Luận văn thạc sĩ về tội cướp tài sản theo Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999 tại huyện Từ Liêm

Luận văn thạc sĩ phân tích tội cướp tài sản theo bộ luật hình sự Việt Nam 1999 tại huyện Từ Liêm, Hà Nội. Nghiên cứu thực tiễn và pháp lý.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hƣơng
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Khắc Hải
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Tội Cướp Tài Sản Theo Bộ Luật Hình Sự Việt Nam Năm 1999 (Trên Cơ Sở Thực Tiễn Tại Địa Bàn Huyện Từ Liêm, Thành Phố Hà Nội)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI CƢỚP TÀI SẢN TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm và đặc điểm tội cƣớp tài sản
• 1.2. Lịch sử hình thành và phát triển tội cƣớp tài sản trong pháp luật hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến nay
• 1.3. Tội cướp tài sản trong pháp luật hình sự giai đoạn 1945 – 1985
• 1.4. Tội cướp tài sản trong pháp luật hình sự giai đoạn 1985 - 1999
• 1.5. Tội cƣớp tài sản trong Luật hình sự một số nƣớc trên thế giới
• 1.5.1. Tội cướp tài sản trong luật hình sự Liên bang Nga
• 1.5.2. Tội cướp tài sản trong luật hình sự Cộng hòa nhân dân Trung Hoa năm 1997
• 1.5.3. Tội cướp tài sản trong luật hình sự Nhật Bản
• 2. CHƯƠNG 2: TỘI CƢỚP TÀI SẢN THEO BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 1999 VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ
• 2.1. Quy định của Bộ luật hình sự hiện hành về tội cƣớp tài sản
• 2.2. Dấu hiệu pháp lý của tội cướp tài sản
• 2.3. Trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội cướp tài sản
• 2.4. Phân biệt tội cướp tài sản với một số tội phạm khác
• 2.5. Thực tiễn xét xử tội cƣớp tài sản trên địa bàn huyện Từ Liêm, thành phố Hà Nội (từ năm 2008 đến năm 2013)
• 2.6. Tình hình xét xử tội cướp tài sản trên toàn Thành phố Hà Nội
• 2.7. Tình hình xét xử tội cướp tài sản trên địa bàn huyện Từ Liêm
• 2.8. Một số vướng mắc tồn tại trong thực tiễn xét xử tội cướp tài sản
• 2.9. Nguyên nhân những tồn tại, vƣớng mắc trong thực tiễn xét xử
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ XÉT XỬ TỘI CƢỚP TÀI SẢN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 3.1. Hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội cƣớp tài sản
• 3.2. Nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về tội cƣớp tài sản trong thực tiễn xét xử
• 3.3. Nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của cán bộ công chức thuộc các cơ quan tư pháp
• 3.4. Tăng cường công tác hướng dẫn áp dụng pháp luật, trong đó có nâng cao năng lực nhận thức và vận dụng quy định của pháp luật hình sự về tội cướp tài sản
• 3.5. Giải pháp khác
• 3.6. Củng cố và hoàn thiện các Cơ quan tư pháp trong việc điều tra, xử lý đối với tội phạm nói chung và tội cướp tài sản nói riêng
• 3.7. Tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước trên một số lĩnh vực về an ninh trật tự
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội cướp tài sản theo Bộ luật hình sự Việt Nam 1999

Tội cướp tài sản là một trong những tội phạm nghiêm trọng trong pháp luật hình sự Việt Nam. Theo Bộ luật hình sự năm 1999, tội này được quy định tại Điều 133. Tội cướp tài sản không chỉ xâm phạm đến quyền sở hữu của cá nhân mà còn ảnh hưởng đến an ninh trật tự xã hội. Tình hình tội phạm này tại huyện Từ Liêm đang có diễn biến phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm và nghiên cứu sâu sắc.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tội cướp tài sản

Tội cướp tài sản được hiểu là hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác bằng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực. Đặc điểm của tội này bao gồm tính chất nguy hiểm cho xã hội, hành vi cố ý và mục đích chiếm đoạt tài sản. Các yếu tố cấu thành tội cướp tài sản cần được phân tích rõ ràng để đảm bảo việc áp dụng pháp luật chính xác.

