phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương. Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về tội hiếp dâm trẻ em. Chƣơng 2: Thực tiễn áp dụng quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về tội hiếp dâm trẻ em ở tỉnh Đồng Nai. Chƣơng 3: Yêu cầu và các giải pháp thực hiện các quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 về tội hiếp dâm trẻ em.
4 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TỘI HIẾP DÂM TRẺ EM 1. Khái niệm, các dấu hiệu pháp lý của tội hiếp dâm trẻ em 1. Khái niệm tội hiếp dâm trẻ em Trẻ em là khái niệm dùng để chỉ giai đoạn phát triển đầu tiên của cuộc đời con người. Trong các Công ước quốc tế như Tuyên bố của Hội quốc liên về quyền trẻ em (năm 1924), Tuyên bố của Liên hợp quốc về quyền trẻ em (năm 1959), Tuyên ngôn thế giới về quyền con người (năm 1968), Công ước 138 của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) về tuổi tối thiểu làm việc (năm 1976), Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em (năm 1989)… đã khẳng định việc áp dụng độ tuổi trẻ em của mỗi quốc gia có thể khác nhau, tuỳ thuộc vào luật của mỗi nước quy định độ tuổi thành niên sớm hơn.
Tại Nghị định thư của Liên Hiệp Quốc về phòng ngừa, trấn áp và trừng trị buôn bán người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em đã được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua, có hiệu lực từ ngày 25/12/2003 thì trẻ em được xác định là người dưới 18 tuổi. Riêng ở Việt Nam, căn cứ vào điều kiện thực tế và mức độ phát triển của con người ở Việt Nam, theo Điều 1, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em được Quốc hội Khóa XI, kỳ họp thứ 5 thông qua ngày 15/6/2004, quy định: “Trẻ em quy định trong luật này là công dân Việt Nam dưới 16 tuổi”. Độ tuổi này tiếp tục được đề cập trong Điều 1 Luật Trẻ em được Quốc hội thông qua ngày 5/4/2016 trong đó quy định: “Trẻ em là người dưới 16 tuổi”. Mặc dù quy định về trẻ em, độ tuổi trẻ em trong các văn bản pháp luật nước ta cũng như trong phạm vi quốc tế còn có những điểm khác biệt nhưng Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em cũng chỉ ra rằng: “Căn cứ vào đặc điểm lịch sử, phong tục tập quán và các điều kiện phát triển kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia để quy định độ tuổi của trẻ em, nhưng không được quá 18 tuổi”.
Do đó, căn cứ vào quy định của pháp luật hiện hành cũng như Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em của Việt Nam quy định độ tuổi của trẻ em dưới 16 tuổi là không trái với quy định trong Công ước Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em. 5 Tóm lại, khái niệm "trẻ em" trong pháp luật Việt Nam được coi là người chưa đủ 16 tuổi, là đối tượng được pháp luật bảo vệ, chăm sóc, giáo dục và giúp đỡ đặc biệt. Trẻ em là tương lai của nhân loại, của thế giới, của mỗi dân tộc, mỗi cộng đồng và mỗi gia đình. Tại Việt Nam, các hành vi xâm hại trẻ em đều bị lên án và trừng trị nghiêm khắc.
Điều này đã được cụ thể hóa trong BLHS quy định về tội hiếp dâm trẻ em. Theo từ điển Bách khoa Công an nhân dân Việt Nam năm 2005, hành vi hiếp dâm được hiểu là dùng sức mạnh cưỡng bức người khác để thỏa mãn nhu cầu tình dục của mình. Trong Bản tổng kết và hướng dẫn đường lối xét xử tội hiếp dâm (số 329-HS2 ngày 11 tháng 5 năm 1967) của TAND tối cao đã đưa ra định nghĩa về khái niệm tội hiếp dâm như sau: “Hiếp dâm là hành động bắt buộc người phụ nữ phải chịu sự giao cấu trái ý muốn hoặc không có ý muốn của người đó bằng cách dùng bạo lực về thể chất, hay là uy hiếp về tinh thần, hay là lợi dụng hoặc gây ra tình trạng không thể tự vệ hoặc biểu lộ ý chí của người đó” [22]. Theo quan điểm trên thì hành vi hiếp dâm trẻ em khác hành vi hiếp dâm nói chung ở đối tượng bị xâm hại đó là trẻ em.
Trên cơ sở nghiên cứu có kế thừa, khái niệm về hiếp dâm trẻ em được đưa ra như sau: hiếp dâm trẻ em là hành vi dùng sức mạnh cưỡng bức hoặc lợi dụng sự phát triển chưa hoàn thiện về thể chất và trí tuệ của trẻ em để xâm hại đến quyền bất khả xâm phạm về tình dục, danh dự, nhân phẩm, sức khỏe và gây ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của trẻ em. Trước khi đưa ra được khái niệm về tội hiếp dâm trẻ em, cần xuất phát từ cái chung nhất đó là khái niệm tội phạm. Theo quy định tại Điều 8 BLHS năm 1999 “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, 6 nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa.51] Tội hiếp dâm trẻ em thuộc nhóm tội xâm phạm danh dự, nhân phẩm con người, đồng thời xâm phạm tính mạng, sức khỏe và sự phát triển bình thường về thể chất và tâm, sinh lý của trẻ em. Như vậy khái niệm tội phạm Hiếp dâm trẻ em được xác định như sau: “Tội phạm Hiếp dâm trẻ em là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiên một cách cố ý bằng cách dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể phòng vệ được của nạn nhân hoặc dùng thủ đoạn khác để giao cấu với người dưới 16 tuổi”.
