Luận văn thạc sĩ về đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo luật hình sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ Nguyễn Khắc Hải phân tích đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo luật hình sự Việt Nam tại Thanh Hóa.

• Tác giả: Trịnh Xuân Tùng
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Khắc Hải
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Đồng Phạm Trong Tội Lừa Đảo Chiếm Đoạt Tài Sản Theo Luật Hình Sự Việt Nam (Trên Cơ Sở Thực Tiễn Địa Bàn Tỉnh Thanh Hóa)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỒNG PHẠM TRONG TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Nhận thức về đồng phạm và khái niệm đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 1.2. Nhận thức về đồng phạm
• 1.3. Khái niệm đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 1.4. Dấu hiệu pháp lý của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản có đồng phạm theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999
• 1.5. Khách thể của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản có đồng phạm
• 1.6. Mặt khách quan của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản có đồng phạm
• 1.7. Chủ thể của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản có đồng phạm
• 1.8. Mặt chủ quan của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản có đồng phạm
• 1.9. Trách nhiệm hình sự và hình phạt đối với đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN XÉT XỬ TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN CÓ ĐỒNG PHẠM TẠI THANH HÓA
• 2.1. Một vài nét về tình hình kinh tế, chính trị, an ninh ảnh hưởng tới diễn biến tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản có đồng phạm trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 2.2. Tình hình giải quyết và những kết quả đạt được trong công tác xét xử các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản có đồng phạm tại tỉnh Thanh Hóa
• 2.3. Một số tồn tại, hạn chế trong việc giải quyết các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản có đồng phạm tại tỉnh Thanh Hóa và những nguyên nhân cơ bản
• 2.4. Một số tồn tại, hạn chế trong việc giải quyết các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản có đồng phạm tại tỉnh Thanh Hóa
• 2.5. Những nguyên nhân cơ bản
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VÀ BẢO ĐẢM ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VỀ ĐỒNG PHẠM TRONG TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN
• 3.1. Sự cần thiết, căn cứ và một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật, hướng dẫn áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về đồng phạm đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 3.2. Sự cần thiết và căn cứ để tiếp tục hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 về đồng phạm đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 3.3. Hoàn thiện các quy định về phần chung của Bộ luật hình sự liên quan đến đồng phạm đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 3.4. Hoàn thiện tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong phần các tội phạm của Bộ luật hình sự năm 1999
• 3.5. Một số giải pháp bảo đảm áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về đồng phạm đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 3.6. Nâng cao chất lượng đội ngũ Thẩm phán Tòa án nhân dân các cấp trong giải quyết các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản có đồng phạm
• 3.7. Tăng cường công tác giám đốc kiểm tra, tổng kết xét xử, xây dựng án lệ về đồng phạm đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 3.8. Một số giải pháp khác
• 3.9. Tăng cường hợp tác quốc tế và trao đổi kinh nghiệm lập pháp hình sự về đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• 3.10. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản nói chung, các quy định về đồng phạm đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản nói riêng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Thanh Hóa

Đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là một vấn đề phức tạp và cần thiết phải được nghiên cứu kỹ lưỡng. Tại Thanh Hóa, tình hình tội phạm này đang diễn biến phức tạp với nhiều hình thức và phương thức khác nhau. Việc hiểu rõ về đồng phạm sẽ giúp các cơ quan chức năng có biện pháp phòng ngừa và xử lý hiệu quả hơn.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của đồng phạm trong tội lừa đảo

Đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được hiểu là sự tham gia của nhiều người trong một hành vi phạm tội. Đặc điểm của đồng phạm là sự liên kết chặt chẽ giữa các đối tượng, tạo ra tính nguy hiểm cao hơn so với hành vi phạm tội đơn lẻ.

1.2. Tình hình tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Thanh Hóa

Tình hình tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Thanh Hóa đang gia tăng, với nhiều vụ án có sự tham gia của nhiều đối tượng. Các phương thức lừa đảo ngày càng tinh vi, đòi hỏi sự chú ý từ các cơ quan chức năng.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xử lý đồng phạm tội lừa đảo tại Thanh Hóa

Việc xử lý đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản gặp nhiều thách thức. Các cơ quan điều tra và xét xử thường gặp khó khăn trong việc xác định vai trò của từng đồng phạm, dẫn đến việc áp dụng hình phạt không công bằng.

