Luận văn thạc sĩ về pháp luật công ty hợp danh tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls pháp luật việt nam về công ty hợp danh luận văn ths luật 60 38 50, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Nguyễn Thị Thùy Giang
• Người hướng dẫn: Ts. Vũ Quang
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Việt Nam Về Công Ty Hợp Danh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÔNG TY HỢP DANH
• 1.1. Sự hình thành và phát triển công ty hợp danh trên thế giới
• 1.1.1. Lịch sử hình thành công ty hợp danh trên thế giới
• 1.1.2. Khái niệm về công ty hợp danh theo pháp luật của một số quốc gia
• 1.1.3. Đặc điểm pháp lý của công ty hợp danh theo pháp luật một số quốc gia
• 1.1.4. Vai trò của công ty hợp danh
• 1.1.5. Sự hình thành và phát triển công ty hợp danh tại Việt Nam
• 1.1.5.1. Lịch sử hình thành
• 1.1.5.2. Khái niệm và đặc điểm
• 1.1.5.3. Đặc điểm
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ CÔNG TY HỢP DANH
• 2.1. Những vấn đề pháp lý chủ yếu của công ty hợp danh
• 2.1.1. Thành lập công ty hợp danh
• 2.1.2. Thành viên hợp danh
• 2.1.3. Thành viên góp vốn
• 2.1.4. Vốn trong công ty hợp danh
• 2.1.5. Vốn điều lệ và huy động vốn
• 2.1.6. Vấn đề chuyển nhượng vốn, rút vốn
• 2.1.7. Tư cách pháp lý của công ty hợp danh
• 2.1.8. Cơ cấu tổ chức, quản lý trong công ty hợp danh
• 2.1.9. Giải thể, phá sản công ty hợp danh
• 2.1.10. Những ưu thế và hạn chế của công ty hợp danh so với các loại hình công ty khác
• 2.1.10.1. Hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN HƠN NỮA PHÁP LUẬT VỀ CÔNG TY HỢP DANH
• 3.1. Thực trạng về công ty hợp danh tại Việt Nam
• 3.2. Những giải pháp nhằm hoàn thiện hơn pháp luật về công ty hợp danh
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về công ty hợp danh tại Việt Nam Luật và thực tiễn

Công ty hợp danh là một trong những loại hình doanh nghiệp đặc trưng tại Việt Nam, được quy định trong Luật Doanh nghiệp. Mô hình này không chỉ mang lại cơ hội cho các nhà đầu tư mà còn thể hiện sự phát triển của nền kinh tế thị trường. Tuy nhiên, việc hiểu rõ về luật công ty hợp danh tại Việt Nam và thực tiễn hoạt động của nó là rất cần thiết để khai thác tối đa lợi ích mà loại hình này mang lại.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của công ty hợp danh

Công ty hợp danh là một dạng liên kết giữa các thành viên, trong đó mỗi thành viên đều có trách nhiệm vô hạn đối với các nghĩa vụ của công ty. Đặc điểm nổi bật của loại hình này là sự tin cậy giữa các thành viên và tính linh hoạt trong quản lý.

1.2. Lịch sử hình thành công ty hợp danh tại Việt Nam

Công ty hợp danh đã xuất hiện tại Việt Nam từ những năm đầu của nền kinh tế thị trường. Sự phát triển của loại hình này gắn liền với các chính sách pháp luật và nhu cầu thực tiễn của thị trường.

II. Những thách thức trong việc áp dụng luật công ty hợp danh tại Việt Nam

Mặc dù luật công ty hợp danh tại Việt Nam đã được quy định rõ ràng, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc áp dụng. Các vấn đề như trách nhiệm vô hạn của thành viên, quy định về vốn góp và sự thiếu hụt thông tin pháp lý là những rào cản lớn.

2.1. Trách nhiệm vô hạn của thành viên công ty hợp danh

Trách nhiệm vô hạn là một trong những đặc điểm chính của công ty hợp danh, điều này có thể gây ra rủi ro lớn cho các thành viên. Khi công ty gặp khó khăn tài chính, các thành viên phải chịu trách nhiệm cá nhân đối với các khoản nợ.

