Luận văn thạc sĩ về tội cướp giật tài sản theo luật hình sự Việt Nam tại TP.HCM

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls tội cướp giật tài sản theo luật hình sự việt nam trên cơ sở số liệu địa bàn thành phố hồ chí, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Trần Hữu Nghĩa
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trịnh Quốc Toản
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự
• Đề tài: Tội Cướp Giật Tài Sản Theo Luật Hình Sự Việt Nam (Trên Cơ Sở Số Liệu Địa Bàn Thành Phố Hồ Chí Minh)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. KHÁI QUÁT LỊCH SỬ LẬP PHÁP HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN
• 1.2. TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN THEO ĐIỀU 136 BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999
• 1.2.1. Khái niệm Tội cướp giật tài sản
• 1.2.2. Các dấu hiệu pháp lý của Tội cướp giật tài sản
• 1.2.3. Đường lối xử lý đối với Tội cướp giật tài sản
• 1.3. PHÂN BIỆT TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN VỚI MỘT SỐ TỘI KHÁC
• 1.3.1. Phân biệt Tội cướp giật tài sản với Tội cướp tài sản
• 1.3.2. Phân biệt Tội cướp giật tài sản với Tội cưỡng đoạt tài sản
• 1.3.3. Phân biệt Tội cướp giật tài sản với Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản
• 1.3.4. Phân biệt Tội cướp giật tài sản với Tội công nhiên chiếm đoạt tài sản
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN THEO BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TỪ 2008 ĐẾN 2012
• 2.1. KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.2. THỰC TIỄN ĐIỀU TRA, TRUY TỐ, XÉT XỬ TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TỪ 2008 ĐẾN 2012
• 2.2.1. Đánh giá chung về tình hình tội phạm trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh từ 2008 đến 2012
• 2.2.2. Phân tích, đánh giá tình hình Tội cướp giật tài sản so sánh với tổng số tội phạm nói chung và các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt nói riêng trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2.3. Tình hình điều tra, truy tố, xét xử Tội cướp giật tài sản ở Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3. NHỮNG TỒN TẠI, HẠN CHẾ TRONG ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA NÓ
• 2.3.1. Những tồn tại, hạn chế trong giải quyết các vụ án về Tội cướp giật tài sản
• 2.3.2. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế trong giải quyết các vụ án về Tội cướp giật tài sản
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHU CẦU VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH VỀ TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG
• 3.1. NHU CẦU TIẾP TỤC HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH VỀ TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG
• 3.1.1. Về phương diện chính trị - xã hội
• 3.1.2. Về phương diện lập pháp hình sự
• 3.1.3. Về phương diện lý luận - thực tiễn
• 3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH VỀ TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999
• 3.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHÁC NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999
• 3.3.1. Giải pháp tăng cường giải thích và hướng dẫn pháp luật hình sự
• 3.3.2. Giải pháp tăng cường số lượng, chất lượng đội ngũ cán bộ tiến hành tố tụng
• 3.3.3. Giải pháp tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội cướp giật tài sản theo luật hình sự Việt Nam

Tội cướp giật tài sản là một trong những tội phạm phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt là tại TP.HCM. Theo quy định tại Điều 136 Bộ luật Hình sự năm 1999, hành vi này được định nghĩa là việc chiếm đoạt tài sản của người khác một cách công khai và bất ngờ. Tội cướp giật không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn ảnh hưởng đến tâm lý của người dân, làm giảm lòng tin vào sự bảo vệ của pháp luật. Việc nghiên cứu về tội cướp giật tài sản là cần thiết để hiểu rõ hơn về thực trạng và tìm ra các giải pháp hiệu quả nhằm ngăn chặn loại tội phạm này.

1.1. Khái niệm và dấu hiệu pháp lý của tội cướp giật tài sản

Tội cướp giật tài sản được xác định qua các dấu hiệu pháp lý như hành vi chiếm đoạt tài sản, tính chất công khai và bất ngờ. Theo Điều 136, hành vi này không chỉ đơn thuần là trộm cắp mà còn bao gồm cả việc sử dụng vũ lực hoặc đe dọa để chiếm đoạt tài sản. Điều này tạo ra sự khác biệt rõ ràng giữa tội cướp giật và các tội phạm xâm phạm sở hữu khác.

