Luận văn thạc sĩ về tội vi phạm quy định sử dụng lao động trẻ em trong luật hình sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích tội vi phạm quy định sử dụng lao động trẻ em trong luật hình sự Việt Nam, nêu rõ thực trạng và giải pháp.

• Tác giả: Trần Đức Thắng
• Người hướng dẫn: GS. Lê Văn Cảm
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình sự
• Đề tài: Tội Vi Phạm Các Quy Định Về Sử Dụng Lao Động Trẻ Em Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ SỬ DỤNG LAO ĐỘNG TRẺ EM TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm trẻ em và lao động trẻ em
• 1.2. Khái niệm trẻ em
• 1.3. Khái niệm lao động trẻ em
• 1.4. Đặc điểm của người lao động chưa thành niên
• 1.5. Phân loại người lao động chưa thành niên
• 1.6. Các tố ảnh hưởng đến lao động trẻ em
• 1.7. Các quan niệm truyền thống
• 1.8. Sự phát triển kinh tế
• 1.9. Giáo dục và các yếu tố khác
• 1.10. Vai trò của pháp luật lao động đối với việc bảo vệ lao động trẻ em
• 1.10.1. Pháp luật lao động là hành lang pháp lý vững chắc bảo vệ trẻ em trong quan hệ lao động
• 1.10.2. Pháp luật lao động tạo sự công bằng trong việc bảo vệ lao động trẻ em
• 1.10.3. Pháp luật lao động hình thành ý thức xã hội về việc bảo vệ lao động trẻ em
• 2. CHƯƠNG 2: TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ LAO ĐỘNG TRẺ EM TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 1999 VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Những dấu hiệu pháp lý đặc trưng của tội vi phạm quy định về sử dụng lao động trẻ em trong Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 1999
• 2.2. Khách thể của tội vi phạm quy định về sử dụng lao động trẻ em
• 2.3. Mặt khách quan của tội phạm
• 2.4. Chủ thể của tội phạm
• 2.5. Mặt chủ quan của tội phạm
• 2.6. Hình phạt đối với tội sử dụng lao động trẻ em trong Bộ luật Hình sự năm 1999
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA VIỆC ÁP DỤNG NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG TRẺ EM
• 3.1. Yêu cầu hoàn thiện các quy định của pháp luật Hình sự về lao động trẻ em
• 3.2. Khắc phục những nhược điểm còn tồn tại trong hệ thống pháp luật lao động
• 3.3. Bảo đảm phù hợp với các nguyên tắc điều chỉnh pháp luật về người lao động chưa thành niên
• 3.4. Đảm bảo phù hợp với điều kiện kinh tế, xã hội ở Việt Nam
• 3.5. Bảo đảm phù hợp với điều kiện hội nhập quốc tế
• 3.6. Các giải pháp nâng cao hiệu quả việc áp dụng những quy định của pháp luật hình sự về tội vi phạm các quy định về sử dụng lao động trẻ em
• 3.6.1. Các biện pháp liên quan đến hoạt động tuyên truyền trong cộng đồng về phòng, chống tội vi phạm các quy định về sử dụng lao động trẻ em
• 3.6.2. Các biện pháp thuộc về hoạt động quản lý nhà nước có liên quan
• 3.6.3. Các biện pháp liên quan đến nạn nhân của tội phạm
• 3.6.4. Các biện pháp liên quan đến hoạt động đấu tranh chống tội vi phạm các quy định về sử dụng lao động trẻ em
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội vi phạm quy định sử dụng lao động trẻ em

Nghiên cứu về tội vi phạm quy định sử dụng lao động trẻ em trong luật hình sự Việt Nam là một vấn đề cấp thiết. Tình hình lao động trẻ em tại Việt Nam đang diễn ra phức tạp, với nhiều trẻ em tham gia vào các hình thức lao động không an toàn. Theo thống kê, hàng triệu trẻ em đang phải làm việc trong điều kiện không đảm bảo, ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của các em. Luật hình sự Việt Nam đã có những quy định nhằm bảo vệ quyền lợi của trẻ em, nhưng thực tế vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực thi các quy định này.