2.2. Quy định về vốn góp và chuyển nhượng vốn

Quy định về vốn góp trong công ty hợp danh còn nhiều bất cập, đặc biệt là trong việc chuyển nhượng vốn. Điều này làm hạn chế khả năng huy động vốn và phát triển của công ty.

III. Phương pháp cải thiện pháp luật về công ty hợp danh tại Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của công ty hợp danh, cần có những cải cách trong pháp luật. Các giải pháp như điều chỉnh quy định về trách nhiệm, cải thiện quy trình thành lập và quản lý công ty là rất cần thiết.

3.1. Điều chỉnh quy định về trách nhiệm của thành viên

Cần xem xét lại quy định về trách nhiệm vô hạn của thành viên để giảm thiểu rủi ro cho họ. Việc áp dụng trách nhiệm hữu hạn có thể là một giải pháp khả thi.

3.2. Cải thiện quy trình thành lập công ty hợp danh

Quy trình thành lập công ty hợp danh cần được đơn giản hóa và minh bạch hơn để thu hút nhiều nhà đầu tư tham gia vào loại hình này.

IV. Ứng dụng thực tiễn của công ty hợp danh tại Việt Nam

Công ty hợp danh đã chứng minh được vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp thành công đã lựa chọn mô hình này để phát triển. Tuy nhiên, việc áp dụng thực tiễn vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết.

4.1. Các lĩnh vực hoạt động của công ty hợp danh

Công ty hợp danh có thể hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ thương mại đến dịch vụ. Sự linh hoạt này giúp công ty dễ dàng thích ứng với thị trường.

4.2. Kết quả hoạt động của công ty hợp danh tại Việt Nam

Nhiều công ty hợp danh đã đạt được thành công lớn, đóng góp vào sự phát triển kinh tế của đất nước. Tuy nhiên, số lượng công ty hoạt động vẫn còn hạn chế.

V. Kết luận và tương lai của công ty hợp danh tại Việt Nam

Công ty hợp danh có tiềm năng lớn trong nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần có những cải cách pháp luật và chính sách hỗ trợ phù hợp. Tương lai của loại hình này phụ thuộc vào sự thay đổi trong nhận thức và hành động của các nhà đầu tư.

5.1. Tương lai của công ty hợp danh trong nền kinh tế hội nhập

Với xu hướng hội nhập kinh tế, công ty hợp danh cần phải đổi mới và thích ứng để tồn tại và phát triển. Các chính sách hỗ trợ từ nhà nước sẽ là yếu tố quyết định.

5.2. Đề xuất giải pháp cho sự phát triển của công ty hợp danh

Cần có các giải pháp cụ thể để khuyến khích sự phát triển của công ty hợp danh, bao gồm việc cải thiện môi trường pháp lý và tăng cường hỗ trợ từ chính phủ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam khẳng định vai trò động lực tăng trưởng khi đóng góp từ 45% đến 47% GDP thực tế vào năm 2007, vượt trội so với mức 37% đến 39% của khu vực kinh tế nhà nước dù khối lượng vốn đầu tư công chiếm tỷ trọng áp đảo. Để thể chế hóa quyền tự do kinh doanh và đa dạng hóa mô hình đầu tư, Luật Doanh nghiệp 1999 lần đầu tiên ghi nhận mô hình công ty hợp danh với 4 điều khoản khung, sau đó được mở rộng lên 10 điều khoản trong Luật Doanh nghiệp 2005.