1.2. Lịch sử phát triển quy định về tội cướp giật tài sản

Lịch sử pháp luật hình sự Việt Nam đã ghi nhận sự phát triển của quy định về tội cướp giật tài sản từ những năm 1945 đến nay. Các văn bản pháp luật đã dần hoàn thiện, từ các sắc lệnh ban đầu đến Bộ luật Hình sự năm 1999, phản ánh sự thay đổi trong chính sách hình sự của Nhà nước đối với tội phạm xâm phạm sở hữu.

II. Thực trạng tội cướp giật tài sản tại TP

Tình hình tội cướp giật tài sản tại TP.HCM đang diễn biến phức tạp. Theo thống kê, số vụ cướp giật tài sản gia tăng trong những năm gần đây, đặc biệt là ở các khu vực đông dân cư và nơi có nhiều hoạt động thương mại. Các cơ quan chức năng đã có nhiều nỗ lực trong việc điều tra, truy tố và xét xử các vụ án này, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc ngăn chặn và xử lý hiệu quả.

2.1. Tình hình tội phạm cướp giật tài sản từ 2008 đến 2012

Trong giai đoạn từ 2008 đến 2012, TP.HCM ghi nhận một số lượng lớn các vụ cướp giật tài sản. Các số liệu cho thấy, tội cướp giật chiếm tỷ lệ cao trong tổng số các vụ án hình sự, cho thấy sự gia tăng của loại tội phạm này trong bối cảnh kinh tế phát triển.

2.2. Đánh giá hiệu quả điều tra và xử lý tội cướp giật tài sản

Mặc dù các cơ quan chức năng đã có nhiều nỗ lực trong việc điều tra và xử lý các vụ cướp giật tài sản, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Việc thiếu hụt nguồn lực, cũng như sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến việc nhiều vụ án chưa được giải quyết kịp thời.

III. Những thách thức trong việc phòng chống tội cướp giật tài sản

Việc phòng chống tội cướp giật tài sản tại TP.HCM gặp nhiều thách thức. Một trong những nguyên nhân chính là sự gia tăng của các băng nhóm tội phạm, cùng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và phương tiện giao thông. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các đối tượng thực hiện hành vi phạm tội. Ngoài ra, ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận người dân cũng còn hạn chế.

3.1. Nguyên nhân gia tăng tội cướp giật tài sản

Nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng của tội cướp giật tài sản bao gồm tình hình kinh tế khó khăn, sự gia tăng dân số và mật độ dân cư tại các khu vực đô thị. Bên cạnh đó, sự thiếu hụt trong công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cũng góp phần làm gia tăng tình trạng này.

3.2. Hạn chế trong công tác điều tra và xử lý tội phạm

Công tác điều tra và xử lý tội cướp giật tài sản còn gặp nhiều khó khăn do thiếu hụt nguồn lực, sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng. Điều này dẫn đến việc nhiều vụ án không được giải quyết kịp thời, làm giảm hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả phòng chống tội cướp giật tài sản

Để nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống tội cướp giật tài sản, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho người dân là rất cần thiết. Bên cạnh đó, cần cải thiện công tác điều tra, xử lý tội phạm và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

4.1. Tăng cường tuyên truyền và giáo dục pháp luật

Việc tuyên truyền và giáo dục pháp luật cho người dân về tội cướp giật tài sản cần được thực hiện thường xuyên và liên tục. Điều này không chỉ giúp nâng cao nhận thức của người dân mà còn góp phần giảm thiểu tình trạng tội phạm.

4.2. Cải thiện công tác điều tra và xử lý tội phạm

Cần có những biện pháp cải thiện công tác điều tra và xử lý tội phạm, bao gồm việc tăng cường nguồn lực cho các cơ quan chức năng, đào tạo cán bộ và nâng cao năng lực chuyên môn trong việc xử lý các vụ án cướp giật tài sản.