1.2. Lịch sử hình thành tội cướp tài sản trong pháp luật Việt Nam

Tội cướp tài sản đã được quy định trong pháp luật hình sự Việt Nam từ rất sớm. Từ năm 1945 đến nay, tội này đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển và điều chỉnh. Việc nghiên cứu lịch sử hình thành giúp hiểu rõ hơn về sự thay đổi trong quy định pháp luật và thực tiễn xét xử.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xử lý tội cướp tài sản tại huyện Từ Liêm

Tình hình tội cướp tài sản tại huyện Từ Liêm đang diễn ra phức tạp với nhiều vụ việc nghiêm trọng. Các thách thức trong việc xử lý tội phạm này bao gồm sự gia tăng của các băng nhóm tội phạm, thủ đoạn tinh vi và sự thiếu hụt trong công tác điều tra, xét xử.

2.1. Tình hình tội phạm cướp tài sản tại huyện Từ Liêm

Trong giai đoạn từ 2008 đến 2013, huyện Từ Liêm ghi nhận nhiều vụ cướp tài sản với tính chất nghiêm trọng. Số liệu cho thấy có sự gia tăng đáng kể về số vụ án, điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm.

2.2. Những khó khăn trong công tác điều tra và xét xử

Công tác điều tra và xét xử tội cướp tài sản gặp nhiều khó khăn do thiếu chứng cứ, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa chặt chẽ. Điều này dẫn đến việc nhiều vụ án không được xử lý kịp thời, gây tâm lý hoang mang trong nhân dân.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả xét xử tội cướp tài sản

Để nâng cao hiệu quả xét xử tội cướp tài sản, cần áp dụng các phương pháp điều tra khoa học và cải thiện quy trình xét xử. Việc đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ tư pháp cũng là một trong những giải pháp quan trọng.

3.1. Cải thiện quy trình điều tra tội cướp tài sản

Cần xây dựng quy trình điều tra rõ ràng, khoa học để đảm bảo thu thập chứng cứ đầy đủ và chính xác. Việc áp dụng công nghệ hiện đại trong điều tra cũng sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác này.

3.2. Đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ tư pháp

Đào tạo chuyên sâu cho cán bộ tư pháp về các quy định pháp luật liên quan đến tội cướp tài sản sẽ giúp họ có kiến thức vững vàng hơn trong việc xử lý các vụ án. Điều này cũng góp phần nâng cao chất lượng xét xử.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội cướp tài sản

Nghiên cứu về tội cướp tài sản không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần được áp dụng vào thực tiễn. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các cơ quan chức năng có cái nhìn tổng quát hơn về tình hình tội phạm và đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

4.1. Kết quả nghiên cứu thực tiễn tại huyện Từ Liêm

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự gia tăng đáng kể về số vụ cướp tài sản trong giai đoạn 2008-2013. Các số liệu này sẽ là cơ sở để các cơ quan chức năng đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cần được áp dụng vào thực tiễn để cải thiện công tác phòng chống tội phạm. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu tội phạm mà còn nâng cao lòng tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về tội cướp tài sản

Nghiên cứu về tội cướp tài sản theo Bộ luật hình sự Việt Nam 1999 tại huyện Từ Liêm đã chỉ ra nhiều vấn đề cần được giải quyết. Tương lai của nghiên cứu này sẽ tiếp tục tập trung vào việc hoàn thiện các quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả xét xử.

5.1. Tương lai của nghiên cứu tội cướp tài sản

Nghiên cứu sẽ tiếp tục được mở rộng để bao quát nhiều khía cạnh khác nhau của tội cướp tài sản, từ đó đưa ra các giải pháp toàn diện hơn cho vấn đề này.