Tuy nhiên, bức tranh thực tiễn ghi nhận một nghịch lý lớn: tính đến đầu năm 2007, toàn quốc chỉ có 31 công ty hợp danh hoạt động trên tổng số 131.318 doanh nghiệp đăng ký, chiếm tỷ lệ khiêm tốn xấp xỉ 0,024%. Rào cản pháp lý thiếu đồng bộ, quy định cứng nhắc về trách nhiệm vô hạn và sự thiếu linh hoạt trong cấu trúc quản trị đã kìm hãm sự phát triển của mô hình này.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề bất cập giữa bản chất đối nhân truyền thống và các quy định pháp luật thực định tại Việt Nam giai đoạn 1999 - 2012. Mục tiêu trọng tâm là làm sáng tỏ bản chất pháp lý, so sánh quy chế công ty hợp danh của Việt Nam với các hệ thống pháp luật tiêu biểu như Pháp, Hoa Kỳ, Thái Lan; từ đó đánh giá thực trạng vận hành và đề xuất giải pháp lập pháp. Đóng góp của luận văn cung cấp luận cứ khoa học nhằm nâng cao tính khả thi của khung pháp lý, hướng tới mục tiêu gia tăng tỷ lệ lựa chọn mô hình công ty hợp danh trong các ngành dịch vụ chuyên nghiệp lên trên 2% đến 3% tổng số doanh nghiệp thành lập mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 nền tảng lý thuyết cốt lõi trong luật thương mại: Lý thuyết công ty đối nhân (Intuitive personae) và Lý thuyết khế ước công ty (Contractarian theory). Lý thuyết đối nhân nhấn mạnh nguyên tắc Delectus Personae (sự lựa chọn tự nguyện dựa trên nhân thân) xuất phát từ luật La Mã cổ đại thế kỷ VI, xác lập rằng sự liên kết giữa các thành viên dựa trên uy tín cá nhân, đạo đức nghề nghiệp và tài sản cá nhân hơn là quy mô vốn góp.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Công ty hợp danh: Doanh nghiệp có ít nhất 2 thành viên hợp danh cùng kinh doanh dưới một tên chung, mang bản chất đối nhân đặc thù.
• Trách nhiệm vô hạn và liên đới: Nghĩa vụ tài sản của thành viên hợp danh không bị giới hạn trong phạm vi vốn cam kết mà mở rộng ra toàn bộ khối tài sản dân sự cá nhân đối với mọi khoản nợ của công ty.
• Thành viên góp vốn: Chủ thể tham gia đóng góp tài sản, chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi số vốn đã góp và không trực tiếp điều hành kinh doanh.
• Vốn phi vật chất: Uy tín thương hiệu cá nhân, kinh nghiệm hành nghề, chứng chỉ chuyên môn được định giá để tạo lập tài sản chung của doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp giữa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong nước (Hiến pháp 1992, Luật Doanh nghiệp 1999, 2005, 2009; Bộ luật Dân sự 2005; các Nghị định chuyên ngành như Nghị định số 105/2004/NĐ-CP, Nghị định số 129/2004/NĐ-CP) và nguồn luật nước ngoài (Bộ luật Thương mại Pháp 1807, Luật Hợp danh Thống nhất Hoa Kỳ UPA 1914/1992, Bộ luật Dân sự và Thương mại Thái Lan).

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census sampling) trên tập dữ liệu định lượng gồm 31 công ty hợp danh hoạt động tại Việt Nam giai đoạn 2000 - 2007 và chọn mẫu mục tiêu (purposive sampling) đối với hơn 50 văn bản pháp luật cùng các tiền lệ pháp lý liên quan. Luận văn kết hợp phương pháp so sánh luật học (comparative law) và phương pháp phân tích quy phạm pháp luật để bóc tách xung đột thể chế. Việc lựa chọn phương pháp phân tích so sánh đối chiếu giữa 3 hệ thống pháp luật điển hình (Civil Law, Common Law và pháp luật khu vực ASEAN) giúp nhận diện rõ các khiếm khuyết trong kỹ thuật lập pháp của Việt Nam khi nội luật hóa mô hình công ty đối nhân.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng pháp luật và dữ liệu thực nghiệm đã xác định 4 phát hiện căn bản:

1. Tỷ lệ thâm nhập thị trường của công ty hợp danh ở mức thấp kỷ lục: Với chỉ 31 doanh nghiệp trên tổng số 131.318 doanh nghiệp (tỷ lệ 0,024% năm 2007), mô hình này gần như bị các nhà đầu tư bỏ qua so với mô hình công ty TNHH (chiếm trên 55%) và công ty cổ phần (chiếm trên 35%).
2. Xung đột nội tại về tư cách pháp nhân: Khoản 2 Điều 130 Luật Doanh nghiệp 2005 công nhận công ty hợp danh có tư cách pháp nhân, nhưng lại không đảm bảo nguyên tắc cốt lõi của pháp nhân là tính độc lập tuyệt đối về tài sản (khoản 1 Điều 84 Bộ luật Dân sự 2005), do tài sản công ty không tách bạch hoàn toàn với tài sản riêng của thành viên hợp danh.
3. Hạn chế chủ thể thành lập: Pháp luật Việt Nam quy định 100% thành viên hợp danh phải là cá nhân. Trong khi đó, tại Pháp và Hoa Kỳ, pháp nhân hoàn toàn được quyền trở thành thành viên hợp danh, giúp mở rộng liên kết doanh nghiệp lên từ 40% đến 60% trong các liên danh đầu tư dịch vụ.
4. Rào cản chứng chỉ hành nghề khắt khe: Quy định bắt buộc tất cả thành viên hợp danh phải có chứng chỉ hành nghề tại ít nhất 12 ngành nghề chuyên môn (như kiểm toán cần tối thiểu 3 chứng chỉ, kế toán cần 2 chứng chỉ, dịch vụ dược, thiết kế xây dựng) đã làm giảm 70% khả năng thu hút vốn từ các nhà đầu tư tài chính thuần túy.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự suy giảm động lực thành lập công ty hợp danh bắt nguồn từ việc Luật Doanh nghiệp 2005 đồng nhất 2 loại hình: công ty hợp danh phổ thông (General Partnership) và công ty hợp danh hữu hạn (Limited Partnership) vào cùng một khái niệm chung. Điều này khiến quy định bắt buộc phải có ít nhất 2 thành viên hợp danh áp dụng luôn cho cả công ty hợp danh có thành viên góp vốn, triệt tiêu tính linh hoạt vốn có của mô hình hợp vốn đơn giản.

+------------------------------------+------------------------------------+
| Tiêu chí pháp lý so sánh           | Pháp luật Việt Nam (Luật DN 2005)   | Pháp luật Hoa Kỳ (UPA/ULPA)        |
+------------------------------------+------------------------------------+
| 1. Tư cách pháp nhân               | Có tư cách pháp nhân               | Không có tư cách pháp nhân         |
| 2. Tư cách thành viên hợp danh     | Chỉ cá nhân (100% thể nhân)        | Cá nhân và Pháp nhân               |
| 3. Phân tách mô hình               | Gộp chung trong Điều 130           | Tách biệt: General & Limited       |
| 4. Trách nhiệm vô hạn              | Liên đới toàn bộ tài sản           | Liên đới toàn bộ tài sản           |
+------------------------------------+------------------------------------+

Dữ liệu thực trạng có thể được minh họa trực quan thông qua bảng so sánh đối chiếu giữa 3 hệ thống pháp luật (Việt Nam, Pháp, Hoa Kỳ) về 4 tiêu chí cốt lõi, kết hợp biểu đồ cột thể hiện tương quan chênh lệch giữa tỷ lệ 0,024% của công ty hợp danh so với các loại hình công ty khác. So sánh với Thái Lan, Điều 1077 Bộ luật Dân sự và Thương mại nước này chỉ yêu cầu tối thiểu 1 thành viên hợp danh kết hợp với 1 hoặc nhiều thành viên góp vốn, tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án hợp tác cần vốn lớn nhưng duy trì điều hành tập trung.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, 4 nhóm giải pháp cụ thể được đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật về công ty hợp danh:

• Tái cấu trúc phân loại mô hình công ty hợp danh: Tách bạch rõ ràng 2 mô hình gồm "Công ty hợp danh phổ thông" và "Công ty hợp danh hữu hạn" trong Luật Doanh nghiệp sửa đổi. Quy định mô hình hợp danh hữu hạn chỉ cần tối thiểu 1 thành viên hợp danh và 1 thành viên góp vốn, mục tiêu nâng số lượng thành lập mới lên 15% đến 20%/năm trong giai đoạn 2014 - 2020. Chủ thể thực hiện: Ban soạn thảo Luật Doanh nghiệp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.
• Mở rộng tư cách thành viên hợp danh cho pháp nhân: Bổ sung quyền gia nhập của tổ chức, pháp nhân vào vị trí thành viên hợp danh tương tự kinh nghiệm pháp luật Pháp, giúp tăng từ 30% đến 40% quy mô vốn huy động cho các công ty kiểm toán, tư vấn luật và thiết kế xây dựng. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp.
• Hoàn thiện chế tài bảo vệ bên thứ ba và quản trị nội bộ: Bổ sung điều khoản xác lập trách nhiệm vô hạn đối với thành viên góp vốn nếu họ can thiệp vào hoạt động quản lý điều hành hoặc cho phép đưa tên cá nhân vào tên thương mại của công ty (theo kinh nghiệm Điều 1088 luật Thái Lan). Thời hạn ban hành văn bản hướng dẫn: Trước quý IV năm 2014. Chủ thể thực hiện: Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao.
• Điều chỉnh quy định về chứng chỉ hành nghề: Sửa đổi quy định theo hướng chỉ yêu cầu người trực tiếp phụ trách chuyên môn hoặc người đại diện theo pháp luật có chứng chỉ hành nghề, không áp đặt lên 100% thành viên hợp danh, giúp cắt giảm 50% thời gian chuẩn bị hồ sơ đăng ký doanh nghiệp. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Bộ Y tế, Bộ Xây dựng trong lộ trình 2013 - 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan lập pháp và cơ quan hoạch định chính sách (Quốc hội, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tư pháp): Sử dụng nguồn tài liệu so sánh luật học chuyên sâu để phục vụ sửa đổi, hoàn thiện Luật Doanh nghiệp và các nghị định hướng dẫn thi hành.
• Luật sư và chuyên viên tư vấn pháp lý doanh nghiệp: Vận dụng các luận giải về trách nhiệm liên đới, hạn chế quyền theo Điều 133 và cơ chế rút vốn để tư vấn soạn thảo điều lệ công ty, hợp đồng hợp danh an toàn cho khách hàng.
• Doanh nhân và chuyên gia hành nghề tự do (Bác sĩ, Kiến trúc sư, Kiểm toán viên, Thẩm định viên): Đánh giá chính xác ưu điểm và rủi ro pháp lý giữa mô hình công ty hợp danh với công ty TNHH để đưa ra quyết định thành lập doanh nghiệp tối ưu.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Kinh tế: Khai thác làm tài liệu tham khảo học thuật giá trị cao về luật doanh nghiệp, phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu đề tài và khóa luận tốt nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Công ty hợp danh tại Việt Nam có tư cách pháp nhân hay không?

Theo khoản 2 Điều 130 Luật Doanh nghiệp 2005, công ty hợp danh có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Tuy nhiên, tính chất pháp nhân này mang tính tương đối vì tài sản của công ty chưa hoàn toàn tách bạch độc lập với tài sản cá nhân của các thành viên hợp danh.

Pháp nhân có được trở thành thành viên hợp danh tại Việt Nam không?

Theo điểm b khoản 1 Điều 130 Luật Doanh nghiệp 2005, thành viên hợp danh bắt buộc phải là cá nhân. Pháp nhân chỉ có thể tham gia vào công ty hợp danh với tư cách là thành viên góp vốn và chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi phần vốn đã cam kết góp.

Thành viên góp vốn có quyền tham gia quản lý điều hành công ty hợp danh không?

Thành viên góp vốn không có quyền tham gia quản lý, điều hành hoạt động kinh doanh của công ty và không được nhân danh công ty thực hiện giao dịch. Nếu thành viên góp vốn can thiệp trái phép vào quản trị, họ có thể bị khai trừ hoặc phải chịu rủi ro pháp lý theo quy định nội bộ của Điều lệ công ty.

Công ty hợp danh có được phát hành cổ phiếu hoặc trái phiếu không?

Theo khoản 3 Điều 130 Luật Doanh nghiệp 2005, công ty hợp danh hoàn toàn không được quyền phát hành bất kỳ loại chứng khoán nào. Để tăng vốn, doanh nghiệp chỉ có thể tiếp nhận thêm thành viên mới, tăng phần vốn góp của thành viên hiện hữu hoặc huy động vốn vay thương mại.

Sau khi rút vốn, thành viên hợp danh có còn phải chịu trách nhiệm về các khoản nợ cũ không?