V. Kết luận và hướng đi tương lai trong phòng chống tội cướp giật tài sản

Tội cướp giật tài sản là một vấn đề nghiêm trọng tại TP.HCM, đòi hỏi sự quan tâm và hành động quyết liệt từ các cơ quan chức năng. Việc nghiên cứu và tìm ra các giải pháp hiệu quả là cần thiết để bảo vệ quyền lợi của người dân và đảm bảo an ninh trật tự xã hội. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc hoàn thiện các quy định pháp luật, nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

5.1. Đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật về tội cướp giật tài sản

Cần xem xét và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến tội cướp giật tài sản, nhằm đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong việc xử lý các vụ án. Điều này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa các cơ quan chức năng

Việc tăng cường hợp tác giữa các cơ quan chức năng trong công tác phòng chống tội cướp giật tài sản là rất cần thiết. Sự phối hợp chặt chẽ sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc điều tra, truy tố và xét xử các vụ án liên quan đến tội phạm này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2012, Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận tình hình an ninh trật tự có nhiều diễn biến phức tạp, trong đó tội phạm xâm phạm quyền sở hữu luôn chiếm tỷ lệ từ 60% đến 65% tổng số tội phạm hình sự trên toàn địa bàn. Đặc biệt, tội cướp giật tài sản chiếm khoảng 18% đến 20% trong cơ cấu các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt, trực tiếp đe dọa trật tự công cộng và sự an toàn tính mạng, sức khỏe của người dân.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ những vấn đề lý luận về Tội cướp giật tài sản theo quy định tại Điều 136 Bộ luật Hình sự năm 1999, đồng thời đánh giá toàn diện thực tiễn áp dụng pháp luật trong công tác điều tra, truy tố, xét xử tại Thành phố Hồ Chí Minh. Mục tiêu cụ thể của công trình bao gồm: phân tích 4 yếu tố cấu thành tội phạm, chỉ ra các vướng mắc trong phân định ranh giới tội danh, đánh giá nguyên nhân phát sinh tội phạm và xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh với chuỗi dữ liệu thực tiễn 5 năm (từ 2008 đến 2012). Về mặt ý nghĩa, nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học nhằm hướng tới mục tiêu 100% các vụ án cướp giật tài sản được định tội danh chính xác, hạn chế tối đa tình trạng trả hồ sơ điều tra bổ sung hoặc sửa án, đồng thời kéo giảm tỷ lệ tái phạm nguy hiểm từ mức 28% xuống dưới 15% trong các giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý luận Cấu thành tội phạm trong Khoa học Luật Hình sự Việt Nam kết hợp với lý thuyết Tội phạm học Mác - Lênin về nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm đô thị. Trên cơ sở đó, 4 khái niệm pháp lý then chốt được phân tích sâu:

Khách thể của tội cướp giật tài sản là quan hệ sở hữu được pháp luật hình sự bảo vệ, với đối tượng tác động trực tiếp là tài sản có thực, gọn nhẹ, dễ dịch chuyển đang thuộc sự quản lý của chủ tài sản.

Mặt khách quan của tội phạm được đặc trưng bởi hai dấu hiệu bắt buộc là tính công khai và tính nhanh chóng trong hành vi chiếm đoạt. Hành vi này lợi dụng sự sơ hở của chủ tài sản nhằm giật lấy tài sản chớp nhoáng khiến nạn nhân không kịp phản ứng.

Mặt chủ quan của tội phạm biểu hiện qua hình thức lỗi cố ý trực tiếp, luôn gắn liền với động cơ tư lợi và mục đích chiếm đoạt tài sản được hình thành từ trước khi thực hiện hành vi.

Tình tiết định khung tăng nặng trách nhiệm hình sự được cụ thể hóa theo Nghị quyết số 01/2006/NQ-HĐTP về tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp và Thông tư liên tịch số 02/2001/TTLT về dấu hiệu dùng thủ đoạn nguy hiểm và hành hung để tẩu thoát.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ báo cáo tổng kết thực tiễn, số liệu thống kê tư pháp và các bản án hình sự sơ thẩm, phúc thẩm đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2008 - 2012.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hơn 1.200 vụ án cướp giật tài sản với hơn 1.800 bị cáo được đưa ra xét xử trong 5 năm. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ các vụ án thụ lý chính thức nhằm đảm bảo tính bao quát và độ tin cậy tuyệt đối của các chỉ số thống kê hình sự.

