VIàN HÀN LÂM KHOA HàC Xà HàI VIàT NAM HèC VIâN KHOA HèC Xà HÞI NGUYàN DANH LONG (PHÁP DANH THÍCH VÂN PHONG) NGHIÊN CĄU VN BÀN <BÀO ĐäNH HÀNH TRÌ BÍ CHä TOÀN CH¯¡NG= Ngành: Hán Nôm Mã sß: 9.04 LUÀN ÁN TI¾N S) HÁN NÔM Ng°ßi h°ớng d¿n khoa hác: 1. V°¢ng Thç H°áng HÀ NÞI – 2024 LàI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan LuÁn án Tiến sĩ này là kết quÁ nghiên cāu cÿa riêng tôi d°ới sā h°ớng d¿n cÿa PGS. Nguyßn Tá Nhí và PGS. V°¡ng Thß H°ßng.
Các số liáu sử dụng phân tích trong luÁn án có nguồn gốc rõ ràng, trích d¿n theo đúng quy đßnh. Các kết quÁ nghiên cāu trong luÁn án do tôi tā tìm hiểu, phân tích mát cách trung thāc, khách quan. Các kết quÁ này ch°a từng đ°ợc công bố trong bÃt kỳ nghiên cāu nào khác. TÁC GIÀ LUÀN ÁN NGUYàN DANH LONG (Thích Vân Phong) LàI CÀM ¡N Để hoàn thành luÁn án này, NCS xin gửi lßi cÁm ¡n đến Hác vián Khoa hác xã hái (Vián Hàn lâm khoa hác xã hái Viát Nam) n¡i NCS đ°ợc hác tÁp.
Xin đ°ợc cÁm ¡n các giÁng viên cÿa Hác vián đã dành nhiều tâm huyết trāc tiếp giÁng d¿y, truyền tÁi nhÿng kiến thāc chuyên môn, giúp NCS nâng cao trình đá sau khóa đào t¿o. Đặc biát, NCS. muốn bày tỏ lòng biết ¡n tới tới Nghiáp s° Hòa th°ợng, TS. Thích Thanh Quyết, PGS.
Nguyßn Tá Nhí và PGS. V°¡ng Thß H°ßng - nhÿng ng°ßi thầy đã tÁn tình h°ớng d¿n, chã d¿y, giúp đỡ, dìu dắt NCS với nhÿng kiến thāc khoa hác quý giá trong suốt quá trình triển khai, nghiên cāu và hoàn thành luÁn án. Xin cÁm ¡n các b¿n đồng môn đã t¿o điều kián giúp đỡ NCS. nghiên cāu, tiếp cÁn tài liáu, thu thÁp số liáu để hoàn thành luÁn án.
cũng xin đ°ợc cÁm ¡n sā quan tâm, khuyến khích, đáng viên cÿa gia đình, ng°ßi thân trong suốt quá trình hác tÁp, nghiên cāu. rÃt mong nhÁn đ°ợc sā đóng góp nhÁn xét và chã bÁo cÿa quý thầy cô, các nhà nghiên cāu để tiến bá h¡n nÿa trong hác tÁp. Nghiên cąu sinh Nguyán Danh Long (Thích Vân Phong) MĀC LĀC Mâ ĐÀU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CĄU LIÊN QUAN Đ¾N ĐÀ TÀI.
L°ÿc khÁo các công trình nghiên cąu vÁ ThiÁn phái Trúc Lâm Yên Tÿ. Tư liệu Hán Nôm về Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử qua một số công trình biên dịch. Các công trình, bài viết nghiên cāu về Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử.
Một số công trình sưu tầm, nghiên cāu, biên dịch về khoa cúng. Công trình nghiên cąu vÁ vn bÁn tác phÃm BÁo đánh hành trì. Đçnh h°ßng nghiên cąu căa luÁn án. 36 Tißu k¿t ch°¢ng 1.
KHÀO SÁT, MÔ TÀ VN BÀN BÀO ĐàNH HÀNH TRÌ. Mô tÁ vn bÁn BÁo đánh hành trì. Văn bản lưu trữ tại Viện Nghiên cāu Hán Nôm. Văn bản lưu trữ tại Thư viện Quốc gia Việt Nam.
60 Tißu k¿t ch°¢ng 2. QUÁ TRÌNH TRUYÀN BÀN VÀ NÞI DUNG, TÁC GIÀ TÁC PHÂM BÀO ĐàNH HÀNH TRÌ. Phân lo¿i vn bÁn BÁo đánh hành trì. Loại hình văn bản.
Vấn đề hệ bản. Quá trình truyÁn bÁn, tên géi tác phÃm, chén bÁn nghiên cąu và biên dçch công bß. Phân tích quá trình truyền bản. Tên gọi, nội dung tác phẩm.
Chọn bản nghiên cāu và biên dịch công bố. V¿n đÁ tác giÁ tác phÃm Bảo đỉnh hành trì. 89 Tißu k¿t ch°¢ng 3. ÀNH H¯âNG CĂA TÁC PHÂM BÀO ĐàNH HÀNH TRÌ TRONG ĐàI SÞNG VN HÓA Xà HÞI.