5.2. Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật

Cần có các đề xuất cụ thể nhằm hoàn thiện quy định pháp luật về tội cướp tài sản, từ đó nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường phát triển nhanh chóng và tiến trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, tình hình tội phạm xâm phạm quyền sở hữu trên địa bàn Thủ đô Hà Nội có nhiều diễn biến phức tạp. Chỉ tính riêng trong 10 tháng đầu năm 2013, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an huyện Từ Liêm đã khởi tố tới 242 vụ án với 312 bị can về nhóm tội xâm phạm sở hữu, trong đó tội phạm cướp tài sản chiếm 24 vụ với 33 bị can (chiếm tỷ lệ 9,9% tổng số vụ). Tội cướp tài sản có tính chất đặc biệt nguy hiểm khi các đối tượng thường xuyên sử dụng hung khí, hoạt động theo băng ổ nhóm có tổ chức, xâm hại nghiêm trọng cùng lúc đến tính mạng, sức khỏe con người và quyền sở hữu hợp pháp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc giải quyết những bất cập giữa lý luận và thực tiễn áp dụng Điều 133 Bộ luật Hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009). Luận văn hướng đến mục tiêu làm sáng tỏ các dấu hiệu pháp lý đặc trưng của tội cướp tài sản, đánh giá khách quan thực trạng xét xử sơ thẩm trên địa bàn huyện Từ Liêm và thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2008 – 2013, từ đó chỉ ra những vướng mắc, sai sót trong định tội danh và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả xét xử.

Nghiên cứu được triển khai tại địa bàn trọng điểm là huyện Từ Liêm và toàn thành phố Hà Nội trong khung thời gian 6 năm (2008 – 2013). Về mặt ý nghĩa, kết quả nghiên cứu góp phần trực tiếp giảm tỷ lệ án bị hủy, sửa do sai sót định tội danh xuống dưới 1%, nâng cao tỷ lệ xử lý đúng người, đúng tội và tăng cường hiệu lực bảo vệ an ninh trật tự xã hội tại các địa bàn đang trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý luận cấu thành tội phạm của Khoa học Luật hình sự Việt Nam kết hợp với quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Cấu thành tội phạm của tội cướp tài sản được xác định dựa trên 4 yếu tố then chốt:

• Khách thể của tội phạm: Là tội phạm xâm hại khách thể kép gồm quyền sở hữu tài sản (theo quy định tại Điều 163 Bộ luật Dân sự năm 2005) và quan hệ nhân thân (tính mạng, sức khỏe của người bị hại).
• Mặt khách quan của tội phạm: Thể hiện qua ba dạng hành vi cụ thể gồm dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được. Đây là tội phạm có cấu thành hình thức, hoàn thành ngay từ thời điểm người phạm tội thực hiện một trong các hành vi trên nhằm chiếm đoạt tài sản.
• Chủ thể của tội phạm: Người có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi từ đủ 14 tuổi trở lên (theo Điều 12 Bộ luật Hình sự năm 1999).
• Mặt chủ quan của tội phạm: Được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp và mục đích chiếm đoạt tài sản là dấu hiệu bắt buộc.

Bên cạnh lý thuyết pháp luật thực định, luận văn còn áp dụng lý thuyết luật học so sánh thông qua việc đối chiếu quy định về tội cướp tài sản trong Bộ luật Hình sự Liên bang Nga năm 1995 (Điều 162), Bộ luật Hình sự Trung Quốc năm 1997 (Điều 263) và Bộ luật Hình sự Nhật Bản năm 1907 (Điều 236 – 241) để rút ra những bài học kinh nghiệm lập pháp quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ các báo cáo tổng kết xét xử, thống kê hình sự định kỳ và hồ sơ các bản án hình sự sơ thẩm của Tòa án nhân dân huyện Từ Liêm và Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ hơn 600 bản án xét xử sơ thẩm về tội cướp tài sản trên toàn thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2008 – 2013, trong đó mẫu nghiên cứu chuyên sâu tập trung vào 78 vụ án điển hình thụ lý tại Tòa án nhân dân huyện Từ Liêm. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn thể theo mốc thời gian lịch sử kết hợp chọn mẫu có chủ đích các vụ án có tính chất phức tạp, có vướng mắc trong việc áp dụng điều luật.

Luận văn kết hợp chặt chẽ các phương pháp:

• Phương pháp thống kê hình sự: Nhằm lượng hóa số lượng vụ án, số bị cáo, cơ cấu khung hình phạt và tỷ lệ giải quyết đơn thư qua từng năm.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh án lệ: Nhằm làm rõ sự tương đồng và khác biệt giữa các dạng hành vi dùng vũ lực, đe dọa vũ lực ngay tức khắc và trộm cắp chuyển hóa thành cướp.
• Lý do lựa chọn: Sự kết hợp này bảo đảm tính chuẩn xác giữa cơ sở lý luận học thuật và số liệu thực tiễn, giúp nhận diện rõ nguyên nhân của các sai sót trong thực tế xét xử. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý số liệu được triển khai trong vòng 12 tháng từ cuối năm 2013 đến năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu xét xử sơ thẩm giai đoạn 2008 – 2013 trên địa bàn Hà Nội và huyện Từ Liêm đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

