Luận văn thạc sĩ về lỗi cố ý trong luật hình sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls lỗi cố ý trong luật hình sự việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Nhuần
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Văn Hùng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự
• Đề tài: Lỗi cố ý trong luật hình sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LỖI
• 1.1. Lỗi và cơ chế hình thành hành vi phạm tội
• 1.2. Tự do ý chí là cơ sở của lỗi trong luật hình sự
• 1.3. Khái niệm chung về lỗi theo Luật hình sự Việt Nam
• 1.4. Phân loại các hình thức lỗi và lỗi cố ý trong Luật hình sự Việt Nam
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY PHẠM PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ LỖI CỐ Ý TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ Ở NƯỚC TA GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 2.1. Thực tiễn áp dụng các quy phạm pháp luật hình sự về lỗi cố ý trong việc định tội danh
• 2.2. Thực tiễn áp dụng các quy phạm pháp luật hình sự về lỗi cố ý trong việc định khung hình phạt
• 2.3. Kết luận chương 2
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về lỗi cố ý trong luật hình sự Việt Nam

Lỗi cố ý là một trong những yếu tố quan trọng trong việc xác định trách nhiệm hình sự. Theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam, lỗi cố ý thể hiện thái độ tâm lý của người phạm tội đối với hành vi và hậu quả của hành vi đó. Việc nghiên cứu về lỗi cố ý không chỉ giúp làm rõ bản chất của tội phạm mà còn góp phần vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự. Lỗi cố ý được phân loại thành hai hình thức chính: lỗi cố ý trực tiếp và lỗi cố ý gián tiếp. Mỗi hình thức này đều có những đặc điểm riêng, ảnh hưởng đến việc định tội danh và khung hình phạt.

1.1. Khái niệm và phân loại lỗi cố ý trong luật hình sự

Lỗi cố ý được hiểu là sự nhận thức và mong muốn của người phạm tội đối với hành vi của mình. Theo Bộ luật hình sự Việt Nam, lỗi cố ý được chia thành hai loại: lỗi cố ý trực tiếp, khi người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình và mong muốn gây ra hậu quả; và lỗi cố ý gián tiếp, khi người phạm tội nhận thức được khả năng xảy ra hậu quả nhưng vẫn thực hiện hành vi. Việc phân loại này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định mức độ trách nhiệm hình sự.

1.2. Vai trò của lỗi cố ý trong việc xác định trách nhiệm hình sự

Lỗi cố ý đóng vai trò trung tâm trong việc xác định trách nhiệm hình sự. Nó không chỉ phản ánh thái độ của người phạm tội mà còn là cơ sở để phân biệt giữa hành vi phạm tội và hành vi không phạm tội. Theo quy định của pháp luật, chỉ những hành vi có lỗi mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều này thể hiện sự tôn trọng quyền con người và nguyên tắc công bằng trong pháp luật.

II. Vấn đề và thách thức trong việc áp dụng quy định về lỗi cố ý

Mặc dù có những quy định rõ ràng về lỗi cố ý trong luật hình sự Việt Nam, nhưng việc áp dụng chúng trong thực tiễn vẫn gặp nhiều khó khăn. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu đồng nhất trong việc hiểu và áp dụng các khái niệm liên quan đến lỗi cố ý. Điều này dẫn đến sự không nhất quán trong các bản án và quyết định của tòa án. Ngoài ra, việc xác định lỗi cố ý trong các trường hợp cụ thể cũng gặp nhiều khó khăn do tính chất phức tạp của hành vi phạm tội.

2.1. Những khó khăn trong việc xác định lỗi cố ý

Việc xác định lỗi cố ý thường gặp khó khăn do tính chất phức tạp của hành vi phạm tội. Các yếu tố như động cơ, hoàn cảnh và tâm lý của người phạm tội đều ảnh hưởng đến việc xác định lỗi. Điều này đòi hỏi các cơ quan chức năng phải có sự hiểu biết sâu sắc và kinh nghiệm trong việc phân tích các tình huống cụ thể.

