Chương I TÌNH HÌNH TỘI CƯỚP TÀI SẢN Ở HÀ NỘI 1.NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CỦA HÀ NỘI Tội phạm là một hiện tượng xã hội tiêu cực, xuất hiện rất sớm và tồn tại trong xã hội, có nguồn gốc xã hội và số phận của nó mang tính xã hội. Tội phạm có liên hệ chặt chẽ, biện chứng với các hiện tượng xã hội khác, với các điều kiện tồn tại của xã hội. Tội phạm do con người trong xã hội gây ra và nó trực tiếp tác động tới từng cá nhân con người với các quan hệ trong xã hội. Ngược lại các quan hệ xã hội cũng tác động tới tình hình tội phạm.
Chính vì vậy, khi nghiên cứu tình hình tội phạm nói chung, tội cướp tài sản ở Hà Nội nói riêng phải đặt trong mối liên hệ với các mặt đời sống xã hội, từ đó mới có thể nhận thức đây đủ, đúng đắn hiện tượng xã hội này và có cơ sở đề ra các biện pháp tác động, làm chuyển biến tình hình tội phạm nói chung, tội cướp tài sản nói riêng một cách có hiệu quả. Tình hình gia tăng tội cướp tài sản, tính chất mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội đã và đang gây những tác hại về các mặt kinh tế, chính trị, xã hội, đạo đức; đã tác động tới đời sống nhân dân, ảnh hưởng tới sự ổn định về chính trị của Hà Nội; ngược lại các mặt kinh tế, chính trị xã hội của thành phố cũng có những tác động nhất định tới tình hình tội cướp tài sản từ cả hai chiều tích cực và tiêu cực. Cơ cấu dân cư, phân bố dân cư trên các khu vực của thành phố có quan hệ tới tình hình tội cướp tài sản, vì cơ cấu dân cư quan hệ trực tiếp tới người phạm tội, chủ thể của tội phạm. Đặc điểm của từng khu vực, từng địa bàn, nhất là các địa bàn phức tạp đều ảnh hưởng tới tình hình tội cướp tài sản.
Nghiên cứu nhân thân người phạm tội cướp tài sản, chính là nghiên cứu các đặc điểm về nhân khẩu - xã hội như là giới tính, độ tuổi, học vấn, 13 hoàn cảnh gia đình, nghề nghiệp, nơi cư trú. Những đặc điểm này phản ánh nội dung nội tại của người phạm tội, được nghiên cứu, xem xét dựa trên các mặt đặc trưng của một người phạm tội. Vai trò của cá nhân trong cộng đồng, mối quan hệ của cá nhân đó với cộng đồng không thể tách rời nhau. Nguyên nhân và điều kiện tình hình tội cướp tài sản cũng bắt nguồn từ những vấn đề chính trị, kinh tế, xã hội.
Muốn tìm nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội cướp tài sản, không thể không nghiên cứu về các lĩnh vực dân cư, chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội. của Hà Nội. Hà Nội với vị trí trung tâm của cả nước, đầu mối giao lưu quốc tế đang chứa đựng những đặc điểm riêng, khác với các địa phương trong cả nước trên nhiều mặt, những điểm khác biệt này đã và đang ảnh hưởng tới tình hình tội phạm nói chung và tội cướp tài sản nói riêng. Trong công cuộc đổi mới Hà Nội đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, thực hiện tốt những mục tiêu kinh tế - xã hội đã đề ra, kinh tế phát triển nhanh, đời sống nhân dân được cải thiện.