1.1. Khái niệm trẻ em và lao động trẻ em trong pháp luật

Khái niệm trẻ em được xác định theo độ tuổi, thường là dưới 18 tuổi. Lao động trẻ em là hoạt động lao động do trẻ em thực hiện, có thể gây hại đến sự phát triển của trẻ. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), lao động trẻ em bao gồm những công việc nặng nhọc, độc hại, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

1.2. Tình hình lao động trẻ em tại Việt Nam

Tình hình lao động trẻ em tại Việt Nam vẫn còn nghiêm trọng. Theo thống kê, hàng triệu trẻ em tham gia vào các hoạt động lao động, chủ yếu trong lĩnh vực nông nghiệp và dịch vụ. Nhiều trẻ em làm việc trong điều kiện không an toàn, ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của các em. Các yếu tố như nghèo đói, gia tăng dân số và đô thị hóa là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

II. Vấn đề và thách thức trong việc bảo vệ trẻ em khỏi lao động trẻ em

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật nhằm bảo vệ trẻ em, nhưng việc thực thi các quy định này gặp nhiều khó khăn. Các chủ sử dụng lao động thường chọn lao động trẻ em vì chi phí thấp và dễ quản lý. Điều này dẫn đến việc trẻ em phải làm việc trong điều kiện không an toàn và không có thời gian cho việc học tập. Hệ thống pháp luật hiện hành cần được cải thiện để bảo vệ quyền lợi của trẻ em một cách hiệu quả hơn.

2.1. Những khó khăn trong việc thực thi pháp luật

Việc thực thi các quy định về bảo vệ trẻ em gặp nhiều khó khăn do thiếu sự giám sát và quản lý từ các cơ quan chức năng. Nhiều trường hợp vi phạm quy định về lao động trẻ em không được xử lý kịp thời, dẫn đến tình trạng trẻ em tiếp tục bị bóc lột.

2.2. Tác động của lao động trẻ em đến sự phát triển của trẻ

Lao động trẻ em không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn tác động tiêu cực đến sự phát triển tâm lý và xã hội của trẻ. Trẻ em làm việc quá sức thường không có thời gian cho việc học tập và vui chơi, dẫn đến sự phát triển không toàn diện.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ trẻ em

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ trẻ em khỏi lao động trẻ em, cần có những giải pháp đồng bộ từ cả phía nhà nước và xã hội. Các biện pháp tuyên truyền, giáo dục cộng đồng về quyền trẻ em và các quy định pháp luật là rất cần thiết. Đồng thời, cần tăng cường sự giám sát và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định về lao động trẻ em.

3.1. Tuyên truyền và giáo dục về quyền trẻ em

Tuyên truyền về quyền trẻ em và các quy định pháp luật liên quan đến lao động trẻ em là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục cần được triển khai rộng rãi để nâng cao nhận thức của cộng đồng về vấn đề này.

3.2. Tăng cường giám sát và xử lý vi phạm

Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc giám sát và xử lý các trường hợp vi phạm quy định về lao động trẻ em. Việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm sẽ tạo ra rào cản cho các chủ sử dụng lao động không tuân thủ pháp luật.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về lao động trẻ em

Nghiên cứu về tội vi phạm quy định sử dụng lao động trẻ em đã chỉ ra nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các quy định pháp luật hiện hành còn nhiều hạn chế. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm bảo vệ quyền lợi của trẻ em trong lao động.

4.1. Kết quả nghiên cứu về tình hình lao động trẻ em

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng tình hình lao động trẻ em tại Việt Nam vẫn còn nghiêm trọng, với nhiều trẻ em làm việc trong điều kiện không an toàn. Cần có các nghiên cứu định kỳ để theo dõi và đánh giá tình hình này.

4.2. Các mô hình bảo vệ trẻ em khỏi lao động trẻ em

Một số mô hình bảo vệ trẻ em khỏi lao động trẻ em đã được triển khai thành công tại một số địa phương. Các mô hình này cần được nhân rộng và áp dụng rộng rãi để bảo vệ quyền lợi của trẻ em.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về lao động trẻ em

Nghiên cứu về tội vi phạm quy định sử dụng lao động trẻ em trong luật hình sự Việt Nam cần được tiếp tục thực hiện để tìm ra các giải pháp hiệu quả hơn. Tương lai của trẻ em phụ thuộc vào việc bảo vệ quyền lợi của các em trong lao động. Cần có sự chung tay của toàn xã hội để giải quyết vấn đề này.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ trẻ em

Bảo vệ trẻ em khỏi lao động trẻ em không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần có ý thức và hành động để bảo vệ quyền lợi của trẻ em.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu và chính sách

Cần có những nghiên cứu sâu hơn về lao động trẻ em và các chính sách phù hợp để bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Các chính sách này cần được xây dựng dựa trên thực tiễn và nhu cầu của trẻ em.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo số liệu thống kê từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, vào năm 2010, cả nước đã ghi nhận 26.027 trẻ em phải tham gia vào các hình thức lao động khác nhau, trong khi giai đoạn tích lũy từ năm 2006 cho thấy có khoảng 930.000 lao động trẻ em tham gia vào các hoạt động kinh tế. Thực trạng này đặt ra thách thức nghiêm trọng đối với an toàn xã hội và sự phát triển giống nòi khi có tới gần 45% trẻ em phải làm việc trong điều kiện không bảo đảm về nhiệt độ, ánh sáng và gần 40% phải tiếp xúc với nồng độ bụi vượt chuẩn cho phép. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là làm sáng tỏ bản chất pháp lý của tội vi phạm các quy định về sử dụng lao động trẻ em, chỉ rõ các rào cản trong quá trình áp dụng Điều 228 Bộ luật Hình sự năm 1999 và sự thiếu đồng bộ với hệ thống pháp luật lao động.

Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung vào việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về bảo vệ quyền trẻ em trong tư pháp hình sự, phân tích cấu thành tội phạm, đánh giá thực tiễn xét xử và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế như Công ước số 138 và Công ước số 182 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO). Phạm vi nghiên cứu bao quát các quy định pháp luật hình sự, lao động Việt Nam từ năm 1947 đến năm 2013, kết hợp khảo sát thực tiễn tại các đô thị lớn và vùng nông thôn. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ vững chắc để nâng cao tỷ lệ xử lý tội phạm lao động trẻ em từ mức dưới 5% hiện nay lên các mục tiêu kiểm soát nghiêm ngặt hơn, đồng thời bảo vệ toàn diện thể chất và tinh thần cho lực lượng lao động tương lai của đất nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng trên nền tảng lý thuyết bảo vệ quyền con người trong tư pháp hình sự và lý thuyết cấu thành tội phạm truyền thống của luật học Xã hội chủ nghĩa. Khung nghiên cứu vận dụng các quan điểm lập pháp tiến bộ về quyền trẻ em được ghi nhận tại Công ước quốc tế về quyền trẻ em năm 1989 và Công ước số 182 năm 1999 của Tổ chức Lao động Quốc tế về việc xóa bỏ các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất. Hệ thống lý luận này làm rõ mối quan hệ giữa an toàn công cộng và sự phát triển thể chất của thế hệ tương lai.

Bốn khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong công trình gồm:

1. Trẻ em: Công dân dưới 16 tuổi theo Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004, đối chiếu với ngưỡng dưới 18 tuổi của chuẩn mực quốc tế.
2. Lao động trẻ em: Tình trạng người dưới độ tuổi luật định phải thực hiện các công việc nặng nhọc, độc hại hoặc nguy hiểm gây tổn hại tới sự phát triển toàn diện.
3. Trẻ em tham gia làm việc: Các hoạt động lao động nhẹ nhàng, tự nguyện, có tính chất giáo dục kỹ năng sống và không làm cản trở quyền học tập.
4. Điều kiện lao động nguy hại: Danh mục 81 công việc cấm sử dụng lao động chưa thành niên và 13 điều kiện làm việc độc hại theo Thông tư liên bộ số 09/TT-LB năm 1995, cùng 4 nhóm cơ sở dịch vụ nhạy cảm theo Thông tư liên tịch số 21/2004/TTLT-BLĐTBXH-BYT.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật quốc gia từ năm 1947 đến năm 2013, báo cáo giám sát chuyên đề của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội trên quy mô 26.027 trường hợp lao động trẻ em, và hồ sơ quản lý 153.000 trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, mồ côi tại cộng đồng. Cỡ mẫu nghiên cứu thực nghiệm bao gồm số liệu khảo sát từ hơn 930.000 lao động vị thành niên trên phạm vi toàn quốc.

Phương pháp chọn mẫu được thực hiện theo phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu có chủ đích, tập trung vào các nhóm ngành nghề có nguy cơ cao như nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp tại các làng nghề truyền thống và dịch vụ lưu trú tại đô thị. Tác giả sử dụng phương pháp phân tích quy phạm kết hợp phương pháp so sánh luật học với hệ thống pháp luật của Vương quốc Anh, Thụy Điển, Slovakia và Trung Quốc. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm làm nổi bật những khoảng trống lập pháp trong cấu thành tội phạm của Điều 228 Bộ luật Hình sự năm 1999, từ đó thiết lập lộ trình lập pháp phù hợp với tiến trình hội nhập quốc tế từ năm 2013 trở đi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu độ tuổi của lao động trẻ em có sự chênh lệch lớn khi nhóm tuổi từ 10-14 tuổi chiếm tỷ trọng cao nhất với 72,6% tổng số lao động trẻ em được khảo sát, tiếp đến là nhóm từ 15-17 tuổi chiếm 17% và nhóm từ 6-9 tuổi chiếm khoảng 10%. Thời gian làm việc của các em rất căng thẳng: nhóm lao động làm thuê làm việc bình quân trên 6 giờ mỗi ngày, đặc biệt tại các cơ sở may mặc và chế biến thực phẩm tư nhân vào vụ sản xuất, thời gian lao động có thể bị kéo dài từ 8-9 giờ hoặc lên đến 10-12 giờ mỗi ngày.