Luận văn kết hợp linh hoạt phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh luật học giữa Bộ luật Hình sự năm 1985 và Bộ luật Hình sự năm 1999, cùng phương pháp phân tích án lệ thực tế. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm vừa lượng hóa được quy mô, tính chất tội phạm, vừa mổ xẻ được bản chất pháp lý của các vụ án có sai lầm về khách thể hoặc có sự chuyển hóa tội danh. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành liên tục trong thời gian 24 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tính chất phổ biến và địa bàn tập trung: Trong tổng số các vụ án xâm phạm sở hữu tại Thành phố Hồ Chí Minh từ 2008 đến 2012, cướp giật tài sản luôn duy trì ở mức cao với hơn 75% số vụ diễn ra trên các tuyến đường giao thông nội đô, nơi có mật độ phương tiện đông đúc.

Thứ hai, mức độ áp dụng khung hình phạt tăng nặng: Có đến hơn 82% số vụ án bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Khoản 2 Điều 136 Bộ luật Hình sự năm 1999. Thủ đoạn chiếm đoạt phổ biến nhất là sử dụng xe máy phân khối lớn áp sát nạn nhân để giật tài sản rồi tăng ga tẩu thoát, được xếp vào tình tiết dùng thủ đoạn nguy hiểm.

Thứ ba, đặc điểm nhân thân và tỷ lệ tái phạm: Nhóm đối tượng trong độ tuổi từ 18 đến 30 tuổi chiếm trên 70% tổng số người phạm tội; khoảng 28% số bị cáo thuộc diện đã có tiền án, tiền sự hoặc tái phạm nguy hiểm theo quy định tại Điều 49 Bộ luật Hình sự năm 1999.

Thứ tư, cơ cấu hình phạt được áp dụng: Mức án tù có thời hạn từ 3 năm đến 7 năm chiếm tỷ trọng cao nhất với hơn 65% số bị cáo bị kết án, thể hiện đường lối xử lý nghiêm minh của các cơ quan tiến hành tố tụng đối với tội phạm rất nghiêm trọng.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ sự phát triển kinh tế nhanh chóng kéo theo phân hóa giàu nghèo, sự lơ là của người dân khi sử dụng tài sản đắt tiền nơi công cộng, cũng như áp lực từ tệ nạn ma túy đô thị.

Về mặt lý luận và thực tiễn xét xử, sự nhầm lẫn giữa cướp giật tài sản và cướp tài sản (Điều 133) vẫn thường xuyên xảy ra khi bị cáo có hành vi dùng vũ lực. Nếu bị cáo dùng vũ lực sau khi đã giật được tài sản chỉ nhằm mục đích tẩu thoát thì cấu thành tình tiết hành hung để tẩu thoát của tội cướp giật tài sản. Ngược lại, nếu dùng vũ lực nhằm giữ bằng được tài sản đang bị giằng lại thì hành vi đã chuyển hóa thành tội cướp tài sản.

Dữ liệu của luận văn được cấu trúc trực quan qua hệ thống 7 bảng thống kê chuyên sâu. Điển hình, Bảng 2.1 phản ánh tỷ lệ tương quan giữa tội cướp giật và tổng số tội phạm, trong khi Bảng 2.5 và Bảng 2.6 thể hiện biểu đồ phân hóa rõ nét về loại hình phạt và mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội qua từng năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Kiến nghị Quốc hội sửa đổi Điều 136 Bộ luật Hình sự theo hướng mô tả rõ ràng các dấu hiệu hành vi khách quan, phân định ranh giới cụ thể giữa hành vi nhanh chóng chiếm đoạt với các tội xâm phạm sở hữu khác, đặt mục tiêu hoàn thiện trước năm 2017.

Đề nghị Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất các tình tiết dùng thủ đoạn nguy hiểm, hành hung để tẩu thoát và các mức định lượng thiệt hại trong quý 4 năm 2015.

Chỉ đạo các cơ quan tiến hành tố tụng tại Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức tập huấn chuyên môn định kỳ 6 tháng một lần cho 100% điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán nhằm nâng cao kỹ năng giám định pháp y, định giá tài sản và xác định lỗi.

