i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận án "Sức mạnh mềm của Pháp giai đoạn 1991 - 2012" là công trình nghiên cứu của tôi. Các nội dung nghiên cứu và kết quả được trình bày trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Trần Nguyên Khang ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đặc biệt đến PGS. Vũ Dương Huân và PGS.
Trần Nam Tiến. Hai Thầy đã tận tình, hết lòng hướng dẫn, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận án này. Với sự giúp đỡ, chỉ dạy tận tình của các Giáo sư hướng dẫn, đây sẽ là cơ hội lớn giúp tôi mở rộng tầm hiểu biết, nâng cao năng lực nghiên cứu và góp một phần nhỏ bé của mình vào sự phát triển chung ngành Khoa học xã hội tại Việt Nam. Tôi đặc biệt cảm ơn các thầy cô lãnh đạo, giảng viên Học viện Ngoại giao, Phòng Đào tạo sau Đại học, các Khoa, đơn vị thuộc Học viện đã tạo mọi điều kiện tốt nhất về học tập, nghiên cứu cũng như hỗ trợ, giúp hoàn thành các thủ tục cho Nghiên cứu sinh trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.
Tôi chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo, đồng nghiệp, bạn hữu ở Khoa Quan hệ quốc tế, Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, thành phố Hồ Chí Minh đã động viên, khuyến khích, trao đổi, góp ý, tạo điều kiện giúp đỡ để tôi hoàn thành luận án này. Đặc biệt, tôi chân thành cảm ơn sự khích lệ, động viên từ gia đình, nhất là từ cha mẹ tôi, đã luôn sát cánh, ủng hộ, giúp đỡ và dành cho tôi sự quan tâm trong suốt quá trình thực hiện luận án! Tác giả luận án Trần Nguyên Khang iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Ký tự viết tắt Tiếng nƣớc ngoài Nguyên văn tiếng Việt Advisory Committee on Ủy ban tư vấn về ngoại giao văn ACCD Cultural Diplomacy hóa Association française AFAA Hội Nghệ sĩ Pháp d'action artistique Agence française de AFD Cơ quan phát triển Pháp developpement Advisory Group on Public Nhóm tư vấn về ngoại giao công AGPDAMW Diplomacy for Arab and chúng cho Thế giới Ảrập và Hồi Muslim World giáo The Asociation of Hiệp hội các quốc gia Đông Nam ASEAN Southeast Asian Nations Á ASEF Asia-Europe Foundation Quỹ Á - Âu ASEM The Asia-Europe Meeting Diễn đàn hợp tác Á - Âu Asia-Pacific Economic Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu APEC Cooperation Á-Thái Bình Dương Bureau International des BIE Cơ quan Triển lãm Quốc tế Expositions Nhóm các cường quốc mới nổi Brasil, Russia, India, BRICS (Bra-xin, Nga, Ấn Độ, Trung China, South Africa Quốc, Nam Phi) Campus France Campus France Trung tâm du học Pháp CDC Le Centre de Crise Trung tâm khủng hoảng quốc tế FTA Free Trade Agreement Hiệp định Thương mại tự do EEU Eurasian Economic Union Liên minh Kinh tế Á - Âu Cơ quan hỗ trợ kỹ thuật quốc tế EF Expertise France Pháp École française d'Extrême- EFEO Viện Viễn Đông Bác Cổ Orient EU European Union Liên minh Châu Âu iv European Mediterranean Hợp tác Đối tác Châu Âu - Địa EUROMED Partnership Trung Hải EU-Vietnam free trade Hiệp định thương mại tự do Việt EVFTA agreement Nam - EU Forum for East Asia - Diễn đàn hợp tác Đông Á - Mỹ FEALAC Latin America Cooperation La tinh IF Institut Français Viện Pháp International Monetary IMF Quỹ Tiền tệ quốc tế Fund LHQ Liên Hiệp Quốc MSF Médecins Sans Frontières Bác sĩ không biên giới MdM Médecins du Monde Bác sĩ thế giới NGO (tiếng Pháp: Non-Governmental Tổ chức phi chính phủ ONG) Organization NXB Nhà xuất bản Official Development ODA Viện trợ phát triển chính thức Assistance Organisation for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát triển OECD Cooperation and Kinh tế Development OIF- Organisation internationale Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ FRANCOPHONIE de la Francophonie QHQT Quan hệ quốc tế UN United Nations Liên Hiệp Quốc United Nations Tổ chức Giáo dục, Khoa học và UNESCO Educational, Scientific and Văn hóa của Liên Hiệp Quốc Cultural Organization United Nations Chương trình Phát triển Liên UNDP Development Programme Hiệp Quốc UNWTO United Nations World Tổ chức Du lịch Thế giới Tourism Organization WB World Bank Ngân hàng Thế giới v MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. 1 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN SỬ DỤNG SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP.