Thứ hai, môi trường làm việc chứa đựng nhiều yếu tố xâm hại nghiêm trọng sức khỏe: 45% trẻ em làm việc trong điều kiện không bảo đảm ánh sáng và nhiệt độ, 40% chịu tác động của nồng độ bụi cao và hơn 27% thường xuyên tiếp xúc với hóa chất độc hại, hơi khí ô nhiễm.

Thứ ba, nguyên nhân gia tăng lao động trẻ em gắn liền với sự phân hóa kinh tế và bất cập giáo dục: tỷ lệ hộ nghèo cả nước ở mức 14,87% kết hợp cùng tỷ lệ bỏ học đáng báo động trong năm học 2007-2008 là 215,1 nghìn học sinh (chiếm 1,4% tổng số học sinh, trong đó có 105,2 nghìn học sinh trung học cơ sở và 77,9 nghìn học sinh trung học phổ thông).

Thứ tư, thực tiễn áp dụng Điều 228 Bộ luật Hình sự năm 1999 gặp bế tắc lớn do điều kiện cấu thành tội phạm đòi hỏi phải "gây hậu quả nghiêm trọng" (thường áp dụng theo Nghị quyết số 02/2003/NQ-HĐTP là tổn hại sức khỏe từ 31% trở lên hoặc chết người) hoặc "đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm", dẫn đến việc hầu như không xử lý được các chủ sử dụng lao động có hành vi bóc lột tinh vi.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân gốc rễ của tình trạng vi phạm bắt nguồn từ việc các cơ sở kinh doanh chạy theo lợi nhuận, tận dụng lao động trẻ em vì chi phí tiền lương rẻ mạt và dễ quản lý, trong khi nhận thức xã hội còn nhầm lẫn giữa việc rèn luyện đạo đức lao động với hành vi bóc lột sức lao động. Khi so sánh với pháp luật của Thụy Điển hay Vương quốc Anh, nơi quy định ranh giới nghiêm ngặt đối với mọi hành vi thuê mướn lao động dưới 18 tuổi trong môi trường độc hại mà không cần kèm theo điều kiện hậu quả thương tật vật chất, luật hình sự Việt Nam bộc lộ lỗ hổng lớn về tính răn đe.

Để minh họa trực quan, các dữ liệu nghiên cứu có thể được thể hiện qua biểu đồ hình tròn về phân bổ độ tuổi lao động trẻ em (với 72,6% thuộc nhóm 10-14 tuổi) và biểu đồ cột so sánh tỷ lệ bỏ học giữa các cấp học (105,2 nghìn học sinh trung học cơ sở so với 32 nghìn học sinh tiểu học). Ngoài ra, một bảng đối chiếu chi tiết giữa danh mục 81 công việc cấm sử dụng lao động chưa thành niên với thực trạng vi phạm tại các làng nghề sẽ làm rõ sự thiếu hiệu quả của hoạt động giám sát thanh tra lao động hiện thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện các quy định của Bộ luật Hình sự bằng việc tái cấu trúc Điều 228 theo hướng chuyển từ tội phạm có cấu thành vật chất sang cấu thành hình thức hoặc giảm nhẹ tiêu chí định tội. Cơ quan có thẩm quyền cần bãi bỏ điều kiện tiên quyết "đã bị xử phạt hành chính", đồng thời nâng độ tuổi bảo vệ nạn nhân lên dưới 18 tuổi nhằm tương thích hoàn toàn với Công ước số 182 của ILO. Mục tiêu là nâng tỷ lệ thụ lý và xét xử các vụ án bóc lột lao động trẻ em lên mức 100% khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, hoàn thành trước năm 2015 do Quốc hội và Tòa án nhân dân tối cao chủ trì thực hiện.

Thứ hai, thiết lập và mở rộng mạng lưới thanh tra chuyên ngành lao động. Cơ quan quản lý cần tăng tần suất kiểm tra đột xuất tại các cơ sở tiểu thủ công nghiệp, làng nghề và hộ kinh doanh cá thể lên ít nhất 85% số cơ sở mỗi năm. Mục tiêu đặt ra là giảm thiểu 60% số vụ vi phạm môi trường làm việc độc hại đối với người chưa thành niên trong giai đoạn 2014-2018, do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với lực lượng Cảnh sát phòng chống tội phạm thực hiện.