2.1. Những khó khăn trong việc xác định vai trò đồng phạm

Việc xác định vai trò của từng đồng phạm trong vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản là một thách thức lớn. Nhiều trường hợp, vai trò của các đối tượng không rõ ràng, gây khó khăn trong việc định tội danh.

2.2. Tác động của sự phức tạp trong tội lừa đảo

Sự phức tạp trong các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản có đồng phạm làm gia tăng tính nguy hiểm của tội phạm. Điều này đòi hỏi các cơ quan chức năng phải có biện pháp xử lý kịp thời và hiệu quả.

III. Phương pháp điều tra và xử lý đồng phạm trong tội lừa đảo

Để xử lý hiệu quả đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, cần áp dụng các phương pháp điều tra khoa học và hợp lý. Việc thu thập chứng cứ và phân tích hành vi của từng đồng phạm là rất quan trọng.

3.1. Phương pháp thu thập chứng cứ trong vụ án lừa đảo

Việc thu thập chứng cứ trong các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản cần được thực hiện một cách cẩn thận. Các chứng cứ phải rõ ràng và có tính thuyết phục để đảm bảo tính chính xác trong việc xử lý.

3.2. Phân tích hành vi của từng đồng phạm

Phân tích hành vi của từng đồng phạm giúp xác định mức độ tham gia và vai trò của họ trong vụ án. Điều này sẽ giúp các cơ quan chức năng đưa ra quyết định chính xác hơn trong việc xử lý.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đồng phạm tại Thanh Hóa

Nghiên cứu về đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Thanh Hóa đã chỉ ra nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các kết quả nghiên cứu sẽ giúp cải thiện quy trình điều tra và xét xử các vụ án này.

4.1. Kết quả điều tra và xét xử các vụ án lừa đảo

Kết quả điều tra và xét xử các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản có đồng phạm tại Thanh Hóa cho thấy nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần khắc phục.

4.2. Những bài học rút ra từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn điều tra và xét xử các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản sẽ giúp các cơ quan chức năng nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa và xử lý tội phạm.

V. Kết luận và hướng phát triển trong nghiên cứu đồng phạm tội lừa đảo

Nghiên cứu về đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Thanh Hóa cần được tiếp tục mở rộng. Việc hoàn thiện các quy định pháp luật và nâng cao nhận thức của các cơ quan chức năng là rất cần thiết.

5.1. Đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật

Cần có những đề xuất cụ thể để hoàn thiện quy định pháp luật về đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, nhằm đảm bảo tính chính xác và công bằng trong xử lý.

5.2. Tương lai của nghiên cứu đồng phạm tại Thanh Hóa

Tương lai của nghiên cứu đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Thanh Hóa sẽ phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng và sự quan tâm của xã hội đối với vấn đề này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tổng số 10.080 vụ án hình sự với 19.480 bị cáo được Tòa án nhân dân hai cấp tại tỉnh Thanh Hóa thụ lý xét xử giai đoạn 2012-2016, tội phạm xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt chiếm tới 3.280 vụ. Đáng chú ý, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản chiếm 312 vụ với 361 bị cáo. Các hành vi lừa đảo có sự câu kết của nhiều chủ thể diễn biến ngày càng tinh vi, gây tổn hại nặng nề đến quyền sở hữu tài sản của nhà nước, tổ chức và công dân. Tình hình này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải làm rõ bản chất pháp lý của chế định đồng phạm trong tội danh này.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là sự phân hóa trách nhiệm hình sự và đánh giá vai trò của từng người đồng phạm trong các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Mục tiêu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về đồng phạm theo pháp luật hình sự Việt Nam; khảo sát, phân tích thực trạng xét xử 21 vụ án có đồng phạm với 49 bị cáo tại Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa; từ đó chỉ ra những sai lầm, vướng mắc thực tiễn và nguyên nhân phát sinh.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các bản án hình sự sơ thẩm và phúc thẩm trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa trong khung thời gian 05 năm (2012 - 2016). Về mặt ý nghĩa, công trình đóng góp hệ thống giải pháp lập pháp và áp dụng pháp luật, hướng đến mục tiêu giảm thiểu tình trạng định sai tội danh, hạn chế các trường hợp án bị hủy hoặc sửa, đồng thời nâng cao tính nghiêm minh và chuẩn xác trong hoạt động tư pháp hình sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận hình sự, học thuyết về cấu thành tội phạm và chế định đồng phạm trong luật hình sự Việt Nam. Luận văn áp dụng kết hợp hai mô hình lý thuyết cốt lõi: lý thuyết về cấu thành tội phạm bốn yếu tố (khách thể, mặt khách quan, chủ thể, mặt chủ quan) và lý thuyết về trách nhiệm hình sự phân hóa trong hoạt động đồng phạm. Khung khái niệm chính bao gồm:

• Đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản: trường hợp có từ 02 người trở lên có đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi luật định, cố ý cùng thực hiện hành vi dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản theo Điều 20 và Điều 139 Bộ luật Hình sự năm 1999.
• Phân loại vai trò đồng phạm: người thực hành, người tổ chức, người xúi giục và người giúp sức.
• Phạm tội có tổ chức: hình thức đồng phạm đặc biệt có sự câu kết chặt chẽ theo khoản 3 Điều 20 Bộ luật Hình sự.
• Quyền sở hữu tài sản theo Điều 105 và Điều 158 Bộ luật Dân sự, bao gồm quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản có giá trị từ 2 triệu đồng trở lên hoặc dưới 2 triệu đồng nhưng kèm theo tình tiết định tội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu toàn diện gồm 312 vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản, trong đó chọn mẫu điển hình và chuyên sâu 21 vụ án có đồng phạm với 49 bị cáo được xét xử sơ thẩm và phúc thẩm tại tỉnh Thanh Hóa từ năm 2012 đến năm 2016. Phương pháp chọn mẫu theo toàn bộ hồ sơ lưu trữ chính thức của Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa đảm bảo tính khách quan và đại diện cao cho bức tranh tư pháp tại địa phương.

Tác giả kết hợp phương pháp thống kê hình sự nhằm lượng hóa biến động tỷ lệ tội phạm qua các năm; phương pháp phân tích - tổng hợp án lệ nhằm đánh giá việc định tội danh và áp dụng khung hình phạt; phương pháp so sánh đối chiếu pháp luật giữa Bộ luật Hình sự năm 1999 và Bộ luật Hình sự năm 2015. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này xuất phát từ tính chất phức tạp của hoạt động đồng phạm, đòi hỏi việc gắn kết chặt chẽ giữa dữ liệu định lượng thực tế với phân tích định tính quy chuẩn pháp lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô án đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Thanh Hóa chiếm 6,73% tổng số vụ án lừa đảo (21/312 vụ) và chiếm 13,57% tổng số bị cáo (49/361 bị cáo) trong giai đoạn 2012-2016.

Thứ hai, diễn biến tội phạm có sự biến động phức tạp và đột biến theo từng năm. Năm 2013 ghi nhận mức tăng đột biến với 10 vụ án (chiếm 17,54% tổng số vụ lừa đảo) và 25 bị cáo (chiếm tới 30,49% tổng số bị cáo lừa đảo năm 2013, tăng 108% so với năm 2011), trong khi các năm 2012, 2014, 2015 và 2016 duy trì ở mức từ 2 đến 3 vụ và từ 5 đến 7 bị cáo mỗi năm.

Thứ ba, về cơ cấu loại người đồng phạm trong 21 vụ án: 100% các vụ án đều có sự tham gia của người thực hành (21/21 vụ); 33,0% vụ án có sự tham gia của người giúp sức (7/21 vụ); 19,5% vụ án có sự tham gia của người tổ chức (4/21 vụ); riêng vai trò người xúi giục không được phân định riêng biệt trong các hồ sơ lưu trữ.

Thứ tư, trên toàn tỉnh Thanh Hóa ghi nhận 51 băng nhóm với gần 500 đối tượng hoạt động có tổ chức và chuyên nghiệp, là môi trường tiềm ẩn làm gia tăng các vụ án lừa đảo tài sản liên tỉnh có quy mô lớn.

Thảo luận kết quả

Sự biến động phức tạp của các vụ án đồng phạm lừa đảo bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan. Về bối cảnh, Thanh Hóa có diện tích rộng 11.133,4 km2 và dân số 3,6 triệu người, tốc độ đô thị hóa nhanh và sự phát triển của các khu công nghiệp tạo ra nhiều kẽ hở trong quản lý kinh tế, tài chính, đất đai. Thủ đoạn phạm tội chuyển biến mạnh sang các hình thức huy động vốn trả lãi cao, làm giả hồ sơ dự án, và lợi dụng công nghệ cao để tiếp cận bị hại.

