Nghiên cứu tình hình một số yếu tố liên quan và kết quả tuân thủ điều trị tăng huyết áp ở người cao tuổi tại huyện mỹ tú tỉnh sóc trăng năm 2020 2021

Nghiên cứu về tuân thủ điều trị tăng huyết áp ở người cao tuổi tại huyện Mỹ Tú, Sóc Trăng là một vấn đề… 135 trang · Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ · 2021.

• Tác giả: Dương Minh Trí
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Viết An
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Quản Lý Y Tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình, Một Số Yếu Tố Liên Quan Và Kết Quả Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp Ở Người Cao Tuổi Tại Huyện Mỹ Tú, Tỉnh Sóc Trăng
• Loại tài liệu: Luận Văn Chuyên Khoa Cấp II
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tổng quan về tăng huyết áp
• 2.2. Một số yếu tố liên quan đến tăng huyết áp
• 2.3. Điều trị tăng huyết áp
• 2.4. Tình hình bệnh tăng huyết áp ở Việt Nam và trên thế giới
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Đạo đức trong nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan đến tăng huyết áp
• 4.3. Tuân thủ dùng thuốc theo Morisky, kiểm soát huyết áp và đánh giá kết quả can thiệp truyền thông
• 4.4. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 4.5. Tỷ lệ tăng huyết áp, mức độ và yếu tố liên quan
• 4.6. Tuân thủ điều trị, kiểm soát huyết áp và đánh giá kết quả can thiệp
• KẾT LUẬN
• KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ MỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên Cứu Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp

Nghiên cứu về tuân thủ điều trị tăng huyết áp ở người cao tuổi tại huyện Mỹ Tú, Sóc Trăng là một vấn đề quan trọng trong y học hiện đại. Tăng huyết áp là một trong những nguyên nhân chính gây ra các bệnh lý tim mạch và tử vong sớm ở người cao tuổi. Việc hiểu rõ tình hình và các yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị sẽ giúp cải thiện sức khỏe cộng đồng.

1.1. Tình hình tăng huyết áp ở người cao tuổi tại Việt Nam

Tăng huyết áp đang gia tăng nhanh chóng ở người cao tuổi tại Việt Nam. Theo nghiên cứu, tỷ lệ mắc bệnh này lên tới 54,4%. Việc nhận thức và điều trị kịp thời là rất cần thiết để giảm thiểu các biến chứng.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị

Nhiều yếu tố như nhận thức về bệnh, khả năng tài chính, và sự hỗ trợ từ gia đình có thể ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị. Việc tìm hiểu các yếu tố này sẽ giúp xây dựng các chương trình can thiệp hiệu quả.

II. Vấn đề và Thách thức trong Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp

Mặc dù có nhiều phương pháp điều trị, nhưng tỷ lệ tuân thủ điều trị ở người cao tuổi vẫn còn thấp. Các thách thức như thiếu thông tin, khó khăn trong việc sử dụng thuốc, và sự phức tạp của chế độ điều trị là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Thiếu thông tin và nhận thức về bệnh

Nhiều người cao tuổi không hiểu rõ về tăng huyết áp và tầm quan trọng của việc điều trị. Điều này dẫn đến việc họ không tuân thủ đúng phác đồ điều trị.

2.2. Khó khăn trong việc sử dụng thuốc

Sự phức tạp trong việc sử dụng thuốc, bao gồm liều lượng và thời gian uống thuốc, có thể gây khó khăn cho người cao tuổi. Cần có các giải pháp hỗ trợ để giúp họ dễ dàng hơn trong việc tuân thủ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát và phỏng vấn để thu thập dữ liệu về tuân thủ điều trị ở người cao tuổi. Các chỉ số như tỷ lệ tuân thủ, mức độ kiểm soát huyết áp sẽ được đánh giá để đưa ra kết luận chính xác.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và đối tượng tham gia

Nghiên cứu được thực hiện trên một mẫu ngẫu nhiên gồm người cao tuổi tại huyện Mỹ Tú. Các tiêu chí lựa chọn đối tượng sẽ đảm bảo tính đại diện cho cộng đồng.

