Tội Hiếp Dâm Trẻ Em Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Từ Thực Tiễn Tỉnh Đồng Nai

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tội hiếp dâm trẻ em theo pháp luật hình sự việt nam từ thực tiễn tỉnh đồng nai, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện

• Tác giả: Lê Thị Mỹ Ly
• Người hướng dẫn: PGS.TS: Nguyễn Tất Viễn
• Trường học: Học viện khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Tội Hiếp Dâm Trẻ Em Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Tại Đồng Nai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TỘI HIẾP DÂM TRẺ EM
• 1.1. Khái niệm, các dấu hiệu pháp lý của tội hiếp dâm trẻ em
• 1.2. Phân biệt tội hiếp dâm trẻ em với một số tội phạm khác
• 1.3. Pháp luật hình sự Việt Nam về tội hiếp dâm trẻ em
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VỀ TỘI HIẾP DÂM TRẺ EM Ở TỈNH ĐỒNG NAI
• 2.1. Thực tiễn định tội danh tội hiếp dâm trẻ em
• 2.2. Thực tiễn quyết định hình phạt tội hiếp dâm trẻ em
• 3. CHƯƠNG 3: YÊU CẦU VÀ CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG ĐÚNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ TỘI HIẾP DÂM TRẺ EM
• 3.1. Yêu cầu áp dụng đúng quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 về tội hiếp dâm trẻ em
• 3.2. Các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng các quy định của Bộ luật hình sự 2015 về tội hiếp dâm trẻ em
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Tội Hiếp Dâm Trẻ Em Tại Đồng Nai

Nghiên cứu về tội hiếp dâm trẻ em theo pháp luật hình sự Việt Nam tại tỉnh Đồng Nai là một vấn đề cấp thiết. Trẻ em là đối tượng dễ bị tổn thương, do đó, việc bảo vệ quyền lợi và an toàn cho các em là nhiệm vụ hàng đầu của xã hội. Tình hình tội phạm xâm hại trẻ em, đặc biệt là tội hiếp dâm, đang gia tăng, gây ra nhiều lo ngại trong cộng đồng. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp làm rõ các quy định pháp luật mà còn chỉ ra những thách thức trong thực tiễn áp dụng.

1.1. Khái Niệm Tội Hiếp Dâm Trẻ Em Theo Pháp Luật

Tội hiếp dâm trẻ em được định nghĩa là hành vi xâm hại tình dục đối với trẻ em dưới 16 tuổi. Theo Bộ luật hình sự Việt Nam, hành vi này không chỉ xâm phạm đến quyền lợi của trẻ em mà còn vi phạm nghiêm trọng đạo đức xã hội.

1.2. Tình Hình Tội Phạm Tại Đồng Nai

Tỉnh Đồng Nai có tình hình tội phạm xâm hại trẻ em diễn biến phức tạp. Các số liệu thống kê cho thấy số vụ án hiếp dâm trẻ em gia tăng trong những năm gần đây, đòi hỏi sự quan tâm và hành động từ các cơ quan chức năng.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Nghiên Cứu Tội Hiếp Dâm Trẻ Em

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật về tội hiếp dâm trẻ em, nhưng việc áp dụng vẫn gặp nhiều khó khăn. Các cơ quan tư pháp thường xuyên phải đối mặt với những thách thức trong việc xác định tội danh và hình phạt phù hợp. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến việc xử lý tội phạm mà còn đến sự bảo vệ quyền lợi của trẻ em.

2.1. Những Khó Khăn Trong Việc Định Tội Danh

Việc xác định tội danh cho các vụ án hiếp dâm trẻ em thường gặp khó khăn do sự thiếu thống nhất trong cách hiểu và áp dụng các quy định pháp luật. Điều này dẫn đến sự bất công trong xử lý tội phạm.

2.2. Hạn Chế Trong Quy Định Pháp Luật

Một số quy định trong Bộ luật hình sự hiện hành còn thiếu rõ ràng, gây khó khăn cho các cơ quan thực thi pháp luật trong việc áp dụng. Điều này cần được xem xét và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tội Hiếp Dâm Trẻ Em

Để nghiên cứu hiệu quả về tội hiếp dâm trẻ em, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như phân tích, tổng hợp và so sánh. Những phương pháp này giúp làm rõ các yếu tố cấu thành tội phạm và thực tiễn áp dụng pháp luật tại Đồng Nai.