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng tăng giảm số lượng bị cáo qua các năm 2012-2016 và biểu đồ tròn biểu thị tỷ lệ cơ cấu các loại người đồng phạm. Thực tiễn xét xử cho thấy vẫn còn tình trạng đánh đồng trách nhiệm hình sự giữa người giúp sức thứ yếu và người thực hành tích cực, hoặc nhầm lẫn giữa đồng phạm giản đơn với phạm tội có tổ chức. Điều này chỉ ra nhu cầu cấp thiết về việc ban hành các hướng dẫn chi tiết nhằm lượng hóa mức độ tham gia và tính chất nguy hiểm của từng vai trò.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao hiệu quả phòng ngừa và xét xử tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản có đồng phạm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật hình sự: Cơ quan lập pháp cần tiếp tục cụ thể hóa các tiêu chí định tính của tình tiết phạm tội có tổ chức và phân định rõ ranh giới giữa người xúi giục với người giúp sức trong Bộ luật Hình sự. Mục tiêu đặt ra là hoàn thiện khung hướng dẫn áp dụng thống nhất trong giai đoạn 2018-2022.
2. Xây dựng và ban hành án lệ chuyên đề: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành từ 02 đến 03 án lệ tiêu biểu về phân hóa vai trò đồng phạm trong các vụ án lừa đảo tài sản phức tạp, hoàn thành trước năm 2020. Mục tiêu nhằm giảm tỷ lệ án bị hủy, sửa do lỗi định danh đồng phạm xuống dưới 1,5%.
3. Nâng cao năng lực xét xử của đội ngũ Thẩm phán: Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa phối hợp cùng Học viện Tòa án tổ chức định kỳ 02 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng đánh giá chứng cứ và phân hóa trách nhiệm hình sự, hướng tới mục tiêu 100% Thẩm phán hình sự được chuẩn hóa nghiệp vụ giai đoạn 2018-2025.
4. Tăng cường tuyên truyền pháp luật và cảnh báo thủ đoạn tội phạm: Viện kiểm sát và Công an tỉnh Thanh Hóa chủ trì phối hợp cùng các cơ quan truyền thông địa phương triển khai các chiến dịch phổ biến pháp luật thường niên tại 24 huyện và 2 thành phố, giúp người dân nâng cao cảnh giác trước các thủ đoạn gian dối tín dụng và huy động vốn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Thẩm phán và Hội đồng xét xử tại các Tòa án nhân dân: Luận văn cung cấp hệ thống căn cứ thực tiễn và nguyên tắc lượng hình chuẩn xác, giúp giải quyết các vụ án có nhiều bị cáo mà không bị đánh đồng mức án.
2. Kiểm sát viên và Điều tra viên thuộc các cơ quan tiến hành tố tụng: Tài liệu hỗ trợ định hướng thu thập chứng cứ chứng minh ý chí chủ quan và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi gian dối của từng đồng phạm trong giai đoạn điều tra, truy tố.
3. Luật sư hình sự và Chuyên viên tư vấn pháp lý: Công trình đóng vai trò như cẩm nang phân tích cấu thành tội phạm, hỗ trợ xây dựng luận cứ bào chữa hoặc bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho thân chủ trong các vụ án kinh tế và sở hữu phức tạp.
4. Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên cao học chuyên ngành Tư pháp hình sự: Luận văn là nguồn tham khảo học thuật giá trị với 5 bảng số liệu thống kê chi tiết và hệ thống hóa lý luận chuyên sâu về đồng phạm trong luật hình sự Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Thế nào là đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo pháp luật Việt Nam?

Đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là trường hợp có từ 02 người trở lên có năng lực trách nhiệm hình sự, cùng cố ý thực hiện hành vi dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản trị giá từ 2 triệu đồng trở lên của người khác, theo quy định tại Điều 20 và Điều 139 Bộ luật Hình sự năm 1999.

2. Tình tiết phạm tội có tổ chức khác gì so với đồng phạm giản đơn?

Phạm tội có tổ chức là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ, có kế hoạch tính toán kỹ lưỡng, phân công vai trò cụ thể giữa người cầm đầu, người thực hành và người giúp sức. Đây là tình tiết định khung tăng nặng, trong khi đồng phạm giản đơn chỉ là sự liên hiệp hành động nhất thời không có sự phân công chuyên môn hóa.

