Luận văn thạc sĩ về tội vi phạm quy định sử dụng lao động trẻ em trong luật hình sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích tội vi phạm quy định sử dụng lao động trẻ em trong luật hình sự Việt Nam, nêu rõ thực trạng và giải pháp.

• Tác giả: Trần Đức Thắng
• Người hướng dẫn: GS. Lê Văn Cảm
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình sự
• Đề tài: Tội Vi Phạm Các Quy Định Về Sử Dụng Lao Động Trẻ Em Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ SỬ DỤNG LAO ĐỘNG TRẺ EM TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm trẻ em và lao động trẻ em
• 1.2. Khái niệm trẻ em
• 1.3. Khái niệm lao động trẻ em
• 1.4. Đặc điểm của người lao động chưa thành niên
• 1.5. Phân loại người lao động chưa thành niên
• 1.6. Các tố ảnh hưởng đến lao động trẻ em
• 1.7. Các quan niệm truyền thống
• 1.8. Sự phát triển kinh tế
• 1.9. Giáo dục và các yếu tố khác
• 1.10. Vai trò của pháp luật lao động đối với việc bảo vệ lao động trẻ em
• 1.10.1. Pháp luật lao động là hành lang pháp lý vững chắc bảo vệ trẻ em trong quan hệ lao động
• 1.10.2. Pháp luật lao động tạo sự công bằng trong việc bảo vệ lao động trẻ em
• 1.10.3. Pháp luật lao động hình thành ý thức xã hội về việc bảo vệ lao động trẻ em
• 2. CHƯƠNG 2: TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ LAO ĐỘNG TRẺ EM TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 1999 VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Những dấu hiệu pháp lý đặc trưng của tội vi phạm quy định về sử dụng lao động trẻ em trong Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 1999
• 2.2. Khách thể của tội vi phạm quy định về sử dụng lao động trẻ em
• 2.3. Mặt khách quan của tội phạm
• 2.4. Chủ thể của tội phạm
• 2.5. Mặt chủ quan của tội phạm
• 2.6. Hình phạt đối với tội sử dụng lao động trẻ em trong Bộ luật Hình sự năm 1999
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA VIỆC ÁP DỤNG NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG TRẺ EM
• 3.1. Yêu cầu hoàn thiện các quy định của pháp luật Hình sự về lao động trẻ em
• 3.2. Khắc phục những nhược điểm còn tồn tại trong hệ thống pháp luật lao động
• 3.3. Bảo đảm phù hợp với các nguyên tắc điều chỉnh pháp luật về người lao động chưa thành niên
• 3.4. Đảm bảo phù hợp với điều kiện kinh tế, xã hội ở Việt Nam
• 3.5. Bảo đảm phù hợp với điều kiện hội nhập quốc tế
• 3.6. Các giải pháp nâng cao hiệu quả việc áp dụng những quy định của pháp luật hình sự về tội vi phạm các quy định về sử dụng lao động trẻ em
• 3.6.1. Các biện pháp liên quan đến hoạt động tuyên truyền trong cộng đồng về phòng, chống tội vi phạm các quy định về sử dụng lao động trẻ em
• 3.6.2. Các biện pháp thuộc về hoạt động quản lý nhà nước có liên quan
• 3.6.3. Các biện pháp liên quan đến nạn nhân của tội phạm
• 3.6.4. Các biện pháp liên quan đến hoạt động đấu tranh chống tội vi phạm các quy định về sử dụng lao động trẻ em
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội vi phạm quy định sử dụng lao động trẻ em

Nghiên cứu về tội vi phạm quy định sử dụng lao động trẻ em trong luật hình sự Việt Nam là một vấn đề cấp thiết. Tình hình lao động trẻ em tại Việt Nam đang diễn ra phức tạp, với nhiều trẻ em tham gia vào các hình thức lao động không an toàn. Theo thống kê, hàng triệu trẻ em đang phải làm việc trong điều kiện không đảm bảo, ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của các em. Luật hình sự Việt Nam đã có những quy định nhằm bảo vệ quyền lợi của trẻ em, nhưng thực tế vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực thi các quy định này.

