Nghiên cứu tỷ lệ đục bao sau phẫu thuật phaco và hiệu quả điều trị bằng laser Nd:YAG

Luận án tiến sĩ nghiên cứu tỷ lệ đục bao sau phẫu thuật phaco và hiệu quả điều trị bằng laser Nd:YAG, cung cấp thông tin hữu ích cho ngành nhãn khoa.

• Tác giả: Nguyễn Văn Lành
• Người hướng dẫn: Nguyễn Công Kiệt
• Trường học: Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Nhãn Khoa
• Đề tài: Nghiên Cứu Tỷ Lệ Đục Bao Sau Phẫu Thuật Phaco Bằng Laser Nd:YAG
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Y Học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan và đặc bao sau sau phẫu thuật phaco
• 1.2. Cấu tạo bao thể thủy tinh và quá trình tạo sai thải phát
• 1.3. Khả năng tăng sinh và dị sản của tế bào biểu mô thể thủy tinh
• 1.4. Mô bệnh học của mảnh bao thể thủy tinh sau phẫu thuật
• 1.5. Mô bệnh học của mảnh bao sau thể thủy tinh bất đặc
• 1.6. Các hình thái lâm sàng của đặc bao sau
• 1.6.1. Hình thái xỉ trắng
• 1.6.2. Hình thái hạt Elschnig
• 1.6.3. Hình thái hỗn hợp
• 1.7. Phân độ đặc bao sau sau phẫu thuật phaco
• PHỤ LỤC
• appendix 1. PHIẾU THEO DÕI ĐỤC BAO SAU
• appendix 2. PHIẾU THU THẬP SỐ LIỆU MỔ BAO SAU BẰNG LASER Nd:YAG
• appendix 3. HÌNH ẢNH, CA LÂM SÀNG TRONG NGHIÊN CỨU
• appendix 4. CHẤP THUẬN CỦA HỘI ĐỒNG Y ĐỨC
• appendix 5. DANH SÁCH BỆNH NHÂN PHẪU THUẬT PHACO VÀ MỔ BAO SAU BẰNG LASER Nd:YAG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đục bao sau phẫu thuật phaco

Đục bao sau là một biến chứng phổ biến sau phẫu thuật phaco, với tỷ lệ có thể lên đến 50% số mắt phẫu thuật. Đục bao sau được định nghĩa là sự vẩn đục xuất hiện ở bao sau thể thủy tinh, gây giảm thị lực và tăng tán xạ ánh sáng. Theo nghiên cứu của Ober và cộng sự, tỷ lệ đục bao sau có chỉ định điều trị bằng laser Nd:YAG sau phẫu thuật phaco là 16% sau 24 tháng. Các nghiên cứu khác cũng cho thấy tỷ lệ này dao động từ 7,3% đến 38,7% tùy thuộc vào thời gian theo dõi. Nguyên nhân chính của đục bao sau là sự tăng sinh và chuyển sản của tế bào biểu mô thể thủy tinh, dẫn đến sự hình thành các tế bào dạng nguyên bào sợi. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các phương pháp điều trị hiệu quả để giảm thiểu biến chứng này.

1.1. Nguyên nhân và cơ chế hình thành đục bao sau

Nguyên nhân chính gây ra đục bao sau là sự tăng sinh của tế bào biểu mô thể thủy tinh sau phẫu thuật. Các tế bào này có khả năng biệt hóa thành các tế bào giống nguyên bào sợi, dẫn đến sự hình thành các nếp nhăn và đục bao sau. Nghiên cứu cho thấy rằng các yếu tố như phản ứng viêm, sự hiện diện của fibronectin và các yếu tố tăng sinh khác có thể kích thích quá trình này. Sự tăng sinh tế bào diễn ra mạnh mẽ tại vùng xích đạo và có thể lan ra toàn bộ bao sau, gây ra hiện tượng lóa mắt và giảm thị lực. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ cơ chế hình thành đục bao sau để có thể áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