Thành viên hợp danh sau khi rút vốn vẫn phải liên đới chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với các nghĩa vụ tài chính của công ty phát sinh trước thời điểm đăng ký chấm dứt tư cách thành viên tại cơ quan đăng ký kinh doanh trong thời hạn luật định tối thiểu 2 năm.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về công ty đối nhân và lịch sử lập pháp công ty hợp danh từ Luật Doanh nghiệp 1999 đến Luật Doanh nghiệp 2005.
• Nghiên cứu chỉ rõ thực trạng phát triển khiêm tốn của mô hình khi chỉ chiếm 0,024% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam năm 2007 do những nút thắt thể chế.
• Luận văn bóc tách sâu sắc sự bất cập trong quy định gộp chung 2 mô hình hợp danh và việc áp đặt tư cách pháp nhân chưa triệt để.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp hoàn thiện quy chế thành viên, huy động vốn, chứng chỉ hành nghề và tách bạch mô hình hợp danh hữu hạn trong giai đoạn 2013 - 2020.
• Đây là tài liệu tham khảo học thuật và thực tiễn thiết thực dành cho các cơ quan lập pháp, luật sư, chuyên gia pháp lý và nhà đầu tư; hãy đón đọc toàn văn công trình nghiên cứu để áp dụng hiệu quả các giải pháp quản trị rủi ro pháp lý doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÔNG TY HỢP DANH 1. SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG TY HỢP DANH TRÊN THẾ GIỚI 1. Lịch sử hình thành công ty hợp danh trên thế giới Bất kỳ một hiện tượng kinh tế nào cũng đều có quá trình hình thành và phát triển. Thời gian tồn tại có thể ngắn hoặc dài tùy thuộc điều kiện lịch sử kinh tế - xã hội.

Công ty là một sản phẩm tất yếu của nền kinh tế, là một hiện tượng kinh tế đặc biệt ra đời từ rất lâu và đem lại rất nhiều lợi ích quan trọng cho loài người. Một trong những loại hình công ty có mặt sớm nhất trong lịch sử đó là công ty hợp danh. Người ta đã tìm thấy những quy định về sự hợp danh theo nghĩa rộng trong các bộ luật thời cổ đại như Bộ luật Hammurabi của Babylon vào khoảng năm 2300 trước Công nguyên. Thuật ngữ shutolin chỉ một dạng hợp danh phi thương mại (not a commercial) xuất hiện từ năm 2000 trước Công nguyên, sau đó hình thành hợp danh thương mại từ những đoàn hội buôn Do Thái.

Trong Bộ luật Justinian của đế chế La Mã thế kỷ VI, những quy định về hợp danh rất gần gũi luật hiện đại như nguyên tắc delectus personas - sự lựa chọn của cá nhân, một nguyên tắc xác định sự lựa chọn tự nguyện của các thương nhân khi cộng tác với nhau, hay nguyên tắc người thực hiện hành vi thông qua hành vi của người khác cho bản thân người đó (qui facit per alium facit per se). Ở châu Âu, Châu Á, tập quán kinh doanh của các thương nhân, sự liên kết những phường, hội người buôn là tiền đề ban đầu hình thành nên những hình thức hợp danh sau này. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Từ việc kinh doanh độc lập, nhỏ lẻ, các thương nhân nhận thấy rằng để thích ứng được với sự đòi hỏi của nền sản xuất ngày càng lớn mạnh, để vươn tới chinh phục những thị trường rộng lớn và sôi động thì cách hay nhất là mở rộng quy mô kinh doanh. Muốn làm được điều này cần phải có sự liên kết với nhiều người, vừa đáp ứng được nhu cầu phát triển vừa chia sẻ được rủi ro.

Những nhà đầu tư riêng lẻ bắt đầu tìm cách liên kết kinh doanh để nhanh chóng tập hợp một số vốn lớn để phục vụ cho nhu cầu phát triển sản xuất - kinh doanh, có thể giảm chi phí sản xuất thu lợi nhuận cao hơn, khả năng cạnh tranh tốt hơn, và phân tán được rủi ro. Công ty là mô hình kinh doanh nhiều chủ bắt đầu được hình thành. Ban đầu, công ty chỉ là những liên kết giản đơn của các thương nhân quen biết nhau. Sự quen biết dựa trên yếu tố nhân thân tạo nên sự tin cậy về mặt tâm lý.

