Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI PHẠM LIÊN QUAN ĐẾN ĐÁNH BẠC THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM VÀ CÁC ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA CÁC TỘI PHẠM LIÊN QUAN ĐẾN ĐÁNH BẠC THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999 (đã được sửa đổi bổ sung năm 2009) định nghĩa tội phạm tại Điều 8 như sau: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa [29]. Khái niệm tội phạm đánh bạc là cụ thể hóa khái niệm tội phạm chung, qua nghiên cứu còn có những nhận xét đánh giá khác nhau cụ thể như sau: Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia thì: Đánh bạc là được thua bằng tiền hay lợi ích khác trên cơ sở một kết quả không hiển nhiên hoặc một biến cố xảy ra trong tương lai. Thông thường, các kết quả hay biến cố nói trên sẽ biết được rõ ràng trong thời gian ngắn.
Ngoài ra, đánh bạc cũng được hiểu khác nhau tùy thuộc vào bối cảnh văn hóa, lịch sử [62]. Dưới góc độ xã hội học thì những hành vi đánh bạc là một trong những tệ nạn xã hội mà người ta thường gọi là tệ nạn cờ bạc. Tệ nạn xã hội luôn luôn là vấn đề của nhiều xã hội, để xã hội được ổn định và phát triển thì những nhà 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lãnh đạo phải luôn quan tâm đề ra những biện pháp để đấu tranh và từng bước đẩy lùi chúng. Theo GS,TS.
Nguyễn Xuân Yêm: Tệ nạn xã hội là những hành vi vi phạm pháp luật, là những sai lệch chuẩn mực xã hội, có tính phổ biến, gây thiệt hại nghiêm trọng trong đời sống kinh tế - văn hóa - xã hội. Tệ nạn xã hội là một phạm trù bao gồm. Mại dâm, nghiện hút ma túy, cờ bạc, người lang thang, văn hóa phẩm đồi trụy. Ở nước ta, hành vi đánh bạc đã xuất hiện lâu đời trong đời sống xã hội như một trò chơi giải trí, đặc biệt là trong những dịp hội hè, lễ tết.
Gặp nhau trong tiệc cưới, trong đám tang người ta cũng thường đánh bạc để khuây khỏa thời gian nhằm tạo không khí vui vẻ, cởi mở, lành mạnh, một số cuộc họp mặt cũng thường tổ chức đánh bạc để góp trả tiền cho các khoản ăn, uống. Cho nên đánh bạc thường xuất hiện như là một tập quán, một thói quen giao tiếp, giải trí của cộng đồng, là một phần nhu cầu của con người. Tuy nhiên, nếu đánh bạc không còn đơn thuần là giải trí mà nhằm mục đích ăn thua để chiếm đoạt tài sản nhau là hành vi vi phạm pháp luật cần phải được pháp luật Nhà nước điều chỉnh. Bởi hậu quả của tệ nạn này là gây mất trật tự trị an xã hội mà trực tiếp là trật tự công cộng là nguồn gốc dẫn đến các hành vi vi phạm pháp luật khác.
Trong thời kỳ nền kinh tế bao cấp, tệ nạn cờ bạc được Đảng và Nhà nước quan tâm khống chế ở mức thấp, bằng những biện pháp hành chính, chính quyền đã làm cho tệ nạn này khó có điều kiện phát triển, song từ khi chuyển sang giai đoạn xây dựng nền kinh tế thị trường nhiều thành phần với chính sách mở cửa, tình trạng cờ bạc, nhất là hình thức đánh số đề có chiều hướng gia tăng. Ở một số lĩnh vực, địa phương tệ nạn cờ bạc phát triển cùng với tệ nạn tham nhũng, khiến cho việc đấu tranh đẩy lùi đối với tệ nạn này càng gặp nhiều khó khăn, trở ngại. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quan điểm cho rằng: "Đánh bạc là tham gia trò chơi có được thua bằng tiền hoặc tài sản dưới bất kỳ hình thức nào" [26, tr. Đây mới chỉ là định nghĩa hành vi đánh bạc, chưa làm rõ khái niệm tội đánh bạc.
Theo Từ điển Luật học thì: Đánh bạc là (hành vi) tham gia vào trò chơi được tổ chức bất hợp pháp mà sự được (hoặc thua) kèm theo việc được (hoặc mất) lợi ích vật chất đáng kể (tiền, hiện vật hoặc các hình thức tài sản khác). Đánh bạc là hành vi nguy hiểm cho xã hội, không chỉ ảnh hưởng xấu đến gia đình và cá nhân người chơi mà còn có thể là nguyên nhân của tệ nạn xã hội và tội phạm khác [52, tr. Vậy vấn đề khi nào thì đánh bạc được xem là tội phạm phải điều chỉnh bằng pháp luật hình sự nên cần nghiên cứu nó trên cơ sở các dấu hiệu pháp lý đã nêu là thuộc về tội phạm. Ngày nay, việc tách riêng các tội về đánh bạc từ một điều luật thành hai điều luật, đồng thời đưa các dấu hiệu định tội vào các cấu thành tội phạm của từng điều luật của Nhà nước ta đã giúp cho việc phân biệt rạch ròi giữa các loại tội phạm cũng như tạo được một ranh giới cụ thể phân biệt đâu là quan hệ pháp luật hình sự, đâu là quan hệ pháp luật hành chính như quy định của BLHS năm 1999 đã tạo ra một bước tiến bộ hơn, khoa học hơn trong kỹ thuật lập pháp.