• Tỷ trọng và tính chất nghiêm trọng của tội phạm: Tội cướp tài sản trên địa bàn huyện Từ Liêm luôn chiếm tỷ trọng từ 8,5% đến 12,3% trong tổng số các vụ án xâm phạm sở hữu. Trong đó, các vụ án cướp tài sản có tổ chức và sử dụng hung khí nguy hiểm chiếm tới trên 65% tổng số vụ bị xét xử sơ thẩm.
• Xu hướng trẻ hóa đối tượng phạm tội: Bị cáo trong độ tuổi từ đủ 14 đến dưới 18 tuổi chiếm khoảng 28,4%, nhóm tuổi từ 18 đến 30 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 58,2%. Hơn 72% người phạm tội không có việc làm ổn định hoặc có lối sống buông thả, nghiện ma túy và trò chơi điện tử trực tuyến.
• Hiện tượng chuyển hóa tội phạm: Có khoảng 18,5% số vụ án ban đầu xuất phát từ hành vi trộm cắp hoặc cướp giật tài sản nhưng khi bị phát hiện, các đối tượng đã sử dụng vũ lực tấn công quyết liệt người truy bắt để tẩu thoát hoặc giữ tài sản, dẫn đến việc chuyển hóa tội danh thành tội cướp tài sản.
• Cơ cấu giá trị tài sản và khung hình phạt: Về mặt giá trị tài sản chiếm đoạt, các vụ án thuộc khung hình phạt tại khoản 2 Điều 133 (chiếm đoạt từ 50 triệu đến dưới 200 triệu đồng hoặc sử dụng phương tiện nguy hiểm) chiếm tỷ lệ 46%, trong khi các vụ án thuộc khung hình phạt tại khoản 1 chiếm 42% và khoản 3 (từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng) chiếm khoảng 11,5%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân gia tăng tội phạm cướp tài sản tại huyện Từ Liêm xuất phát từ sự biến động dân cư cơ học quá nhanh, nhiều công trình xây dựng và khu đô thị mới hình thành tạo ra nhiều tuyến đường vắng vẻ vào ban đêm. Khi so sánh với các nghiên cứu tại địa bàn Quảng Ngãi (2006) và Nghệ An (2011), nghiên cứu này ghi nhận tính chất manh động của các ổ nhóm tội phạm tại Hà Nội cao hơn rõ rệt về tần suất sử dụng vũ khí thô sơ như dao bấm, kiếm, mã tấu.

Thực tiễn xét xử cho thấy một số vướng mắc nghiêm trọng trong nhận thức pháp luật giữa các cơ quan tiến hành tố tụng:

• Nhầm lẫn giữa tội Cướp tài sản với tội Cưỡng đoạt tài sản (Điều 135) do việc đánh giá yếu tố "đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc" chưa chuẩn xác.
• Khó khăn trong việc định lượng và giải thích thuật ngữ "phương tiện nguy hiểm" và "thủ đoạn nguy hiểm khác" quy định tại điểm d khoản 2 Điều 133.
• Xung đột quan điểm khi xác định tội danh đối với trường hợp người phạm tội gây ra hậu quả làm chết người: Cần phân biệt rõ giữa trường hợp cố ý tước đoạt tính mạng để cướp tài sản (cấu thành hai tội Giết người và Cướp tài sản) với trường hợp vô ý làm chết người trong quá trình dùng vũ lực cướp tài sản (áp dụng tình tiết tăng nặng tại khoản 4 Điều 133).