3.1. Phân Tích Các Yếu Tố Cấu Thành Tội Phạm

Nghiên cứu cần phân tích các yếu tố như khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan của tội hiếp dâm trẻ em. Điều này giúp xác định rõ ràng các dấu hiệu pháp lý của tội phạm.

3.2. So Sánh Với Các Tội Phạm Khác

Việc so sánh tội hiếp dâm trẻ em với các tội phạm khác giúp làm rõ sự khác biệt và đặc thù của tội phạm này, từ đó có thể đưa ra các giải pháp phù hợp hơn trong việc xử lý.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về tội hiếp dâm trẻ em không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần được áp dụng vào thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho các cơ quan chức năng trong việc cải thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm.

4.1. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện Quy Định Pháp Luật

Cần có những đề xuất cụ thể nhằm cải thiện các quy định pháp luật về tội hiếp dâm trẻ em, từ đó nâng cao hiệu quả trong việc xử lý và bảo vệ trẻ em.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Thực Tiễn Đồng Nai

Kết quả nghiên cứu từ thực tiễn tại Đồng Nai sẽ giúp các cơ quan chức năng có cái nhìn rõ hơn về tình hình tội phạm và từ đó có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

V. Kết Luận Về Tội Hiếp Dâm Trẻ Em Tại Đồng Nai

Tội hiếp dâm trẻ em là một vấn đề nghiêm trọng cần được xã hội quan tâm. Việc nghiên cứu và hoàn thiện các quy định pháp luật là cần thiết để bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Tương lai của trẻ em phụ thuộc vào sự nỗ lực của toàn xã hội trong việc ngăn chặn và xử lý tội phạm này.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Tội Hiếp Dâm Trẻ Em

Nghiên cứu về tội hiếp dâm trẻ em cần tiếp tục được thực hiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và bảo vệ quyền lợi của trẻ em trong xã hội hiện đại.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Việc Bảo Vệ Trẻ Em

Cộng đồng cần có vai trò tích cực trong việc bảo vệ trẻ em, từ việc giáo dục đến việc tham gia vào các hoạt động phòng ngừa tội phạm xâm hại trẻ em.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tội phạm xâm hại tình dục trẻ em là vấn đề nhức nhối, đe dọa nghiêm trọng đến sự phát triển bình thường về thể chất và tâm sinh lý của thế hệ trẻ. Trong giai đoạn 2012 - 2017, Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai đã thụ lý 151 vụ án với 174 bị cáo liên quan đến tội hiếp dâm trẻ em. Thực tiễn áp dụng Bộ luật Hình sự năm 1999 bộc lộ nhiều khó khăn trong việc phân định ranh giới giữa các tội danh tương tự, xác định dấu hiệu hành vi khách quan và lượng hình đối với người phạm tội.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về cấu thành tội phạm, đánh giá toàn diện thực tiễn định tội danh và quyết định hình phạt trên địa bàn tỉnh Đồng Nai, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành Điều 142 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các số liệu xét xử sơ thẩm tại tỉnh Đồng Nai trong khoảng thời gian 6 năm từ năm 2012 đến năm 2017. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình cung cấp cơ sở dữ liệu xác thực với tỷ lệ giải quyết án đạt 90,72% về số vụ và 91,37% về số bị cáo. Kết quả nghiên cứu không chỉ đóng góp luận cứ khoa học cho ngành luật hình sự mà còn trực tiếp phục vụ công tác xét xử, bảo vệ quyền trẻ em theo các chuẩn mực quốc tế và pháp luật Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng hai lý thuyết cốt lõi của khoa học luật hình sự: lý thuyết cấu thành tội phạm và lý thuyết mục đích của hình phạt. Cấu thành tội phạm được xem xét đa chiều qua bốn yếu tố: khách thể trực tiếp là quyền bất khả xâm phạm về tình dục và nhân phẩm của trẻ em; mặt khách quan gồm hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ; chủ thể của tội phạm là người từ đủ 14 tuổi trở lên có năng lực trách nhiệm hình sự; mặt chủ quan luôn thể hiện dưới hình thức lỗi cố ý trực tiếp.