Các dấu hiệu pháp lý của tội hiếp dâm trẻ em Tội hiếp dâm trẻ em được cấu thành bởi bốn yếu tố, đó là: khách thể, mặt khách quan, chủ thể, mặt chủ quan. Nghiên cứu bốn yếu tố này của tội hiếp dâm trẻ em giúp làm rõ đặc điểm pháp lý của tội phạm, có tác dụng định tội cho tội phạm xảy ra và để phân biệt tội phạm này với tội phạm khác. *Khách thể của tội hiếp dâm trẻ em “Khách thể của tội phạm là những quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ và bị hành vi phạm tội xâm hại”. [16] Theo Luật Hình sự Việt Nam, những quan hệ được coi là khách thể bảo vệ của luật hình sự là những quan hệ xã hội đã được xác định trong BLHS, bao gồm: độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ Quốc, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, sở hữu, các quyền và lợi ích hợp pháp khác của công dân,.
Đối với tội hiếp dâm trẻ em, khách thể trực tiếp là quyền được tôn trọng nhân phẩm, danh dự và quyền bất khả xâm phạm về tình dục của trẻ em. Ngoài ra tội phạm còn có thể xâm phạm đến quyền được tôn trọng và bảo vệ tính mạng, sức khỏe của trẻ em. Tội hiếp dâm trẻ em xâm phạm nghiêm trọng đến đạo đức xã hội, đạo đức truyền thống tốt đẹp, xâm phạm Công ước về quyền trẻ em mà Việt Nam đã phê chuẩn tham gia gây ra nhiều sự bất bình cho quần chúng nhân dân. 7 Đối tượng tác động của tội phạm là một yếu tố quan trọng phải nhắc đến khi tìm hiểu về khách thể của tội phạm.
Độ tuổi của đối tượng tác động cũng là dấu hiệu để xác định tội hiếp dâm trẻ em. Nạn nhân của tội hiếp dâm trẻ em là người dưới 16 tuổi. Điều 112 BLHS 1999 quy định về tội hiếp dâm trẻ em có hai trường hợp: Trường hợp thứ nhất, đối với nạn nhân là người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi. Mặc dù ở đây điều luật không quy định rõ nhưng có thể hiểu rằng người phạm tội đã có hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, lợi dụng tình trạng không tự vệ được của trẻ em hoặc dùng thủ đoạn khác để giao cấu trái ý muốn với trẻ em.
Trường hợp thứ hai, đối với nạn nhân là trẻ em dưới 13 tuổi thì mọi trường hợp giao cấu với trẻ em chưa đủ 13 tuổi là phạm tội hiếp dâm trẻ em…”. Như vậy, mọi trường hợp giao cấu với trẻ em chưa đủ 13 tuổi đều phạm tội hiếp dâm trẻ em không kể có sự đồng ý hay không đồng ý của nạn nhân. Đối tượng tác động là một trong những dấu hiệu được mô tả trong cấu thành tội hiếp dâm trẻ em, nó có ý nghĩa trong việc phân biệt tội hiếp dâm trẻ em với tội danh khác cũng như xác định khung hình phạt và quyết định hình phạt. * Mặt khách quan của tội hiếp dâm trẻ em “Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của tội phạm bao gồm những biểu hiện tội phạm diễn ra hoặc tồn tại trong thế giới khách quan” [31, Tr.
Đó là hành vi khách quan của tội phạm; hậu quả nguy hiểm cho xã hội; mối quan hệ nhân nhân quả giữa hành vi khách quan của tội phạm và hậu quả nguy hiểm cho xã hội; những biểu hiệu khác của mặt khách quan của tội phạm như công cụ, phương tiện phạm tội, thời gian phạm tội, địa điểm phạm tội… Không phải tất cả các biểu hiện của mặt khách quan đều được phản ánh trong cấu thành tội phạm là dấu hiệu bắt buộc ngoài hành vi khách quan là dấu hiệu bắt buộc trong cấu thành tội phạm. Mặt khách quan của tội hiếp dâm trẻ em bao gồm các dấu hiệu sau đây: - Dấu hiệu thứ nhất, người phạm tội có thể có một trong các hành vi như dùng vũ lực, hành vi đe dọa dùng vũ lực, lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân, thủ đoạn khác giao cấu trái với ý muốn của trẻ em. 8 - Dấu hiệu thứ hai, việc giao cấu phải trái với ý muốn của trẻ em.