Dữ liệu xét xử qua 6 năm từ 2008 đến 2013 được trình bày minh bạch qua hệ thống 8 bảng thống kê trong luận văn (từ Bảng 2.1 đến Bảng 2.8), phản ánh rõ nét mối tương quan giữa số lượng vụ án thụ lý và mức án phạt tù giam được Hội đồng xét xử áp dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện quy định của Bộ luật Hình sự: Tòa án nhân dân tối cao và các cơ quan lập pháp cần sửa đổi, hướng dẫn cụ thể khái niệm "hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được", đồng thời thay thế thuật ngữ "phương tiện nguy hiểm" bằng "hung khí nguy hiểm" trong cấu thành định khung tại Điều 133. Mục tiêu đạt 100% sự thống nhất trong định tội danh giữa Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án trong giai đoạn hoàn thiện pháp luật 2015 – 2017.
• Ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất: Hội đồng Thẩm phán TANDTC cần sớm ban hành văn bản giải thích chi tiết tình tiết "làm chết người" tại khoản 4 Điều 133 để phân biệt rành mạch với tội Giết người theo Điều 93 BLHS 1999. Mục tiêu kéo giảm tỷ lệ bản án sơ thẩm bị cấp phúc thẩm hủy, sửa do áp dụng sai điều luật xuống dưới 0,5% mỗi năm.
• Tăng cường đào tạo chuyên môn cho cán bộ tư pháp: Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân các cấp triển khai chương trình tập huấn định kỳ 6 tháng/lần cho 100% Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên về kỹ năng đánh giá chứng cứ, xác định động cơ phạm tội và định giá tài sản chiếm đoạt trong các vụ án cướp tài sản phức tạp.
• Nâng cao hiệu lực quản lý an ninh trật tự cơ sở: Lực lượng Công an cấp quận, huyện thiết lập các chốt tuần tra vũ trang ban đêm từ 22h đêm đến 5h sáng tại 100% các cung đường trọng điểm vắng người, siết chặt quản lý các cơ sở kinh doanh có điều kiện như quán cầm đồ, nhà nghỉ và điểm truy cập internet. Mục tiêu kéo giảm từ 15% đến 20% số vụ án cướp tài sản phát sinh mới mỗi năm trên địa bàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên thuộc các cơ quan tiến hành tố tụng: Nắm vững hệ thống dấu hiệu cấu thành tội phạm, phương pháp phân loại chính xác các hành vi dùng vũ lực ngay tức khắc và xử lý các trường hợp chuyển hóa tội phạm để định tội danh chính xác, không bỏ lọt tội phạm và tránh oan sai.
• Luật sư và người làm công tác bào chữa: Khai thác các phân tích chuyên sâu về dấu hiệu lỗi, mục đích chiếm đoạt, cơ cấu thương tật (từ 11% đến 30%, từ 31% đến 60%) và giá trị tài sản để xây dựng luận cứ bào chữa, bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong các phiên tòa hình sự sơ thẩm.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Luật Hình sự: Sử dụng luận văn như một công trình tài liệu tham khảo có giá trị lý luận cao với hệ thống 8 bảng biểu thống kê thực tế giai đoạn 2008 – 2013 cùng các phân tích so sánh pháp luật hình sự quốc tế (Nga, Trung Quốc, Nhật Bản).
• Lãnh đạo cơ quan Công an và chính quyền địa phương: Tham khảo các mô hình dự báo tội phạm tại địa bàn đô thị hóa để ban hành các kế hoạch tuần tra, phòng ngừa nghiệp vụ và bảo đảm an ninh trật tự trên địa bàn quản lý.

Câu hỏi thường gặp

• Tội cướp tài sản được coi là hoàn thành ở thời điểm nào theo pháp luật hình sự? Tội cướp tài sản có cấu thành tội phạm hình thức. Tội phạm được coi là hoàn thành ngay từ thời điểm người phạm tội thực hiện một trong các hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc hành vi khác làm tê liệt khả năng chống cự nhằm chiếm đoạt tài sản, bất kể đối tượng đã lấy được tài sản (ví dụ trị giá 50 triệu đồng) hay chưa.

• Tiêu chí then chốt để phân biệt tội Cướp tài sản và tội Cưỡng đoạt tài sản là gì? Căn cứ phân biệt cơ bản nằm ở tính chất tức thì của sự đe dọa. Tội cướp tài sản đòi hỏi hành vi đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc khiến nạn nhân không có cơ hội lựa chọn. Trong khi đó, tội cưỡng đoạt tài sản (Điều 135 BLHS) là hành vi đe dọa sẽ dùng vũ lực trong tương lai hoặc uy hiếp tinh thần, cho phép người bị hại có khoảng thời gian suy xét.

• Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi có phải chịu trách nhiệm hình sự về tội cướp tài sản không? Căn cứ Điều 12 và Điều 133 Bộ luật Hình sự năm 1999, tội cướp tài sản là loại tội phạm rất nghiêm trọng (khung hình phạt từ 3 năm đến 10 năm tù) hoặc đặc biệt nghiêm trọng (lên đến 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình). Do đó, người từ đủ 14 tuổi trở lên có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự đều phải chịu trách nhiệm hình sự ở mọi khung hình phạt.

• Hành vi trộm cắp tài sản khi bị phát hiện mà dùng vũ lực tấn công để tẩu thoát sẽ bị xử lý như thế nào? Nếu đối tượng chưa chiếm đoạt được tài sản mà dùng vũ lực để tẩu thoát thì phạm tội trộm cắp tài sản với tình tiết tăng nặng là hành hung để tẩu thoát. Tuy nhiên, nếu đối tượng đã chiếm giữ được tài sản nhưng dùng vũ lực tấn công quyết liệt người đuổi bắt nhằm giữ bằng được tài sản thì hành vi sẽ chuyển hóa thành tội cướp tài sản.

• Tình tiết làm chết người trong tội cướp tài sản khác gì với tội giết người nhằm cướp tài sản? Nếu người phạm tội có ý thức cố ý tước đoạt tính mạng nạn nhân nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản, hành vi phải bị xử lý về 2 tội danh độc lập là Giết người và Cướp tài sản. Tình tiết định khung làm chết người tại khoản 4 Điều 133 chỉ áp dụng khi hậu quả chết người xảy ra ngoài ý muốn chủ quan (lỗi vô ý) của người thực hiện hành vi cướp.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về cấu thành tội phạm hình thức của tội cướp tài sản theo Điều 133 Bộ luật Hình sự năm 1999, làm sáng tỏ các dấu hiệu khách quan và chủ quan của tội danh.
• Công trình đã phác họa bức tranh thực tiễn xét xử sơ thẩm tội cướp tài sản trên địa bàn huyện Từ Liêm và toàn thành phố Hà Nội qua hệ thống dữ liệu thực tế giai đoạn 2008 – 2013 với hàng trăm vụ án hình sự.
• Nghiên cứu chỉ ra 3 nhóm vướng mắc nổi cộm trong thực tiễn áp dụng điều luật gồm: phân định ranh giới tội danh, xác định phương tiện nguy hiểm và xử lý hậu quả làm chết người.
• Luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược từ hoàn thiện kỹ thuật lập pháp, ban hành nghị quyết hướng dẫn áp dụng đến nâng cao năng lực xét xử và tăng cường phòng ngừa tội phạm cơ sở.
• Cung cấp nguồn tư liệu học thuật chuẩn mực, có giá trị ứng dụng cao phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu và tranh tụng hình sự tại Việt Nam trong giai đoạn 2015 – 2020.

Hãy tìm đọc toàn văn luận văn thạc sĩ luật học để tiếp cận chi tiết hệ thống án lệ, các phân tích pháp lý chuyên sâu và giải pháp thực tiễn hữu ích cho công tác tư pháp hình sự!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI CƢỚP TÀI SẢN TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm và đặc điểm tội cƣớp tài sản 1. Khái niệm xâm phạm sở hữu, xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt Sở hữu là khái niệm rộng đồng thời cũng là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học khác nhau, trong phạm vi luận văn chúng tôi nghiên cứu sở hữu là quan hệ kinh tế được pháp luật điều chỉnh tạo nên ba quyền: chiếm hữu, sử dụng và định đoạt. Để đảm bảo chủ sở hữu thực hiện những quyền này, Hiến pháp năm 1992 đã ghi nhận và được cụ thể hóa trong Bộ luật dân sự năm 2005.

Quyền sở hữu đối với tài sản là quyền quan trọng được pháp luật tôn trọng và bảo vệ. Như vậy quyền sở hữu về tài sản bao gồm: quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt của chủ sở hữu đối với tài sản hợp pháp được pháp luật nói chung và pháp luật hình sự nói riêng ghi nhận và bảo vệ. Xâm phạm được hiểu là động đến chủ quyền của người khác. Xâm phạm sở hữu có thể là chiếm đoạt tài sản hoặc hủy hoại làm mất đi giá trị của tài sản đối với chủ sở hữu.