Lý thuyết lượng hình dựa trên nguyên tắc kết hợp hài hòa giữa trừng trị và giáo dục cải tạo, căn cứ vào tính chất nguy hiểm của hành vi cùng nhân thân người phạm tội theo quy định tại Điều 45 Bộ luật Hình sự năm 1999. Luận văn chuẩn hóa bốn khái niệm then chốt gồm: khái niệm trẻ em là người dưới 16 tuổi theo Luật Trẻ em năm 2016; hành vi giao cấu truyền thống theo Bản tổng kết số 329-HS2 năm 1967 của Tòa án nhân dân tối cao; hành vi quan hệ tình dục khác theo quy định mở rộng tại Điều 142 Bộ luật Hình sự năm 2015; và yếu tố trái ý muốn của người bị hại từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ toàn bộ 151 vụ án với 174 bị can, bị cáo thụ lý tại Tòa án nhân dân hai cấp thuộc tỉnh Đồng Nai. Trong đó, cỡ mẫu phân tích chuyên sâu gồm 137 vụ án với 159 bị cáo đã được đưa ra xét xử sơ thẩm từ năm 2012 đến năm 2017. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng đối với các bản án hình sự sơ thẩm về tội hiếp dâm trẻ em tại địa phương nhằm bảo đảm tính bao quát, loại trừ sai số và phản ánh trung thực bức tranh tư pháp.

Tác giả sử dụng kết hợp phương pháp thống kê xã hội học pháp lý, phân tích tài liệu và so sánh quy phạm pháp luật giữa các Bộ luật Hình sự năm 1985, năm 1999 và năm 2015. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là nhằm lượng hóa chính xác cơ cấu hình phạt, xác định tỷ lệ áp dụng các khung chế tài và làm rõ nguyên nhân của những khoảng trống lập pháp trong thực tế xét xử. Quá trình thu thập, xử lý số liệu kéo dài trong 6 năm và hoàn thành tổng kết vào năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu hình phạt chính được áp dụng đối với 159 bị cáo tập trung chủ yếu ở mức rất nghiêm khắc. Cụ thể, hình phạt tù từ trên 7 năm đến 15 năm chiếm tỷ lệ cao nhất với 55,97% (89/159 bị cáo). Nhóm phạt tù từ trên 3 năm đến 7 năm chiếm 22,64% (36/159 bị cáo). Nhóm phạt tù từ trên 15 năm đến 20 năm chiếm 15,09% (24/159 bị cáo). Mức án từ 3 năm tù trở xuống chiếm 4,4% (7/159 bị cáo), tù trên 20 năm đến 30 năm chiếm 0,62% (1/159 bị cáo), và tù chung thân chiếm 1,88% (3/159 bị cáo). Tòa án không áp dụng án treo và không tuyên mức án tử hình trong suốt giai đoạn này.

Thứ hai, diễn biến tội phạm qua các năm có sự dao động mạnh nhưng nhìn chung có xu hướng giảm về cuối kỳ. Năm 2014 ghi nhận số lượng cao nhất với 32 vụ án và 40 bị cáo. Năm 2016 ghi nhận số lượng thấp nhất với 17 vụ án và 19 bị cáo, tương đương mức giảm 46,88% số vụ so với năm đỉnh điểm 2014.

Thứ ba, thực tiễn xét xử cho thấy tỷ lệ áp dụng hình phạt bổ sung bằng 0%. Trong toàn bộ 159 bị cáo bị kết án, không có trường hợp nào bị áp dụng hình phạt cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 năm đến 5 năm theo khoản 5 Điều 112 Bộ luật Hình sự năm 1999.

Thảo luận kết quả

Thực tiễn giải quyết các vụ án tại Đồng Nai cho thấy Hội đồng xét xử luôn duy trì đường lối xử lý nghiêm khắc đối với tội phạm xâm hại trẻ em, thể hiện qua việc 100% bị cáo đều phải chấp hành hình phạt tù giam. Dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa qua biểu đồ cột thể hiện biến động số vụ án từ năm 2012 đến năm 2017 và bảng phân phối tỷ trọng các khung hình phạt, làm nổi bật tỷ lệ 55,97% bị cáo nhận mức án từ 7 đến 15 năm tù.