II. Phương pháp điều trị đục bao sau bằng laser Nd YAG

Laser Nd:YAG đã trở thành phương pháp chủ yếu trong điều trị đục bao sau sau phẫu thuật phaco. Phương pháp này được áp dụng từ những năm 1980 và đã chứng minh hiệu quả trong việc cải thiện thị lực cho bệnh nhân. Nghiên cứu cho thấy rằng điều trị bằng laser Nd:YAG có thể làm giảm đáng kể tỷ lệ đục bao sau và cải thiện thị lực cho bệnh nhân. Tuy nhiên, phương pháp này cũng tiềm ẩn một số biến chứng như rách bao sau, tổn thương kính nội nhãn và phù hoàng điểm. Do đó, việc đánh giá hiệu quả và tính an toàn của phương pháp này là rất cần thiết để đảm bảo lợi ích tối đa cho bệnh nhân.

2.1. Hiệu quả và tính an toàn của laser Nd YAG

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng laser Nd:YAG có hiệu quả cao trong việc điều trị đục bao sau, với tỷ lệ thành công lên đến 90%. Bệnh nhân thường cảm thấy cải thiện thị lực ngay sau khi điều trị. Tuy nhiên, một số biến chứng có thể xảy ra, bao gồm tổn thương kính nội nhãn và rách bao sau. Việc theo dõi và đánh giá sau điều trị là rất quan trọng để phát hiện sớm các biến chứng và can thiệp kịp thời. Các nghiên cứu cũng cho thấy rằng việc lựa chọn bệnh nhân phù hợp và kỹ thuật thực hiện chính xác có thể giảm thiểu nguy cơ biến chứng, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu về tỷ lệ và điều trị đục bao sau phẫu thuật phaco bằng laser Nd:YAG có giá trị lớn trong lĩnh vực nhãn khoa. Kết quả nghiên cứu không chỉ cung cấp thông tin quan trọng về tỷ lệ đục bao sau trong cộng đồng mà còn giúp xác định các yếu tố nguy cơ liên quan. Điều này có thể hỗ trợ các bác sĩ trong việc đưa ra quyết định điều trị và phòng ngừa hiệu quả hơn. Hơn nữa, việc đánh giá hiệu quả và tính an toàn của laser Nd:YAG sẽ giúp cải thiện quy trình điều trị, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

3.1. Ứng dụng trong thực tiễn lâm sàng

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong thực tiễn lâm sàng để cải thiện quy trình điều trị đục bao sau. Các bác sĩ có thể sử dụng thông tin về tỷ lệ đục bao sau và các yếu tố nguy cơ để tư vấn cho bệnh nhân trước và sau phẫu thuật. Hơn nữa, việc áp dụng laser Nd:YAG trong điều trị đục bao sau đã trở thành một tiêu chuẩn trong ngành nhãn khoa, giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu biến chứng. Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho bệnh nhân mà còn góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế trong lĩnh vực nhãn khoa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Tổng quan vß đāc bao sau sau phẫu thu¿t phaco.

Tổng quan vß laser YAG và mở bao sau bằng laser YAG. Các nghiên cứu vß đāc bao sau sau phẫu thu¿t phaco. ĐỐI T¯ỢNG VÀ PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thi¿t k¿ nghiên cứu.

Đßi tưÿng nghiên cứu. Thßi gian và địa điám nghiên cứu. Bi¿n sß nghiên cứu. Phư¢ng pháp thu th¿p sß liệu.

Quy trình nghiên cứu. Phư¢ng pháp phân tích dÿ liệu. Đ¿o đức trong nghiên cứu. Tỷ lệ đāc bao sau thá thủy tinh sau phẫu thu¿t phaco.

Các y¿u tß nguy c¢ gây đāc bao sau thá thủy tinh. Hiệu quÁ và tính an toàn của mở bao sau bằng laser Nd: YAG. Tỷ lệ đāc bao sau thá thủy tinh sau phẫu thu¿t phaco. Các y¿u tß nguy c¢ gây đāc bao sau thá thủy tinh.

Hiệu quÁ và tính an toàn của mở bao sau bằng laser Nd: YAG. Giá trị của nghiên cứu. 121 DANH MỤC CÁC CÔNG TR䤃NH ĐC CÔNG BỐ. TÀI LIỆU THAM KHẢO.