3. Người giúp sức trong vụ án lừa đảo tài sản phải chịu trách nhiệm hình sự ra sao?

Người giúp sức tạo điều kiện tinh thần hoặc vật chất cho hành vi chiếm đoạt phải chịu trách nhiệm chung về toàn bộ tội phạm nhưng được cá thể hóa hình phạt theo Điều 53 Bộ luật Hình sự. Mức hình phạt của người giúp sức thường nhẹ hơn người chủ mưu, cầm đầu dựa trên mức độ đóng góp thực tế.

4. Thủ đoạn gian dối xảy ra sau khi đã nhận tài sản có cấu thành tội lừa đảo không?

Hành vi gian dối trong tội lừa đảo bắt buộc phải xuất hiện trước hoặc cùng lúc với việc nhận tài sản nhằm làm cho bị hại tin tưởng giao tài sản. Nếu hành vi gian dối xuất hiện sau khi đã nhận tài sản một cách hợp pháp, hành vi đó có thể cấu thành tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

5. Tình hình tội phạm lừa đảo có đồng phạm tại Thanh Hóa có đặc điểm gì nổi bật?

Giai đoạn 2012-2016 tại Thanh Hóa ghi nhận 21 vụ án có đồng phạm với 49 bị cáo. Đặc điểm nổi bật là sự câu kết tinh vi của các nhóm tội phạm hoạt động chuyên nghiệp trong lĩnh vực huy động vốn và bất động sản, trong đó người thực hành chiếm 100% và người giúp sức chiếm 33,0% các vụ án.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về cấu thành tội phạm và các hình thức đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
• Cung cấp bức tranh thực chứng rõ nét qua số liệu thống kê 21 vụ án đồng phạm và 49 bị cáo tại Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2012-2016.
• Chỉ rõ các sai lầm thực tiễn trong việc phân định vai trò giữa người thực hành, người giúp sức và người tổ chức.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện lập pháp, phát triển án lệ đến đào tạo nghiệp vụ tư pháp.
• Định hướng hoàn thiện việc áp dụng Bộ luật Hình sự mới nhằm đảm bảo tính nghiêm minh và công bằng pháp luật.

Kế hoạch nghiên cứu tiếp theo cần tập trung đánh giá tác động của Bộ luật Hình sự năm 2015 và các dạng tội phạm lừa đảo công nghệ cao giai đoạn 2020-2030. Luận văn là tài liệu tham khảo thiết thực cho các cơ quan tiến hành tố tụng và cơ sở đào tạo luật học trên cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỒNG PHẠM TRONG TỘI LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Nhận thức về đồng phạm và khái niệm đồng phạm trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản 1. Nhận thức về đồng phạm Đồng phạm là một khái niệm thể hiện việc nhiều người tham gia vào việc thực hiện tội phạm, phản ánh quy mô tội phạm. Nhưng không phải cứ có nhiều người tham gia là đồng phạm, mà nhiều người tham gia đó phải cố ý cùng thực hiện một tội phạm, nếu có nhiều người phạm tội nhưng không có sự cố ý cùng thực hiện một tội phạm thì không gọi là đồng phạm.

Cùng cố ý là có sự tiếp nhận về mặt ý chí giữa những người phạm tội. Dưới góc độ khoa học luật hình sự, có thể đưa ra định nghĩa khoa học về khái niệm đồng phạm như sau: “Đồng phạm là hình thức phạm tội do cố ý được thực hiện với sự tham gia của 2 người trở lên” [6, tr. Theo đó để được coi là phạm tội trong trường hợp đồng phạm đòi hỏi phải thỏa mãn các dấu hiệu khách quan và các dấu hiệu chủ quan, tức là phải thỏa mãn “ba dấu hiệu khách quan và hai dấu hiệu chủ quan có tính đặc trưng và bắt buộc” [64, tr. Các dấu hiệu khách quan là sự tham gia của hai người trở lên vào việc thực hiện tội phạm và có sự cùng chung hành động (hay liên hiệp hành động).

Sự tham gia của hai người trở lên vào việc thực hiện một tội phạm là dấu hiệu bắt buộc thuộc về mặt khách quan của đồng phạm, nếu thiếu dấu hiệu về số lượng người tham gia thực hiện một tội phạm thì sẽ không có cấu thành đồng phạm. Tội phạm do một người thực hiện chỉ là trường hợp phạm tội riêng lẻ, Cấu thành tội phạm độc lập, hậu quả phạm tội là do hành động và ý chí của một người gây ra. Chỉ khi có từ hai hoặc nhiều người trở lên tham gia thực 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hiện tội phạm thì mới có sự bàn bạc và cùng nhau hành động. Cùng chung hành động (hay liên hiệp hành động) của những người tham gia vào việc thực hiện tội phạm là dấu hiệu khách quan bắt buộc trong đồng phạm.

