Luận Án Tiến Sĩ Về Sức Mạnh Mềm Của Pháp Trong Quan Hệ Quốc Tế Giai Đoạn 1991-2012

Sức mạnh mềm của Pháp đã trở thành một yếu tố quan trọng trong chính sách đối ngoại của quốc gia này từ năm 1991 đến… 210 trang · Học viện Ngoại giao · 2012.

• Tác giả: Trần Nguyên Khang
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Dương Huân
• Trường học: Học viện Ngoại giao
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Sức Mạnh Mềm Của Pháp Trong Quan Hệ Quốc Tế
• Loại tài liệu: Luận án
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN SỬ DỤNG SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP
• 1.1. Nhận thức về sức mạnh mềm
• 1.2. Khái niệm sức mạnh mềm
• 1.3. Nhận thức của Pháp về sức mạnh mềm
• 1.4. Thực tiễn sử dụng sức mạnh mềm của Pháp trong lịch sử
• 1.5. Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ quân chủ phong kiến
• 1.6. Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ Đế chế thứ nhất
• 1.7. Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ mở rộng ảnh hưởng ra toàn thế giới từ giữa thế kỷ 19
• 1.8. Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ Hậu thuộc địa đến kết thúc Chiến tranh Lạnh
• 1.9. Nước Pháp bước vào thời kỳ toàn cầu hóa
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN SỬ DỤNG SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP TRONG HAI THẬP NIÊN CUỐI THẾ KỶ 20 - ĐẦU THẾ KỶ 21
• 2.1. Sức mạnh mềm Pháp qua các giá trị chính trị và chính sách đối ngoại
• 2.2. Sức mạnh mềm Pháp qua ngoại giao viện trợ - cứu trợ quốc tế
• 2.3. Sức mạnh mềm Pháp qua viện trợ phát triển
• 2.4. Sức mạnh mềm Pháp qua cứu trợ nhân đạo
• 2.5. Sức mạnh mềm Pháp qua ngoại giao văn hóa
• 2.6. Chính sách ngoại giao văn hóa Pháp
• 2.7. Thực tiễn sử dụng ngoại giao văn hóa của Pháp trên thế giới
• 2.8. Sức mạnh mềm của Pháp trong Cộng đồng Pháp ngữ
• 2.9. Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam
• 2.10. Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam qua viện trợ phát triển
• 2.11. Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam qua giáo dục - đào tạo
• 2.12. Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam qua ngoại giao văn hóa
• 2.13. Tổng kết đặc điểm sức mạnh mềm của Pháp
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP VÀ DỰ BÁO
• 3.1. Thành công trong việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp trên lĩnh vực chính trị và chính sách đối ngoại
• 3.2. Thành công trong việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp trên lĩnh vực ngoại giao văn hóa
• 3.3. Một số tồn tại, hạn chế trong việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp trên lĩnh vực chính trị và chính sách đối ngoại
• 3.4. Một số tồn tại, hạn chế trong việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp trên lĩnh vực ngoại giao văn hóa
• 3.5. Bài học kinh nghiệm từ việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp và bài học cho Việt Nam
• 3.6. Dự báo sức mạnh mềm của Pháp trong tương lai
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Sức Mềm của Pháp trong Quan Hệ Quốc Tế

Sức mạnh mềm của Pháp đã trở thành một yếu tố quan trọng trong chính sách đối ngoại của quốc gia này từ năm 1991 đến 2012. Khái niệm sức mạnh mềm, được giới thiệu bởi Joseph Nye, nhấn mạnh khả năng của một quốc gia trong việc thu hút và thuyết phục các quốc gia khác thông qua văn hóa, giá trị và chính sách. Pháp, với lịch sử văn hóa phong phú và vị thế chính trị vững chắc, đã sử dụng sức mạnh mềm để duy trì ảnh hưởng của mình trên trường quốc tế.

1.1. Khái niệm Sức Mềm và Tầm Quan Trọng của Nó

Sức mạnh mềm được định nghĩa là khả năng đạt được mục tiêu thông qua sự hấp dẫn và thuyết phục. Pháp đã áp dụng khái niệm này để củng cố vị thế của mình trong quan hệ quốc tế, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa.

1.2. Lịch Sử Sử Dụng Sức Mềm của Pháp

Từ thời kỳ quân chủ phong kiến đến hiện đại, Pháp đã sử dụng sức mạnh mềm để mở rộng ảnh hưởng của mình. Các giai đoạn lịch sử khác nhau đã chứng kiến sự thay đổi trong cách thức mà Pháp áp dụng sức mạnh mềm trong chính sách đối ngoại.

II. Vấn Đề và Thách Thức trong Sử Dụng Sức Mềm của Pháp

Mặc dù sức mạnh mềm của Pháp đã mang lại nhiều thành công, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Các vấn đề như sự cạnh tranh từ các cường quốc khác, sự thay đổi trong chính trị toàn cầu và những hạn chế trong nguồn lực đã ảnh hưởng đến khả năng của Pháp trong việc duy trì sức mạnh mềm.

2.1. Sự Cạnh Tranh từ Các Cường Quốc Khác

Sự trỗi dậy của các cường quốc như Trung Quốc và Ấn Độ đã tạo ra áp lực lớn lên sức mạnh mềm của Pháp. Các quốc gia này đã áp dụng các chiến lược tương tự để gia tăng ảnh hưởng của mình trên trường quốc tế.

2.2. Hạn Chế trong Nguồn Lực và Chính Sách

Pháp phải đối mặt với những hạn chế về tài chính và chính trị trong việc triển khai sức mạnh mềm. Các chính sách đối ngoại cần phải được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh toàn cầu đang thay đổi.

III. Phương Pháp và Giải Pháp Tăng Cường Sức Mềm của Pháp

Để tăng cường sức mạnh mềm, Pháp cần áp dụng các phương pháp hiệu quả trong chính sách đối ngoại. Việc phát triển ngoại giao văn hóa, hợp tác quốc tế và giáo dục là những giải pháp quan trọng.

3.1. Ngoại Giao Văn Hóa và Giáo Dục

Pháp đã đầu tư mạnh mẽ vào ngoại giao văn hóa và giáo dục để thu hút sự chú ý và thiện cảm từ các quốc gia khác. Các chương trình trao đổi văn hóa và học bổng đã giúp nâng cao hình ảnh của Pháp trên trường quốc tế.