1.1. Khái niệm trẻ em và lao động trẻ em trong pháp luật

Khái niệm trẻ em được xác định theo độ tuổi, thường là dưới 18 tuổi. Lao động trẻ em là hoạt động lao động do trẻ em thực hiện, có thể gây hại đến sự phát triển của trẻ. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), lao động trẻ em bao gồm những công việc nặng nhọc, độc hại, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

1.2. Tình hình lao động trẻ em tại Việt Nam

Tình hình lao động trẻ em tại Việt Nam vẫn còn nghiêm trọng. Theo thống kê, hàng triệu trẻ em tham gia vào các hoạt động lao động, chủ yếu trong lĩnh vực nông nghiệp và dịch vụ. Nhiều trẻ em làm việc trong điều kiện không an toàn, ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của các em. Các yếu tố như nghèo đói, gia tăng dân số và đô thị hóa là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

II. Vấn đề và thách thức trong việc bảo vệ trẻ em khỏi lao động trẻ em

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật nhằm bảo vệ trẻ em, nhưng việc thực thi các quy định này gặp nhiều khó khăn. Các chủ sử dụng lao động thường chọn lao động trẻ em vì chi phí thấp và dễ quản lý. Điều này dẫn đến việc trẻ em phải làm việc trong điều kiện không an toàn và không có thời gian cho việc học tập. Hệ thống pháp luật hiện hành cần được cải thiện để bảo vệ quyền lợi của trẻ em một cách hiệu quả hơn.

2.1. Những khó khăn trong việc thực thi pháp luật

Việc thực thi các quy định về bảo vệ trẻ em gặp nhiều khó khăn do thiếu sự giám sát và quản lý từ các cơ quan chức năng. Nhiều trường hợp vi phạm quy định về lao động trẻ em không được xử lý kịp thời, dẫn đến tình trạng trẻ em tiếp tục bị bóc lột.

2.2. Tác động của lao động trẻ em đến sự phát triển của trẻ

Lao động trẻ em không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn tác động tiêu cực đến sự phát triển tâm lý và xã hội của trẻ. Trẻ em làm việc quá sức thường không có thời gian cho việc học tập và vui chơi, dẫn đến sự phát triển không toàn diện.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ trẻ em

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ trẻ em khỏi lao động trẻ em, cần có những giải pháp đồng bộ từ cả phía nhà nước và xã hội. Các biện pháp tuyên truyền, giáo dục cộng đồng về quyền trẻ em và các quy định pháp luật là rất cần thiết. Đồng thời, cần tăng cường sự giám sát và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định về lao động trẻ em.

3.1. Tuyên truyền và giáo dục về quyền trẻ em

Tuyên truyền về quyền trẻ em và các quy định pháp luật liên quan đến lao động trẻ em là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục cần được triển khai rộng rãi để nâng cao nhận thức của cộng đồng về vấn đề này.

3.2. Tăng cường giám sát và xử lý vi phạm

Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc giám sát và xử lý các trường hợp vi phạm quy định về lao động trẻ em. Việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm sẽ tạo ra rào cản cho các chủ sử dụng lao động không tuân thủ pháp luật.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về lao động trẻ em

Nghiên cứu về tội vi phạm quy định sử dụng lao động trẻ em đã chỉ ra nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các quy định pháp luật hiện hành còn nhiều hạn chế. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm bảo vệ quyền lợi của trẻ em trong lao động.

4.1. Kết quả nghiên cứu về tình hình lao động trẻ em

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng tình hình lao động trẻ em tại Việt Nam vẫn còn nghiêm trọng, với nhiều trẻ em làm việc trong điều kiện không an toàn. Cần có các nghiên cứu định kỳ để theo dõi và đánh giá tình hình này.