Do đó, loại hình công ty đầu tiên ra đời trên thế giới là công ty đối nhân, tức là công ty gồm các thành viên quen biết tin cẩn nhau liên kết lại, yếu tố con người quan trọng hơn yếu tố vốn. Tuy vậy, hạn chế của công ty đối nhân là không thể tạo ra mô hình kinh doanh với quy mô lớn, vì như vậy sẽ phá vỡ yếu tố nhân thân của thành viên. Chính vì vậy mà một loại hình công ty khác đã ra đời và đáp ứng được yêu cầu trên, đó là công ty đối vốn. Đây là loại hình công ty trong đó các thành viên chỉ quan tâm đến phần vốn góp của mỗi người mà ít quan tâm đến nhân thân của nhau.

Đặc điểm quan trọng của công ty đối vốn là sự tách bạch giữa tài sản công ty với tài sản cá nhân. Thông thường công ty đối vốn được chia thành hai loại: Công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần. Đặc điểm cơ bản của công ty đối nhân là không có sự tách bạch tài sản công ty với tài sản cá nhân. Các dạng của công ty đối nhân gồm công ty hợp danh, công ty hợp vốn đơn giản và công ty hợp vốn theo cổ phần.

Như vậy công ty hợp danh là loại hình đặc trưng của công ty đối nhân. Các nhà nghiên cứu cho rằng đây là loại hình công ty ra đời sớm nhất trên thế giới. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Yếu tố nhân thân của thành viên hợp danh được coi trọng hàng đầu khi thành lập công ty, trong đó người ta thường chú tâm tới tổng tài sản dân sự hơn là số vốn góp vào công ty. Đối với bên thứ ba, việc định danh các thành viên là rất quan trọng khi thực hiện các giao dịch với công ty.

Điều đó lý giải tại sao người ta gọi là công ty hợp danh 1. Khái niệm về công ty hợp danh theo pháp luật của một số quốc gia Không giống các loại hình công ty khác, công ty hợp danh cho đến nay vẫn chưa có một định nghĩa chung, thống nhất ở các hệ thống pháp luật. Do nhiều nguyên nhân khác nhau như điều kiện kinh tế, xã hội, trình độ lập pháp, xu hướng phát triển của cơ chế pháp luật trong thời kỳ hội nhập toàn cầu khiến cho việc xây dựng một định nghĩa đầy đủ và cụ thể là không thể thực hiện. Pháp luật Pháp định nghĩa về công ty hợp danh (Société en nom collectif - SNC) như sau: "Công ty hợp danh là công ty mà trong đó các thành viên đều có tư cách thương gia chịu trách nhiệm vô hạn và liên đới về các khoản nợ của công ty" [20].

Như vậy, theo khái niệm của quốc gia đại diện cho hệ thống pháp luật châu Âu lục địa này thì công ty hợp danh mang bản chất đối nhân tuyệt đối; các thành viên trong công ty hợp danh bắt buộc phải có tư cách thương gia, và cùng nhau chịu trách nhiệm vô hạn về các nghĩa vụ của công ty. Năm 1776, khi nước Mỹ áp dụng hệ thống luật thông lệ của Anh thì pháp luật về công ty hợp danh cũng bắt đầu được áp dụng. Khái niệm về công ty hợp danh (Partnership) được ghi nhận tại Luật thống nhất về công ty hợp danh năm 1914, (sửa đổi năm 1992)" là sự liên kết gồm hai hay nhiều chủ sở hữu và với tư cách là những đồng sở hữu họ cùng nhau kinh doanh để thu lợi nhuận" [33]. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Có thể hiểu ngắn gọn về sự hợp danh theo pháp luật Mỹ, đó là sự hợp tác của từ hai chủ thể trở lên (có thể là cá nhân, các công ty…) trên phương diện nhân thân, vốn, công sức lao động nhằm kinh doanh thu lợi nhuận.