Thứ ba, triển khai chương trình can thiệp an sinh xã hội và hỗ trợ giáo dục bắt buộc. Nhà nước cần phân bổ ngân sách để trợ cấp học phí và sinh hoạt phí cho 153.000 trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, trẻ mồ côi, nhằm kéo giảm tỷ lệ học sinh bỏ học hàng năm từ mức 1,4% xuống dưới 0,5% vào năm 2020. Chủ thể thực hiện là Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng chính quyền địa phương tại các vùng miền núi phía Bắc, Tây Nguyên và Tây Nam Bộ.

Thứ tư, đẩy mạnh công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức cộng đồng. Các tổ chức đoàn thể cần phát động các chiến dịch truyền thông nhằm giúp 95% hộ gia đình nông thôn và 90% người sử dụng lao động phân biệt rõ giữa "trẻ em tham gia làm việc" mang tính giáo dục và "hành vi bóc lột lao động trẻ em" vi phạm pháp luật. Chương trình cần được duy trì định kỳ hàng năm từ năm 2014 do Mặt trận Tổ quốc và Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh điều phối.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà lập pháp và chuyên gia hoạch định chính sách thuộc Quốc hội, Bộ Tư pháp, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Luận văn cung cấp luận cứ thực chứng từ 930.000 trường hợp lao động trẻ em và khung đối chiếu quốc tế để trực tiếp phục vụ công tác soạn thảo, sửa đổi Bộ luật Hình sự và Bộ luật Lao động theo các tiêu chuẩn của Công ước ILO số 138 và 182.

Thứ hai, đội ngũ cán bộ tiến hành tố tụng bao gồm Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán. Luận văn hỗ trợ xây dựng cẩm nang nghiệp vụ định tội danh chuẩn xác đối với tội vi phạm quy định về sử dụng lao động trẻ em, tháo gỡ vướng mắc khi áp dụng tiêu chí "gây hậu quả nghiêm trọng" với mức thương tật từ 31% theo Nghị quyết số 02/2003/NQ-HĐTP.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Hình sự và Tội phạm học. Công trình là nguồn tài liệu tham khảo học thuật giá trị về lý luận cấu thành tội phạm, phương pháp nghiên cứu so sánh pháp luật và các phân tích chuyên sâu về 81 ngành nghề nguy hại cấm sử dụng lao động chưa thành niên.

Thứ tư, các tổ chức quốc tế và tổ chức phi chính phủ bảo vệ quyền trẻ em như ILO, UNICEF cùng các quỹ bảo trợ xã hội. Luận văn cung cấp số liệu toàn diện về 26.027 trẻ em tham gia lao động và 153.000 trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt tại Việt Nam, làm cơ sở thiết kế các dự án tài trợ sinh kế và chương trình can thiệp giảm tỷ lệ bỏ học tại cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Khách thể trực tiếp của tội vi phạm quy định về sử dụng lao động trẻ em được xác định như thế nào?

Khách thể trực tiếp của tội phạm này là sự an toàn đối với sự phát triển bình thường về thể chất, tâm lý và nhân cách của trẻ em, thuộc nhóm quan hệ xã hội về an toàn công cộng. Hành vi vi phạm không chỉ xâm hại quyền lao động thuần túy mà còn làm tổn hại trực tiếp đến sức khỏe của 26.027 trẻ em tham gia lao động trong thực tiễn.

Tiêu chí pháp lý nào để phân biệt giữa "lao động trẻ em" và "trẻ em tham gia làm việc"?

Trẻ em tham gia làm việc là hoạt động nhẹ nhàng, tự nguyện nhằm rèn luyện nhân cách và học nghề dưới sự giám sát của gia đình mà không cản trở việc học. Ngược lại, lao động trẻ em là hành vi bóc lột với cường độ cao từ 6 đến 12 giờ mỗi ngày, buộc trẻ làm 81 công việc nặng nhọc hoặc tiếp xúc hóa chất độc hại.

Tại sao thực tiễn điều tra và xét xử tội danh quy định tại Điều 228 Bộ luật Hình sự năm 1999 còn rất hạn chế?

Nguyên nhân chủ yếu do quy định bắt buộc phải có tình tiết "gây hậu quả nghiêm trọng" hoặc "đã bị xử phạt hành chính". Để truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan tố tụng phải chứng minh nạn nhân bị chết hoặc tổn hại sức khỏe từ 31% trở lên theo Nghị quyết số 02/2003/NQ-HĐTP, khiến nhiều vụ việc lạm dụng trên 6 giờ làm việc mỗi ngày bị bỏ lọt.