3.2. Hợp Tác Quốc Tế và Đối Tác Chiến Lược

Việc thiết lập các mối quan hệ đối tác chiến lược với các quốc gia khác là một phần quan trọng trong việc củng cố sức mạnh mềm. Pháp cần tìm kiếm các cơ hội hợp tác để mở rộng ảnh hưởng của mình.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu về Sức Mềm của Pháp

Các nghiên cứu cho thấy sức mạnh mềm của Pháp đã có những ứng dụng thực tiễn đáng kể trong quan hệ quốc tế. Những kết quả này không chỉ thể hiện qua các chính sách đối ngoại mà còn qua sự phát triển của các mối quan hệ song phương.

4.1. Thành Công trong Ngoại Giao Văn Hóa

Pháp đã thành công trong việc sử dụng ngoại giao văn hóa để tạo dựng hình ảnh tích cực. Các sự kiện văn hóa lớn và các chương trình giao lưu đã thu hút sự quan tâm từ cộng đồng quốc tế.

4.2. Kết Quả từ Các Chương Trình Hợp Tác

Các chương trình hợp tác với các quốc gia khác đã mang lại nhiều lợi ích cho Pháp, từ việc tăng cường thương mại đến việc nâng cao vị thế chính trị trên trường quốc tế.

V. Kết Luận và Tương Lai của Sức Mềm Pháp trong Quan Hệ Quốc Tế

Sức mạnh mềm của Pháp sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong chính sách đối ngoại của quốc gia này. Tương lai của sức mạnh mềm phụ thuộc vào khả năng của Pháp trong việc thích ứng với những thay đổi trong bối cảnh quốc tế.

5.1. Dự Báo về Sự Phát Triển của Sức Mềm

Dự báo cho thấy sức mạnh mềm của Pháp sẽ tiếp tục phát triển, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa. Việc duy trì và mở rộng các mối quan hệ quốc tế sẽ là chìa khóa cho sự thành công.

5.2. Những Thách Thức Cần Đối Mặt

Pháp cần phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì sức mạnh mềm, bao gồm sự cạnh tranh từ các cường quốc khác và những thay đổi trong chính trị toàn cầu.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quan hệ quốc tế với đề tài "Sức mạnh mềm của Pháp giai đoạn 1991 - 2012" do nghiên cứu sinh Trần Nguyên Khang thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Vũ Dương Huân và PGS. Trần Nam Tiến tại Học viện Ngoại giao.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Cộng hòa Pháp là một trong những quốc gia phát triển hàng đầu về kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ, đồng thời là một trong năm thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc và là đầu tàu kinh tế - chính trị của Liên minh Châu Âu (EU). Sau Chiến tranh thế giới thứ hai và Chiến tranh Lạnh, dù tương quan lực lượng toàn cầu có sự dịch chuyển, Pháp vẫn duy trì được tầm ảnh hưởng sâu rộng trong quan hệ quốc tế, đặc biệt tại khu vực châu Âu, châu Phi và trong Cộng đồng Pháp ngữ. Một trong những phương thức nổi trội được Pháp sử dụng để xác lập vị thế và duy trì ảnh hưởng là sức mạnh mềm thông qua văn hóa, ngôn ngữ, hệ giá trị chính trị và các chính sách đối ngoại độc lập, đa phương. Đối với Việt Nam, Pháp là đối tác có quan hệ bang giao truyền thống lâu đời; việc nghiên cứu sức mạnh mềm của Pháp tạo cơ sở thúc đẩy quan hệ song phương phát triển thực chất và chiều sâu.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định xuất phát từ thực trạng học thuật: phần lớn các công trình nghiên cứu về sức mạnh mềm trên thế giới tập trung vào các quốc gia phát triển như Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, trong khi các công trình từ góc nhìn của các quốc gia đang phát triển hoặc các nước "phi phương Tây" (trong đó có Việt Nam) còn khiêm tốn, chưa có tính hệ thống và chưa đa dạng về đối tượng nghiên cứu. Tại Việt Nam, các nghiên cứu về nước Pháp phần nhiều tập trung vào lịch sử giai đoạn trước năm 1975 hoặc phân tích các khía cạnh chính trị, kinh tế riêng lẻ mà chưa có công trình chuyên sâu nào phân tích toàn diện việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp trong giai đoạn sau Chiến tranh Lạnh (1991 - 2012).

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là phân tích và đánh giá bản chất, đặc điểm của sức mạnh mềm nước Pháp trong hơn hai thập niên (1991 - 2012), từ đó rút ra bài học kinh nghiệm về việc vận dụng sức mạnh mềm của quốc gia này, xác định xu hướng phát triển và đề xuất các bài học thực tiễn cho Việt Nam.

Nhiệm vụ nghiên cứu được phân chia thành ba nội dung cụ thể:

1. Xác định cơ sở lý luận về khái niệm sức mạnh mềm thông qua quan điểm của Joseph Nye, các học giả quốc tế và nhận thức của Pháp; đồng thời xác định cơ sở thực tiễn thông qua việc phục dựng bức tranh lịch sử sử dụng sức mạnh mềm của Pháp qua các thời kỳ.
2. Làm rõ cơ sở thiết lập và thực tiễn triển khai sức mạnh mềm của Pháp trong những năm cuối thế kỷ 20 - đầu thế kỷ 21 qua các lĩnh vực chính trị, chính sách đối ngoại, ngoại giao viện trợ - cứu trợ quốc tế, ngoại giao văn hóa - giáo dục tại các khu vực trọng điểm (Liên minh Châu Âu, Cộng đồng Pháp ngữ và Việt Nam).
3. Đánh giá thành công, hạn chế của sức mạnh mềm nước Pháp, đưa ra các dự báo triển vọng trong tương lai và rút ra các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Sức mạnh mềm của Pháp, thể hiện qua đường lối đối ngoại, các quan điểm, chính sách và hoạt động ngoại giao trên thế giới cũng như tại các khu vực cụ thể.
• Phạm vi không gian: Tập trung vào các khu vực Pháp có quan hệ gắn bó sâu sắc gồm Liên minh Châu Âu (EU), các quốc gia trong Cộng đồng Pháp ngữ, các thuộc địa cũ và trường hợp cụ thể là Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 1991 đến năm 2012. Mốc năm 1991 đánh dấu sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh và sự tan rã của trật tự hai cực Yalta; mốc năm 2012 đánh dấu thời điểm kết thúc nhiệm kỳ của Tổng thống Nicolas Sarkozy, mở ra một giai đoạn chính trị mới tại Pháp.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu liên quan thành 4 nhóm chính:

Nhóm 1: Các nghiên cứu về sức mạnh mềm trên thế giới và tại Việt Nam

• Nhóm công trình quốc tế: Khởi xướng bởi Joseph Nye với hệ thống các tác phẩm nền tảng: Bound to Lead: The Changing Nature of American Power (1990), The Paradox of American Power: Why the World’s Only Superpower Can’t Go it Alone (2002), Soft Power: The Means to Success in World Politics (2004), The Powers to Lead (2008), The Future of Power (2011), Presidential Leadership and the Creation of the American Era (2013), Is the American Century Over? (2015), cùng công trình đồng biên tập với John Donahue Governance in a Globalizing World (2000). Các học giả quốc tế tiếp nối và mở rộng: Giulio M. Gallarotti với các bài viết trên Journal of Political Power (2011), Journal of Strategic Studies (2015), International Studies (2012); Nicolas J. Cull với các nghiên cứu về ngoại giao công chúng (2008, 2009); Carnes Lord (2008); John Lenczowski (2008); Shin Wha Lee (2011); Jan Melissen (2005).
• Nhóm công trình tại Việt Nam: Hoàng Minh Lợi (chủ biên, 2013) với Đối sách của các quốc gia và vùng lãnh thổ ở Đông Bắc Á về sự gia tăng sức mạnh mềm; Lê Thanh Bình và Đoàn Văn Dũng (2011) với Giáo trình quan hệ công chúng chính phủ trong văn hóa đối ngoại; Hoàng Khắc Nam (2011) với Quyền lực trong quan hệ quốc tế; Nguyễn Thị Thanh Thủy (2009) với Ngoại giao nhân dân trong quan hệ đối ngoại của Mỹ.

Nhóm 2: Các nghiên cứu về Pháp qua chính sách đối ngoại, chính trị, văn hóa, tư tưởng và lịch sử

• Về chính trị và ngoại giao: Bertrand Fort (2014), Alain Lombard (2003), Philippe Lane (2013), Jonathan Fenby (1999), Brian Angus McKenzie (2005), Dương Văn Quảng (chủ biên, 2003) với Chính sách đối ngoại của Pháp dưới nền Cộng hòa V, Dominique Wolton (2006), Léopold Sédar Senghor (2007) với Đối thoại giữa các nền văn minh, Serge Berstein (2006), Bruno Jeudy và Ludovic Vigogne (2009).
• Về văn hóa và tư tưởng: Pierre Nora (2009), Hữu Ngọc, Gia Khang và Kiến Văn (2011), Edward McNall Burns (2008), Crane Brinton (2007), Bùi Văn Nam Sơn (2012), Will Durant (2008).
• Về lịch sử Pháp: Jackson J. Spielvogel (2016), James Nathan (1993), François Bluche (1990), John A. Lynn (1999), Will và Ariel Durant (The Age of Louis XIV - 1963, The Age of Voltaire - 1965, Rousseau and Revolution - 1967, The Age of Napoleon - 1975), Outram Dorinda (2006), Thierry Sarmant (2012), Etacler (2011), Frank Giles (2008), Geoffrey Ellis (2014), Phan Trọng Báu (2015), Lê Nguyễn (2016).

Nhóm 3: Các nghiên cứu về quan hệ Pháp - Việt

Phạm Sanh Châu (chủ biên, 2008) với Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ và quan hệ với Việt Nam từ 1986 đến nay; Nguyễn Vũ Tùng (2007) với Khuôn khổ quan hệ đối tác của Việt Nam; Claude Blanchemaison (2016) với Những năm tháng làm Đại sứ tại Việt Nam; Hội hữu nghị và hợp tác Việt - Pháp (2013); Lê Tuấn Huy (2006).

Nhóm 4: Các nghiên cứu về quan hệ quốc tế đương đại và toàn cầu hóa

Nguyễn Vũ Tùng và Hoàng Anh Tuấn (2006) với Quan hệ đối tác chiến lược trong quan hệ quốc tế; Nguyễn Thái Yên Hương (đồng chủ biên, 2011) với Các vấn đề nghiên cứu về Hoa Kỳ; Phạm Bình Minh (chủ biên, 2012) với Cục diện thế giới đến 2020.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án tập trung giải quyết khoảng trống về sự thiếu vắng một công trình nghiên cứu hệ thống, toàn diện và cập nhật về sức mạnh mềm của Pháp trong giai đoạn 1991 - 2012 dưới góc nhìn của giới nghiên cứu quan hệ quốc tế tại Việt Nam, kết hợp so sánh đối chiếu giữa mô hình sức mạnh mềm của Pháp và mô hình của Hoa Kỳ.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết, khái niệm và khung phân tích

Luận án sử dụng khái niệm sức mạnh mềm do Giáo sư Joseph Nye (Đại học Harvard) đề xuất: là khả năng đạt được điều mình muốn thông qua sự hấp dẫn, lôi cuốn và thuyết phục về mặt giá trị, văn hóa, tư tưởng thay vì sử dụng biện pháp cưỡng ép (sức mạnh quân sự - "cây gậy") hay mua chuộc (lợi ích kinh tế - "củ cà rốt"). Khung phân tích nguồn lực sức mạnh mềm của Joseph Nye gồm 3 thành tố: (1) Văn hóa; (2) Hệ giá trị chính trị; (3) Chính sách đối nội và đối ngoại. Ngoài ra, tác giả kết hợp khung phân tích của Giulio M. Gallarotti (phân chia thành nguồn lực quốc tế và nguồn lực trong nước), quan điểm của Shin Wha Lee, và khái niệm sức mạnh thông minh (smart power).

Về phía nhận thức của Pháp, luận án phân tích cách tiếp cận riêng biệt của quốc gia này: Pháp coi sức mạnh mềm là "sức mạnh ảnh hưởng" (puissance d'influence). Mô hình của Pháp không đồng nhất với việc áp đặt một mẫu hình chuẩn hóa hay chi phối thương mại, mà gắn liền với khái niệm "Ngoại lệ văn hóa" (l'exception culturelle, đưa ra năm 1993 trong khuôn khổ GATT) và sau đó phát triển thành "Đa dạng văn hóa" (Diversité culturelle, được thể chế hóa trong Công ước UNESCO năm 2005). Bản chất sức mạnh mềm của Pháp được xây dựng dựa trên truyền thống lịch sử, tinh thần đa phương, sự đối thoại bình đẳng và các giá trị nền tảng "Tự do, Bình đẳng, Bác ái".