Nhận thức về sức mạnh mềm. Khái niệm sức mạnh mềm. Nhận thức của Pháp về sức mạnh mềm. Thực tiễn sử dụng sức mạnh mềm của Pháp trong lịch sử.
Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ quân chủ phong kiến. Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ Đế chế thứ nhất. Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ mở rộng ảnh hưởng ra toàn thế giới từ giữa thế kỷ 19. Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ Hậu thuộc địa đến kết thúc Chiến tranh Lạnh.
Nước Pháp bước vào thời kỳ toàn cầu hóa .62 CHƢƠNG 2: THỰC TIỄN SỬ DỤNG SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP TRONG HAI THẬP NIÊN CUỐI THẾ KỶ 20 - ĐẦU THẾ KỶ 21. Sức mạnh mềm Pháp qua các giá trị chính trị và chính sách đối ngoại. Sức mạnh mềm Pháp qua ngoại giao viện trợ - cứu trợ quốc tế. Sức mạnh mềm Pháp qua viện trợ phát triển.
Sức mạnh mềm Pháp qua cứu trợ nhân đạo. Sức mạnh mềm Pháp qua ngoại giao văn hóa. Chính sách ngoại giao văn hóa Pháp. Thực tiễn sử dụng ngoại giao văn hóa của Pháp trên thế giới.
Sức mạnh mềm của Pháp trong Cộng đồng Pháp ngữ. Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam. Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam qua viện trợ phát triển. Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam qua giáo dục - đào tạo.
Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam qua ngoại giao văn hóa. Tổng kết đặc điểm sức mạnh mềm của Pháp .107 CHƢƠNG 3: ĐÁNH GIÁ SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP VÀ DỰ BÁO. Thành công trong việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp. Trên lĩnh vực chính trị và chính sách đối ngoại.
Trên lĩnh vực ngoại giao văn hóa. Một số tồn tại, hạn chế trong việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp. Trên lĩnh vực chính trị và chính sách đối ngoại. Trên lĩnh vực ngoại giao văn hóa.
Bài học kinh nghiệm từ việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp và bài học cho Việt Nam. Dự báo sức mạnh mềm của Pháp trong tƣơng lai .146 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do chọn đề tài nghiên cứu Cộng hòa Pháp là một trong những quốc gia phát triển hàng đầu về kinh tế, văn hóa, khoa học công nghệ ở châu Âu cũng như trên thế giới (kinh tế Pháp hiện đứng thứ sáu thế giới sau Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật, Đức và Anh) [115]. Tại Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, Pháp là một trong năm thành viên thường trực.
Tại châu Âu, Pháp là một thành viên quan trọng của Liên minh Châu Âu (EU). Có thể xem quốc gia này là một trong những đầu tàu kinh tế - chính trị của EU bên cạnh nước Đức. Sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai, sức mạnh của Pháp có sự suy giảm nhưng đất nước này vẫn đóng vai trò quan trọng trong QHQT, đặc biệt tại khu vực châu Âu, châu Phi. Pháp vẫn còn những ảnh hưởng lớn tại một số nước châu Phi và các khu vực truyền thống, đặc biệt là tại cộng đồng Pháp ngữ.