BÁo đánh hành trì và PhÁt giáo Trúc Lâm Yên Tÿ thái TrÁn. 8Bảo đỉnh hành trì9 và Phật giáo thời Trần. 8Bảo đỉnh hành trì9 và tư tưởng cÿa Trúc Lâm tam tổ. 8Bảo đỉnh hành trì9 với tư tưởng tam giáo (Nho - Phật - Đạo).
BÁo đánh hành trì và nghi thąc thá cúng. Tín ngưỡng dân gian. Tín ngưỡng thờ tam phÿ, tā phÿ. BÁo đánh hành trì trong đái sßng vn hóa PhÁt giáo.
8Bảo đỉnh hành trì9 và sự hoà hợp với tín ngưỡng bản địa. 8Bảo đỉnh hành trì9 và sự lan tỏa trong văn hóa Phật giáo. BÁo đánh hành trì trong đái sßng vn hóa xã hßi. 8Bảo đỉnh hành trì9 và tư tưởng nhập thế vì dân.
8Bảo đỉnh hành trì9 và sự đóng góp tốt đời đẹp đạo. 128 Tißu k¿t ch°¢ng 4. 136 DANH MĀC CÁC CÔNG TRÌNH Đà CÔNG BÞ LIÊN QUAN Đ¾N ĐÀ TÀI LUÀN ÁN .139 DANH MĀC TÀI LIâU THAM KHÀO .151 MĀC LĀC PHĀ LĀC TT Nßi dung Trang 1 Phā lāc 1: Phiên dßch mục Thỉnh Phật nghi 151 2 Phā lāc 2: Phiên âm văn bÁn Bảo đỉnh hành trì bí 160 chỉ toàn chương 3 Phā lāc 3: Nguyên bÁn chÿ Hán văn bÁn Bảo đỉnh hành trì bí chỉ toàn chương, kí hiáu VHv.1096 DANH MĀC CÁC CHĀ VI¾T TÂT Khoa hác xã hái KHXH Nhà xuÃt bÁn NXB. Āng phó dư biên Āng phó Tạp tiếu chư khoa Tạp tiếu Trang tr.
Thích thị Bảo đỉnh hành trì bí chỉ toàn chương/ Bảo đỉnh hành trì, Bảo đỉnh hành trì bí chỉ toàn chương Bảo đỉnh Mâ ĐÀU 1. Lý do chén đÁ tài Tác phẩm Thích thị Bảo đỉnh hành trì bí chỉ toàn chương 釋氏寶鼎Ì持 秘íyĀ còn gái là Bảo đỉnh hành trì bí chỉ toàn chương 寶鼎Ì持秘íyĀ (gái tắt là Bảo đỉnh hành trì 寶鼎Ì持), tác phẩm do Đá Trúc Lâm tam tổ Huyền Quang 玄Z tên thÁt là Lý Đ¿o Tái oÓ載 (1254 - 1334) đßnh bÁn (thu thÁp, sửa chÿa và biên tÁp). Tác phẩm sử dụng chÿ Hán và có xen chÿ Nôm, ghi chép các nghi lß trong đ¿o PhÁt, các bài văn h°ớng d¿n cách thāc thāc hành nghi thāc hành lß trong trai đàn, nh°: trà thang, đề ng¿ch sớ, đề Kim đồng Ngác nÿ, lß phát hỏa trong phát tÃu, giÁi oan, phá ngục, v. Bảo đỉnh hành trì đ°ợc l°u hành ráng rãi trong các chùa PhÁt á Viát Nam, th° vián đßa ph°¡ng, th° vián trung °¡ng và đặc biát phổ biến trong t° gia các thầy cúng.
Tác phẩm từ tr°ớc đến nay v¿n đ°ợc coi là bí chã cÿa Thiền phái Trúc Lâm và tác phẩm này cũng đ°ợc coi là tác phẩm h°ớng d¿n thāc hành nghi lß tôn giáo tiêu biểu cho biểu hián nhÁp thế cÿa PhÁt giáo Trúc Lâm. Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử phát triển trong thßi kỳ quốc gia Đ¿i Viát đác lÁp tā chÿ và có Ánh h°áng lớn tới đßi sống văn hóa xã hái đ°¡ng thßi và cÁ đßi sau. ThÁm chí cho đến thế kỷ thā XXI này, nhiều ngôi Thiền vián Trúc Lâm đã v°ợt qua đßa giới n¡i xuÃt phát cÿa nó á tãnh QuÁng Ninh mà má ráng khắp n¡i, trÁi dài trong cÁ n°ớc từ cùng đồng bằng nh° Vĩnh Yên, Thanh Hóa… tới các tãnh miền núi nh° Cao Bằng, Lào Cai… cho tới tÁn các đÁo á kh¡i xa nh° huyán đÁo Cô Tô (Thiền vián Trúc Lâm Cô Tô), huyán đÁo Phú Quốc (Thiền vián Há Quốc). ThÁm chí tầm Ánh h°áng cÿa Thiền phái Trúc Lâm đã v°ợt ra khỏi biên giới Viát Nam sang đến Paris (Pháp); Thiền vián Vô ¯u do Hòa Th°ợng Thích Thanh Từ sáng lÁp và ni s° Thích nÿ Đồng Kính trụ 1 trì t¿i California (Mỹ).