Nguyên nhân nào khiến nhóm trẻ em từ 10-14 tuổi chiếm tới 72,6% tổng số lao động trẻ em?

Đây là lứa tuổi chuyển tiếp trong hệ thống giáo dục nhưng chịu tác động nặng nề bởi tỷ lệ nghèo đói 14,87% và làn sóng bỏ học với 105,2 nghìn học sinh trung học cơ sở mỗi năm. Các em chưa hoàn thiện nhận thức pháp lý nên dễ bị người sử dụng lao động lợi dụng làm việc với chi phí nhân công thấp.

Doanh nghiệp sử dụng lao động dưới 15 tuổi làm việc cần tuân thủ những điều kiện bắt buộc nào?

Người sử dụng lao động chỉ được tuyển dụng trẻ từ đủ 13 đến dưới 15 tuổi làm các công việc nhẹ theo danh mục quy định, phải ký hợp đồng bằng văn bản có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ, bảo đảm thời gian làm việc không ảnh hưởng giờ học và tuyệt đối không bố trí làm việc tại 4 nhóm cơ sở dịch vụ nhạy cảm.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và chỉ rõ khách thể trực tiếp của tội phạm là sự phát triển thể chất và tinh thần bình thường của trẻ em.
• Công trình phân tích thực trạng nhức nhối với 72,6% lao động trẻ em tập trung ở độ tuổi 10-14 và 45% làm việc trong môi trường độc hại, thiếu ánh sáng.
• Nghiên cứu chỉ ra nút thắt pháp lý tại Điều 228 Bộ luật Hình sự năm 1999 khi quy định mức định tội "gây hậu quả nghiêm trọng" với tỷ lệ thương tật từ 31% làm giảm tính răn đe.
• Luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá, bao gồm tái cấu trúc điều luật hình sự, nâng độ tuổi bảo vệ lên dưới 18 tuổi và kiểm soát 85% cơ sở làng nghề.
• Đề tài kiến nghị lộ trình hoàn thiện pháp luật giai đoạn 2013-2020 nhằm bảo vệ 153.000 trẻ em yếu thế và kéo giảm tỷ lệ học sinh bỏ học xuống dưới 0,5%.

Đóng góp lớn nhất của công trình là tạo dựng cơ sở khoa học liên ngành giữa tội phạm học và luật lao động, thúc đẩy nội luật hóa các công ước quốc tế của ILO. Lộ trình tiếp theo đòi hỏi Quốc hội sớm sửa đổi Bộ luật Hình sự trong giai đoạn 2014-2015 và các bộ ngành cần tăng cường thanh tra giám sát liên ngành định kỳ. Các nhà nghiên cứu, cơ quan tiến hành tố tụng và các tổ chức xã hội hãy chủ động khai thác các luận cứ khoa học từ luận văn này để chung tay hoàn thiện hành lang pháp lý, xóa bỏ triệt để các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ SỬ DỤNG LAO ĐỘNG TRẺ EM TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm trẻ em và lao động trẻ em 1.1 Khái niệm trẻ em Trong khoa học, trẻ em được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau tuỳ theo góc độ tiếp cận của từng khoa học cụ thể. Trong triết học, trẻ em được xem xét trong mối quan hệ biện chứng với sự phát triển xã hội. Con người sáng tạo ra lịch sử và trẻ em là con đẻ của thời đại, của xã hội.

Trong mọi thời đại, tương lai của một quốc gia, dân tộc đều tuỳ thuộc vào việc chăm sóc, bảo vệ và giáo dục trẻ em. Trong xã hội học, xác định trẻ em là người có vị thế, vai trò xã hội khác với người lớn. Điều này thể hiện ở chỗ trẻ em được xã hội quan tâm tạo điều kiện sinh thành, bảo vệ, nuôi dưỡng, chăm sóc để phát triển thành người lớn. Trẻ em là người chưa đạt tới sự trưởng thành về thể chất cũng như về tinh thần để được coi là người lớn.

Trong tâm lý học, khái niệm "Trẻ em" được dùng để chỉ giai đoạn đầu của sự phát triển tâm lý - nhân cách con người. Các nhà tâm lý học rất quan tâm nghiên cứu sự phát triển tâm lý của trẻ em trong độ tuổi từ lúc lọt lòng đến tuổi dậy thì [9] Dưới khía cạnh pháp lý, khái niệm trẻ em thường được tiếp cận theo “độ tuổi”. Điều đó có nghĩa là một cá nhân có thể được coi là người lớn hay trẻ em phụ thuộc vào năm sinh của người đó tại thời điểm xác định. Độ tuổi trẻ em được xác định tuỳ theo mỗi quốc gia, mỗi nền văn hoá - xã hội cụ thể.