4.2. Các mô hình bảo vệ trẻ em khỏi lao động trẻ em

Một số mô hình bảo vệ trẻ em khỏi lao động trẻ em đã được triển khai thành công tại một số địa phương. Các mô hình này cần được nhân rộng và áp dụng rộng rãi để bảo vệ quyền lợi của trẻ em.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về lao động trẻ em

Nghiên cứu về tội vi phạm quy định sử dụng lao động trẻ em trong luật hình sự Việt Nam cần được tiếp tục thực hiện để tìm ra các giải pháp hiệu quả hơn. Tương lai của trẻ em phụ thuộc vào việc bảo vệ quyền lợi của các em trong lao động. Cần có sự chung tay của toàn xã hội để giải quyết vấn đề này.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ trẻ em

Bảo vệ trẻ em khỏi lao động trẻ em không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần có ý thức và hành động để bảo vệ quyền lợi của trẻ em.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu và chính sách

Cần có những nghiên cứu sâu hơn về lao động trẻ em và các chính sách phù hợp để bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Các chính sách này cần được xây dựng dựa trên thực tiễn và nhu cầu của trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ SỬ DỤNG LAO ĐỘNG TRẺ EM TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm trẻ em và lao động trẻ em 1.1 Khái niệm trẻ em Trong khoa học, trẻ em được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau tuỳ theo góc độ tiếp cận của từng khoa học cụ thể. Trong triết học, trẻ em được xem xét trong mối quan hệ biện chứng với sự phát triển xã hội. Con người sáng tạo ra lịch sử và trẻ em là con đẻ của thời đại, của xã hội.

Trong mọi thời đại, tương lai của một quốc gia, dân tộc đều tuỳ thuộc vào việc chăm sóc, bảo vệ và giáo dục trẻ em. Trong xã hội học, xác định trẻ em là người có vị thế, vai trò xã hội khác với người lớn. Điều này thể hiện ở chỗ trẻ em được xã hội quan tâm tạo điều kiện sinh thành, bảo vệ, nuôi dưỡng, chăm sóc để phát triển thành người lớn. Trẻ em là người chưa đạt tới sự trưởng thành về thể chất cũng như về tinh thần để được coi là người lớn.

Trong tâm lý học, khái niệm "Trẻ em" được dùng để chỉ giai đoạn đầu của sự phát triển tâm lý - nhân cách con người. Các nhà tâm lý học rất quan tâm nghiên cứu sự phát triển tâm lý của trẻ em trong độ tuổi từ lúc lọt lòng đến tuổi dậy thì [9] Dưới khía cạnh pháp lý, khái niệm trẻ em thường được tiếp cận theo “độ tuổi”. Điều đó có nghĩa là một cá nhân có thể được coi là người lớn hay trẻ em phụ thuộc vào năm sinh của người đó tại thời điểm xác định. Độ tuổi trẻ em được xác định tuỳ theo mỗi quốc gia, mỗi nền văn hoá - xã hội cụ thể.

Các tổ chức của Liên hợp quốc, như Quỹ dân số (UNFPA), tổ chức lao động quốc tế (ILO), tổ chức giáo dục, khoa học và văn hoá (UNESSCO) xác định 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trẻ em là người dưới 18 tuổi. Điều 1 Công ước quốc tế về quyền trẻ em năm 1989 xác định “Trong phạm vi của Công ước này, trẻ em có nghĩa là người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật pháp áp dụng với trẻ em đó quy định tuổi thành niên sớm hơn”. Điều 2 Công ước số 182 của Tổ chức lao động quốc tế ban hành năm 1999 (Việt Nam gia nhập ngày 19/12/2000) cũng quy định “Trong Công ước này, thuật ngữ „trẻ em‟ sẽ áp dụng cho tất cả những người dưới 18 tuổi” Vấn đề trẻ em trên thế giới đang được cộng đồng nhân loại quan tâm ngày càng nhiều hơn trong vài thập kỷ qua. Đã có những cam kết cấp toàn cầu và những cố gắng bước đầu được thực hiện để đem lại cho trẻ em một tương lai tốt đẹp hơn.