Trong lĩnh vực giữ gìn ANCT và TTATXH có chuyển biến tiến bộ, đã phát huy sức mạnh phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc (ANTQ), đấu tranh làm thất bại các âm mưu phá hoại của kẻ thù từ bên ngoài, làm tan rã các ý đồ chống đối của các thế lực thù địch từ bên trong, ANCT được giữ vững. Đấu tranh phòng, chống tội phạm có hiệu quả. Tuy nhiên, những yếu tố tác động đến tình hình ANTT ở Hà Nội còn diễn biến phức tạp như: các thế lực thù địch bên ngoài gia tăng các hoạt động chống phá; hoạt động của các đối tượng thù địch chống Đảng, chống Nhà nước cũng quyết liệt, núp dưới nhiều hình thức; kẻ địch tổ chức các hình thức chống phá về mọi mặt cả về chính trị, kinh tế, với phương thức diễn biến hòa bình; tội phạm hình sự, nhất là các tội về ma túy, tham nhũng, tiêu cực còn diễn biến phức tap [8]. 14 Hà Nội có diện tích là 922,8km”, cơ cấu hành chính gồm 7 quận và 5 huyện, có 110 phường và 118 xã, thị trấn.
Nội thành gồm 7 quận là khu vực tập trung đông dân cư. Theo số liệu điều tra cơ bản, toàn thành phố có 583 địa bàn phức tạp về ANTT, phần lớn những địa bàn này nằm trong nội thành và các khu vực ven nội, đó là các nhà ga, bến xe, công viên, chợ, khu vực giáp ranh [8]. Trong nội thành vẫn còn khá nhiều địa bàn dân cư phức tạp là những "xóm liều" như: Thanh Nhàn, xóm mới Tân Triều, bãi rác Thành Công, Phúc Tân, Chương Dương. Đây thực sự là những địa bàn lý tưởng, là nơi tập trung sinh sống hoặc tụ hội của bọn tội phạm và các đối tượng hoạt động tệ nạn xã hội, ẩn náu và hoạt động phạm tội.
Số liệu điều tra dân số 1/4/1999, Hà Nội có 654. Từ năm 1989 đến 1993, lượng tăng bình quân dân số là 1,31% (khoảng 25-27.000 người/năm), từ năm 1993 số tăng cơ học bat đầu lên cao, từ 1993 đến nay đã tăng gần 600.000 người và xu hướng dân số của Hà Nội đang tiếp tục còn tăng [16]. Tình hình di dân tự do từ các địa phương về Hà Nội để làm ăn sinh sống đang ngày càng tăng nhanh, ước tính từ 100. Do tỷ lệ người dân ở các tỉnh về Hà Nội sinh sống tăng đột biến nên kéo theo những phức tạp về trật tự công cộng và tội phạm, trong 3 năm gần đây tỷ lệ đối tượng phạm tội là người các tỉnh gây án tại Hà Nội tăng từ 10-18%.
Trong nhiều năm qua tỷ lệ người thiếu việc làm đang tăng lên theo xu hướng ngày càng cao, số liệu điều tra thành phố có 90.000 người đến tuổi lao động như chưa có việc làm và khoảng 14.000 học sinh đang độ tuổi đi học nhưng do nguyên nhân chủ quan hoặc khách quan không có điều kiện theo học, đó là những gánh nặng về xã hội chưa giải quyết ngay được ảnh hưởng trực tiếp tới tình hình tội phạm. Trong cơ cấu dân cư ty lệ đối tượng hình sự chiếm 1,1% dân số, nếu năm 1990 Hà Nội có khoảng trên 10.000 người có án tù, đi tập trung cải tạo 15 và di trường giáo dưỡng về, thì đến năm 1999 con số nay đã tăng lên 31.920 người, trong đó có 1.550 người có tiền án về tội cướp tài sản [8]. Da số người có án được tha về do không có công ăn việc làm ổn định, nhu cầu sống cao, không chịu cải tạo lao động vì vậy dễ dẫn đến con đường phạm tội trở lại, tỷ lệ tái phạm trong các năm dao động từ 35- 50%. Trung bình hàng năm số người bị truy nã còn ở ngoài xã hội còn hàng nghìn.