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp luận: Dựa trên quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin (thông qua các tác phẩm của Karl Marx, Friedrich Engels, V.I. Lenin về xã hội tư bản, chủ nghĩa đế quốc và đấu tranh giai cấp) và tư tưởng Hồ Chí Minh (đặc biệt là tác phẩm chính luận Bản án chế độ thực dân Pháp năm 1925) để soi chiếu vào lịch sử và chính sách đối ngoại của Pháp.
• Phương pháp nghiên cứu chuyên ngành và liên ngành:
  • Phương pháp quan hệ quốc tế: Phân tích theo ba cấp độ (hệ thống quốc tế - khu vực, quốc gia và cá nhân), trong đó trọng tâm đặt ở cấp độ hệ thống và cấp độ quốc gia.
  • Phương pháp lịch sử - logic: Nghiên cứu hoàn cảnh lịch sử cụ thể hình thành sức mạnh mềm Pháp từ thời kỳ quân chủ đến đương đại.
  • Phương pháp diễn ngôn: Phân tích, đối chiếu các tư liệu văn bản, diễn văn ngoại giao và quy ước văn hóa xã hội.
  • Phương pháp phân tích - tổng hợp: Đánh giá quá trình hoạch định và thực thi chính sách đối ngoại của Pháp.
  • Phương pháp so sánh - đối chiếu: So sánh chiến lược sức mạnh mềm của Pháp với Hoa Kỳ và các quốc gia khác.
  • Phương pháp hệ thống - cấu trúc: Định vị sức mạnh mềm trong tổng thể đường lối đối ngoại của Pháp.
  • Phương pháp dự báo: Đưa ra các kịch bản phát triển của sức mạnh mềm Pháp trong tương lai.
  • Phương pháp định lượng: Thu thập, mô hình hóa và phân tích các số liệu thực nghiệm về ngân sách, viện trợ, trao đổi giáo dục và du lịch.
  • Phương pháp phỏng vấn chuyên gia: Thu thập ý kiến phản biện đa chiều từ các nhà nghiên cứu và nhà ngoại giao.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Nguồn tư liệu bao gồm các văn kiện ngoại giao, báo cáo chính sách của Chính phủ Pháp, tài liệu lưu trữ của Liên minh Châu Âu, UNESCO, Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF), dữ liệu thống kê từ các tổ chức quốc tế (OECD, WB, IMF, UNWTO) và các hiệp định song phương Việt Nam - Pháp.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn sử dụng sức mạnh mềm của Pháp

Chương 1 tập trung làm rõ các khái niệm lý luận về quyền lực và sức mạnh mềm trong quan hệ quốc tế, đồng thời phục dựng tiến trình lịch sử sử dụng sức mạnh mềm của Pháp. Tác giả phân tích sự khác biệt về bản chất giữa cách tiếp cận của Hoa Kỳ (theo trường phái thực dụng, xem sức mạnh mềm là công cụ hỗ trợ sức mạnh cứng nhằm duy trì vị thế siêu cường toàn cầu, thúc đẩy "Mỹ hóa toàn cầu") và cách tiếp cận của Pháp (nhấn mạnh "sức mạnh ảnh hưởng", thúc đẩy đa dạng văn hóa và đối thoại đa phương).

Tác giả trích dẫn số liệu so sánh chi tiêu ngân sách giữa sức mạnh cứng (quốc phòng) và sức mạnh mềm (ngoại giao công chúng) của một số quốc gia:

Quốc gia	Chi tiêu cho Ngoại giao công chúng (Sức mạnh mềm)	Chi tiêu cho Quốc phòng (Sức mạnh cứng)	Năm
Hoa Kỳ	1,4 tỉ USD	434,6 tỉ USD	2002
Đức	260 triệu USD	27,5 tỉ USD	2001
Nhật Bản	251 triệu USD	40,3 tỉ USD	2001

Tiến trình lịch sử sử dụng sức mạnh mềm của Pháp được phục dựng qua 6 phân kỳ chính:

1. Thời kỳ quân chủ phong kiến (tiêu biểu là triều đại vua Louis XIV 1638 - 1715): Pháp trở thành trung tâm văn hóa, nghệ thuật và tư tưởng của châu Âu; thành lập Viện Hàn Lâm Hội họa và Điêu khắc Hoàng Gia (1648); tiếng Pháp trở thành ngôn ngữ chuẩn mực trong ngoại giao và giới quý tộc châu Âu.
2. Thời kỳ Khai sáng (thế kỷ 18): Tỏa sáng với các tư tưởng triết học của Denis Diderot (Encyclopédie), Montesquieu (Tinh thần Pháp luật), Jean-Jacques Rousseau và Voltaire, tạo tiền đề cho Cách mạng Pháp 1789 và bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền.
3. Thời kỳ Đế chế thứ nhất (Napoléon Bonaparte): Khuếch trương ảnh hưởng thông qua Bộ luật Dân sự (Code Napoléon) và các cải cách thể chế chính trị - xã hội trên toàn lục địa.
4. Thời kỳ mở rộng ảnh hưởng ra thế giới từ giữa thế kỷ 19: Xác lập mô hình ngoại giao văn hóa với sự ra đời của Trung tâm Ngôn ngữ và Văn minh Pháp (Alliance Française, 1883), gắn liền với chính sách "khai hóa văn minh" trong thời kỳ thuộc địa.
5. Thời kỳ Hậu thuộc địa đến kết thúc Chiến tranh Lạnh: Nỗ lực khôi phục vị thế độc lập, xây dựng Cộng đồng Pháp ngữ (OIF) và phát triển chính sách đối ngoại không liên kết hoàn toàn vào trật tự lưỡng cực.
6. Thời kỳ Toàn cầu hóa (từ năm 1990 trở đi): Hội nhập quốc tế, đấu tranh bảo vệ sự đa dạng văn hóa trước xu thế toàn cầu hóa thương mại.