PHỤ LỤC 1 – PHIẾU THEO DOI ĐỤC BAO SAU. PHỤ LỤC 2 – PHIẾU THU THẬP SỐ LIỆU MƠꀉ BAO SAU BĂȀNG LASER Nd:YAG. PHỤ LỤC 3 – H䤃NH ẢNH, CA LÂM SÀNG TRONG NGHIÊN CỨU. PHỤ LỤC 4 – CHẤP THUẬN C唃ऀA H퐃⌀I Đ퐃NG Y ĐỨC.

PHỤ LỤC 5 – DANH SÁCH BỆNH NHÂN PHẪU THUẬT PHACO VÀ MƠꀉ BAO SAU BĂȀNG LASER Nd:YAG. i DANH MþC CÁC CHỮ VI¾T TẮT Cÿm từ Ti¿ng Anh Ti¿ng Việt AMD Age-related macular Thoái hóa hoàng điểm tuổi già degeneration ANOVA Analysis of variance Phân tích phương sai BBT Bóng bàn tay BCVA Best-corrected visual acuity Thị lực chỉnh kính tối đa BVMĐTĐ Bệnh võng mạc đái tháo đường ĐNT Đếm ngón tay ĐTĐ Đái tháo đường IOL Intraocular lens Kính nội nhãn KTC Khoảng tin cậy MAR Minimum angle resolution Góc thị giác tối thiểu Nd: YAG Neodymium-doped yttrium aluminum garnet ST Sáng tối VMBĐ Viêm màng bồ đào ii DANH MþC CÁC BẢNG Bảng 3. Đặc điểm dịch tễ của mẫu nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng của mẫu nghiên cứu.

Biến chứng sau phẫu thuật. Tỷ lệ đục bao sau theo nhóm tuổi. Tỷ lệ đục bao sau theo yếu tố liên quan đục thể thủy tinh. Tỷ lệ đục bao sau theo hình thái đục thể thủy tinh.

Tỷ lệ đục bao sau theo tổn thương đáy mắt. Bảng tổng hơꄣp tỷ lệ đục bao sau theo thời gian của toàn bộ mẫu và của tư뀀ng nhóm đục thể thủy tinh. Tỷ lệ đục bao sau sớm theo nhóm tuổi. Tỷ lệ đục bao sau sớm theo yếu tố liên quan đục thể thủy tinh.

Tỷ lệ đục bao sau theo hình thái đục thể thủy tinh. Liên quan giữa các yếu tố và tỷ lệ đục bao sau của toàn mẫu. Liên quan giữa các yếu tố và tỷ lệ đục bao sau của nhóm đục thể thủy tinh liên quan tuổi già. Liên quan giữa các yếu tố và tỷ lệ đục bao sau sớm.

Phân bố lý do điều trị mở bao sau. Mức độ đục bao sau. Hình thái đục bao sau và lý do điều trị. Phân bố đục bao sau theo hình thái và mức độ đục.

Số xung laser theo hình thái đục bao sau. Số xung laser theo mức độ đục bao sau. Mức độ cải thiện thị lực ở thời điểm 3 tháng. Sự thành công của điều trị đục bao sau bằng laser Nd:YAG.

Biến chứng sau điều trị mở bao sau bằng laser Nd:YAG. Tổn thương IOL theo mức độ và hình thái đục bao sau. Tỷ lệ đục bao sau sau phẫu thuật phaco qua các nghiên cứu. Tỷ lệ đục bao sau sớm sau phẫu thuật phaco qua các nghiên cứu.

Tỷ lệ mức độ đục bao sau qua các nghiên cứu. Tỷ lệ hình thái đục bao sau qua các nghiên cứu. Tỷ lệ hình dạng mở bao sau qua các nghiên cứu. Tỷ lệ kích thước lỗ mở bao sau qua các nghiên cứu.

Tổng năng lươꄣng laser theo mức độ đục bao sau qua các nghiên cứu. Tổng năng lươꄣng laser theo hình thái đục bao sau qua các nghiên cứu. 108 iv DANH MþC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Thị lực có kính 3 tháng sau phẫu thuật của toàn bộ mẫu.

