Chương 1 sẽ trình bày lý do hình thành đề tài nghiên cứu, chỉ ra vấn đề và mục tiêu nghiên cứu cũng như xác định đối tượng, phạm vi nghiên cứu và đưa ra đóng góp dự kiến mà nghiên cứu đem lại.1 Lý do chọn đề tài Hiện nay, biến đổi khí hậu là một vấn đề toàn cầu, nó đã và đang ảnh hưởng mạnh đến các hệ sinh thái trên Trái đất, tác động trực tiếp các hệ thống kinh tế - xã hội, đến sức khỏe và phúc lợi của con người. Chính vì vậy, các giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu, cải thiện hệ sinh thái là điều cấp thiết [1] [2]. Nguyên nhân chính dẫn đến sự biến đổi này là do các hoạt động của con người gây ra, trong đó hoạt động xây dựng chiếm một phần không nhỏ. Theo thống kê từ Viện năng lượng Mỹ, ngành công nghiệp xây dựng có tỷ lệ phát thải CO2 chiếm hơn 40% ở châu Âu, ở Nhật Bản là khoảng 36% và 28,8% ở Đài Loan.
Như vậy, các công trình xây dựng chính là nguồn tiêu tốn phần lớn năng lượng và tài nguyên thiên nhiên, phát thải nhiều khí nhà kính vào khí quyển trong quá trình xây dựng và vận hành, là tác nhân chính gây ra biến đổi khí hậu [3]. Do vậy, xây dựng các chiến lược phát triển bền vững đối với ngành xây dựng là đóng góp quan trọng trong việc chống lại biến đổi khí hậu [3]. Phát triển bền vững trong xây dựng hay xây dựng công trình xanh còn giúp tiết kiệm được 25% - 50% nguồn tài nguyên (giảm khoảng 30 - 35% lượng khí thải carbon, tiết kiệm từ 30 - 50% lượng nước sử dụng), tiết kiệm kinh phí (giảm đến khoảng 30% chi phí bảo dưỡng công trình), cải thiện môi trường không khí, đất, nguồn nước và nhiều lợi ích khác [4]. Phát triển công trình xanh là giải pháp tối ưu để giải quyết những bức thiết liên quan đến môi trường, con người trong bối cảnh ngày nay, vì thế nó đã và trở thành xu hướng trên thế giới [1], Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế chung này.
Các nước phát triển trên thế giới đã phát triển các công trình xanh từ rất lâu, mang lại những hiệu quả đáng kể trong việc tiết kiệm năng lượng và giảm ô nhiễm môi trường, tuy nhiên tại Việt Nam mới chỉ manh nha trong 10 năm gần đây và chưa thật sự phổ biến [5]. Theo thống kê của Hội đồng Công trình xanh Việt Nam (VGBC- Vietnam Green Building Council), tính đến cuối năm 2019, tổng số công trình xanh được chứng nhận ở nước ta mới chỉ đang ở con số 70, một con số khá khiêm tốn so với các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á [6], một số công trình đã đạt chứng nhận LOTUS của Hội đồng công trình xanh Việt Nam hoặc LEED (Leadership in Energy and Environmental Design) của Hội đồng công trình xanh Mỹ: Tòa nhà xanh Liên hợp quốc (Hà Nội); Nhà máy Công ty CP Việt Nam Mộc Bài (Tây Ninh); Trung tâm Thương mại Big C Việt Trì (Phú Thọ); Trung tâm Thương mại Big C Ninh Bình HVTH: DOÃN CÔNG GIANG - MSHV: 1970476 |1 LUẬN VĂN THẠC SĨ GVHD: PGS. TRẦN ĐỨC HỌC (Ninh Bình); Trung tâm Thương mại Big C Ninh Bình (Ninh Bình). Để phát triển hơn nữa công trình xanh ở nước ta, không chỉ dừng lại ở các công trình lớn, công trình trọng điểm [6], mà tất các các công trình khác cũng cần được “xanh hóa”.
Tuy nhiên, vì giới hạn về thời gian và điều kiện thực hiện nên trong phạm vi luận văn này sẽ tập trung vào nghiên cứu đối với nhóm công trình công nghiệp trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh – nơi đang sinh sống và làm việc, đây cũng là thể loại công trình tác giả đã và đang tham gia thực hiện, hơn nữa với đặc thù gắn liền với hoạt động sản xuất công nghiệp nên đây là nhóm công trình xây dựng có tác động lớn đến môi trường, do đó áp dụng các giải pháp xây dựng bền vững đối với các công trình công nghiệp khá quan trọng và cấp thiết. Từ những điều trên, đề tài nghiên cứu “Thực trạng và các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý dự án đầu tư xây dựng định hướng phát triển bền vững tại Việt Nam” nhằm mục đích chỉ ra những bất cập còn tồn đọng khiến công trình công nghiệp tại thành phố Hồ Chí Minh chưa áp dụng rộng rãi các giải pháp công trình xanh, gây nhiều tác động tiêu cực đến mối trường, từ đó đề xuất các giải pháp khắc phục dưới góc độ của người làm công tác quản lý xây dựng, góp phần thúc đẩy các công trình công nghiệp phát triển theo định hướng bền vững ở thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, và cả ngành xây dựng Việt Nam nói chung.2 Xác định vấn đề nghiên cứu Công trình công nghiệp là nhóm công trình xây dựng đặc thù với diện tích xây dựng lớn, là nơi diễn ra các hoạt động sản xuất công nghiệp với dây chuyền máy móc dàn trải, người lao động phải làm việc trong môi trường khắc nghiệt, cùng với đó là trong quá trình vận hành, các công trình công nghiệp xả thải ra một lượng lớn chất thải, khí thải ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường. Vì vậy đặt công trình công nghiệp vào xu thế phát triển công trình xanh là rất cần thiết với nhiều lợi ích. Thành phố Hồ Chí Minh hiện đang là trung tâm công nghiệp – dịch vụ lớn nhất nước ta (chiếm tỷ trọng 15% công nghiệp và 33% dịch vụ của cả nước).