3.2. Công cụ thu thập dữ liệu

Sử dụng bảng hỏi và phỏng vấn trực tiếp để thu thập thông tin về tuân thủ điều trị và các yếu tố liên quan. Dữ liệu sẽ được phân tích để đưa ra kết quả chính xác.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tuân thủ điều trị ở người cao tuổi tại huyện Mỹ Tú còn thấp. Các yếu tố như nhận thức và hỗ trợ từ gia đình có ảnh hưởng lớn đến kết quả điều trị. Những phát hiện này có thể được ứng dụng để cải thiện chương trình chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi.

4.1. Tỷ lệ tuân thủ điều trị và kiểm soát huyết áp

Kết quả cho thấy chỉ có 40% người cao tuổi tuân thủ đúng phác đồ điều trị. Điều này cho thấy cần có các biện pháp can thiệp kịp thời để nâng cao tỷ lệ này.

4.2. Đề xuất giải pháp cải thiện tuân thủ điều trị

Cần xây dựng các chương trình giáo dục sức khỏe và hỗ trợ từ gia đình để nâng cao nhận thức và tuân thủ điều trị cho người cao tuổi. Các biện pháp này sẽ giúp cải thiện sức khỏe và chất lượng cuộc sống của họ.

V. Kết Luận và Tương Lai của Nghiên Cứu Tuân Thủ Điều Trị

Nghiên cứu về tuân thủ điều trị tăng huyết áp ở người cao tuổi tại huyện Mỹ Tú đã chỉ ra nhiều vấn đề cần được giải quyết. Tương lai cần có các nghiên cứu sâu hơn để tìm ra các giải pháp hiệu quả nhằm nâng cao tỷ lệ tuân thủ và kiểm soát huyết áp.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các chương trình can thiệp hiệu quả nhằm nâng cao tuân thủ điều trị cho người cao tuổi.

5.2. Hướng đi mới trong điều trị tăng huyết áp

Cần áp dụng các công nghệ mới và phương pháp điều trị hiện đại để cải thiện tình trạng tăng huyết áp ở người cao tuổi, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho họ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng huyết áp là một trong những bệnh lý tim mạch mạn tính phổ biến nhất trên phạm vi toàn cầu và được mệnh danh là "kẻ giết người thầm lặng". Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), số lượng người mắc tăng huyết áp trên toàn cầu ước tính tăng từ 972 triệu người năm 2000 lên 1,56 tỷ người vào năm 2025, chiếm khoảng 35% đến 40% tổng số các ca tử vong do bệnh tim mạch hàng năm. Tại Việt Nam, tỷ lệ tăng huyết áp ở người trưởng thành từ 25 tuổi trở lên chiếm khoảng 27%, trong khi ở nhóm người cao tuổi (từ 60 tuổi trở lên), tỷ lệ này gia tăng vượt bậc và thường vượt ngưỡng 50%.

Vấn đề nghiên cứu đặt ra tại huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng – một địa bàn nông thôn vùng Đồng bằng sông Cửu Long với thành phần dân cư đa dạng gồm người Kinh, Khmer và Hoa – là tỷ lệ người cao tuổi mắc bệnh tim mạch ngày càng cao nhưng nhận thức, thói quen sinh hoạt và mức độ tuân thủ điều trị còn nhiều hạn chế. Việc người bệnh thường xuyên quên uống thuốc, tự ý ngưng thuốc khi cảm thấy huyết áp ổn định hoặc duy trì chế độ ăn nhiều muối dẫn đến nguy cơ tai biến mạch máu não và suy tim rất lớn.

Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm:

1. Xác định tỷ lệ hiện mắc, phân bố mức độ và một số yếu tố liên quan đến bệnh tăng huyết áp ở người cao tuổi tại huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng giai đoạn 2020 - 2021.
2. Đánh giá tỷ lệ tuân thủ điều trị (dùng thuốc và không dùng thuốc), tỷ lệ kiểm soát huyết áp đạt mục tiêu và đo lường kết quả của mô hình can thiệp truyền thông giáo dục sức khỏe kết hợp bảng tự theo dõi huyết áp tại nhà trong thời gian 4 tháng.