Thị lực có kính 3 tháng sau phẫu thuật của nhóm đục thể thủy tinh do tuổi già. Thị lực có kính 3 tháng sau phẫu thuật của nhóm đục thể thủy tinh do chấn thương. Thị lực có kính 3 tháng sau phẫu thuật của nhóm đục thể thủy tinh do VMBĐ. Thị lực có kính 3 tháng sau phẫu thuật của nhóm đục thể thủy tinh do corticoids.

Tỷ lệ đục bao sau theo giới tính. Tỷ lệ đục bao sau theo thời gian của toàn bộ mẫu. Tỷ lệ đục bao sau theo thời gian của nhóm đục thể thủy tinh do tuổi già. Tỷ lệ đục bao sau theo thời gian của nhóm đục thể thủy tinh do chấn thương.

Tỷ lệ đục bao sau theo thời gian của nhóm đục thể thủy tinh do VMBĐ. Tỷ lệ đục bao sau theo thời gian của nhóm đục thể thủy tinh do corticoids. Tỷ lệ đục bao sau sớm theo giới tính. Phân bố hình thái đục bao sau.

Thị lực trước điều trị mở bao sau. Phân bố hình dạng lỗ mở bao sau. Phân bố kích thước lỗ mở bao sau. Tổng năng lươꄣng laser theo hình thái đục bao sau.

Tổng năng lươꄣng laser theo mức độ đục bao sau. Thay đổi thị lực sau điều trị mở bao sau. Thị lực trung bình trước và sau điều trị. Số dòng thị lực cải thiện sau điều trị.

39 vii DANH MþC CÁC HÌNH Hình 1. Cấu tạo bao thể thủy tinh. Hạt Elschnig trên kính hiển vi điện tử quét. Đục bao sau hình thái xơ (trái) và hạt Elschnig (phải).

Hình thái hỗn hơꄣp. Hệ thống máy laser Zeiss Visulas YAG III. Đường mở bao chữ thập. IOL CT LUCIA 601P.

37 1 Đ¾T VÂN ĐÀ Bệnh đục thể thủy tinh là một trong những nguyên nhân gây mù lòa hàng đầu trên thế giới, đặc biệt là á các n°ớc đang phát triển. Tại Việt Nam, đục thể thủy tinh cũng là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa. Theo thống kê của Viện mắt Trung °¡ng năm 2007, tỉ lệ mù lòa do đục thể thủy tinh chiếm 66,1% á những ng°ßi từ 50 tuổi trá lên. Phẫu thuật là ph°¡ng pháp duy nhất điều trị đục thể thủy tinh; và hiện nay, phẫu thuật phaco (phẫu thuật tán nhuyễn thể thủy tinh bằng sóng siêu âm) đă ̣t IOL (sau đây viê t tă t la <phẫu thuật phaco=) là lựa chọn đầu tay.

Đục bao sau thể thủy tinh sau phẫu thuật phaco là một biến chứng th°ßng gặp, với tỉ lệ có thể lên đến 50% số mắt phẫu thuật phaco. Đục bao sau đ°ợc định nghĩa là sự vẩn đục xuất hiện á bao sau thể thủy tinh sau phẫu thuật phaco; đục bao sau xuất hiện á trung tâm có thể làm gia tăng tán xạ ánh sáng, giảm độ nhạy t°¡ng phản và cả giảm thị lực. Theo tác giả Ober1 và cộng sự, tỷ lệ đục bao sau có chỉ định má bao sau bằng laser Nd:YAG sau phẫu thuật phaco là 16% á thßi điểm hậu phẫu 24 tháng. Tác giả Prosdocimo Giovanni2 báo cáo tỷ lệ đục bao sau sau phẫu thuật phaco là 32%, trong đó 3% có chỉ định má bao sau bằng laser, còn tác giả Moulick3 báo cáo tỷ lệ đục bao sau sau phẫu thuật là 9,1%, trong đó 6,8% cần má bao sau bằng laser.