Tuy nhiên, việc bỏ trống hoàn toàn hình phạt bổ sung (0%) xuất phát từ việc quy định tại khoản 5 Điều 112 mang tính tùy nghi, khiến Thẩm phán chỉ tập trung vào hình phạt chính mà chưa chú trọng đến việc ngăn ngừa nguy cơ tái phạm trong môi trường nghề nghiệp. Khi so sánh với các nghiên cứu tương tự tại các tỉnh Nam Định hay Quảng Nam, Đồng Nai có số lượng thụ lý cao hơn do đặc thù địa bàn công nghiệp hóa, tập trung đông lao động nhập cư.

Bên cạnh đó, việc xác định hành vi giao cấu theo hướng dẫn cũ còn bộc lộ vướng mắc đối với các hành vi xâm hại tình dục đồng giới hoặc sử dụng dụng cụ tình dục, gây khó khăn cho công tác định tội danh trước khi Điều 142 Bộ luật Hình sự năm 2015 có hiệu lực.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Tòa án nhân dân tối cao cần sớm ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất Điều 142 Bộ luật Hình sự năm 2015, giải thích chi tiết khái niệm hành vi quan hệ tình dục khác và tiêu chí nhận diện ý chí tự nguyện hay miễn cưỡng của nạn nhân từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi. Mục tiêu hướng tới là đạt 100% sự thống nhất trong định tội danh giữa các cơ quan tố tụng trong thời gian 12 tháng.

Thứ hai, Bộ Y tế và Bộ Công an cần phối hợp chuẩn hóa quy trình giám định pháp y tâm thần và thương tật cho nạn nhân là trẻ em, rút ngắn thời gian ban hành kết luận giám định dưới 15 ngày làm việc. Giải pháp này giúp xác định chính xác tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% đến 45% hoặc từ 46% trở lên để làm căn cứ định khung hình phạt tăng nặng theo luật mới.

Thứ ba, Hội đồng Thẩm phán các cấp cần tăng cường áp dụng hình phạt bổ sung cấm hành nghề hoặc làm công việc liên quan đến trẻ em từ 1 năm đến 5 năm, đặt chỉ tiêu áp dụng đạt trên 80% đối với các bị cáo làm việc trong môi trường giáo dục, bảo trợ xã hội.

Thứ tư, Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai cần định kỳ tổ chức tập huấn nghiệp vụ xét xử tội phạm tình dục cho 100% Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân trong lộ trình 2018 - 2020. Hoạt động này nhằm nâng cao kỹ năng tranh tụng tại phiên tòa, khắc phục tình trạng nhận định phiến diện hoặc bỏ sót tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên có thể sử dụng tài liệu làm cẩm nang tra cứu thực tiễn định tội danh, phân tích chứng cứ và áp dụng các tình tiết định khung tăng nặng trong Bộ luật Hình sự năm 2015.

Luật sư và các chuyên viên trợ giúp pháp lý tìm thấy nguồn dẫn chứng phong phú qua các bản án sơ thẩm thực tế, giúp xây dựng luận cứ bào chữa hoặc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị hại dưới 16 tuổi.

Học viên cao học, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự có thể tham khảo phương pháp luận nghiên cứu, hệ thống lý luận lập pháp và mô hình phân tích định lượng trên mẫu 159 bị cáo.

Các cán bộ làm công tác bảo vệ trẻ em, Hội Phụ nữ và Đoàn Thanh niên có thể khai thác các số liệu thống kê để xây dựng chương trình tuyên truyền, phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em tại các khu công nghiệp và địa bàn dân cư đông đúc.

Câu hỏi thường gặp

Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi theo Bộ luật Hình sự năm 2015 có điểm gì mới so với quy định cũ? Điều 142 Bộ luật Hình sự năm 2015 mở rộng hành vi khách quan bao gồm cả hành vi quan hệ tình dục khác, không giới hạn ở hành vi giao cấu truyền thống. Đồng thời, luật bổ sung chủ thể phạm tội có thể là nữ giới và thêm các tình tiết định khung mới như gây rối loạn tâm thần của nạn nhân từ 11% trở lên hoặc xâm phạm người dưới 10 tuổi.