Chương 2: Thực tiễn sử dụng sức mạnh mềm của Pháp trong hai thập niên cuối thế kỷ 20 - đầu thế kỷ 21

Chương 2 đi sâu phân tích việc triển khai sức mạnh mềm của Pháp trên các lĩnh vực thực tiễn:

• Các giá trị chính trị và chính sách đối ngoại: Duy trì đường lối đối ngoại độc lập, đa phương dưới nền Đệ ngũ Cộng hòa; phát huy vai trò đầu tàu dẫn dắt tiến trình nhất thể hóa châu Âu (EU); đóng vai trò ủy viên thường trực HĐBA LHQ và tham gia giải quyết các vấn đề toàn cầu.
• Ngoại giao viện trợ và cứu trợ quốc tế:
  • Viện trợ phát triển: Triển khai qua Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) và Cơ quan hỗ trợ kỹ thuật quốc tế Pháp (Expertise France), tập trung vào các dự án hạ tầng, phát triển bền vững và giảm nghèo tại các nước đang phát triển.
  • Cứu trợ nhân đạo: Vận hành thông qua Trung tâm khủng hoảng quốc tế (CDC) thuộc Bộ Ngoại giao Pháp, kết hợp với mạng lưới các tổ chức phi chính phủ quốc tế có nguồn gốc từ Pháp như Bác sĩ không biên giới (MSF) và Bác sĩ thế giới (MdM).
• Ngoại giao văn hóa và giáo dục:
  • Mạng lưới thể chế rộng khắp gồm Viện Pháp (Institut Français), các trung tâm Alliance Française, Trung tâm du học Pháp (Campus France), Viện Viễn Đông Bác Cổ (EFEO).
  • Hoạt động trong Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF), tập hợp các quốc gia chia sẻ tiếng Pháp và các giá trị văn hóa, chính trị.
• Thực tiễn sức mạnh mềm của Pháp tại Việt Nam:
  • Viện trợ phát triển: Pháp là một trong những nhà tài trợ song phương hàng đầu cho Việt Nam qua AFD trong các lĩnh vực cơ sở hạ tầng giao thông, năng lượng, đô thị.
  • Giáo dục và đào tạo: Chương trình đào tạo kỹ sư chất lượng cao (PFIEV), các chương trình liên kết đại học, cấp học bổng du học và giảng dạy tiếng Pháp.
  • Ngoại giao văn hóa: Hoạt động của Trung tâm Văn hóa Pháp (L'Espace/Institut Français), các dự án hợp tác bảo tồn di sản đô thị và kiến trúc tại Hà Nội, Huế, TP. Hồ Chí Minh.
• Tổng kết đặc điểm sức mạnh mềm của Pháp: Mang tính hệ thống, gắn kết giữa giá trị văn hóa lịch sử và thể chế hiện đại, đề cao sự bình đẳng trong hợp tác và gắn liền với các công cụ đa phương.

Chương 3: Đánh giá sức mạnh mềm của Pháp và dự báo

Chương 3 tổng kết các thành tựu, chỉ ra những hạn chế, rút ra bài học kinh nghiệm và dự báo xu hướng:

• Thành công:
  • Về chính trị - đối ngoại: Giữ vững vị thế cường quốc trung tâm tại châu Âu và thế giới; dẫn dắt tiếng nói độc lập trong nhiều vấn đề quốc tế.
  • Về ngoại giao văn hóa: Đạt được sự đồng thuận quốc tế thông qua việc UNESCO thông qua Công ước về Bảo vệ và Thúc đẩy sự đa dạng của các biểu hiện văn hóa (tháng 10/2005) với 148/2 phiếu thuận (Hoa Kỳ và Israel phản đối); duy trì vị thế là điểm đến du lịch hàng đầu thế giới và top đầu về thu hút sinh viên quốc tế.
• Tồn tại và hạn chế:
  • Về chính trị - đối ngoại: Nguồn lực tài chính và kinh tế bị cạnh tranh bởi các nền kinh tế mới nổi; sự phức tạp và mâu thuẫn trong chính sách đối với một số nước thuộc địa cũ tại châu Phi.
  • Về ngoại giao văn hóa: Sự suy giảm tương đối của vị thế tiếng Pháp trước sự phổ biến toàn cầu của tiếng Anh; áp lực ngân sách nhà nước đối với việc duy trì mạng lưới ngoại giao văn hóa ở nước ngoài.
• Bài học kinh nghiệm và kiến nghị cho Việt Nam:
  • Xây dựng chiến lược sức mạnh mềm đồng bộ, kết hợp hài hòa giữa văn hóa, chính trị và kinh tế.
  • Định vị văn hóa dân tộc là nguồn lực cốt lõi trong hội nhập quốc tế; phát triển mạng lưới các trung tâm văn hóa ở nước ngoài.
  • Kết hợp chặt chẽ giữa ngoại giao nhà nước và ngoại giao nhân dân, chủ động tham gia và đề xuất sáng kiến tại các diễn đàn đa phương.
• Dự báo triển vọng: Sức mạnh mềm của Pháp tiếp tục duy trì dựa trên nền tảng thể chế đa phương và di sản văn hóa, song cần tái cấu trúc chính sách và thích ứng linh hoạt trước bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu và sự trỗi dậy của các phương thức truyền thông số.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt khoa học

• Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về sức mạnh mềm trong quan hệ quốc tế, đặc biệt là phân tích rõ quan niệm riêng biệt của Pháp về "sức mạnh ảnh hưởng" trong sự đối sánh với mô hình sức mạnh mềm thực dụng của Hoa Kỳ.
• Phục dựng một cách có hệ thống tiến trình lịch sử sử dụng sức mạnh mềm của Pháp qua các giai đoạn từ phong kiến, cách mạng, đế chế, thuộc địa đến thời kỳ toàn cầu hóa.
• Bổ sung tư liệu và góc nhìn học thuật từ một quốc gia đang phát triển (Việt Nam) vào kho tàng nghiên cứu về sức mạnh mềm và chính sách đối ngoại của các nước lớn sau Chiến tranh Lạnh.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp luận cứ khoa học toàn diện về quá trình triển khai chính sách đối ngoại, ngoại giao văn hóa, ngoại giao viện trợ của Pháp giai đoạn 1991 - 2012, phục vụ công tác nghiên cứu, tham mưu và hoạch định chính sách đối ngoại của Việt Nam đối với Pháp và EU.
• Cung cấp tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu, giảng dạy các chuyên ngành Quan hệ quốc tế, Châu Âu học, Ngoại giao văn hóa và Truyền thông quốc tế tại các cơ sở đào tạo đại học và sau đại học.
• Đề xuất hệ thống bài học kinh nghiệm cụ thể nhằm giúp Việt Nam xây dựng, quản lý và phát huy sức mạnh mềm quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Khung thời gian nghiên cứu của luận án dừng lại ở năm 2012 (kết thúc nhiệm kỳ Tổng thống Nicolas Sarkozy), do đó chưa bao quát được những điều chỉnh chính sách và thực tiễn triển khai sức mạnh mềm của Pháp dưới các thời kỳ tổng thống tiếp theo.
• Các khảo sát thực tế và nguồn dữ liệu phỏng vấn chuyên gia tập trung chủ yếu vào quan hệ song phương Pháp - Việt và các đối tác truyền thống, chưa mở rộng khảo sát định lượng chi tiết trên phạm vi toàn bộ các khu vực địa lý khác mà Pháp hiện diện.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng phân tích sức mạnh mềm của Pháp từ năm 2012 đến nay, đặc biệt là dưới thời kỳ Tổng thống François Hollande và Tổng thống Emmanuel Macron.
• Nghiên cứu sâu hơn về tác động của kỷ nguyên số, truyền thông xã hội và các cuộc khủng hoảng địa chính trị mới đối với hiệu quả vận dụng sức mạnh mềm của Pháp.
• Nghiên cứu so sánh chuyên sâu mô hình sức mạnh mềm của Pháp với mô hình của các cường quốc châu Âu khác như Đức, Anh trong bối cảnh cấu trúc an ninh khu vực có nhiều biến động.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu hữu ích cho các nhóm đối tượng và mục đích sau:

• Nhà hoạch định chính sách và cán bộ ngoại giao: Tham khảo kinh nghiệm của Pháp trong việc xây dựng thể chế ngoại giao văn hóa, ngoại giao viện trợ và chiến lược bảo vệ bản sắc văn hóa quốc gia trên các diễn đàn đa phương (như UNESCO, WTO).
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Khoa học xã hội: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu chuyên đề về Lý thuyết Quan hệ quốc tế, Chính sách đối ngoại của Pháp, Lịch sử ngoại giao châu Âu và Quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - Pháp.
• Các tổ chức văn hóa, giáo dục và truyền thông quốc tế: Vận dụng các mô hình tổ chức như Alliance Française, Institut Français, Campus France để xây dựng các chương trình quảng bá văn hóa và ngôn ngữ Việt Nam ra nước ngoài.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm sức mạnh mềm được định nghĩa như thế nào trong luận án?

Theo lý thuyết của Giáo sư Joseph Nye được luận án sử dụng, sức mạnh mềm là khả năng tác động thông qua sự hấp dẫn và sức thuyết phục để người khác làm những gì mình muốn mà không cần phải đe dọa sử dụng vũ lực ("cây gậy") hoặc trả tiền, mua chuộc ("củ cà rốt"). Ba nguồn lực cốt lõi tạo nên sức mạnh mềm gồm: văn hóa, hệ giá trị chính trị, cùng các chính sách đối nội và đối ngoại.

2. Sự khác biệt căn bản giữa quan niệm sức mạnh mềm của Pháp và Hoa Kỳ là gì?

Mô hình của Hoa Kỳ mang tính thực dụng (pragmatism), xem sức mạnh mềm là công cụ bổ trợ đi cùng sức mạnh cứng để duy trì vị thế siêu cường số một và thúc đẩy văn hóa đại chúng mang tính chuẩn hóa ("Mỹ hóa toàn cầu"). Ngược lại, Pháp tiếp cận sức mạnh mềm theo hướng "sức mạnh ảnh hưởng", dựa trên sự tôn trọng đa dạng văn hóa, đối thoại đa phương bình đẳng, không áp đặt mô hình đơn nhất và đề cao các giá trị phổ quát của nền Cộng hòa.

3. Khái niệm "Ngoại lệ văn hóa" và "Đa dạng văn hóa" được thể hiện qua sự kiện pháp lý quốc tế nào?

Khái niệm "Ngoại lệ văn hóa" (l'exception culturelle) được Pháp đưa ra năm 1993 trong đàm phán GATT để bảo vệ sản phẩm văn hóa khỏi sự chi phối thuần túy của thương mại tự do. Khái niệm này sau đó phát triển thành "Đa dạng văn hóa" (Diversité culturelle) và được quốc tế hóa khi UNESCO thông qua Công ước về Bảo vệ và Thúc đẩy sự đa dạng của các biểu hiện văn hóa vào tháng 10/2005 với 148 phiếu thuận trên 150 quốc gia tham gia bỏ phiếu.

4. Vì sao luận án lựa chọn mốc thời gian nghiên cứu từ năm 1991 đến năm 2012?

Mốc năm 1991 là thời điểm Chiến tranh Lạnh kết thúc, trật tự hai cực Yalta tan rã, mở ra kỷ nguyên toàn cầu hóa và đa phương hóa trong quan hệ quốc tế, tạo môi trường thuận lợi cho sức mạnh mềm phát huy vai trò. Mốc năm 2012 đánh dấu thời điểm kết thúc nhiệm kỳ của Tổng thống Nicolas Sarkozy, khép lại một chu kỳ chính trị quan trọng của nước Pháp sau Chiến tranh Lạnh.

5. Thực tiễn sức mạnh mềm của Pháp tại Việt Nam được triển khai chủ yếu qua các kênh nào?

Sức mạnh mềm của Pháp tại Việt Nam được triển khai qua ba kênh chính: (1) Ngoại giao viện trợ phát triển thông qua Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) trong các dự án hạ tầng và môi trường; (2) Hợp tác giáo dục - đào tạo qua các chương trình như PFIEV, cấp học bổng du học và giảng dạy tiếng Pháp; (3) Ngoại giao văn hóa thông qua các hoạt động của Trung tâm Văn hóa Pháp (L'Espace/Institut Français) và các dự án bảo tồn di sản kiến trúc.