2.2. Sự không nhất quán trong áp dụng quy định về lỗi cố ý

Sự không nhất quán trong việc áp dụng quy định về lỗi cố ý dẫn đến những bất công trong xử lý các vụ án hình sự. Các tòa án có thể đưa ra những quyết định khác nhau trong các trường hợp tương tự, gây khó khăn cho việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân. Điều này cần được khắc phục thông qua việc đào tạo và nâng cao nhận thức cho các cán bộ tư pháp.

III. Phương pháp nghiên cứu lỗi cố ý trong luật hình sự Việt Nam

Để nghiên cứu về lỗi cố ý trong luật hình sự Việt Nam, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý. Phương pháp phân tích, so sánh và tổng hợp sẽ giúp làm rõ các khái niệm và quy định liên quan đến lỗi cố ý. Ngoài ra, việc nghiên cứu thực tiễn áp dụng các quy định này cũng rất quan trọng để đưa ra những kiến nghị cải cách phù hợp.

3.1. Phương pháp phân tích và so sánh

Phương pháp phân tích giúp làm rõ các khái niệm và quy định liên quan đến lỗi cố ý, trong khi phương pháp so sánh cho phép đối chiếu các quy định của Việt Nam với các quốc gia khác. Điều này giúp nhận diện những điểm mạnh và yếu trong hệ thống pháp luật hình sự của Việt Nam.

3.2. Nghiên cứu thực tiễn áp dụng quy định về lỗi cố ý

Nghiên cứu thực tiễn áp dụng quy định về lỗi cố ý giúp xác định những vấn đề tồn tại trong việc thực hiện pháp luật. Qua đó, có thể đưa ra những kiến nghị cải cách nhằm nâng cao hiệu quả của hệ thống pháp luật hình sự.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về lỗi cố ý

Kết quả nghiên cứu về lỗi cố ý trong luật hình sự Việt Nam không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn có giá trị thực tiễn. Việc hiểu rõ về lỗi cố ý giúp các cơ quan chức năng áp dụng pháp luật một cách chính xác hơn, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân và đảm bảo công lý. Ngoài ra, nghiên cứu này cũng góp phần vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam.

4.1. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng trong thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về lỗi cố ý đã chỉ ra những điểm mạnh và yếu trong quy định của pháp luật hình sự Việt Nam. Những kiến nghị cải cách được đưa ra nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.

4.2. Tác động của nghiên cứu đến việc hoàn thiện pháp luật

Nghiên cứu về lỗi cố ý có tác động tích cực đến việc hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự. Những kiến nghị cải cách sẽ giúp nâng cao tính minh bạch và công bằng trong việc áp dụng pháp luật, từ đó góp phần xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về lỗi cố ý

Nghiên cứu về lỗi cố ý trong luật hình sự Việt Nam là một lĩnh vực quan trọng và cần thiết. Việc hiểu rõ về lỗi cố ý không chỉ giúp nâng cao nhận thức về trách nhiệm hình sự mà còn góp phần vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật. Tương lai của nghiên cứu này cần tiếp tục được phát triển để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và đảm bảo công lý.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu lỗi cố ý

Nghiên cứu lỗi cố ý có tầm quan trọng lớn trong việc xác định trách nhiệm hình sự. Nó giúp làm rõ bản chất của tội phạm và đảm bảo công bằng trong việc áp dụng pháp luật.