Từ những phân tích trên, tác giả đưa ra khái niệm: “Xâm phạm sở hữu là hành vi chiếm đoạt tài sản hoặc hủy hoại làm mất đi giá trị hoặc làm giảm giá trị của tài sản đối với chủ sở hữu hợp pháp được pháp luật ghi nhận và bảo vệ”. Còn “các tội xâm phạm sở hữu là những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm đến quan hệ sở hữu của cơ quan tổ chức và của công dân” [34, tr. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Quan hệ sở hữu là một trong những khách thể được pháp luật hình sự bảo vệ, còn tài sản là đối tượng tác động của tội phạm. Người phạm tội mong muốn có được tài sản và thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản một cách bất hợp pháp được gọi là hành vi chiếm đoạt.

Khái niệm “chiếm đoạt tài sản” lần đầu tiên được ghi nhật trong 2 Pháp lệnh ban hành ngày 21/10/1970 đó là: Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản XHCN và Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản của công dân. Đến năm 1985 BLHS đầu tiên ra đời quy định các tội xâm phạm sở hữu Xã hội chủ nghĩa tại Chương IV và các tội xâm phạm sở hữu của công dân tại Chương VI. Đến BLHS năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) quy định các tội xâm phạm sở hữu tại Chương XIV. Trong khoa học pháp lý hiện nay, nói về khái niệm chiếm đoạt có nhiều quan điểm được đưa ra như: Giáo trình Luật hình sự Việt Nam, tập 2 của trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng “chiếm đoạt là hành vi cố ý chuyển dịch trái pháp luật tài sản đang được sự quản lí của chủ tài sản thành tài sản của mình” [40, tr.s Thái Chí Bình (Tòa án nhân dân thị xã Châu Đốc, tỉnh An Giang) cho rằng: “chiếm đoạt là việc cố ý chuyển dịch trái pháp luật tài sản đang được sự quản lí của chủ sở hữu thành tài sản của mình.

Chúng được biểu hiện dưới dạng hành vi hoặc mục đích phạm tội” [3]. Còn Võ Khánh Vinh cho rằng: “chiếm đoạt tài sản (XHCN hoặc của công dân) và biến nó thành tài sản của mình hoặc chuyển cho người khác, được thực hiện bằng những hình thức quy định trong luật với mục đích vụ lợi” [25 tr. Theo Đinh Văn Quế thì “chiếm đoạt là hành vi cố ý chuyển dịch một cách trái phép tài sản thuộc sở hữu của người khác thành sở hữu của mình” [34, tr.s Đặng Quang Dũng đưa ra khái niệm “Xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt là làm mất đi quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt của chủ sở hữu trên thực tế do có sự chuyển dịch bất hợp pháp tài sản thuộc quyền sở hữu của họ” [12, tr. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong khi đó, theo Từ điển tiếng Việt, chiếm đoạt là “chiếm của người khác làm của mình, bằng cách dựa vào vũ lực, quyền thế” [24].

Như vậy, chiếm đoạt xét về mặt thực tế là quá trình vừa làm cho chủ tài sản mất tài sản vừa tạo cho người chiếm đoạt có tài sản đó. Quá trình này xét về mặt pháp lí không làm cho chủ sở hữu mất quyền sở hữu của mình mà chỉ làm mất khả năng thực tế thực hiện các quyền cụ thể của quyền sở hữu. Qua nghiên cứu vấn đề xâm phạm sở hữu và dấu hiệu chiếm đoạt, chúng tôi đưa ra khái niệm về xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt như sau: “Xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt là hành vi dịch chuyển bất hợp pháp tài sản thuộc quyền sở hữu của chủ tài sản thành sở hữu của mình”. Xét về mặt tội phạm, Bộ luật hình sự năm 1999 qui định tại Chương XIV “Các tội xâm phạm sở hữu” có 13 tội được quy định từ Điều 133 đến Điều 145.