Giao Công an Thành phố Hồ Chí Minh tăng cường 30% tần suất tuần tra của lực lượng cảnh sát hình sự đặc nhiệm trên các tuyến đường trọng điểm, phấn đấu giảm tối thiểu 15% số vụ cướp giật tài sản hàng năm trong giai đoạn 2015 - 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên: Tài liệu giúp nâng cao năng lực định tội danh, xử lý chính xác các tình huống pháp lý phức tạp như chuyển hóa tội phạm, xác định tỷ lệ thương tật từ 11% đến 60% và lượng hóa giá trị tài sản chiếm đoạt từ 50 triệu đến trên 500 triệu đồng.

Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên ngành Luật Hình sự: Công trình cung cấp hệ thống lý thuyết chuẩn mực về cấu thành tội phạm xâm phạm sở hữu cùng chuỗi dữ liệu thực chứng 5 năm phục vụ việc giảng dạy và viết khóa luận tốt nghiệp.

Cán bộ lập pháp và Chuyên gia nghiên cứu chính sách: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về những bất cập của Điều 136 Bộ luật Hình sự năm 1999 làm căn cứ sửa đổi các quy định pháp luật trong các đợt pháp điển hóa tiếp theo.

Lực lượng Cảnh sát phòng chống tội phạm đường phố: Giúp nhận diện rõ quy luật, thủ đoạn, phương tiện và khung giờ hoạt động của các băng nhóm cướp giật chuyên nghiệp, từ đó xây dựng kế hoạch nghiệp vụ và tuần tra khép kín địa bàn.

Câu hỏi thường gặp

Tội cướp giật tài sản khác Tội cướp tài sản ở những điểm cốt lõi nào?

Điểm khác biệt căn bản nằm ở hành vi khách quan và mục đích dùng vũ lực. Cướp tài sản (Điều 133) bắt buộc phải có hành vi dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc để làm tê liệt ý chí nạn nhân nhằm đoạt tài sản. Cướp giật tài sản (Điều 136) dựa vào tính công khai, nhanh chóng giật lấy tài sản; vũ lực nếu có chỉ phát sinh sau đó nhằm mục đích tẩu thoát.

Hành vi giật túi xách nhưng nạn nhân giằng lại được thì xử lý như thế nào?

Trường hợp này người thực hiện hành vi vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội cướp giật tài sản ở giai đoạn phạm tội chưa đạt theo quy định tại Điều 18 và Điều 52 Bộ luật Hình sự năm 1999. Do tài sản chưa thoát khỏi sự kiểm soát của nạn nhân bởi nguyên nhân khách quan, mức hình phạt cao nhất áp dụng không quá ba phần tư mức phạt tù quy định tại khung điều khoản tương ứng.

Khi nào hành vi cướp giật chuyển hóa thành Tội cướp tài sản?

Sự chuyển hóa xảy ra khi người phạm tội sau khi giật tài sản nhưng chưa chiếm giữ trọn vẹn, hoặc đang bị nạn nhân giành lại tài sản, đã sử dụng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc nhằm chiếm đoạt bằng được món đồ đó. Nếu việc dùng vũ lực chỉ nhằm mục đích thoát thân thì chỉ coi là tình tiết tăng nặng hành hung để tẩu thoát.

Giá trị tài sản chiếm đoạt quyết định khung hình phạt cướp giật như thế nào?

Giá trị tài sản là căn cứ định khung tăng nặng: chiếm đoạt từ 50 triệu đến dưới 200 triệu đồng bị phạt tù từ 3 đến 10 năm theo Khoản 2; từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng bị phạt từ 7 đến 15 năm theo Khoản 3; từ 500 triệu đồng trở lên bị phạt tù từ 12 đến 20 năm hoặc tù chung thân theo Khoản 4 Điều 136.

Yếu tố nhanh chóng trong tội cướp giật tài sản được hiểu như thế nào?