Tính từ đầu năm đến giữa quý III năm 2021, số vốn đầu tư (kể cả điều chỉnh và cấp mới) của các doanh nghiệp trong các khu chế xuất, khu công nghiệp tăng đến 22,78% so với cùng kỳ năm 2020, các nhà máy xí nghiệp luôn không ngừng mở rộng [7]. Bên cạnh những lợi ích to lớn về mặt kinh tế - xã hội, trong quá trình xây dựng và vận hành, các công trình công nghiệp cũng đem lại nhiều hệ lụy cho môi trường [8]. Hiện nay tại thành phố Hồ Chí Minh đã có một vài công trình công nghiệp đạt chứng nhận công trình xanh (điển hình như công trình nhà máy Coca Cola Việt Nam ở Thủ Đức, Tp. HCM với chứng chỉ LEED Bạc, nhà máy Lê Trần - KCN Hiệp Phước - H.
Nhà Bè,…) và mang lại nhiều đóng góp tích cực, nhưng con số vẫn rất khiêm tốn, công trình công nghiệp xanh tại đây vẫn mới chỉ manh nha, chưa thật sự phát HVTH: DOÃN CÔNG GIANG - MSHV: 1970476 |2 LUẬN VĂN THẠC SĨ GVHD: PGS. TRẦN ĐỨC HỌC triển do nhiều nguyên nhân. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào các dự án công trình công nghiệp áp dụng các tiêu chí công trình xanh đã và đang thực hiện tại thành phố Hồ Chí Minh để làm rõ thực trạng, cũng như chỉ ra những bất cập khiến công trình công nghiệp xanh tại đây chưa phát triển. Tiếp đó là phân tích, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến thành công của dự án xây dựng công trình công nghiệp xanh dưới góc độ của người làm công tác quản lý dự án xây dựng.3 Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu các tài liệu về phát triển bền vững, các tiêu chí đánh giá công trình xanh của nước ngoài và Việt Nam, các chỉ thị của Bộ Xây Dựng về “luật hóa” công trình xanh ở nước ta để làm sáng tỏ, rõ ràng những lợi ích thiết thực, to lớn mà công trình công nghiệp xanh nói riêng và công trình xanh nói chung mang lại, không chỉ đối với môi trường, xã hội mà còn đem lại lợi ích lâu dài cho chính doanh nghiệp, chủ đầu tư.
Thu thập số liệu các dự án đầu tư xây dựng công trình công nghiệp theo tiêu chí công trình xanh đã thực hiện trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, từ đó phân tích đánh giá thực trạng và chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến thành công cũng như hạn chế của dự án công trình công nghiệp xanh. Hệ thống hóa những lý luận cơ bản và thực tiễn về quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình công nghiệp theo tiêu chí xanh. Trên cơ sở quy trình quản lý dự án đầu tư xây dựng và các yếu tố ảnh hưởng đến thành công của dự án công trình công nghiệp xanh cũng như những tồn đọng khiến yếu tố “xanh” trong công nghiệp chưa phát triển, đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng công tác quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình công nghiệp theo tiêu chí xanh ở thành phố Hồ Chí Minh, nhằm thúc đẩy công trình xanh phát triển không chỉ đối với nhóm công trình công nghiệp mà tất cả các dự án xây dựng trên cả nước.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng công trình công nghiệp xanh tại Tp. HCM; Các yếu tố ảnh hưởng đến việc triển khai thực hiện dự án đầu tư xây dựng công trình công nghiệp áp dụng các tiêu chí công trình xanh.
- Phạm vi nghiên cứu: Tập trung nghiên cứu các dự án xây dựng công trình công nghiệp đã và đang thực hiện theo tiêu chí công trình xanh trên địa bàn Thành HVTH: DOÃN CÔNG GIANG - MSHV: 1970476 |3 LUẬN VĂN THẠC SĨ GVHD: PGS. TRẦN ĐỨC HỌC phố Hồ Chí Minh; Thành phần tham gia khảo sát bao gồm các chuyên gia về lĩnh vực xây dựng, kiến trúc sư, kỹ sư xây dựng, nhà thầu, tư vấn thiết kế, giám sát, ban quản lý dự án đã và đang tham gia thực hiện các dự án xây dựng công trình công nghiệp. - Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh. - Thời gian thực hiện nghiên cứu: từ tháng 02/2022 đến tháng 06/2022.5 Tính khoa học của nghiên cứu - Hệ thống hóa lý luận và kinh nghiệm thực tế về quản lý đầu tư dự án xây dựng các công trình công nghiệp theo tiêu chuẩn công trình xanh, góp phần hoàn thiện quy trình công tác quản lý dự án đảm bảo tuân thủ tiêu chí phát triển bền vững từ giai đoạn thiết kế, xây dựng, vận hành đền tháo dở đối với các công trình công nghiệp.
- Xác định rõ các yếu tố ảnh hưởng đến thành công của công trình công nghiệp xanh tại thành phố Hồ Chí Minh.6 Đóng góp dự kiến của nghiên cứu Trong bối cảnh hộp nhập xu thế phát triển bền vững chung của thế giới, Việt Nam ta còn gặp nhiều trở ngại, đặc biệt trong ngành xây dựng, số lượng các dự án đầu tư xây dựng công trình xanh còn khá hạn chế, các phương án đánh giá rõ ràng thực trạng, những tồn đọng, thách thức là điều hết sức cần thiết.