5.2. Hướng phát triển tương lai của nghiên cứu

Tương lai của nghiên cứu về lỗi cố ý cần tiếp tục được phát triển thông qua việc cập nhật các quy định pháp luật và nghiên cứu thực tiễn. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả của hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống tư pháp hình sự Việt Nam, chế định lỗi là nền tảng cốt lõi của nguyên tắc có lỗi và cá thể hóa hình phạt. Theo thống kê thực tiễn xét xử giai đoạn 2005 - 2010, các vụ án phạm tội do lỗi cố ý chiếm hơn 75% tổng số thụ lý tại hệ thống Tòa án nhân dân các cấp. Bộ luật Hình sự năm 1999 với 267 điều luật đã khẳng định lỗi là yếu tố bắt buộc trong mặt chủ quan của mọi cấu thành tội phạm. Tuy nhiên, việc nhận diện và phân định ranh giới giữa cố ý trực tiếp, cố ý gián tiếp cũng như lỗi hỗn hợp trong thực tiễn áp dụng pháp luật vẫn còn nhiều bất cập, dẫn đến không ít trường hợp sai lệch tội danh hoặc áp dụng khung hình phạt chưa chuẩn xác.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề nhận thức lý luận và thực tiễn áp dụng chế định lỗi cố ý theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam. Mục tiêu cụ thể gồm: làm sáng tỏ cơ sở triết học và tâm lý học của lỗi; phân tích các dấu hiệu cấu thành của lỗi cố ý trực tiếp và lỗi cố ý gián tiếp; đánh giá thực trạng xét xử các tội danh điển hình như giết người, cố ý gây thương tích, cướp tài sản; từ đó đề xuất các định hướng hoàn thiện lập pháp và nâng cao hiệu quả áp dụng. Phạm vi nghiên cứu bao quát hệ thống văn bản pháp luật và thực tiễn xét xử trên phạm vi toàn quốc từ năm 1999 đến năm 2011. Kết quả nghiên cứu đóng góp thiết thực vào việc giảm tỷ lệ án bị hủy, sửa do lỗi định tội danh xuống dưới 1,5%, bảo đảm tính nghiêm minh, dân chủ và nhân đạo của pháp luật xã hội chủ nghĩa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật. Về mặt lý luận triết học, đề tài vận dụng sâu sắc học thuyết về tự do ý chí và tính tất yếu xã hội: con người chỉ phải chịu trách nhiệm khi có năng lực nhận thức và có quyền tự do lựa chọn cách xử sự.

Khung lý thuyết chuyên ngành dựa trên mô hình cấu trúc tâm lý của tội phạm học và khoa học luật hình sự, bao gồm hai yếu tố cơ bản cấu thành lỗi:

• Yếu tố lý trí: Thể hiện năng lực nhận thức tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi và khả năng thấy trước hậu quả xảy ra.
• Yếu tố ý chí: Thể hiện thái độ của chủ thể đối với hành vi và hậu quả, bao gồm trạng thái mong muốn hậu quả hoặc có ý thức để mặc cho hậu quả xảy ra.

Các khái niệm chính yếu được chuẩn hóa gồm: lỗi hình sự, lỗi cố ý trực tiếp (Điều 9 khoản 1 Bộ luật Hình sự 1999), lỗi cố ý gián tiếp (Điều 9 khoản 2 Bộ luật Hình sự 1999), lỗi cố ý có dự mưu, cố ý đột xuất, cố ý xác định, cố ý không xác định và trường hợp hỗn hợp lỗi.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học chuyên ngành:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ hệ thống văn bản pháp luật hình sự Việt Nam từ năm 1985 đến năm 1999, các văn bản giải thích pháp luật của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, cùng các báo cáo tổng kết ngành của Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát chọn mẫu điển cứu phân tầng với quy mô 120 bản án hình sự thực tế trong giai đoạn 10 năm (2000 - 2010), tập trung vào các nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm và sở hữu.
• Lý do lựa chọn: Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp phân tích án lệ thực tế giúp phản ánh chính xác các xung đột lý luận và sai sót nghiệp vụ thường gặp của cơ quan tiến hành tố tụng, đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua khảo sát thực tiễn 120 bản án hình sự, công trình nghiên cứu đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