Căn cứ vào tính chất của mục đích phạm tội, khoa học luật hình sự chia các tội xâm phạm sở hữu thành: (1) nhóm các tội có mục đích tư lợi (bao gồm 10 tội từ Điều 133 đến Điều 142 BLHS) và (2) nhóm các tội không có mục đích tư lợi (từ Điều 143 đến Điều 145 BLHS). Đối với nhóm các tội có mục đích tư lợi, dựa vào dấu hiệu chiếm đoạt, chúng lại được chia nhỏ ra thành (a) nhóm có tính chiếm đoạt (bao gồm 8 tội từ Điều 133 đến Điều 140) và (b) nhóm không có tính chiếm đoạt (gồm các Điều 141, 142) [3]. Tùy thuộc vào đặc trưng của từng tội do BLHS quy định mà dấu hiệu chiếm đoạt trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt là khác nhau. Nhưng chúng chỉ biểu hiện dưới 02 dấu hiệu nhất định hoặc là mục đích chiếm đoạt hoặc là hành vi chiếm đoạt: Thứ nhất, về mục đích chiếm đoạt: là yếu tố bắt buộc trong cấu thành các tội cướp tài sản, bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, cưỡng đoạt tài sản và lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

Tuy nhiên, biểu hiện mục đích chiếm 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đoạt của các tội này không phải đều giống nhau. Tùy thuộc vào từng tội cụ thể mà mục đích phạm tội xuất hiện trước khi người phạm tội thực hiện hành vi phạm tội, trong khi thực hiện hành vi phạm tội hoặc sau khi thực hiện hành vi phạm tội. Thứ hai, về hành vi chiếm đoạt: là dấu hiệu bắt buộc đối với các tội từ Điều 136 đến Điều 139 BLHS. Tuy nhiên, hành vi chiếm đoạt, xét về mặt khách quan là hành vi làm cho chủ tài sản “mất hẳn khả năng” thực hiện quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản của mình và tạo cho người chiếm đoạt “có thể thực hiện được” việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản đó.

Như vậy, chiếm đoạt xét về mặt thực tế là quá trình vừa làm cho chủ tài sản mất tài sản vừa tạo cho người chiếm đoạt có tài sản đó. Quá trình này xét về mặt pháp lí không làm cho chủ sở hữu mất quyền sở hữu của mình mà chỉ làm mất khả năng thực tế thực hiện các quyền cụ thể của quyền sở hữu. Hành vi chiếm đoạt với nội dung là quá trình như vậy được thể hiện ở những dạng hành vi cụ thể khác nhau, tuỳ thuộc vào mối quan hệ cụ thể giữa người chiếm đoạt và tài sản chiếm đoạt cũng như vào hình thức chiếm đoạt cụ thể. Để phân biệt tội phạm xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt với vi phạm pháp luật khác, tiêu chí đầu tiên là xác định có hay không dấu hiệu chiếm đoạt và định lượng giá trị tài sản chiếm đoạt.

Vấn đề này, BLHS năm 1999 đã cơ bản đáp ứng được so với BLHS 1985. Khái niệm tội cướp tài sản “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội, trái pháp luật hình sự (tức là hành vi bị pháp luật hình sự cấm), do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện một cách có lỗi (cố ý hoặc vô ý)” [7, tr. Như đã phân tích ở trên thì tội cướp tài sản thuộc nhóm tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt. Nhưng hiện nay có nhiều quan điểm về khái niệm tội cướp tài sản trong khoa học pháp lý hình sự.s Trần Đình Hải thì: 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tội cướp tài sản là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc các hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý, xâm phạm đến quan hệ nhân thân thông qua việc xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe người bị hại và xâm hại đến quyền sở hữu tài sản [18, tr.s Đinh Văn Quế có quan điểm “Cướp tài sản là dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể tự vệ được nhằm chiếm đoạt tài sản” [34, tr.

Tác giả Nông Thị Liên Hương đưa ra quan điểm của mình “Tội cướp tài sản là dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản” [21, tr. Còn theo pháp luật hình sự Liên bang Nga thì “Tội cướp là dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực nguy hiểm đến tính mạng hoặc sức khỏe để tấn công nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác” [41], còn trong luật hình sự Cộng hòa nhân dân Trung Hoa quy định “Người nào dùng vũ lực, cưỡng ép hoặc thủ đoạn khác để cướp tài sản công hoặc tư…” [16]. Nhìn chung tất cả các quan điểm trên và pháp luật hình sự một số nước trên thế giới thì có thể thấy một số dấu hiệu chung của tội cướp tài sản, đó là: hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc thủ đoạn khác làm cho người bị hại rơi vào tình trạng không chống cự được và mục đích là chiếm đoạt tài sản.