Yếu tố nhanh chóng bao trùm toàn bộ hành vi: nhanh chóng tiếp cận, bất ngờ giằng giật tài sản rời khỏi tầm kiểm soát của nạn nhân và nhanh chóng rút lui khỏi hiện trường. Thủ đoạn chớp nhoáng này triệt tiêu khả năng tự vệ hoặc giữ lại tài sản tức thời của người quản lý tài sản.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và 4 yếu tố cấu thành của Tội cướp giật tài sản theo pháp luật hình sự Việt Nam.
• Phân tích sâu sắc bức tranh thực tiễn qua hơn 1.200 vụ án cướp giật tài sản được xét xử tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2008 - 2012.
• Chỉ rõ các tồn tại trong kỹ thuật lập pháp của Điều 136 Bộ luật Hình sự năm 1999 và vướng mắc trong phân định ranh giới tội danh.
• Xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính đồng bộ từ hoàn thiện luật định đến nâng cao năng lực tố tụng và tuần tra thực địa.
• Đề ra định hướng ứng dụng và lộ trình giám sát tư pháp trong giai đoạn 2015 - 2020 nhằm kéo giảm tội phạm sở hữu đô thị.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã kết nối thành công giữa lý luận pháp điển hóa với số liệu án lệ thực tế của đô thị lớn nhất cả nước, tạo nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho công tác lập pháp và tư pháp. Bước tiếp theo, các cơ quan nghiên cứu cần tiếp tục đánh giá tác động của quy định mới sau sửa đổi luật trong chu kỳ 3 năm tiếp theo. Kính mời các chuyên gia, nhà nghiên cứu và bạn đọc tham khảo toàn văn luận văn để cùng thảo luận, chia sẻ các giải pháp phòng chống tội phạm hình sự hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI QUÁT LỊCH SỬ LẬP PHÁP HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI CƢỚP GIẬT TÀI SẢN 1. Giai đoạn từ Cách mạng Tháng tám năm 1945 đến trước khi ban hành BLHS năm 1985 Cuộc Cách mạng Tháng tám 1945 đã giành lại chủ quyền cho đất nƣớc, tự do cho nhân dân và lập ra nền Dân chủ Cộng hòa. Sau thắng lợi đó, Nhà nƣớc ta đã ban hành nhiều văn bản pháp luật hình sự (PLHS) để bảo vệ thành quả cách mạng.

Một trong những nội dung đƣợc đặc biệt coi trọng là chế độ sở hữu – nền tảng kinh tế xã hội của đất nƣớc. Các quy định của pháp luật đã phản ánh tƣơng đối rõ nét các đặc điểm kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội cũng nhƣ kỹ thuật lập pháp của nƣớc ta trong một giai đoạn lịch sử, đặc biệt thể hiện rõ chính sách hình sự (CSHS) của Nhà nƣớc ta đối với các hành vi xâm phạm sở hữu. Tại Điều 12 – Hiến pháp 1946 đã ghi nhận: “Quyền tƣ hữu tài sản của công dân Việt Nam đƣợc bảo đảm”. Việc quy định nhƣ vậy, đã tạo nên cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền sở hữu tài sản của công dân, là điều kiện ổn định sinh hoạt vật chất của mỗi con ngƣời.

Bên cạnh đó, Nhà nƣớc còn ban hành hàng loạt các Sắc lệnh nhƣ: Sắc lệnh số 26/SL ngày 25/02/1946 [45] quy định các hành vi phá hoại công sản, Thông tƣ 442/TTg ngày 19/02/1955 hƣớng dẫn các Tòa án trừng trị một số tội xâm phạm sở hữu nhƣ trộm cắp, cƣớp của, lừa đảo, bội tín… Tuy nhiên, ở đó, Tội cƣớp giật tài sản chƣa đƣợc quy định thành một điều luật cụ thể. Đến năm 1959, sau khi nƣớc ta cơ bản hoàn thành công cuộc cải tạo Xã hội Chủ nghĩa (XHCN) thì việc xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật cho Chủ nghĩa Xã hội là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. Bởi vậy, việc bảo vệ sở hữu nhà nƣớc, sở hữu tập thể là vấn đề cấp bách, đƣợc đặc biệt coi trọng. Điều 140 – Hiến pháp 1959 ghi nhận: “Tài sản công cộng 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của nƣớc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là thiêng liêng không thể xâm phạm.

Công dân có nghĩa vụ tôn trọng và bảo vệ tài sản công cộng”. Ngày 21/10/1970, Nhà nƣớc ta đã thông qua hai văn bản pháp luật mới là: Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản XHCN và Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản riêng của công dân. Cụ thể tại Điều 5 của Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản XHCN, Tội cƣớp giật tài sản XHCN đƣợc quy định: “Kẻ nào cƣớp giật tài sản XHCN thì bị phạt tù từ 1 năm đến 7 năm”. Tại Điều 4 Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản riêng của công dân có ghi: “Kẻ nào cƣớp giật tài sản riêng của công dân thì bị phạt tù từ 3 tháng đến 5 năm”.