Các tổ chức của Liên hợp quốc, như Quỹ dân số (UNFPA), tổ chức lao động quốc tế (ILO), tổ chức giáo dục, khoa học và văn hoá (UNESSCO) xác định 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trẻ em là người dưới 18 tuổi. Điều 1 Công ước quốc tế về quyền trẻ em năm 1989 xác định “Trong phạm vi của Công ước này, trẻ em có nghĩa là người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật pháp áp dụng với trẻ em đó quy định tuổi thành niên sớm hơn”. Điều 2 Công ước số 182 của Tổ chức lao động quốc tế ban hành năm 1999 (Việt Nam gia nhập ngày 19/12/2000) cũng quy định “Trong Công ước này, thuật ngữ „trẻ em‟ sẽ áp dụng cho tất cả những người dưới 18 tuổi” Vấn đề trẻ em trên thế giới đang được cộng đồng nhân loại quan tâm ngày càng nhiều hơn trong vài thập kỷ qua. Đã có những cam kết cấp toàn cầu và những cố gắng bước đầu được thực hiện để đem lại cho trẻ em một tương lai tốt đẹp hơn.

Tuy nhiên, để đưa ra một khái niệm hoàn chỉnh về trẻ em lại là một điều không đơn giản, bởi hệ thống chính trị, nền văn hoá và hoàn cảnh sống của các quốc gia khác nhau, nên khái niệm trẻ em ở mỗi quốc gia cũng được hiểu không giống nhau. Chính vì thế, Công ước quốc tế về quyền trẻ em năm 1989 chỉ đưa ra ngưỡng độ tuổi cao nhất là 18 tuổi để xác định tuổi của trẻ em: “Trẻ em là những người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật pháp áp dụng với trẻ em đó quy định tuổi trưởng thành niên sớm hơn”. Hay trong Điều 2 Công ước số 182 về loại bỏ những hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất (gọi tắt là Công ước số 182) cũng có quy định: “Vì mục đích của Công ước này, thuật ngữ “trẻ em” sẽ được áp dụng cho tất cả những ai dưới 18 tuổi”[9] Việt Nam là quốc gia đầu tiên của Châu Á và là quốc gia thứ 2 trên thế giới tham gia Công ước quốc tế về quyền trẻ em vào năm 1990. Theo đó, Điều 1 Luật bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em 2004 đã quy định: “Trẻ em quy định trong Luật này là công dân Việt Nam dưới mười sáu tuổi”.

Khái niệm lao động trẻ em Muốn xác định chính xác khái niệm lao động trẻ em, theo tôi, phải làm rõ khái niệm “lao động”. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo từ điển tiếng việt thông dụng thì “Lao động là hoạt động tạo ra sản phẩm vật chất hay tinh thần” Lao động là hiện tượng xã hội nảy sinh, biến đổi và phát triển trong hoàn cảnh lịch sử, kinh tế, xã hội cụ thể. Qua nghiên cứu, chúng tôi định nghĩa khái niệm lao động như sau: Lao động là hoạt động có ý chí, có mục đích của con người tác động vào thế giới xung quanh để tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần nhằm thoả mãn nhu cầu ngày càng đa dạng của mình. Đặc điểm cơ bản, quan trọng nhất của lao động là tính tích cực và tính mục đích của hoạt động chế tạo, sử dụng các công cụ, phương tiện để thực hiện các chức năng nhất định.

Lao động có chức năng cơ bản là tạo ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu vật chất và nhu cầu tinh thần của sự phát triển cá nhân và xã hội. Quá trình lao động là con đường, là cơ chế và là nhân tố quyết định sự phát triển nhân cách của chủ thể lao động. Từ khái niệm trẻ em và khái niệm lao động như trên, chúng ta có thể xây dựng khái niệm lao động trẻ em. Đây là khái niệm có nội dung rộng lớn và phức tạp vì được ghép lại từ hai khái niệm "lao động" và "trẻ em".