Nghiên cứu được triển khai thực địa từ tháng 5/2020 đến tháng 10/2021 tại 3 địa bàn đại diện gồm xã Thuận Hưng, xã Mỹ Phước và thị trấn Huỳnh Hữu Nghĩa với cỡ mẫu khảo sát 800 người cao tuổi. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, đề tài cung cấp bộ dữ liệu thực chứng chuẩn xác cho ngành y tế địa phương, nâng cao tỷ lệ kiểm soát huyết áp mục tiêu (dưới 140/90 mmHg ở người lớn tuổi hoặc dưới 150/90 mmHg ở người rất cao tuổi), đồng thời đề xuất quy trình can thiệp chi phí thấp, khả thi để nhân rộng tại các trạm y tế tuyến cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng hướng dẫn chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp của Hội Tim mạch học Việt Nam (VNHA/VSH 2018), Quyết định phân độ tăng huyết áp của Bộ Y tế năm 2019 và khuyến cáo từ Ủy ban Liên hiệp Quốc gia về Phòng chống Tăng huyết áp Hoa Kỳ (JNC VII) cùng Hội Tim mạch Châu Âu (ESC/ESH). Các khái niệm cốt lõi bao gồm:

• Tăng huyết áp nguyên phát: Chiếm khoảng 90% trường hợp, xuất phát từ cơ chế tăng hoạt tính thần kinh giao cảm, tăng co thắt mạch máu do adrenaline/noradrenaline và sự kích hoạt hệ thống Renin - Angiotensin - Aldosterone (R-A-A).
• Tăng huyết áp thứ phát: Chiếm khoảng 10%, bắt nguồn từ các bệnh lý thận, u tủy thượng thận, hẹp eo động mạch chủ hoặc cường aldosteron.
• Tổn thương cơ quan đích: Biến chứng nguy hiểm tại tim (phì đại thất trái, nhồi máu cơ tim), não (nhồi máu não, xuất huyết não), thận (xơ hóa tiểu động mạch thận, suy thận mạn), và mắt (tổn thương đáy mắt giai đoạn I đến IV theo phân loại Keith - Wagener - Barker).

Để đo lường hành vi, nghiên cứu áp dụng hai thang đo chuẩn hóa quốc tế:

• Thang đo tuân thủ dùng thuốc Morisky 8 mục (MMAS-8): Công cụ có độ nhạy 0,81 và hệ số tin cậy nội tại Cronbach's Alpha từ 0,61 đến 0,90. Thang đo đánh giá chi tiết các rào cản hành vi như quên thuốc, tự ý giảm liều khi thấy khỏe hoặc dừng thuốc khi gặp tác dụng phụ; phân loại thành tuân thủ (0-2 điểm) và không tuân thủ (≥ 3 điểm).
• Khung tuân thủ điều trị không dùng thuốc của WHO: Đánh giá 6 hành vi lối sống bao gồm chế độ ăn giảm mặn (< 6g muối/ngày), tăng cường rau xanh và trái cây (> 5 ngày/tuần), kiểm soát thể trọng theo chuẩn BMI dành cho người châu Á (18,5 - 22,9 kg/m² theo chuẩn ASEAN), ngừng hoàn toàn thuốc lá, hạn chế rượu bia (< 1 ly chuẩn/ngày) và duy trì vận động thể lực vừa phải (≥ 30 phút/ngày, trên 3 ngày/tuần).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang có phân tích kết hợp nghiên cứu can thiệp cộng đồng một nhóm so sánh trước và sau (can thiệp không đối chứng) kéo dài 4 tháng.

Quy trình chọn mẫu và cỡ mẫu được thực hiện khoa học:

• Cỡ mẫu cho mục tiêu mô tả: Tính toán theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95% (Z = 1,96), tỷ lệ tham chiếu p = 0,544 và sai số tuyệt đối d = 0,05, cho ra kết quả 381,2 đối tượng (làm tròn 400). Nhằm hạn chế sai số do thiết kế chọn mẫu cụm nhiều giai đoạn, cỡ mẫu được nhân đôi với hệ số thiết kế (design effect = 2), đạt tổng cộng 800 người cao tuổi từ đủ 60 tuổi trở lên.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng kỹ thuật chọn mẫu cụm ngẫu nhiên phân tầng kết hợp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống có tính tỷ lệ dân số. Bốc thăm chọn 3 cụm gồm thị trấn Huỳnh Hữu Nghĩa (208 mẫu, chiếm 25,96%), xã Thuận Hưng (257 mẫu, chiếm 32,12%) và xã Mỹ Phước (335 mẫu, chiếm 41,92%). Khoảng cách mẫu hệ thống được xác định k = 6 dựa trên danh sách quản lý người cao tuổi tại trạm y tế.
• Cỡ mẫu cho can thiệp: Chọn mẫu toàn bộ 329 bệnh nhân được chẩn đoán tăng huyết áp (bao gồm ca mới phát hiện và ca đang quản lý) tham gia chương trình can thiệp giáo dục sức khỏe trực tiếp và sử dụng bảng phiên giải A3 tự theo dõi huyết áp tại nhà.
• Kỹ thuật thu thập và phân tích: Số liệu được thu thập qua bộ câu hỏi phỏng vấn trực tiếp chuẩn hóa, đo nhân trắc học (chiều cao bằng thước Leicester, cân nặng bằng cân điện tử ZT-120) và đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ đã kiểm chuẩn 2 lần liên tiếp cách nhau 2 phút. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm chuyên dụng, tính toán tỷ suất chênh (OR), khoảng tin cậy 95% (95% CI), kiểm định Chi-square ($\chi^2$) và kiểm định bắt cặp McNemar để so sánh hiệu quả trước và sau can thiệp với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hiện mắc và phân bố mức độ tăng huyết áp: Trong tổng số 800 người cao tuổi được khám sàng lọc tại huyện Mỹ Tú, ghi nhận 329 người mắc tăng huyết áp, tương ứng với tỷ lệ hiện mắc là 41,1%. Trong nhóm 329 bệnh nhân mắc bệnh, tỷ lệ tăng huyết áp độ 1 chiếm đa số với 52,6%, tăng huyết áp độ 2 chiếm 34,7% và tăng huyết áp độ 3 (mức độ nặng) chiếm 12,7%.

2. Các yếu tố liên quan có ý nghĩa thống kê:

   • Nhóm tuổi: Tỷ lệ mắc tăng huyết áp tăng dần theo độ tuổi, từ 34,2% ở nhóm 60-69 tuổi lên 46,8% ở nhóm 70-79 tuổi và đạt 58,1% ở nhóm từ 80 tuổi trở lên (p < 0,01; OR = 1,92).
   • Thể trạng và chỉ số khối cơ thể (BMI): Người có BMI ≥ 23 kg/m² (thừa cân, béo phì theo chuẩn ASEAN) có tỷ lệ mắc tăng huyết áp là 54,3%, cao hơn rõ rệt so với nhóm có BMI bình thường (35,1%) với OR = 2,18 (95% CI: 1,62 - 2,94).
   • Thói quen ăn mặn: Tỷ lệ tăng huyết áp ở nhóm có thói quen ăn mặn (tiêu thụ ≥ 6g muối/ngày hoặc thường xuyên dùng thêm nước chấm) đạt 51,4%, cao hơn đáng kể so với nhóm không ăn mặn (33,8%) với p < 0,001.
   • Lối sống tĩnh tại và hút thuốc: Người ít hoạt động thể lực (< 3 ngày/tuần) có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 1,75 lần so với người duy trì vận động đều đặn trên 30 phút mỗi ngày.

3. Mức độ tuân thủ điều trị ban đầu: Trước can thiệp, tỷ lệ bệnh nhân tuân thủ dùng thuốc theo thang đo Morisky-8 chỉ đạt 41,2% (135/329 người). Các lý do không tuân thủ phổ biến nhất là thường xuyên quên uống thuốc (48,3%), tự ý ngừng thuốc khi thấy huyết áp trở về bình thường (37,4%) và cảm thấy phiền toái khi phải dùng thuốc hàng ngày (31,6%). Tỷ lệ tuân thủ các biện pháp không dùng thuốc chỉ đạt 32,0% và tỷ lệ kiểm soát huyết áp đạt mục tiêu ban đầu chỉ ở mức 36,8%.

4. Hiệu quả sau 4 tháng can thiệp cộng đồng:

   • Tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc chung theo thang đo Morisky tăng vọt từ 41,2% lên 78,5% (p < 0,001).
   • Tỷ lệ tuân thủ điều trị không dùng thuốc (ăn giảm mặn, tăng rau xanh, tập thể dục) tăng từ 32,0% lên 68,4%.
   • Tỷ lệ kiểm soát huyết áp đạt đích an toàn (< 140/90 mmHg) tăng ấn tượng từ 36,8% trước can thiệp lên 72,3% sau can thiệp (p < 0,001).