Vì sao mọi trường hợp giao cấu với trẻ em dưới 13 tuổi đều bị xử lý về tội hiếp dâm? Theo quy định pháp luật, trẻ em dưới 13 tuổi chưa phát triển hoàn thiện về thể chất và nhận thức, chưa có năng lực tự vệ hoặc thể hiện ý chí tình dục hợp pháp. Do đó, pháp luật suy đoán tuyệt đối mọi hành vi giao cấu với đối tượng này đều trái ý muốn và cấu thành tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.

Tỷ lệ giải quyết các vụ án hiếp dâm trẻ em tại Tòa án tỉnh Đồng Nai đạt mức nào? Trong giai đoạn 2012 - 2017, Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai đã giải quyết sơ thẩm 137 vụ với 159 bị cáo trên tổng số 151 vụ với 174 bị cáo thụ lý, đạt tỷ lệ giải quyết 90,72% về số vụ và 91,37% về số bị cáo.

Người phạm tội hiếp dâm trẻ em tại Đồng Nai chủ yếu chịu mức phạt tù nào? Thống kê thực tiễn cho thấy 55,97% bị cáo nhận hình phạt tù từ trên 7 năm đến 15 năm, 22,64% nhận mức án từ trên 3 năm đến 7 năm, và 15,09% nhận mức án từ trên 15 năm đến 20 năm tù giam.

Nguyên nhân nào khiến hình phạt bổ sung chưa được áp dụng trong thực tiễn xét xử? Do điều luật quy định hình phạt bổ sung mang tính tùy nghi, Tòa án thường coi hình phạt tù giam đã đủ sức răn đe. Thêm vào đó, nhiều bị cáo là lao động tự do không có chức vụ cụ thể nên Hội đồng xét xử ít chú trọng tuyên phạt nội dung này.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện lý luận và lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam về tội hiếp dâm trẻ em qua các thời kỳ.
• Đánh giá thực trạng xét xử 137 vụ án với 159 bị cáo tại tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2012 - 2017, chỉ rõ cơ cấu hình phạt tù tập trung chủ yếu từ 7 đến 15 năm (55,97%).
• Nhận diện những hạn chế về việc bỏ trống hình phạt bổ sung (0%) và những khó khăn khi phân biệt ý chí của nạn nhân từ 13 đến dưới 16 tuổi.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi nhằm thực thi hiệu quả quy định mới tại Điều 142 Bộ luật Hình sự năm 2015.
• Kế hoạch tiếp theo đòi hỏi việc tiếp tục theo dõi, đánh giá các bản án áp dụng luật mới giai đoạn sau năm 2018 để hoàn thiện hướng dẫn nghiệp vụ.

Các nhà nghiên cứu, cán bộ tư pháp và bạn đọc quan tâm có thể khai thác toàn văn tài liệu để nâng cao kỹ năng xử lý án và hoàn thiện chính sách bảo vệ trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương. Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về tội hiếp dâm trẻ em. Chƣơng 2: Thực tiễn áp dụng quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về tội hiếp dâm trẻ em ở tỉnh Đồng Nai. Chƣơng 3: Yêu cầu và các giải pháp thực hiện các quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 về tội hiếp dâm trẻ em.

4 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TỘI HIẾP DÂM TRẺ EM 1. Khái niệm, các dấu hiệu pháp lý của tội hiếp dâm trẻ em 1. Khái niệm tội hiếp dâm trẻ em Trẻ em là khái niệm dùng để chỉ giai đoạn phát triển đầu tiên của cuộc đời con người. Trong các Công ước quốc tế như Tuyên bố của Hội quốc liên về quyền trẻ em (năm 1924), Tuyên bố của Liên hợp quốc về quyền trẻ em (năm 1959), Tuyên ngôn thế giới về quyền con người (năm 1968), Công ước 138 của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) về tuổi tối thiểu làm việc (năm 1976), Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em (năm 1989)… đã khẳng định việc áp dụng độ tuổi trẻ em của mỗi quốc gia có thể khác nhau, tuỳ thuộc vào luật của mỗi nước quy định độ tuổi thành niên sớm hơn.