Nội dung của hai Pháp lệnh đã thể hiện đầy đủ và toàn diện chính sách hình sự của Đảng và Nhà nƣớc ta đối với các Tội phạm về sở hữu nói chung và Tội cƣớp giật tài sản nói riêng. Điều đó còn thể hiện trình độ kỹ thuật lập pháp của Nhà nƣớc ta nhằm đảm bảo nguyên tắc pháp chế đáp ứng việc đấu tranh phòng ngừa tội phạm trong tình hình mới. Thời kỳ này, Tội cƣớp giật tài sản XHCN và Tội cƣớp giật tài sản riêng của công dân đã đƣợc cụ thể hóa thành hai điều luật riêng nằm trong hai pháp lệnh khác nhau. Ngoài hai Pháp lệnh trên, Ban bí thƣ Trung ƣơng Đảng đã ra Chỉ thị số 185 ngày 09/12/1970 về tăng cƣờng bảo vệ tài sản XHCN nhằm chỉ đạo thi hành nội dung hai Pháp lệnh trong thực tế.

Ngày 16/03/1973, Thông tƣ liên bộ của TANDTC – VKSNDTC – BCA hƣớng dẫn trong đó, Tội cƣớp giật tài sản đƣợc hiểu là: “Trƣờng hợp kẻ phạm tội lợi dụng sơ hở vƣớng mắc của ngƣời giữ tài sản, bất thần giằng lấy tài sản trên tay ngƣời giữ tài sản”. Với hƣớng dẫn lợi dụng sự “vƣớng mắc” còn có thể hiểu bao gồm cả hành vi mà sau này đƣợc coi là Tội công nhiên chiếm đoạt tài sản. Hƣớng dẫn này đã khái quát Tội cƣớp giật tài sản với hành vi khách quan của tội phạm là hành vi chiếm đoạt tài sản một cách nhanh chóng và công khai. Sau ngày 30/4/1975, Sắc Luật số 03/SL ngày 15/03/1976 quy định Tội phạm và Hình phạt.

Trong văn bản này, Tội cƣớp giật tài sản mặc dù không đƣợc quy định cụ thể, chi tiết trong một điều luật riêng nhƣng cũng đã đƣợc quy định 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chung trong Điều 4 cùng với các tội xâm phạm sở hữu khác nhau nhƣ: trộm cắp, tham ô, lừa đảo… Nhƣ vậy, cùng với hai pháp lệnh trên, Sắc Luật số 03 đƣợc áp dụng chung trong cả nƣớc sau khi nƣớc ta thống nhất, để đấu tranh chống các tội phạm sở hữu. Các quy định bƣớc đầu về Tội cƣớp giật tài sản trong các văn bản đó là cơ sở pháp lý quan trọng trong việc đấu tranh phòng chống tội phạm này. Giai đoạn từ sau khi ban hành BLHS năm 1985 đến trước khi ban hành BLHS năm 1999 Trong giai đoạn này, Tội cƣớp giật tài sản đƣợc quy định thành hai tội riêng biệt căn cứ vào đối tƣợng bị xâm hại là tài sản thuộc sở hữu XHCN hay tài sản thuộc sở hữu riêng của công dân. Cụ thể, Tội cƣớp giật tài sản đã đƣợc quy định trong hai Pháp lệnh ngày 21/10/1970 của Ủy ban Thƣờng vụ Quốc hội.

Đến lần pháp điển hóa BLHS lần thứ nhất, BLHS của nƣớc Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 1985 đã đƣợc Quốc hội thông qua ngày 27/6/1985, có hiệu lực từ ngày 01/01/1986 trên toàn quốc cũng quy định về Tội cƣớp giật tài sản nhƣ sau: Điều 131 quy định: 1. Người nào cướp giật hoặc công nhiên chiếm đoạt tài sản Xã hội Chủ nghĩa, nếu không thuộc trường hợp quy định ở Điều 129, thì bị phạt tù từ một năm đến năm năm. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây thì bị phạt tù từ ba năm đến mười hai năm: a. Có tổ chức hoặc có tính chuyên nghiệp.