Thực tiễn cho thấy không phải bất cứ trường hợp nào cứ có hai hoặc nhiều người có hành động phạm tội cố ý cùng một lúc, tại cùng một địa điểm thì có đồng phạm. Đồng phạm đòi hỏi những người này phải cùng chung thực hiện một tội phạm cố ý, có nghĩa là những hành vi có tính nguy hiểm đáng kể của họ được thực hiện trong mối liên kết thống nhất, qua lại với nhau. Dấu hiệu chủ quan là sự cùng cố ý của những người tham gia thực hiện tội phạm. Sự cùng cố ý của những người tham gia thực hiện tội phạm: Dấu hiệu đặc trưng thuộc mặt chủ quan của đồng phạm là phải có sự cùng cố ý của tất cả những người đồng phạm để tham gia vào việc thực hiện tội phạm cố ý.

Đây là dấu hiệu chủ quan bắt buộc của đồng phạm, nếu thiếu dấu hiệu này sẽ không có đồng phạm. Sự cùng cố ý được thể hiện cả về lý trí và ý chí. Về lý trí thì những người tham gia trong đồng phạm phải hiểu rõ tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi của mình, cũng như hậu quả của nó [7, tr. Hoạt động phạm tội của những người phạm tội phải được tất cả biết rõ và họ muốn những người khác cùng mình hành động.

Về ý chí, trên cơ sở tiếp tục cho những cơ sở của lý trí, những người tham gia vào việc thực hiện tội phạm thể hiện mong muốn có hoạt động phạm tội cùng nhau hoặc nếu hậu quả có xảy ra thì có ý thức bỏ mặc. Nói cách khác, giữa những người đồng phạm đã cùng chung hành động hay liên hiệp hành động trong việc cùng thực hiện một tội phạm. Hành vi của mỗi người là một khâu cần thiết cho hoạt động phạm tội chung, "nhằm thực hiện một tội phạm nhất định và để đạt được một kết quả phạm tội thống nhất" [41, tr 196]. Hay nói một cách khác, phải có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi của mỗi người đồng phạm với hậu quả nguy hiểm cho xã hội.

Mối quan hệ nhân quả có thể mang tính chất trực tiếp như cung cấp 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cho người thục hành công cụ, phương tiện phạm tội,… hoặc biểu hiện gián tiếp thông qua nhận thức của người thực hiện như: xúi giục người thực hành, giúp đỡ họ thực hiện tội phạm [67, tr. Có thể khẳng định: nếu không có mối quan hệ nhân quả nêu trên thì không xuất hiện đồng phạm (dấu hiệu khách quan về mối quan hệ nhân quả). Những dấu hiệu chủ quan trong đồng phạm bao gồm: có sự cố ý của những người tham gia thực hiện tội phạm và động cơ - mục đích trong đồng phạm. Đồng phạm phải do cùng thực hiện tội phạm với lỗi cố ý thể hiện trên hai phương diện: lý trí và ý chí.

“Sự cùng cố ý phạm tội làm cho ý chí của những người đồng phạm được thống nhất với nhau và hành động phạm tội của mỗi người đều thống nhất trong sự chi phối chung của sự cùng cố ý phạm tội” [63, tr. Có thể có nhiều người đồng phạm khác nhau như người tổ chức, người giúp sức, người xúi giục, người thực hành với những hành vi tham gia vào việc thực hiện tội phạm tương ứng như hành vi tổ chức, xúi giục, giúp sức cho việc thực hiện tội phạm. Tuy nhiên là luôn phải có hành vi của người thực hành, hành vi của những người đồng phạm khác chỉ thông qua hành vi của người thực hành để góp phần vào kết quả chung của tội phạm. "Hành vi của những người đồng phạm khác chỉ tạo ra khả năng phát sinh hậu quả, muốn chuyển khả năng ấy thành hiện thực phải có hành vi của người thực hành" [62, tr.