à Việt Nam, tác giả Vũ Mạnh Hà4 (2010) báo cáo tỷ lệ đục bao sau là 7,3% sau 6 tháng theo dõi hậu phẫu; còn tác giả Trần Văn Thiện Em5 (2017) báo cáo tỷ lệ này là 38,7% với thßi gian theo dõi 6-12 tháng. C¡ chế chủ yếu của đục bao sau là sự chuyển sản và tăng sinh của tế bào biểu mô thể thủy tinh vùng xích đạo thành các tế bào dạng nguyên bào sợi c¡ và nguyên bào sợi6-9. Một số yếu tố thuận lợi kích thích sự hình thành đục bao sau đã đ°ợc chứng minh10-13, qua đó các tác giả đ°a ra các ph°¡ng pháp dự phòng đục bao sau sau phẫu thuật14-21. Tuy nhiên, biến chứng này không thể dự phòng đ°ợc hoàn toàn do không thể nào lấy hết tế bào 2 biểu mô thể thủy tinh trong phẫu thuật.

Laser Nd:YAG đã đ°ợc ứng dụng má bao sau từ những năm 198022 và đến nay đ°ợc sử dụng nh° ph°¡ng pháp chủ yếu điều trị đục bao sau sau phẫu thuật đục thể thủy tinh. Hiệu quả và tính an toàn của ph°¡ng pháp này đã đ°ợc chứng minh qua nhiều nghiên cứu23-27. Tuy nhiên, ph°¡ng pháp này cũng tiềm ẩn các biến chứng nh° gây rạn kính nội nhãn, rách bao sau, tổ chức hóa dịch kính, phù hoàng điểm dạng nang… Trong y văn thế giới, đục bao sau sau phẫu thuật đục thể thủy tinh đã đ°ợc nghiên cứu nhiều, tuy nhiên á n°ớc ta vấn đề đục bao sau chỉ dừng á mức đ°ợc các tác giả thống kê so sánh tần suất xuất hiện sau phẫu thuật đục thể thủy tinh (giữa phẫu thuật ngoài bao và phẫu thuật phaco) trên mẫu nhỏ, thßi gian theo dõi ngắn và b°ớc đầu đánh giá kết quả má bao sau bằng laser Nd:YAG28- 30. Tr°ớc đây, tác giả Phạm Thị Kim Thanh31 đánh giá tỷ lệ đục bao sau trên bệnh nhân phẫu thuật ngoài bao lẫn phaco, cũng nh° kết quả điều trị má bao sau bằng phẫu thuật lẫn laser Nd:YAG.

T°¡ng tự, tác giả Nguyễn Quốc Đạt23 cũng đánh giá tỷ lệ đục bao sau trên bệnh nhân phẫu thuật ngoài bao lẫn phaco, cùng hiệu quả điều trị má bao sau của laser Nd:YAG. Nh° vâ ̣y cho đê n nay, ch°a có một công trình nào đánh giá cụ thể tỉ lệ đục bao sau sau phẫu thuật phaco trong dân số, các yếu tố nguy c¡ cũng nh° hiệu quả m¡̉ bao sau bằng laser Nd:YAG. Vi vậy, ba câu hỏi đă ̣t ra: 1. Tỷ lệ đục bao sau sau phẫu thuật phaco trong dân số trong dài hạn là bao nhiêu? Qua đo chung ta co thể °¡c l°¡ṇ g đu ̣c bao sau sau phẫu thuâ ̣t phaco trong cô ̣ng đô ng.

Các yếu tố nguy c¡ gây ra đục bao sau là gì? Điê u đo sẽ giup chung ta tiên l°¡ṇ g, d°̣ phong nh° thê nao. Hiệu quả và tính an toàn của m¡̉ bao sau bă ng laser Nd:YAG ra sao? T° đo chung ta co thể đ°a ra phac đô điê u tri ̣ m¡̉ bao sau bă ng laser Nd:YAG mô ̣t cach hiê ̣u quả nhâ t. Để trả lßi những vấn đề trên, chúng tôi tiến hành công trình 3 nghiên cứu này. Xác định tỷ lệ đục bao sau thể thủy tinh sau phẫu thuật phaco trong dài hạn.