1. Cơ cấu hình thức lỗi: Lỗi cố ý trực tiếp chiếm tỷ lệ áp đảo với 68,3% (82 vụ án), lỗi cố ý gián tiếp chiếm 21,7% (26 vụ án), và trường hợp hỗn hợp lỗi chiếm 10,0% (12 vụ án).
2. Xung đột trong đánh giá ý chí để mặc: Có đến 34,2% số vụ án có yếu tố lỗi cố ý gián tiếp gặp khó khăn trong việc phân biệt với lỗi vô ý vì quá tự tin, đặc biệt trong các vụ việc sử dụng vũ khí tự chế, súng săn tuần tra gây chết người hoặc châm lửa đốt rẫy gây cháy lan.
3. Hạn chế của quy định Điều 9 Bộ luật Hình sự 1999: Khoảng 85% các ý kiến chuyên gia tư pháp nhận định rằng định nghĩa cố ý tại Điều 9 hiện hành chỉ phù hợp với các tội phạm có cấu thành vật chất (gắn liền với hậu quả), gây lúng túng khi xác định lỗi đối với các tội phạm có cấu thành hình thức.
4. Tác động của mức độ dự mưu đến lượng hình: Việc phân biệt lỗi cố ý có dự mưu và cố ý đột xuất tạo ra mức chênh lệch hình phạt bình quân từ 2 đến 5 năm tù trong cùng một khung hình phạt đối với tội cố ý gây thương tích và giết người.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên cho thấy nguyên nhân chủ yếu bắt nguồn từ việc câu chữ của Điều 9 Bộ luật Hình sự 1999 gắn chặt nhận thức và ý chí với hậu quả nguy hiểm, trong khi ở tội có cấu thành hình thức thì hậu quả không phải là dấu hiệu định tội bắt buộc. Trong thực tiễn xét xử, sự nhầm lẫn giữa thái độ "để mặc" (chấp nhận hậu quả) và "loại trừ hậu quả" (tin tưởng hậu quả không xảy ra) của lỗi vô ý vì quá tự tin vẫn diễn ra thường xuyên.

So với các nghiên cứu trước đây của Giáo sư Lê Cảm và Tiến sĩ Kiều Đình Thụ, luận văn đã làm rõ hơn mối quan hệ biện chứng giữa nhận thức hành vi và thái độ ý chí đối với hậu quả trong các trường hợp phạm tội cụ thể.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa qua biểu đồ tròn phản ánh tỷ trọng các dạng lỗi cố ý (68,3% cố ý trực tiếp, 21,7% cố ý gián tiếp, 10,0% hỗn hợp lỗi), kết hợp cùng bảng ma trận 4 tiêu chí so sánh đối chiếu giữa lý trí, ý chí, mục đích và hậu quả nhằm cung cấp công cụ nhận diện chuẩn xác cho cán bộ áp dụng pháp luật.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện chế định lỗi cố ý trong pháp luật hình sự và nâng cao chất lượng hoạt động xét xử, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện quy định tại Điều 9 Bộ luật Hình sự: Tách biệt rõ dấu hiệu lỗi đối với hành vi và lỗi đối với hậu quả, bổ sung quy định cụ thể về lỗi đối với tội phạm có cấu thành hình thức trước quý 4 năm 2012 do Ban soạn thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự chủ trì.
2. Ban hành Nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao: Xây dựng tiêu chí định lượng để phân định ranh giới giữa cố ý gián tiếp và vô ý vì quá tự tin, hướng đến mục tiêu giảm 50% số lượng bản án bị kháng nghị về lỗi và tội danh trước tháng 6 năm 2012.
3. Chuẩn hóa quy trình chứng minh yếu tố chủ quan trong tố tụng: Tổ chức tập huấn chuyên sâu 100% về phương pháp thu thập chứng cứ chứng minh động cơ, mục đích và diễn biến tâm lý cho hơn 2.500 điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán trong giai đoạn 2012 - 2015 do Học viện Tư pháp và Viện kiểm sát nhân dân tối cao thực hiện.
4. Luật hóa các tình tiết mức độ lỗi vào lượng hình: Bổ sung tình tiết phạm tội có tính chất dự mưu, chuẩn bị công phu thành tình tiết tăng nặng định khung định lượng trong thời hạn 2 năm từ 2012 đến 2014.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính trong ngành tư pháp:

• Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân: Nắm vững phương pháp phân tích tâm lý tội phạm và đánh giá chứng cứ mặt chủ quan, hỗ trợ định tội danh chính xác và quyết định hình phạt công minh.
• Kiểm sát viên và Điều tra viên: Sử dụng khung phân tích lý trí - ý chí làm cẩm nang thu thập chứng cứ, bảo đảm 100% hồ sơ truy tố xác định đúng dạng lỗi và động cơ phạm tội.
• Luật sư và Người bào chữa: Khai thác các luận điểm pháp lý về ranh giới lỗi cố ý gián tiếp và vô ý để xây dựng phương án bào chữa tối ưu, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ.
• Giảng viên và Học viên cao học chuyên ngành Luật hình sự: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu tham khảo chuẩn mực thuộc mã chuyên ngành 60 38 40 với hơn 45 nguồn tài liệu chọn lọc.

Câu hỏi thường gặp

Lỗi cố ý trực tiếp khác lỗi cố ý gián tiếp ở điểm cốt lõi nào? Sự khác biệt căn bản nằm ở yếu tố ý chí đối với hậu quả nguy hiểm cho xã hội. Ở lỗi cố ý trực tiếp, người phạm tội mong muốn hậu quả xảy ra như một mục đích hoặc phương tiện đạt mục đích. Ở lỗi cố ý gián tiếp, người phạm tội không mong muốn nhưng có thái độ thờ ơ, chấp nhận và để mặc cho hậu quả xảy ra.

Tội phạm có cấu thành hình thức có tồn tại hình thức lỗi cố ý gián tiếp không? Về mặt lý luận, tội phạm có cấu thành hình thức vẫn có thể tồn tại lỗi cố ý gián tiếp khi người phạm tội chấp nhận các đặc điểm khách quan của hành vi phạm tội mà không phụ thuộc vào hậu quả thực tế, ví dụ trường hợp chấp nhận khả năng quan hệ huyết thống trong tội loạn luân.

Hỗn hợp lỗi trong luật hình sự được hiểu và áp dụng như thế nào? Hỗn hợp lỗi xuất hiện trong các cấu thành tội phạm tăng nặng, trong đó người phạm tội thực hiện hành vi với lỗi cố ý nhưng vô ý đối với hậu quả nghiêm trọng phát sinh ngoài dự kiến, tiêu biểu như tội cố ý gây thương tích dẫn đến chết người tại Điều 104 Bộ luật Hình sự 1999.

Vì sao tự do ý chí được coi là cơ sở đạo lý của trách nhiệm hình sự? Con người chỉ phải chịu trách nhiệm khi có khả năng nhận thức và làm chủ hành vi. Khi chủ thể có đủ điều kiện khách quan và chủ quan để lựa chọn hành vi hợp pháp nhưng vẫn cố ý chọn hành vi vi phạm, họ đã tự tước bỏ tự do của mình và phải gánh chịu sự trừng phạt của pháp luật.

Cố ý có dự mưu khác cố ý đột xuất như thế nào trong lượng hình? Cố ý có dự mưu có khoảng cách thời gian từ khi nảy sinh ý định đến khi hành động, thể hiện sự tính toán tinh vi và quyết tâm phạm tội cao độ, do đó luôn phải chịu mức hình phạt nghiêm khắc hơn từ 2 đến 3 năm so với trường hợp cố ý bột phát, đột xuất.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở triết học và pháp lý của chế định lỗi, khẳng định nguyên tắc có lỗi là nền tảng của nhà nước pháp quyền.
• Làm sáng tỏ cấu trúc nội dung tâm lý của lỗi cố ý trực tiếp và lỗi cố ý gián tiếp theo quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 1999.
• Khảo sát thực tiễn 120 vụ án hình sự, vạch rõ những bất cập trong việc định tội danh và định khung hình phạt đối với các hành vi phạm tội cố ý.
• Đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp và kỹ năng tố tụng với lộ trình cụ thể từ năm 2012 đến năm 2015.
• Cung cấp nguồn tham khảo học thuật chuyên sâu và tài liệu nghiệp vụ giá trị cho hơn 2.500 cán bộ thuộc các cơ quan tiến hành tố tụng trên toàn quốc.

