hoạt động ngoại giao công chúng (sức mạnh mềm), trong khi ngân sách chi tiêu cho quốc phòng lên tới 310 tỉ USD (sức mạnh cứng). Mức chi tiêu cho sức mạnh cứng gấp khoảng 310 lần chi tiêu cho sức mạnh mềm, thể hiện rõ trọng tâm quân sự áp đảo trong chiến lược an ninh của Hoa Kỳ.

4. Thiết chế ngoại giao văn hóa đầu tiên trong lịch sử của Pháp là gì và được thành lập khi nào?

Luận án ghi nhận thiết chế ngoại giao văn hóa có tổ chức đầu tiên của Pháp được thành lập vào năm 1883 là Trung tâm Ngôn ngữ và Văn minh Pháp (Alliance Française). Đây là mô hình truyền bá ngôn ngữ và văn hóa tiên phong trên thế giới, trở thành hình mẫu cho nhiều tổ chức văn hóa quốc tế sau này học tập như Viện Goethe (Đức), Hội đồng Anh (British Council) hay Viện Khổng Tử (Trung Quốc).

5. Tại sao luận án lựa chọn khung thời gian nghiên cứu từ năm 1991 đến năm 2012?

Luận án lựa chọn mốc 1991 vì đây là thời điểm Chiến tranh Lạnh kết thúc gắn liền với sự tan rã của trật tự hai cực Yalta, đưa thế giới bước vào kỷ nguyên toàn cầu hóa - môi trường tạo điều kiện tối ưu cho sức mạnh mềm phát huy tác dụng. Mốc 2012 là thời điểm Tổng thống Nicolas Sarkozy kết thúc nhiệm kỳ, đánh dấu sự kết thúc của một giai đoạn cầm quyền với nhiều điều chỉnh đối ngoại lớn của Pháp, mở ra một chu kỳ chính trị mới.

Kết luận

Luận án "Sức mạnh mềm của Pháp giai đoạn 1991 - 2012" của tác giả Trần Nguyên Khang là công trình nghiên cứu hệ thống về cách thức nước Pháp xây dựng, duy trì và phát huy "sức mạnh ảnh hưởng" trong trật tự quan hệ quốc tế hậu Chiến tranh Lạnh. Thông qua việc phân tích toàn diện trên các lĩnh vực chính trị, ngoại giao viện trợ, văn hóa và giáo dục, công trình làm sáng tỏ sự khác biệt mang tính bản sắc của mô hình sức mạnh mềm Pháp so với mô hình thực dụng kiểu Mỹ, nổi bật qua cuộc đấu tranh bảo vệ đa dạng văn hóa toàn cầu. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần bổ sung lý luận về quyền lực trong quan hệ quốc tế dưới góc nhìn của các quốc gia đang phát triển, mà còn cung cấp cơ sở khoa học và các bài học kinh nghiệm giá trị cho Việt Nam trong chiến lược phát huy sức mạnh mềm và thắt chặt quan hệ đối tác chiến lược song phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận án "Sức mạnh mềm của Pháp giai đoạn 1991 - 2012" là công trình nghiên cứu của tôi. Các nội dung nghiên cứu và kết quả được trình bày trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Trần Nguyên Khang ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đặc biệt đến PGS. Vũ Dương Huân và PGS.