Tuy nhiên, để đưa ra một khái niệm hoàn chỉnh về trẻ em lại là một điều không đơn giản, bởi hệ thống chính trị, nền văn hoá và hoàn cảnh sống của các quốc gia khác nhau, nên khái niệm trẻ em ở mỗi quốc gia cũng được hiểu không giống nhau. Chính vì thế, Công ước quốc tế về quyền trẻ em năm 1989 chỉ đưa ra ngưỡng độ tuổi cao nhất là 18 tuổi để xác định tuổi của trẻ em: “Trẻ em là những người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật pháp áp dụng với trẻ em đó quy định tuổi trưởng thành niên sớm hơn”. Hay trong Điều 2 Công ước số 182 về loại bỏ những hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất (gọi tắt là Công ước số 182) cũng có quy định: “Vì mục đích của Công ước này, thuật ngữ “trẻ em” sẽ được áp dụng cho tất cả những ai dưới 18 tuổi”[9] Việt Nam là quốc gia đầu tiên của Châu Á và là quốc gia thứ 2 trên thế giới tham gia Công ước quốc tế về quyền trẻ em vào năm 1990. Theo đó, Điều 1 Luật bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em 2004 đã quy định: “Trẻ em quy định trong Luật này là công dân Việt Nam dưới mười sáu tuổi”.

Khái niệm lao động trẻ em Muốn xác định chính xác khái niệm lao động trẻ em, theo tôi, phải làm rõ khái niệm “lao động”. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo từ điển tiếng việt thông dụng thì “Lao động là hoạt động tạo ra sản phẩm vật chất hay tinh thần” Lao động là hiện tượng xã hội nảy sinh, biến đổi và phát triển trong hoàn cảnh lịch sử, kinh tế, xã hội cụ thể. Qua nghiên cứu, chúng tôi định nghĩa khái niệm lao động như sau: Lao động là hoạt động có ý chí, có mục đích của con người tác động vào thế giới xung quanh để tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần nhằm thoả mãn nhu cầu ngày càng đa dạng của mình. Đặc điểm cơ bản, quan trọng nhất của lao động là tính tích cực và tính mục đích của hoạt động chế tạo, sử dụng các công cụ, phương tiện để thực hiện các chức năng nhất định.

Lao động có chức năng cơ bản là tạo ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu vật chất và nhu cầu tinh thần của sự phát triển cá nhân và xã hội. Quá trình lao động là con đường, là cơ chế và là nhân tố quyết định sự phát triển nhân cách của chủ thể lao động. Từ khái niệm trẻ em và khái niệm lao động như trên, chúng ta có thể xây dựng khái niệm lao động trẻ em. Đây là khái niệm có nội dung rộng lớn và phức tạp vì được ghép lại từ hai khái niệm "lao động" và "trẻ em".

Căn cứ vào định nghĩa trẻ em và định nghĩa lao động ở trên ra có thể xác định Lao động trẻ em là lao động do trẻ em thực hiện. Còn trẻ em là người như thế nào thì được xác định theo độ tuổi, mà độ tuổi này lại phụ thuộc vào quy định pháp luật của từng quốc gia khác nhau [9] Theo quan điểm của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) thì khái niệm Lao động trẻ em đòi hỏi ngoài góc độ độ tuổi, còn phải tiếp cận từ góc độ tính chất công việc mà chủ thể phải làm: - Về độ tuổi ILO cho rằng trẻ em là người dưới 18 tuổi; - Về tính chất công việc, lao động trẻ em bao gồm những công việc có ảnh hưởng tiêu cực tới sự phát triển toàn diện của trẻ em. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Với cách lập luận như trên, ILO cho rằng “Lao động trẻ em là thuật ngữ chỉ tình trạng trẻ em (những người dưới 18 tuổi) phải trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia làm những công việc nặng nhọc, độc hại hay nguy hiểm, ảnh hưởng xấu đến sự phát triển về thể lực, trí tuệ, tinh thần, đạo đức và xã hội của trẻ; hoặc phải làm việc quá nhiều hay ở độ tuổi quá nhỏ, khiến các em không có thời gian cần thiết để học tập và vui chơi” Cũng theo ILO, bên cạnh khái niệm lao động trẻ em, còn có khái niệm “Trẻ em tham gia làm việc”: Đây là khái niệm đề cập đến những trẻ em làm các công việc có thể chấp nhận được, bao gồm các hoạt động không làm hại tới, và có thể góp phần vào sự phát triển lành mạnh của trẻ, những công việc này mở ra những cơ hội trong cuộc sống và tạo cho trẻ những kinh nghiệm mới mẻ. Thực tế cho thấy, hoạt động lao động (không mang tính bóc lột) đóng vai trò quan trọng đối với chính sự phát triển toàn diện và hài hoà nhân cách của trẻ.