Để nâng cao năng lực định tội danh và hoàn thiện kỹ năng tranh tụng thực chiến, quý độc giả và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo trọn vẹn luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật hình sự mã số 60 38 40.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LỖI 1. Lỗi và cơ chế hình thành hành vi phạm tội Tội phạm trước hết là một hành vi. Chính vì thế, tội phạm bao giờ cũng được thực hiện bởi chủ thể xác định. Không thể có hành vi xuất hiện bên ngoài Thế giới khách quan mà không có chủ thể.

Theo Từ điển, hành vi được hiểu là toàn bộ những phản ứng, cách cư xử biểu hiện ra bên ngoài của một con người trong một hoàn cảnh cụ thể. Theo quan điểm khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, hành vi của con người suy cho cùng là do điều kiện xã hội khách quan quyết định. Tuy nhiên, đó phải là quá trình diễn ra phức tạp, không đơn thuần chỉ là kết quả của sự lệ thuộc tuyệt đối của con người vào hoàn cảnh khách quan đó. Trong quá trình này, ý chí của con người, nhận thức của con người có vị trí độc lập, có ý nghĩa không kém phần quan trọng, mặc dù bản thân ý chí và nhận thức cũng lại do các điều kiện khách quan quyết định.

Quan điểm trên cho thấy rằng, sự tác động của môi trường bên ngoài để dẫn đến hành vi đều phải gián tiếp thông qua ý thức và ý chí của con người. Do đó, có thể hiểu rằng: một hành vi phạm tội được thực hiện - đó không thể là sự phản ánh trực diện của con người đối với hoàn cảnh mà là kết quả của sự tương tác giữa một bên là điều kiện và môi trường xã hội với một bên (khác) là bản thân con người ấy.1: Về cơ chế hình thành hành vi Cá nhân Môi trường XH - Quan điểm xã hội - Môi trường chung Quyết định Hành vi - Các đặc điểm tâm - Môi trường cụ thể sinh lý 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Một hành vi khách quan đơn thuần xảy ra ngoài sự nhận thức chủ quan của cá nhân không thể là cơ sở để truy cứu trách nhiệm hình sự; những hậu quả và tác hại hiện hữu về vật chất hay tinh thần do những hành vi như vậy gây ra không thể là căn cứ để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với chủ thể của hành vi, bởi lẽ, chủ thể của hành vi không có ý thức gì về hành vi đó cũng như hậu quả của hành vi. Hành vi của con người bao giờ cũng là sự thống nhất giữa biểu hiện cụ thể bên ngoài Thế giới khách quan và những nội dung tâm lý bên trong (ý chí) của chủ thể thực hiện hành vi chi phối hành vi đó. Tội phạm được biểu hiện bởi hành vi, do đó nó cũng là sự thống nhất giữa hai mặt khách quan và chủ quan.

Hoạt động tâm lý bên trong của người phạm tội luôn gắn liền với các biểu hiện bên ngoài của tội phạm. Hành vi nguy hiểm cho xã hội chỉ được coi là tội phạm, nếu hành vi đó được thực hiện trong một thái độ tâm lý nhất định của con người đối với hành vi đó và hậu quả của hành vi đó gây ra hoặc đối với khả năng phát sinh hậu quả từ hành vi đó. Pháp luật từ xưa đến nay, bao giờ cũng quan tâm đến yếu tố chủ quan của hành vi vi phạm. Hành vi vi phạm pháp luật dù thể hiện, gây ra thiệt hại nhưng không có sự thống nhất với mặt chủ quan của người gây thiệt hại sẽ không bị bắt gánh chịu trách nhiệm pháp lý.

Con người tồn tại trong Thế giới bị chi phối bởi những qui luật khách quan và hoạt động của con người bị chi phối bởi những điều kiện lịch sử xã hội cụ thể.