Đường lối đối ngoại của Pháp khá nhất quán trong việc thi hành một chính sách đối ngoại độc lập, đa phương. Đối với Việt Nam, Pháp là một trong những quốc gia thiết lập quan hệ bang giao truyền thống lâu đời [26]. Pháp là một trong những đối tác quan trọng trong chính sách đối ngoại của Việt Nam [68]. Mối quan hệ song phương Pháp - Việt thể hiện tích cực trên nhiều bình diện, từ chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, thương mại, đầu tư,… [2] Đây là mối quan hệ có lợi cho đôi bên, đặc biệt đối với Việt Nam, khi thông qua Pháp có thể tranh thủ được cơ hội mở rộng quan hệ với các nước châu Âu (EU) và thế giới (cụ thể là với Cộng đồng Pháp ngữ) [96].
Khi nghiên cứu về đối ngoại của Pháp, tác giả luận án nhận thấy một trong những ưu điểm nổi trội được quốc gia này sử dụng nhằm tạo dựng vị thế và sự ảnh hưởng chính là ―sức mạnh mềm‖. Sức mạnh mềm là một thuật ngữ được giới thiệu bởi Giáo sư Joseph Nye, Đại học Harvard và được giới nghiên cứu QHQT quan tâm trong thời gian gần đây. Joseph Nye, sức mạnh mềm là khả năng đạt được những gì mình muốn bằng cách tác động tới hệ thống giá trị của người khác thông qua sự hấp dẫn và thuyết phục [273]. Đặc biệt, trong thời đại toàn cầu hóa với sự nối kết của nhiều quốc gia - dân tộc, đạt được thiện cảm từ cộng đồng quốc tế là một điều có ý nghĩa quan trọng.
Trên trường 2 quốc tế, Pháp được biết đến là quốc gia gây được nhiều thiện cảm và yêu mến. Văn hóa Pháp nhận được nhiều sự ngưỡng mộ với văn chương, thời trang, âm nhạc,. Pháp là một trong những quốc gia thu hút số lượng du khách đông nhất thế giới. Tiếng Pháp là ngôn ngữ được yêu mến và được sử dụng tại nhiều nơi.
Trong QHQT, quan điểm của Pháp về các vấn đề thời sự quốc tế cũng như các vấn đề toàn cầu được xem là tiếng nói có trọng lượng và nhận được sự đồng tình, ủng hộ của nhiều quốc gia, tổ chức. Một trong những lý do giúp Pháp tạo ra được nhiều thiện cảm đến từ việc quốc gia này sử dụng khéo léo và hiệu quả sức mạnh mềm. Sức mạnh mềm có thể được xem là một trong những yếu tố chủ chốt giúp Pháp tạo dựng vị thế, hình ảnh và tầm ảnh hưởng của mình trên trường quốc tế. Vậy sức mạnh mềm của Pháp là gì? Quốc gia này quan niệm như thế nào về sức mạnh mềm? Họ có những nguồn lực gì và sử dụng những nguồn lực này ra sao? Đâu sẽ là những ưu điểm và hạn chế của sức mạnh mềm Pháp? Trả lời những câu hỏi nêu trên sẽ giúp chúng ta hiểu được sâu sắc về bản chất sức mạnh ảnh hưởng của Pháp.
Qua các phân tích, đánh giá ý nghĩa chiến lược của việc sử dụng sức mạnh mềm trong đường lối và công tác đối ngoại của Pháp, chúng ta sẽ hiểu rõ hơn truyền thống đối ngoại của quốc gia này, đặc biệt từ sau Chiến tranh lạnh đến nay. Mặt khác, qua trường hợp phân tích về Pháp, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về đặc điểm, bản chất, cũng như xu thế phát triển của sức mạnh mềm trong QHQT những năm cuối thế kỷ 20 - đầu thế kỷ 21.