Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng và giải pháp thực hiện tiêu chí thu nhập trong phát triển nông thôn mới trên địa bàn một số xã của huyện đại từ tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí thu nhập trong phát triển nông thôn mới tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.

• Tác giả: Nguyễn Văn Hanh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Hữu Hồng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Thực Trạng Và Giải Pháp Thực Hiện Tiêu Chí Thu Nhập Trong Phát Triển Nông Thôn Mới Tại Huyện Đại Từ, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Khái niệm về nông thôn
• 1.1.2. Khái niệm nông thôn mới
• 1.1.3. Khái niệm về phát triển nông thôn
• 1.1.4. Khái niệm về tiêu chí thu nhập trong NTM
• 1.1.5. Những chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước trong xây dựng NTM ở nước ta
• 1.2. Cơ sở thực tiễn
• 1.2.1. Nhật Bản: “Mỗi làng một sản phẩm”
• 1.2.2. Hàn Quốc: Phong trào làng mới
• 1.2.3. Kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới ở Trung Quốc
• 1.2.4. Tình hình xây dựng NTM ở Việt Nam
• 1.2.5. Kết quả thực hiện bộ tiêu chí quốc gia về NTM
• 1.2.6. Kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới ở nước ta gắn với việc thực hiện tiêu chí thu nhập
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Thu thập các thông tin thứ cấp
• 2.4.2. Thu thập thông tin sơ cấp
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Đại Từ
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên, tài nguyên
• 3.1.1.1. Địa hình, địa mạo
• 3.1.1.2. Tài nguyên đất
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.1.2.1. Điều kiện kinh tế
• 3.1.2.2. Dân số, lao động và việc làm
• 3.2. Tình hình xây dựng NTM huyện Đại Từ
• 3.2.1. Kết quả 5 năm thực hiện Chương trình xây dựng NTM của huyện Đại Từ
• 3.2.1.1. Kết quả công tác lập quy hoạch
• 3.2.1.2. Kết quả lập đề án xây dựng NTM và phát triển sản xuất nâng cao thu nhập cho người dân
• 3.2.1.3. Kết quả triển khai mô hình phát triển sản xuất nâng cao thu nhập cho người dân
• 3.2.1.4. Kết quả xây dựng hạ tầng nông thôn
• 3.2.1.5. Kết quả thực hiện theo bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng NTM
• 3.2.2. Đánh giá tình hình thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới và tiêu chí thu nhập trên địa bàn huyện Đại Từ
• 3.2.2.1. Mặt đạt được
• 3.2.2.2. Một số mặt hạn chế
• 3.3. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tại 3 xã nghiên cứu
• 3.3.1. Điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội
• 3.3.2. Nghiên cứu sự đánh giá của người dân về sự cần thiết của xây dựng nông thôn mới
• 3.3.3. Nghiên cứu sự tham gia của người dân trong các mô hình sản xuất, tập huấn khoa học - kỹ thuật
• 3.3.4. Những thuận lợi và khó khăn trong sản xuất nông nghiệp ở 3 xã nghiên cứu
• 3.3.5. Kết quả đạt được và một số tác động bước đầu của việc xây dựng nông thôn mới đến các xã nghiên cứu
• 3.4. Nghiên cứu về thu nhập tại các hộ dân trên địa bàn các xã nghiên cứu
• 3.4.1. Thu nhập của các hộ dân từ trồng trọt, chăn nuôi và phi nông nghiệp
• 3.4.2. Thu nhập bình quân/người từ trồng trọt, chăn nuôi và phi nông nghiệp của các hộ dân ở các xã nghiên cứu
• 3.4.3. Tình hình thực hiện tiêu chí thu nhập ở các xã nghiên cứu
• 3.4.4. Những thuận lợi và khó khăn trong việc thực hiện tiêu chí thu nhập trên địa bàn 3 xã nghiên cứu của huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên
• 3.4.5. Nguyên nhân của thực trạng tiêu chí thu nhập chưa đạt so với chuẩn NTM
• 3.4.5.1. Nguyên nhân khách quan
• 3.4.5.2. Nguyên nhân chủ quan
• 3.5. Một số giải pháp nhằm thực hiện tiêu chí thu nhập tại 3 xã nghiên cứu
• 3.5.1. Chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi, áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất nhằm nâng cao thu nhập cho người dân
• 3.5.2. Giải pháp đào tạo nghề cho lao động nông thôn ở các xã
• 3.5.3. Giải pháp cho nông dân vay vốn với thời hạn và lãi suất ưu đãi
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHIẾU ĐIỀU TRA HỘ GIA ĐÌNH