---

Kết luận

Luận án "Sức mạnh mềm của Pháp giai đoạn 1991 - 2012" của tác giả Trần Nguyên Khang là một công trình nghiên cứu hệ thống về việc xác lập, vận hành và phát huy sức mạnh mềm của Cộng hòa Pháp sau Chiến tranh Lạnh. Thông qua việc kết hợp giữa khung lý thuyết quan hệ quốc tế và khảo cứu lịch sử, luận án đã làm rõ bản chất của sức mạnh mềm Pháp như một chiến lược tạo dựng ảnh hưởng dựa trên đối thoại đa phương và bảo vệ đa dạng văn hóa. Công trình không chỉ cung cấp bức tranh thực tiễn về chính sách đối ngoại của Pháp tại các địa bàn trọng điểm (trong đó có Việt Nam) mà còn đúc kết các bài học kinh nghiệm có giá trị tham khảo thiết thực cho chiến lược phát triển sức mạnh mềm của Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận án "Sức mạnh mềm của Pháp giai đoạn 1991 - 2012" là công trình nghiên cứu của tôi. Các nội dung nghiên cứu và kết quả được trình bày trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Trần Nguyên Khang ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đặc biệt đến PGS. Vũ Dương Huân và PGS.

Trần Nam Tiến. Hai Thầy đã tận tình, hết lòng hướng dẫn, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận án này. Với sự giúp đỡ, chỉ dạy tận tình của các Giáo sư hướng dẫn, đây sẽ là cơ hội lớn giúp tôi mở rộng tầm hiểu biết, nâng cao năng lực nghiên cứu và góp một phần nhỏ bé của mình vào sự phát triển chung ngành Khoa học xã hội tại Việt Nam. Tôi đặc biệt cảm ơn các thầy cô lãnh đạo, giảng viên Học viện Ngoại giao, Phòng Đào tạo sau Đại học, các Khoa, đơn vị thuộc Học viện đã tạo mọi điều kiện tốt nhất về học tập, nghiên cứu cũng như hỗ trợ, giúp hoàn thành các thủ tục cho Nghiên cứu sinh trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Tôi chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo, đồng nghiệp, bạn hữu ở Khoa Quan hệ quốc tế, Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, thành phố Hồ Chí Minh đã động viên, khuyến khích, trao đổi, góp ý, tạo điều kiện giúp đỡ để tôi hoàn thành luận án này. Đặc biệt, tôi chân thành cảm ơn sự khích lệ, động viên từ gia đình, nhất là từ cha mẹ tôi, đã luôn sát cánh, ủng hộ, giúp đỡ và dành cho tôi sự quan tâm trong suốt quá trình thực hiện luận án! Tác giả luận án Trần Nguyên Khang iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Ký tự viết tắt Tiếng nƣớc ngoài Nguyên văn tiếng Việt Advisory Committee on Ủy ban tư vấn về ngoại giao văn ACCD Cultural Diplomacy hóa Association française AFAA Hội Nghệ sĩ Pháp d'action artistique Agence française de AFD Cơ quan phát triển Pháp developpement Advisory Group on Public Nhóm tư vấn về ngoại giao công AGPDAMW Diplomacy for Arab and chúng cho Thế giới Ảrập và Hồi Muslim World giáo The Asociation of Hiệp hội các quốc gia Đông Nam ASEAN Southeast Asian Nations Á ASEF Asia-Europe Foundation Quỹ Á - Âu ASEM The Asia-Europe Meeting Diễn đàn hợp tác Á - Âu Asia-Pacific Economic Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu APEC Cooperation Á-Thái Bình Dương Bureau International des BIE Cơ quan Triển lãm Quốc tế Expositions Nhóm các cường quốc mới nổi Brasil, Russia, India, BRICS (Bra-xin, Nga, Ấn Độ, Trung China, South Africa Quốc, Nam Phi) Campus France Campus France Trung tâm du học Pháp CDC Le Centre de Crise Trung tâm khủng hoảng quốc tế FTA Free Trade Agreement Hiệp định Thương mại tự do EEU Eurasian Economic Union Liên minh Kinh tế Á - Âu Cơ quan hỗ trợ kỹ thuật quốc tế EF Expertise France Pháp École française d'Extrême- EFEO Viện Viễn Đông Bác Cổ Orient EU European Union Liên minh Châu Âu iv European Mediterranean Hợp tác Đối tác Châu Âu - Địa EUROMED Partnership Trung Hải EU-Vietnam free trade Hiệp định thương mại tự do Việt EVFTA agreement Nam - EU Forum for East Asia - Diễn đàn hợp tác Đông Á - Mỹ FEALAC Latin America Cooperation La tinh IF Institut Français Viện Pháp International Monetary IMF Quỹ Tiền tệ quốc tế Fund LHQ Liên Hiệp Quốc MSF Médecins Sans Frontières Bác sĩ không biên giới MdM Médecins du Monde Bác sĩ thế giới NGO (tiếng Pháp: Non-Governmental Tổ chức phi chính phủ ONG) Organization NXB Nhà xuất bản Official Development ODA Viện trợ phát triển chính thức Assistance Organisation for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát triển OECD Cooperation and Kinh tế Development OIF- Organisation internationale Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ FRANCOPHONIE de la Francophonie QHQT Quan hệ quốc tế UN United Nations Liên Hiệp Quốc United Nations Tổ chức Giáo dục, Khoa học và UNESCO Educational, Scientific and Văn hóa của Liên Hiệp Quốc Cultural Organization United Nations Chương trình Phát triển Liên UNDP Development Programme Hiệp Quốc UNWTO United Nations World Tổ chức Du lịch Thế giới Tourism Organization WB World Bank Ngân hàng Thế giới v MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. 1 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN SỬ DỤNG SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP.

Nhận thức về sức mạnh mềm. Khái niệm sức mạnh mềm. Nhận thức của Pháp về sức mạnh mềm. Thực tiễn sử dụng sức mạnh mềm của Pháp trong lịch sử.

Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ quân chủ phong kiến. Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ Đế chế thứ nhất. Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ mở rộng ảnh hưởng ra toàn thế giới từ giữa thế kỷ 19. Sức mạnh mềm Pháp thời kỳ Hậu thuộc địa đến kết thúc Chiến tranh Lạnh.