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ hiện mắc tăng huyết áp 41,1% tại huyện Mỹ Tú phản ánh đúng thực trạng già hóa dân số và sự gia tăng của bệnh không lây nhiễm tại các vùng nông thôn Tây Nam Bộ. Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của các tác giả tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (dao động từ 38% đến 45%), nhưng thấp hơn mức 54,4% trong nghiên cứu tại một số đô thị lớn. Nguyên nhân chủ yếu do sự suy giảm tính đàn hồi của thành mạch máu ở người già, kết hợp với thói quen ẩm thực truyền thống miền Tây như dùng nhiều mắm, cá khô và thức ăn ướp mặn.

Sự chuyển biến vượt bậc về tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc (tăng thêm 37,3%) và tỷ lệ kiểm soát huyết áp (tăng thêm 35,5%) sau 4 tháng khẳng định tính hiệu quả của mô hình can thiệp kết hợp. Khi bác sĩ tuyến cơ sở tư vấn trực tiếp 1-1 theo bảng kiểm chuẩn hóa và người bệnh được trao công cụ trực quan là bảng phiên giải A3 tự theo dõi huyết áp tại nhà, người cao tuổi dễ dàng ghi nhớ lịch uống thuốc, nhận biết ngưỡng huyết áp nguy hiểm và duy trì động lực điều trị liên tục. Kết quả nghiên cứu tương thích với các can thiệp tương tự tại Đức (tỷ lệ kiểm soát đạt trên 70%) và cao hơn mức tuân thủ trung bình 60% ghi nhận tại một số quốc gia Nam Mỹ.

Trong phần trình bày dữ liệu, các mối liên quan giữa yếu tố nguy cơ và bệnh tăng huyết áp có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua các biểu đồ thanh ghép so sánh tỷ lệ theo nhóm tuổi và biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu phân bố độ tăng huyết áp. Đồng thời, sự thay đổi các chỉ số tuân thủ Morisky và đích kiểm soát huyết áp trước - sau can thiệp được tổng hợp qua bảng đối chiếu bắt cặp 2x2, giúp người đọc nhận diện rõ nét bước tiến vượt trội về mặt thống kê y học.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

1. Chuẩn hóa và duy trì quy trình tư vấn cá nhân tại Trạm Y tế xã:

   • Chủ thể thực hiện: Đội ngũ y bác sĩ, y sĩ tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Tú và các Trạm Y tế xã, thị trấn.
   • Hành động: Áp dụng bảng kiểm tư vấn lâm sàng 1-1 cho 100% bệnh nhân tăng huyết áp khi đến khám định kỳ; giải thích rõ nguyên tắc điều trị suốt đời và cơ chế tác dụng phụ.
   • Mục tiêu & Lộ trình: Duy trì tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc đạt trên 80% và tỷ lệ kiểm soát huyết áp trên 75% trong giai đoạn 2022 - 2024.

2. Nhân rộng công cụ Bảng phiên giải A3 tự theo dõi huyết áp tại nhà:

   • Chủ thể thực hiện: Trạm Y tế cơ sở phối hợp cùng Chi hội Người cao tuổi các ấp.
   • Hành động: Cấp phát miễn phí và hướng dẫn thân nhân người bệnh cách đo, ghi chép chỉ số huyết áp hàng tuần trên bảng A3 treo tường; định kỳ hàng tháng nhân viên y tế kiểm tra và đổi bảng mới.
   • Mục tiêu & Lộ trình: Đảm bảo 100% người bệnh tăng huyết áp quản lý ngoại trú sở hữu bảng theo dõi tại gia đình từ năm 2022.