Giáo dục học, tâm lý học và các khoa học có liên quan đều chỉ ra rằng lao động được tổ chức một cách khoa học, phù hợp với đặc điểm của lứa tuổi là con đường, là cơ chế và là nhân tố phát triển thể chất, năng lực tư duy và đời sống tình cảm của trẻ em. Chủ tịch Hồ chí Minh đã từng căn dặn “Tuổi nhỏ làm việc nhỏ, tuỳ theo sức của mình”. Trẻ em tham gia làm việc có sự khác biệt so với lao động trẻ em Trẻ em tham gia làm việc Lao động trẻ em (child labour) (child work) Công việc phù hợp với độ tuổi, khả Công việc quá sức, quá nặng nhọc năng, thể chất và trí tuệ của trẻ em đối với tuổi và khả năng của trẻ Được người lớn chăm sóc và chịu trách Trẻ em lao động dưới sự giám sát nhiệm giám sát của những người lớn lạm dụng Thời gian làm việc hạn chế, không Làm việc nhiều giờ, trẻ em bị hạn 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cản trở trẻ em đến trường, vui chơi và chế hoặc không có thời gian đi học, nghỉ ngơi vui chơi và nghỉ ngơi Nơi làm việc an toàn và có môi trường Nơi làm việc độc hại đến sức khoẻ bạn bè thân thiết, không độc hại tới sức và cuộc sống của trẻ em khoẻ và cuộc sống của trẻ em Môi trường làm việc góp phần nuôi Trẻ em dễ bị lạm dụng về tinh thần, dưỡng và phát triển thể chất, tình cảm, thể chất và tình dục trí tuệ và tinh thần của trẻ em Trẻ em làm việc tự nguyện để tham gia Hoàn cảnh bắt buộc trách nhiệm trong việc duy trì công việc và phát triển sản xuất của gia đình, tăng thu nhập gia đình Trẻ em được bù đắp về tinh thần và Trẻ em bị hạn chế hoặc không được thể chất khuyến khích về tinh thần và vật chất Công việc của trẻ là một phương tiện Công việc của trẻ có ảnh hưởng rèn luyện sức khoẻ, phẩm chất đạo đức nghiêm trọng tới sức khoẻ và sự cho trẻ phát triển của trẻ Nguồn: Cục Việc làm, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội Pháp luật quốc tế, chủ yếu là các Công ước của Tổ chức lao động quốc tế, không sử dụng thuật ngữ “người lao động chưa thành niên” mà chỉ sử dụng thuật ngữ “lao động trẻ em”. Từ khi được thành lập năm 1919 đến nay, Tổ chức lao động quốc tế đã thông qua gần 200 Công ước, với gần 30 Công ước đề cập đến vấn đề lao động trẻ em, trong đó có hai Công ước cơ bản đề cập trực tiếp và mang tính bao quát (so với các công ước trước đó) về vấn đề lao động trẻ em là Công ước số 138 về độ tuổi lao động tối thiểu (1973) và Công ước số 182 về cấm và hành động ngay lập tức để xoá bỏ những hình 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thức lao động trẻ em tồi tệ nhất (1999).

Hai công ước này không trực tiếp đưa ra khái niệm “lao động trẻ em”, nhưng Điều 2 Công ước số 182 đã gián tiếp đưa ra khái niệm về trẻ em, đó là những người dưới 18 tuổi.