Tại Nghị định thư của Liên Hiệp Quốc về phòng ngừa, trấn áp và trừng trị buôn bán người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em đã được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua, có hiệu lực từ ngày 25/12/2003 thì trẻ em được xác định là người dưới 18 tuổi. Riêng ở Việt Nam, căn cứ vào điều kiện thực tế và mức độ phát triển của con người ở Việt Nam, theo Điều 1, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em được Quốc hội Khóa XI, kỳ họp thứ 5 thông qua ngày 15/6/2004, quy định: “Trẻ em quy định trong luật này là công dân Việt Nam dưới 16 tuổi”. Độ tuổi này tiếp tục được đề cập trong Điều 1 Luật Trẻ em được Quốc hội thông qua ngày 5/4/2016 trong đó quy định: “Trẻ em là người dưới 16 tuổi”. Mặc dù quy định về trẻ em, độ tuổi trẻ em trong các văn bản pháp luật nước ta cũng như trong phạm vi quốc tế còn có những điểm khác biệt nhưng Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em cũng chỉ ra rằng: “Căn cứ vào đặc điểm lịch sử, phong tục tập quán và các điều kiện phát triển kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia để quy định độ tuổi của trẻ em, nhưng không được quá 18 tuổi”.

Do đó, căn cứ vào quy định của pháp luật hiện hành cũng như Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em của Việt Nam quy định độ tuổi của trẻ em dưới 16 tuổi là không trái với quy định trong Công ước Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em. 5 Tóm lại, khái niệm "trẻ em" trong pháp luật Việt Nam được coi là người chưa đủ 16 tuổi, là đối tượng được pháp luật bảo vệ, chăm sóc, giáo dục và giúp đỡ đặc biệt. Trẻ em là tương lai của nhân loại, của thế giới, của mỗi dân tộc, mỗi cộng đồng và mỗi gia đình. Tại Việt Nam, các hành vi xâm hại trẻ em đều bị lên án và trừng trị nghiêm khắc.

Điều này đã được cụ thể hóa trong BLHS quy định về tội hiếp dâm trẻ em. Theo từ điển Bách khoa Công an nhân dân Việt Nam năm 2005, hành vi hiếp dâm được hiểu là dùng sức mạnh cưỡng bức người khác để thỏa mãn nhu cầu tình dục của mình. Trong Bản tổng kết và hướng dẫn đường lối xét xử tội hiếp dâm (số 329-HS2 ngày 11 tháng 5 năm 1967) của TAND tối cao đã đưa ra định nghĩa về khái niệm tội hiếp dâm như sau: “Hiếp dâm là hành động bắt buộc người phụ nữ phải chịu sự giao cấu trái ý muốn hoặc không có ý muốn của người đó bằng cách dùng bạo lực về thể chất, hay là uy hiếp về tinh thần, hay là lợi dụng hoặc gây ra tình trạng không thể tự vệ hoặc biểu lộ ý chí của người đó” [22]. Theo quan điểm trên thì hành vi hiếp dâm trẻ em khác hành vi hiếp dâm nói chung ở đối tượng bị xâm hại đó là trẻ em.

Trên cơ sở nghiên cứu có kế thừa, khái niệm về hiếp dâm trẻ em được đưa ra như sau: hiếp dâm trẻ em là hành vi dùng sức mạnh cưỡng bức hoặc lợi dụng sự phát triển chưa hoàn thiện về thể chất và trí tuệ của trẻ em để xâm hại đến quyền bất khả xâm phạm về tình dục, danh dự, nhân phẩm, sức khỏe và gây ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của trẻ em. Trước khi đưa ra được khái niệm về tội hiếp dâm trẻ em, cần xuất phát từ cái chung nhất đó là khái niệm tội phạm. Theo quy định tại Điều 8 BLHS năm 1999 “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, 6 nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa.51] Tội hiếp dâm trẻ em thuộc nhóm tội xâm phạm danh dự, nhân phẩm con người, đồng thời xâm phạm tính mạng, sức khỏe và sự phát triển bình thường về thể chất và tâm, sinh lý của trẻ em. Như vậy khái niệm tội phạm Hiếp dâm trẻ em được xác định như sau: “Tội phạm Hiếp dâm trẻ em là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiên một cách cố ý bằng cách dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể phòng vệ được của nạn nhân hoặc dùng thủ đoạn khác để giao cấu với người dưới 16 tuổi”.