3. Tổ chức mạng lưới truyền thông đồng đẳng và nhóm hỗ trợ người bệnh:

   • Chủ thể thực hiện: Hội Người cao tuổi, Hội Phụ nữ và mạng lưới cộng tác viên y tế ấp.
   • Hành động: Thành lập các câu lạc bộ sức khỏe người cao tuổi, sinh hoạt 1 lần/tháng; lồng ghép thông điệp giảm muối dưới 6g/ngày, bỏ hút thuốc và duy trì đi bộ 30 phút/ngày; triển khai mô hình "nhắc bạn uống thuốc" qua thăm hỏi trực tiếp hoặc gọi điện thoại.
   • Mục tiêu & Lộ trình: Nâng tỷ lệ tuân thủ lối sống lành mạnh lên trên 70% trong vòng 12 tháng triển khai.

4. Tăng cường quản lý bệnh không lây nhiễm theo nguyên lý y học gia đình:

   • Chủ thể thực hiện: Phòng Nghiệp vụ Y - Trung tâm Y tế huyện Mỹ Tú.
   • Hành động: Thiết lập hồ sơ bệnh án điện tử quản lý sức khỏe liên thông; cung ứng đầy đủ, đa dạng các nhóm thuốc hạ áp thiết yếu (ức chế men chuyển, chẹn kênh canxi, lợi tiểu) tại trạm y tế theo danh mục Bảo hiểm Y tế.
   • Mục tiêu & Lộ trình: Giảm tỷ lệ biến chứng tim mạch và đột quỵ do tăng huyết áp tại cộng đồng xuống dưới 5% mỗi năm trong giai đoạn 2022 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu có giá trị thực tiễn và tính ứng dụng cao đối với 4 nhóm đối tượng chính:

1. Lãnh đạo và Cán bộ Quản lý Y tế (Sở Y tế, Trung tâm Y tế tuyến huyện):

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để hoạch định chính sách, phân bổ ngân sách y tế dự phòng và xây dựng chiến lược quản lý bệnh không lây nhiễm bền vững tại địa phương.
   • Tình huống sử dụng: Xây dựng kế hoạch can thiệp phòng chống tăng huyết áp và đái tháo đường cấp huyện/tỉnh theo định hướng của Bộ Y tế.

2. Bác sĩ, Y sĩ, Điều dưỡng tại Trạm Y tế xã, thị trấn:

   • Lợi ích: Tiếp cận trực tiếp bộ công cụ bảng kiểm tư vấn người bệnh và bảng hướng dẫn tự theo dõi huyết áp A3 đã được chứng minh hiệu quả lâm sàng.
   • Tình huống sử dụng: Áp dụng trực tiếp vào quy trình khám chữa bệnh ngoại trú và tư vấn giáo dục sức khỏe hàng ngày cho bệnh nhân tim mạch cao tuổi.

3. Học viên Sau đại học, Nghiên cứu sinh ngành Y tế Công cộng và Y học Gia đình:

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp luận chuẩn xác về thiết kế nghiên cứu can thiệp cộng đồng trước - sau, kỹ thuật chọn mẫu cụm nhiều giai đoạn có hiệu ứng thiết kế và cách xử lý thang đo Morisky-8.
   • Tình huống sử dụng: Trích dẫn tài liệu tổng quan, kế thừa phương pháp nghiên cứu và phát triển các đề tài luận văn chuyên khoa cấp II, thạc sĩ y học.

4. Cán bộ Hội Người cao tuổi và Tổ chức Xã hội - Đoàn thể:

   • Lợi ích: Hiểu rõ đặc điểm tâm sinh lý, rào cản tuân thủ điều trị của hội viên để thiết kế các chương trình chăm sóc sức khỏe phù hợp.
   • Tình huống sử dụng: Triển khai các buổi sinh hoạt chuyên đề, xây dựng phong trào thể dục dưỡng sinh và hỗ trợ hội viên lớn tuổi sống vui khỏe.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ hiện mắc tăng huyết áp ở người cao tuổi tại huyện Mỹ Tú là bao nhiêu?

Theo kết quả khảo sát trên 800 người từ 60 tuổi trở lên tại huyện Mỹ Tú giai đoạn 2020 - 2021, tỷ lệ hiện mắc tăng huyết áp là 41,1% (tương ứng 329 người). Tỷ lệ này gia tăng rõ rệt theo từng nhóm tuổi, cao nhất ở nhóm trên 80 tuổi (58,1%) và tập trung phần lớn ở tăng huyết áp độ 1 và độ 2.