Trần Nam Tiến. Hai Thầy đã tận tình, hết lòng hướng dẫn, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận án này. Với sự giúp đỡ, chỉ dạy tận tình của các Giáo sư hướng dẫn, đây sẽ là cơ hội lớn giúp tôi mở rộng tầm hiểu biết, nâng cao năng lực nghiên cứu và góp một phần nhỏ bé của mình vào sự phát triển chung ngành Khoa học xã hội tại Việt Nam. Tôi đặc biệt cảm ơn các thầy cô lãnh đạo, giảng viên Học viện Ngoại giao, Phòng Đào tạo sau Đại học, các Khoa, đơn vị thuộc Học viện đã tạo mọi điều kiện tốt nhất về học tập, nghiên cứu cũng như hỗ trợ, giúp hoàn thành các thủ tục cho Nghiên cứu sinh trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Tôi chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo, đồng nghiệp, bạn hữu ở Khoa Quan hệ quốc tế, Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, thành phố Hồ Chí Minh đã động viên, khuyến khích, trao đổi, góp ý, tạo điều kiện giúp đỡ để tôi hoàn thành luận án này. Đặc biệt, tôi chân thành cảm ơn sự khích lệ, động viên từ gia đình, nhất là từ cha mẹ tôi, đã luôn sát cánh, ủng hộ, giúp đỡ và dành cho tôi sự quan tâm trong suốt quá trình thực hiện luận án! Tác giả luận án Trần Nguyên Khang iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Ký tự viết tắt Tiếng nƣớc ngoài Nguyên văn tiếng Việt Advisory Committee on Ủy ban tư vấn về ngoại giao văn ACCD Cultural Diplomacy hóa Association française AFAA Hội Nghệ sĩ Pháp d'action artistique Agence française de AFD Cơ quan phát triển Pháp developpement Advisory Group on Public Nhóm tư vấn về ngoại giao công AGPDAMW Diplomacy for Arab and chúng cho Thế giới Ảrập và Hồi Muslim World giáo The Asociation of Hiệp hội các quốc gia Đông Nam ASEAN Southeast Asian Nations Á ASEF Asia-Europe Foundation Quỹ Á - Âu ASEM The Asia-Europe Meeting Diễn đàn hợp tác Á - Âu Asia-Pacific Economic Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu APEC Cooperation Á-Thái Bình Dương Bureau International des BIE Cơ quan Triển lãm Quốc tế Expositions Nhóm các cường quốc mới nổi Brasil, Russia, India, BRICS (Bra-xin, Nga, Ấn Độ, Trung China, South Africa Quốc, Nam Phi) Campus France Campus France Trung tâm du học Pháp CDC Le Centre de Crise Trung tâm khủng hoảng quốc tế FTA Free Trade Agreement Hiệp định Thương mại tự do EEU Eurasian Economic Union Liên minh Kinh tế Á - Âu Cơ quan hỗ trợ kỹ thuật quốc tế EF Expertise France Pháp École française d'Extrême- EFEO Viện Viễn Đông Bác Cổ Orient EU European Union Liên minh Châu Âu iv European Mediterranean Hợp tác Đối tác Châu Âu - Địa EUROMED Partnership Trung Hải EU-Vietnam free trade Hiệp định thương mại tự do Việt EVFTA agreement Nam - EU Forum for East Asia - Diễn đàn hợp tác Đông Á - Mỹ FEALAC Latin America Cooperation La tinh IF Institut Français Viện Pháp International Monetary IMF Quỹ Tiền tệ quốc tế Fund LHQ Liên Hiệp Quốc MSF Médecins Sans Frontières Bác sĩ không biên giới MdM Médecins du Monde Bác sĩ thế giới NGO (tiếng Pháp: Non-Governmental Tổ chức phi chính phủ ONG) Organization NXB Nhà xuất bản Official Development ODA Viện trợ phát triển chính thức Assistance Organisation for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát triển OECD Cooperation and Kinh tế Development OIF- Organisation internationale Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ FRANCOPHONIE de la Francophonie QHQT Quan hệ quốc tế UN United Nations Liên Hiệp Quốc United Nations Tổ chức Giáo dục, Khoa học và UNESCO Educational, Scientific and Văn hóa của Liên Hiệp Quốc Cultural Organization United Nations Chương trình Phát triển Liên UNDP Development Programme Hiệp Quốc UNWTO United Nations World Tổ chức Du lịch Thế giới Tourism Organization WB World Bank Ngân hàng Thế giới v MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. 1 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN SỬ DỤNG SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP.

Nhận thức về sức mạnh mềm. Khái niệm sức mạnh mềm. Nhận thức của Pháp về sức mạnh mềm. Thực tiễn sử dụng sức mạnh mềm của Pháp trong lịch sử.

Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ quân chủ phong kiến. Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ Đế chế thứ nhất. Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ mở rộng ảnh hưởng ra toàn thế giới từ giữa thế kỷ 19. Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ Hậu thuộc địa đến kết thúc Chiến tranh Lạnh.

Nước Pháp bước vào thời kỳ toàn cầu hóa .62 CHƢƠNG 2: THỰC TIỄN SỬ DỤNG SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP TRONG HAI THẬP NIÊN CUỐI THẾ KỶ 20 - ĐẦU THẾ KỶ 21. Sức mạnh mềm Pháp qua các giá trị chính trị và chính sách đối ngoại. Sức mạnh mềm Pháp qua ngoại giao viện trợ - cứu trợ quốc tế. Sức mạnh mềm Pháp qua viện trợ phát triển.

Sức mạnh mềm Pháp qua cứu trợ nhân đạo. Sức mạnh mềm Pháp qua ngoại giao văn hóa. Chính sách ngoại giao văn hóa Pháp. Thực tiễn sử dụng ngoại giao văn hóa của Pháp trên thế giới.

Sức mạnh mềm của Pháp trong Cộng đồng Pháp ngữ. Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam. Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam qua viện trợ phát triển. Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam qua giáo dục - đào tạo.

Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam qua ngoại giao văn hóa. Tổng kết đặc điểm sức mạnh mềm của Pháp .107 CHƢƠNG 3: ĐÁNH GIÁ SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP VÀ DỰ BÁO. Thành công trong việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp. Trên lĩnh vực chính trị và chính sách đối ngoại.

Trên lĩnh vực ngoại giao văn hóa. Một số tồn tại, hạn chế trong việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp. Trên lĩnh vực chính trị và chính sách đối ngoại. Trên lĩnh vực ngoại giao văn hóa.