Quá trình thi hành BLHS năm 1999, tương tự như các thời kỳ trước, các cơ quan pháp luật vẫn còn chưa đi đến thống nhất trong việc đưa ra một khái niệm hoàn chỉnh về hành vi của các tội phạm liên quan đến đánh bạc. Căn cứ vào hướng dẫn của Bản tổng kết số 9-NCPL thì khái niệm của các hành vi về đánh bạc được ghi nhận như sau: Hành vi đánh bạc: Là hành vi chơi có được thua bằng tiền mặt hay không dùng tiền mặt, nhưng thanh toán với nhau bằng tiền. Hành vi tổ chức, chứa gá cờ bạc: Tổ chức, chứa gá cờ bạc là gây ra vụ đánh bạc, lôi cuốn người khác vào vòng phạm pháp để vụ 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Do đó, chỉ cần tổ chức chứa gá một đám bạc là đã cấu thành tội phạm.
Động cơ trục lợi ở đây rất nguy hiểm, nó dẫn đến chứa gá nhiều canh bạc, sát phạt nhau to, kéo dài, đông người tham gia, để trục lợi được nhiều hơn. Trường hợp có rủ rê người khác đánh bạc có tổ chức đánh bạc trong nhà mình, nhưng chỉ nhằm tạo cơ hội cho bản thân tham gia đánh bạc, thỏa mãn tính máu mê của mình. Trường hợp này. chỉ xử phạt về hành vi đánh bạc, còn hành vi tổ chức, chứa bạc chỉ để cân nhắc, đánh giá tính chất con bạc và lượng hình.
Nếu không có yếu tố vụ lợi, cho đánh bạc trong nhà mình chỉ một vài lần và chỉ vì nể nang, cảm tình, hay tổ chức đánh bạc, chứa bạc để có đánh bạc, để có cơ hội đánh bạc thì hoặc không xử lý về hình sự, hoặc chỉ xử lý về hành vi đánh bạc như đã nói ở trên [38]. Những khái niệm trên trong một thời gian dài sử dụng đã có nhiều phát huy tác dụng, giúp cho quá trình vận dụng pháp luật được thuận lợi và có cơ sở pháp lý nhất định, song đến nay thì nó đã trở nên bất cập bởi nội dung của pháp luật hình sự hiện hành đã được thay đổi và khác quá xa các thời kỳ trước nhất là chính sách hình sự của Nhà nước đối với các tội phạm về đánh bạc ngày càng có xu hướng giảm nhẹ hơn so với các thời kỳ trước. Cụ thể nếu như Khoản 1, Điều 200 của BLHS năm 1985 - đã được phân tích là phần chế tài được xem là nhẹ nhất, chỉ quy định: "Người nào đánh bạc dưới bất kỳ hình thức nào được thua bằng tiền hay hiện vật thì bị phạt. " [27], quy định này thể hiện sự nghiêm khắc của Nhà nước ở chỗ chỉ cần xác định là có hành vi đánh bạc mà không cần biết tiền và hiện vật có giá trị là bao nhiêu thì sẽ bị điều chỉnh bằng pháp luật hình sự.
Trong khi đó ở Điều 248 BLHS năm 1999 được sửa đổi bổ sung năm 2009 quy định về tội đánh bạc là: Người nào đánh bạc dưới bất kỳ hình thức nào được thua bằng tiền hay hiện vật có giá trị từ hai triệu đồng đến dưới năm mươi 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com triệu đồng hoặc dưới hai triệu đồng nhưng đã bị kết án về tội này hoặc tội quy định tại Điều 249 của Bộ luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm thì bị phạt tiền từ năm triệu đồng đến năm mươi triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến ba năm [29]. Như vậy quy định của BLHS hiện hành nhẹ hơn ở chỗ để xác định hành vi đánh bạc thì phải thỏa các điều kiện được quy định tại Khoản 1 Điều 248 BLHS thì mới cấu thành tội Đánh bạc Theo Nghị quyết số 01/2010/HĐTP thì: Đánh bạc trái phép là hành vi đánh bạc được thực hiện hành vi dưới bất kỳ hình thức nào với mục đích được, thua bằng tiền hay hiện vật mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép hoặc được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép nhưng thực hiện không đúng với quy định trong giấy phép được cấp [45]. Tương tự như vậy khi so sánh Khoản 2, Điều 200 của BLHS năm 1985 với Điều 249 của BLHS năm 1999 quy định về tội tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc thì vẫn thấy quy định Điều 249 của BLHS hiện hành cũng nhẹ hơn thể hiện: Người nào tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc trái phép với quy mô lớn hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi quy định tại Điều này và Điều 248 của bộ luật này hoặc đã bị kết án về một trong các tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm thì bị phạt tiền từ mười triệu đồng đến ba trăm triệu đồng hoặc phạt tù từ một năm đến năm năm [28]. Để xác định hành vi tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc thì phải thỏa mãn các điều kiện sau: - Người tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc phải với quy mô lớn.