2. Thang đo Morisky 8 mục (MMAS-8) đánh giá sự tuân thủ điều trị dựa trên tiêu chí nào?

Thang đo MMAS-8 đánh giá 8 khía cạnh hành vi dùng thuốc thực tế như: tần suất quên uống thuốc, tự ý bỏ thuốc khi thấy khỏe hoặc khi đi du lịch, cảm giác phiền toái vì lịch uống thuốc. Tổng điểm được phân loại thành có tuân thủ (0-2 điểm) và không tuân thủ (từ 3 điểm trở lên), giúp nhận diện chính xác nguyên nhân bỏ thuốc.

3. Mô hình can thiệp bằng Bảng theo dõi A3 tại nhà mang lại kết quả thực tế ra sao?

Sau 4 tháng áp dụng bảng phiên giải A3 kết hợp tư vấn cá nhân, tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc của 329 bệnh nhân đã tăng từ 41,2% lên 78,5%, tỷ lệ thực hiện lối sống lành mạnh tăng từ 32,0% lên 68,4% và tỷ lệ người bệnh kiểm soát được huyết áp dưới mức 140/90 mmHg tăng từ 36,8% lên 72,3% (p < 0,001).

4. Những yếu tố nguy cơ nào liên quan mật thiết nhất đến tăng huyết áp trong nghiên cứu?

Nghiên cứu xác định 4 yếu tố nguy cơ hàng đầu có ý nghĩa thống kê gồm: tuổi cao từ 70 tuổi trở lên (OR = 1,92), thể trạng thừa cân/béo phì với BMI ≥ 23 kg/m² (OR = 2,18), thói quen ăn mặn tiêu thụ trên 6g muối mỗi ngày và lối sống tĩnh tại ít vận động thể lực dưới 3 ngày mỗi tuần.

5. Tại sao người cao tuổi tại cộng đồng thường tự ý ngừng thuốc hạ áp?

Khoảng 37,4% người bệnh tự ý bỏ thuốc vì nhận thức sai lầm rằng tăng huyết áp chỉ cần điều trị khi xuất hiện triệu chứng nhức đầu, chóng mặt; khi huyết áp đo được ở mức bình thường thì ngưng thuốc. Ngoài ra, sự suy giảm trí nhớ ở người già (48,3% quên uống) và lo ngại tác dụng phụ cũng là những rào cản phổ biến.

Kết luận

• Tỷ lệ hiện mắc tăng huyết áp ở người cao tuổi tại huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng năm 2020 - 2021 ở mức cao với 41,1%, trong đó tăng huyết áp độ 1 và độ 2 chiếm tỷ trọng áp đảo 87,3%.
• Tuổi tác cao, thừa cân béo phì (BMI ≥ 23 kg/m²), thói quen ăn mặn và lối sống ít vận động là những yếu tố nguy cơ chính làm gia tăng tỷ lệ mắc bệnh tại địa phương.
• Trước can thiệp, tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc (41,2%) và kiểm soát huyết áp (36,8%) còn rất thấp, chủ yếu do rào cản quên thuốc và tự ý dừng điều trị khi thấy cơ thể ổn định.
• Mô hình can thiệp 4 tháng kết hợp tư vấn lâm sàng 1-1 và bảng theo dõi huyết áp A3 tại nhà đã tạo ra bước đột phá, nâng tỷ lệ tuân thủ thuốc lên 78,5% và kiểm soát huyết áp đạt 72,3%.
• Trong lộ trình tiếp theo, ngành y tế cơ sở cần khẩn trương nhân rộng mô hình bảng kiểm tư vấn và bảng A3 ra toàn bộ 8 xã của huyện Mỹ Tú, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng hồ sơ quản lý sức khỏe điện tử cho người cao tuổi.

Quý bạn đọc, nghiên cứu sinh và cán bộ y tế quan tâm có thể khai thác toàn văn luận văn chuyên khoa cấp II để ứng dụng các bảng kiểm tư vấn lâm sàng và khung phương pháp luận vào công tác chăm sóc sức khỏe tim mạch ban đầu cho cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về tăng huyết áp Tăng huyết áp là một bệnh lý phổ biến trên thế giới. Tỷ lệ chung của bệnh tăng theo tuổi, khoảng trên 50% những người trên 65 tuổi. Tỷ lệ mắc bệnh tăng huyết áp trên thế giới ngày càng gia tăng và hiện tại đang ở mức rất cao, đặc biệt ở các nước đang phát triển.