Bài học kinh nghiệm từ việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp và bài học cho Việt Nam. Dự báo sức mạnh mềm của Pháp trong tƣơng lai .146 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do chọn đề tài nghiên cứu Cộng hòa Pháp là một trong những quốc gia phát triển hàng đầu về kinh tế, văn hóa, khoa học công nghệ ở châu Âu cũng như trên thế giới (kinh tế Pháp hiện đứng thứ sáu thế giới sau Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật, Đức và Anh) [115]. Tại Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, Pháp là một trong năm thành viên thường trực.

Tại châu Âu, Pháp là một thành viên quan trọng của Liên minh Châu Âu (EU). Có thể xem quốc gia này là một trong những đầu tàu kinh tế - chính trị của EU bên cạnh nước Đức. Sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai, sức mạnh của Pháp có sự suy giảm nhưng đất nước này vẫn đóng vai trò quan trọng trong QHQT, đặc biệt tại khu vực châu Âu, châu Phi. Pháp vẫn còn những ảnh hưởng lớn tại một số nước châu Phi và các khu vực truyền thống, đặc biệt là tại cộng đồng Pháp ngữ.

Đường lối đối ngoại của Pháp khá nhất quán trong việc thi hành một chính sách đối ngoại độc lập, đa phương. Đối với Việt Nam, Pháp là một trong những quốc gia thiết lập quan hệ bang giao truyền thống lâu đời [26]. Pháp là một trong những đối tác quan trọng trong chính sách đối ngoại của Việt Nam [68]. Mối quan hệ song phương Pháp - Việt thể hiện tích cực trên nhiều bình diện, từ chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, thương mại, đầu tư,… [2] Đây là mối quan hệ có lợi cho đôi bên, đặc biệt đối với Việt Nam, khi thông qua Pháp có thể tranh thủ được cơ hội mở rộng quan hệ với các nước châu Âu (EU) và thế giới (cụ thể là với Cộng đồng Pháp ngữ) [96].

Khi nghiên cứu về đối ngoại của Pháp, tác giả luận án nhận thấy một trong những ưu điểm nổi trội được quốc gia này sử dụng nhằm tạo dựng vị thế và sự ảnh hưởng chính là ―sức mạnh mềm‖. Sức mạnh mềm là một thuật ngữ được giới thiệu bởi Giáo sư Joseph Nye, Đại học Harvard và được giới nghiên cứu QHQT quan tâm trong thời gian gần đây. Joseph Nye, sức mạnh mềm là khả năng đạt được những gì mình muốn bằng cách tác động tới hệ thống giá trị của người khác thông qua sự hấp dẫn và thuyết phục [273]. Đặc biệt, trong thời đại toàn cầu hóa với sự nối kết của nhiều quốc gia - dân tộc, đạt được thiện cảm từ cộng đồng quốc tế là một điều có ý nghĩa quan trọng.

Trên trường 2 quốc tế, Pháp được biết đến là quốc gia gây được nhiều thiện cảm và yêu mến. Văn hóa Pháp nhận được nhiều sự ngưỡng mộ với văn chương, thời trang, âm nhạc,. Pháp là một trong những quốc gia thu hút số lượng du khách đông nhất thế giới. Tiếng Pháp là ngôn ngữ được yêu mến và được sử dụng tại nhiều nơi.

Trong QHQT, quan điểm của Pháp về các vấn đề thời sự quốc tế cũng như các vấn đề toàn cầu được xem là tiếng nói có trọng lượng và nhận được sự đồng tình, ủng hộ của nhiều quốc gia, tổ chức. Một trong những lý do giúp Pháp tạo ra được nhiều thiện cảm đến từ việc quốc gia này sử dụng khéo léo và hiệu quả sức mạnh mềm. Sức mạnh mềm có thể được xem là một trong những yếu tố chủ chốt giúp Pháp tạo dựng vị thế, hình ảnh và tầm ảnh hưởng của mình trên trường quốc tế. Vậy sức mạnh mềm của Pháp là gì? Quốc gia này quan niệm như thế nào về sức mạnh mềm? Họ có những nguồn lực gì và sử dụng những nguồn lực này ra sao? Đâu sẽ là những ưu điểm và hạn chế của sức mạnh mềm Pháp? Trả lời những câu hỏi nêu trên sẽ giúp chúng ta hiểu được sâu sắc về bản chất sức mạnh ảnh hưởng của Pháp.

Qua các phân tích, đánh giá ý nghĩa chiến lược của việc sử dụng sức mạnh mềm trong đường lối và công tác đối ngoại của Pháp, chúng ta sẽ hiểu rõ hơn truyền thống đối ngoại của quốc gia này, đặc biệt từ sau Chiến tranh lạnh đến nay. Mặt khác, qua trường hợp phân tích về Pháp, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về đặc điểm, bản chất, cũng như xu thế phát triển của sức mạnh mềm trong QHQT những năm cuối thế kỷ 20 - đầu thế kỷ 21.