Số người nghiện ma túy tăng nhiều, năm 1993 có 2.134 người năm 1998 tăng lên 11.000 người; số người phạm tội ma túy từ 324 người năm 1995 đến năm 1999 đã tăng lên khoảng 4. 70% số người nghiện ma túy đều ở độ tuổi từ 18-35, 75-80% người phạm tội bị bắt giữ nghiện ma túy [11]. Trên lĩnh vực kinh tế, với việc thực hiện có kết quả các chủ trương lớn về chuyển đổi cơ cấu kinh tế, tốc độ tăng trưởng kinh tế tăng lên rõ rệt từ năm 1990 - 1995 bình quân 11,9% năm, GDP bình quân đầu người tăng 9,5% năm [35]. Kinh tế phát triển tạo điều kiện nâng cao đời sống nhân dân và phát triển các mặt văn hóa, xã hội của thành phố trong thời gian qua.
Tuy nhiên, cũng còn những biểu hiện yếu kém, đó là tiềm năng kinh tế của thành phố chưa được khai thác đúng mức, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước chưa rõ, cơ chế quản lý kinh tế vẫn còn lúng túng, bất cập và còn nhiều sơ hở, thiếu sót là điều kiện cho bọn tội phạm lợi dụng hoạt động. Trong kinh tế thị trường xuất hiện nhiều loại nghề và các hình thức dịch vụ mới như nghề lái xe ôm, nghề lái xe tắc xi, kinh doanh vàng bạc, cho thuê xe máy. đã và đang bị bọn tội phạm lợi dụng để hoạt động phạm tội Cùng với phát triển kinh tế, các mặt văn hóa - xã hội của Hà Nội cũng không ngừng phát triển, đời sống mọi mặt của nhân dân biến đổi, số hộ giàu tăng lên, số hộ nghèo giảm đi, giải quyết được nhiều việc làm, nhà ở cho dân, môi trường đô thị có bước tiến mới. Đời sống tinh thần của nhân dân được cải thiện; sự nghiệp giáo dục - đào tạo, dân số - kế hoạch hóa gia đình và các hoạt động xã hội có nhiều tiến bộ.
Bên cạnh đó cũng còn những 16 vấn đề bức xúc đó là: sự phân hóa giàu nghèo tạo ra mâu thuẫn trong xã hội, việc làm cho người lao động vẫn còn nan giải, các chính sách xã hội còn nhiều bất cập, các tệ nạn xã hội, tiêu cực trong xã hội gia tăng. Những đặc điểm và các yếu tố trên đã và đang ảnh hưởng tới tình hình tội phạm nói chung và tình hình tội cướp tài sản nói riêng ở Hà Nội. TÌNH HÌNH TỘI CƯỚP TÀI SẢN Ở HÀ NỘI 1. Thực trạng và động thái (diễn biến) tình hình tội cướp tài sản Theo số liệu thống kê từ 1989-1999, ở Hà Nội xảy ra 64.606 vụ phạm tội, nếu tính bình quân thì cứ 100.000 dân có 213 vụ phạm tội.
Cũng trong thời gian trên đã xảy ra 1.805 vụ cướp tài sản, bình quân mỗi năm xảy ra 164 vụ cướp tài sản. Trong 11 năm qua đã điều tra làm rõ 1.247 vụ phạm tội bat giữ 3.772 người phạm tội cướp tài sản [10]. Xét về tương quan giữa tình hình tội phạm nói chung và tình hình tội cướp tài sản nói riêng, cho thấy diễn biến của tình hình tội cướp tài sản trong thời gian qua là rất phức tạp, không ổn định, tăng giảm thất thường, diễn biến tăng giảm giống như diễn biến của tình hình tội phạm, nhưng tội cướp tài sản có xu hướng tăng nhanh hơn. Nếu so sánh tình hình tội phạm năm 1987 với 1997 thì sau 10 năm, số vụ phạm tội tăng gần 5,4%, 1987 là 5.317 vụ) [8]; còn ở tội cướp tài sản số vụ đã tăng lên bốn lần.
Nếu so sánh thời điểm năm 1989 với năm 1999 thì tổng số các vụ phạm tội giảm, nhưng số vụ cướp tài sản lại tăng (xem biểu đồ số 1.