Có thể xem THA là kẻ giết người thầm lặng [49]. Đây là một bệnh lý mạn tính, triệu chứng của bệnh thường diễn tiến âm thầm làm ảnh hưởng đến sức khỏe, sức lao động là chất lượng cuộc sống của bệnh nhân THA [10]. Định nghĩa tăng huyết áp Theo khuyến cáo của Hội tim mạch học Việt Nam về chẩn đoán, điều trị, dự phòng THA năm 2018 chẩn đoán THA [19], [20], [32]. Theo Tổ chức Y tế thế giới: Một người lớn được gọi là THA khi HA tối đa, HA tâm thu (HATT) > 140 mmHg và/hoặc HA tối thiểu, HA tâm trương (HATTr) > 90 mmHg hoặc đang điều trị thuốc hạ áp hàng ngày hoặc có ít nhất 2 lần được bác sỹ chẩn đoán là THA [19].

Đây không phải tình trạng bệnh lý độc lập mà là một rối loạn với nhiều nguyên nhân, các triệu chứng đa dạng, đáp ứng với điều trị cũng rất khác nhau. THA cũng là yếu tố nguy cơ của nhiều bệnh tim mạch khác như: tai biến mạch máu não, bệnh mạch vành. Phân loại tăng huyết áp Phân loại THA có nhiều thay đổi trong những năm gần đây. Theo Hội tim mạch quốc gia Việt Nam (2018) chia lại THA làm 3 độ [34], [54].

Chia độ tăng huyết áp theo Bộ Y tế (2019) Huyết áp (mmHg) Phân độ THA Tâm thu Tâm trương THA độ I 140-159 90-99 THA độ II 160-179 100-109 THA độ III >180 >110 "Nguồn Bộ Y tế (2019) [8]”. Định nghĩa và phân loại Tăng huyết áp ở phòng khám (mmHg) theo ESH và ESC Phân loai HA tâm thu HA tâm trương HA tối ưu <120 và <80 HA bình thường 120-129 và/hoặc 80-84 HA bình thường cao 130-139 và/hoặc 85-89 THA độ 1 140-159 và/hoặc 90-99 THA độ 2 160-179 và/hoặc 100-109 THA độ 3 >180 và/hoặc >110 THA tâm thu đơn độc >140 và <90 “Nguồn khuyến cáo ESC/ESH và VNHA/VSH 2018 [19]”. Theo hướng dẫn của tài liệu Đại Hội tim mạch toàn quốc lần 16/2018, hội tim mạch học quốc gia Việt Namthì cách phân loại THA vẫn không thay đổi so với các hướng dẫn cách phân loại huyết áp 2003 và 2007 [31]. Cơ chế bệnh sinh bệnh Tăng huyết áp Cơ chế bệnh sinh gồm THA nguyên phát và THA thứ phát.

Tăng huyết áp nguyên phát THA nguyên phát chiếm tới 90% các trường hợp, cơ chế bệnh sinh đến nay chưa được rõ ràng, người ta cho rằng một số yếu tố sau đây có thể gây THA: - Tăng hoạt động thần kinh giao cảm sẽ làm tim ở trạng thái tăng động do tăng hoạt động của tim dẫn đến tăng cung lượng và tăng tần số tim. Toàn bộ hệ thống động mạch ngoại vi và động mạch thận bị co thắt, làm tăng sức cản ngoại vi để lại hậu quả cuối cùng là THA động mạch. - Tác dụng co mạch của adrenalin và noradrenalin: hai chất này do tuỷ thượng thận bài tiết ra, khi hệ giao cảm bị kích thích. Adrenalin có tác dụng co mạch dưới da nhưng lại làm giãn mạch vành, mạch não, mạch cơ vân nên chỉ làm THA tối đa.

Noradrenalin làm co mạch toàn thân nên làm tăng cả HA tối đa và HA tối thiểu. Tăng huyết áp thứ phát Bệnh nhân THA có nguyên nhân rõ ràng như: - Bệnh thận ở nhu mô thận đều có thể gây THA thứ phát. Cơ chế gây THA do thận liên quan đến thể tích lòng mạch hoặc tăng hoạt động renin – angiotensin.