Đồng phạm có thể phân loại thành đồng phạm thường, đồng phạm phức tạp và đồng phạm đặc biệt. Trên phương diện lập pháp và thực tiễn thì đồng phạm có tổ chức còn chưa được làm rõ và gặp nhiều quan điểm nhìn nhận khác nhau. Phạm tội có tổ chức với tính chất là đồng phạm đặc biệt mà định nghĩa pháp lý của nó được nhà làm luật Việt Nam ghi nhận trong pháp luật hình sự hiện hành. Tuy nhiên phạm tội có tổ chức vẫn còn nhiều cách hiểu khác nhau do sự ghi nhận còn chung chung, chưa làm rõ được sự “câu kết chặt chẽ”.

Có quan điểm cho rằng phạm tội có tổ chức là hình thức phạm tội đặc 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] biệt có sự câu kết chặt chẽ của những người cùng tham gia vào việc thực hiện tội phạm hoặc của các thành viên cùng một tổ chức tội phạm [6, tr. Sự câu kết chặt chẽ của những người đồng phạm chính là đặc điểm chủ yếu nhất nói lên tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội cao hơn cả của hình thức đồng phạm này và nó thường có các dấu hiệu đặc trưng riêng về mặt khách quan và chủ quan. Quan điểm khác lại cho rằng hình thức phạm tội có tổ chức được thực hiện bởi những người đồng phạm đã tham gia vào một tổ chức tội phạm được hình thành (hoặc không tham gia vào một tổ chức nào) với “phương thức hoạt động có tính chất lâu dài, bền vững” [7, tr. Cũng có quan điểm nhận diện phạm tội có tổ chức là một hình thức đồng phạm đặc biệt – đó chính là đồng phạm có tổ chức.

Tính “có tổ chức” được thể hiện có sự bàn bạc, phân công vai trò người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện hành vi phạm tội, có kỷ luật, có quy ước hoạt động. trước khi thực hiện tội phạm có vạch kết hoạch, có sự tính toán, cân nhắc kỹ càng, có đề ra các tình huống xấu khi xảy ra … để cùng thống nhất hành động [69, tr. Theo tính chất tồn tại, phạm tội có tổ chức gồm: phạm tội có tổ chức một lần và phạm tội có tổ chức kéo dài. “Phạm tội có tổ chức một lần (hoặc một số lần) là hình thức phạm tội có tổ chức có sự câu kết chặt chẽ giữa những người phạm tội trong thời gian tương đối ngắn để cùng nhau thực hiện một tội phạm hoặc một số tội phạm” [39, tr.

Ở trường hợp này, những người đồng phạm mới chỉ thực hiện tội phạm được một lần hoặc một số lần thì bị phát hiện, bị bắt và bị truy cứu trách nhiệm hình sự nhưng có thể thời gian câu kết để chuẩn bị phạm tội đã diễn ra trong thời gian tương đối dài. Để tiếp cận khái niệm phạm tội có tổ chức với tính chất là một hình thức phạm tội có tính nguy hiểm cao, trước hết cần làm rõ đến khái niệm tội phạm có tổ chức bởi tội phạm có tổ chức chính là hiện tượng tiêu cực mà trong đó những hoạt động phạm tội có tổ chức (hay còn gọi là đồng phạm có tổ chức) được thực hiện bởi một nhóm 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] người có cơ cấu nhất định (câu kết với nhau) nhằm mục đích lợi nhuận hay các mục đích khác. Ngoài những dấu hiệu mang tính chất của đồng phạm đã nêu trên, phạm tội có tổ chức còn mang các nét đặc biệt so với đồng phạm nói chung. Phạm tội có tổ chức không thể là trường hợp đồng phạm đơn giản, vì nếu không có sự phân công vai trò thì không thể hiện được “tính có tổ chức” của loại đồng phạm đặc biệt này.

Cũng không thể đánh đồng phạm tội có tổ chức với đồng phạm có thông mưu trước. Phạm tội có tổ chức và đồng phạm có thông mưu trước là hai khái niệm không hoàn toàn đồng nhất. Nội hàm của khái niệm phạm tội có tổ chức chứa đựng những dấu hiệu của đồng phạm có thông mưu và một số yếu tố khác. Nếu xét về tính chất cấu kết cũng như mức độ nguy hiểm cho xã hội thì phạm tội có tổ chức có sự cấu kết chặt chẽ hơn và mức độ nguy hiểm cho xã hội cao hơn hẳn.

Điều này cho thấy: phạm tội có tổ chức luôn là hình thức đồng phạm có thông mưu trước ở mức độ cao. Đồng phạm có tổ chức có những đặc điểm cơ bản sau đây [42, tr.