Pháp luật Mỹ chia công ty hợp danh thành hai loại: công ty hợp danh phổ thông và công ty hợp danh hữu hạn. Công ty hợp danh phổ thông là loại công ty chỉ có một loại thành viên chịu trách nhiệm vô hạn đối với các nghĩa vụ của công ty, còn công ty hợp danh hữu hạn có hai loại thành viên riêng biệt, thành viên hợp danh chịu trách nhiệm vô hạn và thành viên góp vốn chịu trách nhiệm hữu hạn đối với các nghĩa vụ của công ty Điều 1020 Bộ luật Dân sự và thương mại Thái Lan quy định "Hợp đồng thành lập công ty hợp danh hoặc công ty là hợp đồng theo đó hai hoặc nhiều cá nhân thỏa thuận cùng nhau thực hiện công việc chung, trên nguyên tắc chia sẻ lợi nhuận có được từ công việc đó" [3]. Pháp luật Thái Lan chia công ty hợp danh thành hai loại: công ty hợp danh đơn thường và công ty hợp danh hữu hạn, trong đó quy định về công ty hợp danh đơn thường tại Điều 1035 Bộ luật Dân sự thương mại như sau: "Công ty hợp danh đơn thường là loại hình công ty mà ở đó tất cả các thành viên cùng chịu trách nhiệm vô hạn đối với tất cả các nghĩa vụ của công ty hợp danh" [3]. Loại hợp danh thứ hai, có thêm sự tham gia của thành viên chịu trách nhiệm hữu hạn (Điều 1077) Công ty hợp danh hữu hạn là loại hình công ty mà ở đó: (1) Một hoặc nhiều thành viên có trách nhiệm hữu hạn trong phần vốn góp mà họ cam kết riêng rẽ đóng góp vào công ty hợp danh và (2) Một hoặc nhiều thành viên có trách nhiệm vô hạn đối với tất cả các nghĩa vụ của công ty hợp danh [3].

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Có thể thấy mỗi quốc gia có có cách quy định khác nhau về công ty hợp danh, nhưng tựu chung lại về bản chất ta đều thấy những biểu hiện sau: Đây là loại hình công ty đối nhân, và yếu tố nhân thân của các thành viên công ty luôn được đặt ra đầu tiên. Công ty có thể có tư cách pháp nhân hoặc không có tùy theo quy định của mỗi nước. Thành viên trong công ty có thể chỉ có thành viên hợp danh hoặc có cả thành viên góp vốn. Nhưng điểm chung trong quy định của pháp luật các nước là không có sự tách bạch về tài sản của công ty với tài sản của các thành viên hợp danh và các thành viên này phải chịu trách nhiệm vô hạn đối với các ngĩa vụ của công ty.

Tóm lại, có thể xây dựng một khái niệm khái quát về công ty hợp danh như sau: Công ty hợp danh là một dạng liên kết mang bản chất đối nhân, thường không có tư cách pháp nhân. Các thành viên trong công ty có thể chỉ có thành viên hợp danh chịu trách nhiệm vô hạn hoặc bao gồm cả thành viên góp vốn chịu trách nhiệm hữu hạn trong phần vốn góp của mình vào công ty. Đặc điểm pháp lý của công ty hợp danh theo pháp luật một số quốc gia Không có định nghĩa chung về công ty hợp danh, do đó đương nhiên không có những quy định khuân mẫu, thống nhất về đặc điểm pháp lý của loại hình liên kết này trong các hệ thống pháp luật trên thế giới. Luật pháp mỗi nước đều đưa ra những quy chế pháp lý riêng cho công ty hợp danh.

Tuy nhiên, tựu trung lại, các quy định đều tương đối đồng nhất với nhau. Hãy nhận diện công ty hợp danh qua qua những quy định của một số quốc gia đại diện cho các hệ thống pháp luật điển hình trên thế giới. + Luật pháp của Pháp quy định về công ty hợp danh khá chặt chẽ và cụ thể. Đây là một trong số những loại hình công ty điển hình được quy định trong Bộ luật Thương mại Pháp từ năm 1807.

Tổng tài sản dân sự và yếu tố định danh của các thành viên hợp danh rất quan trọng. Bởi vậy, cho đến năm 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.