Các dấu hiệu pháp lý của tội hiếp dâm trẻ em Tội hiếp dâm trẻ em được cấu thành bởi bốn yếu tố, đó là: khách thể, mặt khách quan, chủ thể, mặt chủ quan. Nghiên cứu bốn yếu tố này của tội hiếp dâm trẻ em giúp làm rõ đặc điểm pháp lý của tội phạm, có tác dụng định tội cho tội phạm xảy ra và để phân biệt tội phạm này với tội phạm khác. *Khách thể của tội hiếp dâm trẻ em “Khách thể của tội phạm là những quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ và bị hành vi phạm tội xâm hại”. [16] Theo Luật Hình sự Việt Nam, những quan hệ được coi là khách thể bảo vệ của luật hình sự là những quan hệ xã hội đã được xác định trong BLHS, bao gồm: độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ Quốc, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, sở hữu, các quyền và lợi ích hợp pháp khác của công dân,.

Đối với tội hiếp dâm trẻ em, khách thể trực tiếp là quyền được tôn trọng nhân phẩm, danh dự và quyền bất khả xâm phạm về tình dục của trẻ em. Ngoài ra tội phạm còn có thể xâm phạm đến quyền được tôn trọng và bảo vệ tính mạng, sức khỏe của trẻ em. Tội hiếp dâm trẻ em xâm phạm nghiêm trọng đến đạo đức xã hội, đạo đức truyền thống tốt đẹp, xâm phạm Công ước về quyền trẻ em mà Việt Nam đã phê chuẩn tham gia gây ra nhiều sự bất bình cho quần chúng nhân dân. 7 Đối tượng tác động của tội phạm là một yếu tố quan trọng phải nhắc đến khi tìm hiểu về khách thể của tội phạm.

Độ tuổi của đối tượng tác động cũng là dấu hiệu để xác định tội hiếp dâm trẻ em. Nạn nhân của tội hiếp dâm trẻ em là người dưới 16 tuổi. Điều 112 BLHS 1999 quy định về tội hiếp dâm trẻ em có hai trường hợp: Trường hợp thứ nhất, đối với nạn nhân là người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi. Mặc dù ở đây điều luật không quy định rõ nhưng có thể hiểu rằng người phạm tội đã có hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, lợi dụng tình trạng không tự vệ được của trẻ em hoặc dùng thủ đoạn khác để giao cấu trái ý muốn với trẻ em.

Trường hợp thứ hai, đối với nạn nhân là trẻ em dưới 13 tuổi thì mọi trường hợp giao cấu với trẻ em chưa đủ 13 tuổi là phạm tội hiếp dâm trẻ em…”. Như vậy, mọi trường hợp giao cấu với trẻ em chưa đủ 13 tuổi đều phạm tội hiếp dâm trẻ em không kể có sự đồng ý hay không đồng ý của nạn nhân. Đối tượng tác động là một trong những dấu hiệu được mô tả trong cấu thành tội hiếp dâm trẻ em, nó có ý nghĩa trong việc phân biệt tội hiếp dâm trẻ em với tội danh khác cũng như xác định khung hình phạt và quyết định hình phạt. * Mặt khách quan của tội hiếp dâm trẻ em “Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của tội phạm bao gồm những biểu hiện tội phạm diễn ra hoặc tồn tại trong thế giới khách quan” [31, Tr.

Đó là hành vi khách quan của tội phạm; hậu quả nguy hiểm cho xã hội; mối quan hệ nhân nhân quả giữa hành vi khách quan của tội phạm và hậu quả nguy hiểm cho xã hội; những biểu hiệu khác của mặt khách quan của tội phạm như công cụ, phương tiện phạm tội, thời gian phạm tội, địa điểm phạm tội… Không phải tất cả các biểu hiện của mặt khách quan đều được phản ánh trong cấu thành tội phạm là dấu hiệu bắt buộc ngoài hành vi khách quan là dấu hiệu bắt buộc trong cấu thành tội phạm. Mặt khách quan của tội hiếp dâm trẻ em bao gồm các dấu hiệu sau đây: - Dấu hiệu thứ nhất, người phạm tội có thể có một trong các hành vi như dùng vũ lực, hành vi đe dọa dùng vũ lực, lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân, thủ đoạn khác giao cấu trái với ý muốn của trẻ em. 8 - Dấu hiệu thứ hai, việc giao cấu phải trái với ý muốn của trẻ em.