Điều đó quÁ thÁt đã thu hút sā quan tâm cÿa các PhÁt tử cÁ trong và ngoài n°ớc. Là mát tu sĩ PhÁt giáo, ngay từ khi mới xuÃt gia tu đ¿o, tôi vô cùng hâm má công h¿nh cÿa các vß hoàng đế nhà Trần. Điều khiến tôi từng phÁi trăn trá suy nghĩ t¿i sao các vß hoàng đế triều Trần l¿i sẵn sàng từ bỏ ngai vàng cao quý để đến với cÁnh chùa hoang vắng tĩnh mßch? PhÁi chăng do sā tốt đẹp cÿa t° t°áng PhÁt giáo hay cÁnh giới khác cÿa các vß hoàng đế nhà Trần trong thßi đ¿i bình yên mới? Và trách nhiám vì dân vì n°ớc cÿa các vß Hoàng đế Ãy có liên quan gì tới trách nhiám xây dāng mát Thiền phái cÿa riêng ng°ßi Viát?. Sā uyên áo mầu nhiám cÿa Thiền phái đã đồng hành cùng với lòng tin cÿa PhÁt tử suốt chặng đ°ßng lßch sử đó nh° thế nào?.
Chính vì nhÿng trăn trá, suy nghĩ Ãy mà trong quá trình tu tÁp cÿa mình, tôi v¿n luôn luôn tìm hiểu, nghiên cāu để lý giÁi nhÿng vÃn đề đó. Và đến khi đ°ợc tiếp xúc với tác phẩm Bảo đỉnh hành trì, tôi đã ngá ra nhiều điều, trong đó có viác: Xây dāng <tốt đßi đẹp đ¿o= chính là lý t°áng chân tu đồng thßi cũng là lý t°áng cao đẹp mà các vß thiền s° nhà Trần trong đó có các vß PhÁt Hoàng h°ớng tới. H¡n nÿa, từ khi đ°ợc S° phụ là Th°ợng táa Thích Thanh Quyết giao trách nhiám trông coi đèn h°¡ng thß PhÁt t¿i chùa Đồng á khu thắng tích Yên Tử, tôi càng thÃm thía và dần nhÁn chân đ°ợc điều tốt đẹp mà PhÁt Hoàng Trần Nhân Tông xây dāng, xiển d°¡ng. Nhÿng đặc tr°ng văn hóa tín ng°ỡng cÿa Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử từ viác thß cúng Tam tổ á Tổ đ°ßng cho đến các nghi thāc cúng lß trong nhÿng ngày lß tráng đều đ°ợc thu n¿p trong Bảo đỉnh hành trì.
Và nái dung cÿa Bảo đỉnh hành trì đ°ợc āng dụng rÃt phổ biến trong đßi sống sinh ho¿t tôn giáo, song về mặt văn bÁn tác phẩm này đến nay v¿n ch°a đ°ợc nghiên cāu kỹ. Với nhÿng lý do nh° đã trình bày, tôi thÃy cần thiết phÁi có nghiên cāu sâu h¡n, kỹ h¡n về văn bÁn tác phẩm này. Vì thế tôi đã lāa chán <Nghiên cāu văn bÁn Bảo đỉnh hành trì bí chỉ toàn chương= làm đề tài LuÁn án Tiến sĩ Hán Nôm cÿa mình. Māc tiêu khoa héc LuÁn án nghiên cāu văn bÁn hác nhóm văn bÁn Bảo đỉnh hành trì, tiến hành xác lÁp thế há bÁn sao và xác đßnh bÁn tin cÁy (thián bÁn).
Từ đó, nghiên cāu giá trß tác phẩm Bảo đỉnh hành trì về nái dung và nghá thuÁt, nhằm giới thiáu tác phẩm PhÁt giáo do Đá tam tổ Huyền Quang đßnh bÁn trong đßi sống văn hóa PhÁt giáo thßi Trần gắn liền với PhÁt giáo Trúc Lâm Yên Tử trong đßi sống văn hoá hián nay. Đßi t°ÿng và ph¿m vi nghiên cąu 3. Đối tượng nghiên cứu Nghiên cāu nhóm văn bÁn Bảo đỉnh hành trì hián l°u trÿ t¿i Vián Nghiên cāu Hán Nôm (06 bÁn) và Th° vián Quốc gia Viát Nam (03 bÁn). T¿i Vián Nghiên cāu Hán Nôm, gồm các bÁn có kí hiáu: - VHv.
T¿i Th° vián Quốc gia Viát Nam, gồm các bÁn có kí hiáu: - R. Ph¿m vi nghiên cứu Văn bÁn tác phẩm Bảo đỉnh hành trì bí đ°ợc l°u trÿ á Vián Nghiên cāu Hán Nôm và Th° vián Quốc gia Viát Nam.