Nước Pháp bước vào thời kỳ toàn cầu hóa .62 CHƢƠNG 2: THỰC TIỄN SỬ DỤNG SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP TRONG HAI THẬP NIÊN CUỐI THẾ KỶ 20 - ĐẦU THẾ KỶ 21. Sức mạnh mềm Pháp qua các giá trị chính trị và chính sách đối ngoại. Sức mạnh mềm Pháp qua ngoại giao viện trợ - cứu trợ quốc tế. Sức mạnh mềm Pháp qua viện trợ phát triển.

Sức mạnh mềm Pháp qua cứu trợ nhân đạo. Sức mạnh mềm Pháp qua ngoại giao văn hóa. Chính sách ngoại giao văn hóa Pháp. Thực tiễn sử dụng ngoại giao văn hóa của Pháp trên thế giới.

Sức mạnh mềm của Pháp trong Cộng đồng Pháp ngữ. Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam. Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam qua viện trợ phát triển. Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam qua giáo dục - đào tạo.

Sức mạnh mềm Pháp tại Việt Nam qua ngoại giao văn hóa. Tổng kết đặc điểm sức mạnh mềm của Pháp .107 CHƢƠNG 3: ĐÁNH GIÁ SỨC MẠNH MỀM CỦA PHÁP VÀ DỰ BÁO. Thành công trong việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp. Trên lĩnh vực chính trị và chính sách đối ngoại.

Trên lĩnh vực ngoại giao văn hóa. Một số tồn tại, hạn chế trong việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp. Trên lĩnh vực chính trị và chính sách đối ngoại. Trên lĩnh vực ngoại giao văn hóa.

Bài học kinh nghiệm từ việc sử dụng sức mạnh mềm của Pháp và bài học cho Việt Nam. Dự báo sức mạnh mềm của Pháp trong tƣơng lai .146 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do chọn đề tài nghiên cứu Cộng hòa Pháp là một trong những quốc gia phát triển hàng đầu về kinh tế, văn hóa, khoa học công nghệ ở châu Âu cũng như trên thế giới (kinh tế Pháp hiện đứng thứ sáu thế giới sau Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật, Đức và Anh) [115]. Tại Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, Pháp là một trong năm thành viên thường trực.

Tại châu Âu, Pháp là một thành viên quan trọng của Liên minh Châu Âu (EU). Có thể xem quốc gia này là một trong những đầu tàu kinh tế - chính trị của EU bên cạnh nước Đức. Sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai, sức mạnh của Pháp có sự suy giảm nhưng đất nước này vẫn đóng vai trò quan trọng trong QHQT, đặc biệt tại khu vực châu Âu, châu Phi. Pháp vẫn còn những ảnh hưởng lớn tại một số nước châu Phi và các khu vực truyền thống, đặc biệt là tại cộng đồng Pháp ngữ.

Đường lối đối ngoại của Pháp khá nhất quán trong việc thi hành một chính sách đối ngoại độc lập, đa phương. Đối với Việt Nam, Pháp là một trong những quốc gia thiết lập quan hệ bang giao truyền thống lâu đời [26]. Pháp là một trong những đối tác quan trọng trong chính sách đối ngoại của Việt Nam [68]. Mối quan hệ song phương Pháp - Việt thể hiện tích cực trên nhiều bình diện, từ chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, thương mại, đầu tư,… [2] Đây là mối quan hệ có lợi cho đôi bên, đặc biệt đối với Việt Nam, khi thông qua Pháp có thể tranh thủ được cơ hội mở rộng quan hệ với các nước châu Âu (EU) và thế giới (cụ thể là với Cộng đồng Pháp ngữ) [96].

Khi nghiên cứu về đối ngoại của Pháp, tác giả luận án nhận thấy một trong những ưu điểm nổi trội được quốc gia này sử dụng nhằm tạo dựng vị thế và sự ảnh hưởng chính là ―sức mạnh mềm‖. Sức mạnh mềm là một thuật ngữ được giới thiệu bởi Giáo sư Joseph Nye, Đại học Harvard và được giới nghiên cứu QHQT quan tâm trong thời gian gần đây. Joseph Nye, sức mạnh mềm là khả năng đạt được những gì mình muốn bằng cách tác động tới hệ thống giá trị của người khác thông qua sự hấp dẫn và thuyết phục [273]. Đặc biệt, trong thời đại toàn cầu hóa với sự nối kết của nhiều quốc gia - dân tộc, đạt được thiện cảm từ cộng đồng quốc tế là một điều có ý nghĩa quan trọng.

Trên trường 2 quốc tế, Pháp được biết đến là quốc gia gây được nhiều thiện cảm và yêu mến. Văn hóa Pháp nhận được nhiều sự ngưỡng mộ với văn chương, thời trang, âm nhạc,. Pháp là một trong những quốc gia thu hút số lượng du khách đông nhất thế giới. Tiếng Pháp là ngôn ngữ được yêu mến và được sử dụng tại nhiều nơi.

Trong QHQT, quan điểm của Pháp về các vấn đề thời sự quốc tế cũng như các vấn đề toàn cầu được xem là tiếng nói có trọng lượng và nhận được sự đồng tình, ủng hộ của nhiều quốc gia, tổ chức. Một trong những lý do giúp Pháp tạo ra được nhiều thiện cảm đến từ việc quốc gia này sử dụng khéo léo và hiệu quả sức mạnh mềm. Sức mạnh mềm có thể được xem là một trong những yếu tố chủ chốt giúp Pháp tạo dựng vị thế, hình ảnh và tầm ảnh hưởng của mình trên trường quốc tế. Vậy sức mạnh mềm của Pháp là gì? Quốc gia này quan niệm như thế nào về sức mạnh mềm? Họ có những nguồn lực gì và sử dụng những nguồn lực này ra sao? Đâu sẽ là những ưu điểm và hạn chế của sức mạnh mềm Pháp? Trả lời những câu hỏi nêu trên sẽ giúp chúng ta hiểu được sâu sắc về bản chất sức mạnh ảnh hưởng của Pháp.

Qua các phân tích, đánh giá ý nghĩa chiến lược của việc sử dụng sức mạnh mềm trong đường lối và công tác đối ngoại của Pháp, chúng ta sẽ hiểu rõ hơn truyền thống đối ngoại của quốc gia này, đặc biệt từ sau Chiến tranh lạnh đến nay. Mặt khác, qua trường hợp phân tích về Pháp, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về đặc điểm, bản chất, cũng như xu thế phát triển của sức mạnh mềm trong QHQT những năm cuối thế kỷ 20 - đầu thế kỷ 21.