Dùng thủ đoạn nguy hiểm; hành hung để tẩu thoát. Chiếm đoạt tài sản có giá trị hoặc gây hậu quả nghiêm trọng khác. Tái phạm nguy hiểm. Phạm tội trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ mười năm đến hai mươi năm.

Điều 154 quy định: 1. Người nào cướp giật hoặc công nhiên chiếm đoạt tài sản của người 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khác, nếu không thuộc trường hợp quy định ở Điều 151, thì bị phạt tù từ ba tháng đến ba năm. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây thì bị phạt tù từ hai năm đến mười năm: a. Có tổ chức hoặc có tính chuyên nghiệp.

Dùng thủ đoạn nguy hiểm; hành hung để tẩu thoát. Chiếm đoạt tài sản có giá trị hoặc gây hậu quả nghiêm trọng khác. Tái phạm nguy hiểm. Phạm tội trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ bảy năm đến hai mươi lăm năm.

- Về hình phạt: Tƣ tƣởng chỉ đạo giai đoạn này là chú trọng bảo vệ tài sản chung (tài sản XHCN) hơn tài sản riêng (tài sản tƣ nhân). Trƣớc khi có BLHS năm 1985, các hình phạt không đƣợc quy định tập trung, sắp xếp theo một trật tự nhất định và cũng không có tiêu chí để đánh giá, áp dụng thống nhất. Đến khi BLHS năm 1985 ra đời, một hệ thống hình phạt và tiêu chí áp dụng nó tƣơng đối đầy đủ mới đƣợc quy định tập trung, thống nhất. Điều này đã thể hiện đƣợc mục đích của Nhà nƣớc ta không chỉ dùng hình phạt về hình sự để trừng trị, mà còn nhằm giáo dục, cải tạo và răn đe ngƣời khác.

So với hai Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản XHCN và trừng trị các tội xâm phạm tài sản riêng của công dân thì BLHS năm 1985 có mức phạt tối đa cao hơn. Ở BLHS năm 1985, mức phạt tối đa là 15 năm với Tội cƣớp giật tài sản riêng công dân và 20 năm với Tội cƣớp giật tài sản XHCN. Mức hình phạt tối thiểu là một năm với Tội cƣớp giật tài sản XHCN và 3 tháng với Tội cƣớp giật tài sản riêng của công dân là tƣơng đƣơng với hai Pháp lệnh năm 1970. Điều này thể hiện đƣờng lối xử lý nghiêm khắc hơn của Nhà nƣớc ta với Tội cƣớp giật tài sản so với giai đoạn trƣớc đây.

Thay vì có 2 khung hình phạt ở hai Pháp lệnh năm 1970, BLHS năm 1985 quy định 3 khung hình phạt và đối với các tình tiết khung tăng nặng, thì tại hai điều 131 và 154 còn quy định thêm hai tình tiết mới là “dùng thủ đoạn nguy hiểm” và “chiếm đoạt tài sản có giá trị lớn hoặc gây hậu quả nghiêm trọng khác”. Khung 3 quy định chung các trƣờng hợp phạm tội có tính chất đặc biệt nghiêm trọng. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đối với Tội cƣớp giật tài sản ngoài hình phạt chính còn có thể áp dụng hình phạt bổ sung quy định tại khoản 2 và 3 Điều 142; Khoản 2,3 Điều 163 BLHS năm 1985 bao gồm hình phạt quản chế hoặc cấm cƣ trú từ một năm đến năm năm hay bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản. - Về tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ: Cùng với sự ra đời của BLHS năm 1985, các quy định về tình tiết tăng nặng (Điều 39), tình tiết giảm nhẹ (Điều 38) cũng lần đầu tiên đƣợc quy định tập trung và tƣơng đối đầy đủ làm tiêu chí khi quyết định hình phạt.

Đây là một cố gắng lớn của nhà làm luật nƣớc ta để tạo sự thống nhất trong việc áp dụng pháp luật hình sự, tránh sự tùy tiện hoặc áp đặt ý chí chủ quan của ngƣời Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân khi xét xử. Hầu hết các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trong hai Pháp lệnh năm 1970 đã đƣợc giữ lại và bổ sung thêm rất nhiều tình tiết mới.