Căn cứ vào định nghĩa trẻ em và định nghĩa lao động ở trên ra có thể xác định Lao động trẻ em là lao động do trẻ em thực hiện. Còn trẻ em là người như thế nào thì được xác định theo độ tuổi, mà độ tuổi này lại phụ thuộc vào quy định pháp luật của từng quốc gia khác nhau [9] Theo quan điểm của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) thì khái niệm Lao động trẻ em đòi hỏi ngoài góc độ độ tuổi, còn phải tiếp cận từ góc độ tính chất công việc mà chủ thể phải làm: - Về độ tuổi ILO cho rằng trẻ em là người dưới 18 tuổi; - Về tính chất công việc, lao động trẻ em bao gồm những công việc có ảnh hưởng tiêu cực tới sự phát triển toàn diện của trẻ em. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Với cách lập luận như trên, ILO cho rằng “Lao động trẻ em là thuật ngữ chỉ tình trạng trẻ em (những người dưới 18 tuổi) phải trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia làm những công việc nặng nhọc, độc hại hay nguy hiểm, ảnh hưởng xấu đến sự phát triển về thể lực, trí tuệ, tinh thần, đạo đức và xã hội của trẻ; hoặc phải làm việc quá nhiều hay ở độ tuổi quá nhỏ, khiến các em không có thời gian cần thiết để học tập và vui chơi” Cũng theo ILO, bên cạnh khái niệm lao động trẻ em, còn có khái niệm “Trẻ em tham gia làm việc”: Đây là khái niệm đề cập đến những trẻ em làm các công việc có thể chấp nhận được, bao gồm các hoạt động không làm hại tới, và có thể góp phần vào sự phát triển lành mạnh của trẻ, những công việc này mở ra những cơ hội trong cuộc sống và tạo cho trẻ những kinh nghiệm mới mẻ. Thực tế cho thấy, hoạt động lao động (không mang tính bóc lột) đóng vai trò quan trọng đối với chính sự phát triển toàn diện và hài hoà nhân cách của trẻ.

Giáo dục học, tâm lý học và các khoa học có liên quan đều chỉ ra rằng lao động được tổ chức một cách khoa học, phù hợp với đặc điểm của lứa tuổi là con đường, là cơ chế và là nhân tố phát triển thể chất, năng lực tư duy và đời sống tình cảm của trẻ em. Chủ tịch Hồ chí Minh đã từng căn dặn “Tuổi nhỏ làm việc nhỏ, tuỳ theo sức của mình”. Trẻ em tham gia làm việc có sự khác biệt so với lao động trẻ em Trẻ em tham gia làm việc Lao động trẻ em (child labour) (child work) Công việc phù hợp với độ tuổi, khả Công việc quá sức, quá nặng nhọc năng, thể chất và trí tuệ của trẻ em đối với tuổi và khả năng của trẻ Được người lớn chăm sóc và chịu trách Trẻ em lao động dưới sự giám sát nhiệm giám sát của những người lớn lạm dụng Thời gian làm việc hạn chế, không Làm việc nhiều giờ, trẻ em bị hạn 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cản trở trẻ em đến trường, vui chơi và chế hoặc không có thời gian đi học, nghỉ ngơi vui chơi và nghỉ ngơi Nơi làm việc an toàn và có môi trường Nơi làm việc độc hại đến sức khoẻ bạn bè thân thiết, không độc hại tới sức và cuộc sống của trẻ em khoẻ và cuộc sống của trẻ em Môi trường làm việc góp phần nuôi Trẻ em dễ bị lạm dụng về tinh thần, dưỡng và phát triển thể chất, tình cảm, thể chất và tình dục trí tuệ và tinh thần của trẻ em Trẻ em làm việc tự nguyện để tham gia Hoàn cảnh bắt buộc trách nhiệm trong việc duy trì công việc và phát triển sản xuất của gia đình, tăng thu nhập gia đình Trẻ em được bù đắp về tinh thần và Trẻ em bị hạn chế hoặc không được thể chất khuyến khích về tinh thần và vật chất Công việc của trẻ là một phương tiện Công việc của trẻ có ảnh hưởng rèn luyện sức khoẻ, phẩm chất đạo đức nghiêm trọng tới sức khoẻ và sự cho trẻ phát triển của trẻ Nguồn: Cục Việc làm, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội Pháp luật quốc tế, chủ yếu là các Công ước của Tổ chức lao động quốc tế, không sử dụng thuật ngữ “người lao động chưa thành niên” mà chỉ sử dụng thuật ngữ “lao động trẻ em”. Từ khi được thành lập năm 1919 đến nay, Tổ chức lao động quốc tế đã thông qua gần 200 Công ước, với gần 30 Công ước đề cập đến vấn đề lao động trẻ em, trong đó có hai Công ước cơ bản đề cập trực tiếp và mang tính bao quát (so với các công ước trước đó) về vấn đề lao động trẻ em là Công ước số 138 về độ tuổi lao động tối thiểu (1973) và Công ước số 182 về cấm và hành động ngay lập tức để xoá bỏ những hình 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thức lao động trẻ em tồi tệ nhất (1999).

Hai công ước này không trực tiếp đưa ra khái niệm “lao động trẻ em”, nhưng Điều 2 Công ước số 182 đã gián tiếp đưa ra khái niệm về trẻ em, đó là những người dưới 18 tuổi.