Tóm tắt

I. Thực trạng tiêu chí thu nhập tại huyện Đại Từ Thái Nguyên

Nghiên cứu thực trạng tiêu chí thu nhập trong phát triển nông thôn mới tại huyện Đại Từ cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Theo số liệu thu thập, thu nhập bình quân đầu người tại các xã nghiên cứu chưa đạt yêu cầu theo tiêu chí nông thôn mới. Cụ thể, thu nhập bình quân đầu người năm 2014 chỉ đạt khoảng 16 triệu đồng, thấp hơn so với mức yêu cầu tối thiểu. Điều này phản ánh sự chênh lệch trong phát triển kinh tế giữa các vùng miền. Các yếu tố như điều kiện tự nhiên, cơ sở hạ tầng và chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương có ảnh hưởng lớn đến thu nhập của người dân. Đặc biệt, việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp còn hạn chế, dẫn đến năng suất thấp và thu nhập không ổn định. Như một chuyên gia đã nhận định: "Để nâng cao thu nhập cho người dân, cần có sự đầu tư đồng bộ vào hạ tầng và chuyển giao công nghệ".

1.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập

Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của người dân tại huyện Đại Từ bao gồm điều kiện tự nhiên, cơ cấu sản xuất và chính sách hỗ trợ. Điều kiện tự nhiên như đất đai, khí hậu có vai trò quan trọng trong việc xác định loại cây trồng và vật nuôi phù hợp. Hơn nữa, cơ cấu sản xuất hiện tại chủ yếu dựa vào nông nghiệp truyền thống, chưa có sự chuyển dịch mạnh mẽ sang các ngành nghề phi nông nghiệp. Chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương cũng chưa thực sự hiệu quả trong việc tạo điều kiện cho người dân tiếp cận nguồn vốn và kỹ thuật mới. Theo một báo cáo, "Việc thiếu hụt nguồn vốn và kỹ thuật là rào cản lớn nhất đối với sự phát triển kinh tế tại các xã nông thôn".

II. Giải pháp thực hiện tiêu chí thu nhập

Để thực hiện tiêu chí thu nhập trong phát triển nông thôn mới tại huyện Đại Từ, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Một trong những giải pháp quan trọng là chuyển dịch cơ cấu cây trồng và vật nuôi. Việc áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đồng thời, cần có chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn, giúp họ có thêm kỹ năng và kiến thức để tham gia vào các ngành nghề phi nông nghiệp. Chính sách cho vay vốn với lãi suất ưu đãi cũng cần được triển khai để hỗ trợ người dân đầu tư vào sản xuất. Như một chuyên gia đã chỉ ra: "Đầu tư vào giáo dục và đào tạo nghề là chìa khóa để nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn".

2.1. Chuyển dịch cơ cấu sản xuất

Chuyển dịch cơ cấu sản xuất là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao thu nhập cho người dân. Việc khuyến khích người dân chuyển từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang các mô hình sản xuất hiện đại sẽ giúp tăng năng suất và thu nhập. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền trong việc cung cấp thông tin và kỹ thuật mới cho người dân. Theo một nghiên cứu, "Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp có thể giúp tăng thu nhập lên đến 30%".

2.2. Đào tạo nghề cho lao động nông thôn

Đào tạo nghề cho lao động nông thôn là một giải pháp cần thiết để nâng cao thu nhập. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Việc này không chỉ giúp người dân có thêm kỹ năng mà còn tạo ra cơ hội việc làm mới. Một báo cáo cho thấy: "Người lao động được đào tạo nghề có thu nhập cao hơn 20% so với những người không được đào tạo".

III. Đánh giá và triển vọng

Đánh giá thực trạng và giải pháp thực hiện tiêu chí thu nhập cho thấy rằng, mặc dù còn nhiều khó khăn, nhưng huyện Đại Từ có tiềm năng lớn để phát triển. Việc thực hiện các giải pháp nêu trên sẽ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, từ đó thúc đẩy quá trình xây dựng nông thôn mới. Hơn nữa, sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức xã hội sẽ là yếu tố quyết định trong việc thực hiện thành công các mục tiêu đề ra. Như một nhà nghiên cứu đã nhận định: "Sự đồng lòng của cả cộng đồng là yếu tố then chốt để xây dựng nông thôn mới thành công".

3.1. Tiềm năng phát triển

Huyện Đại Từ có nhiều tiềm năng phát triển, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi và nguồn nhân lực dồi dào, huyện có thể phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp hiệu quả. Việc khai thác tốt các nguồn lực này sẽ giúp nâng cao thu nhập cho người dân. Theo một báo cáo, "Huyện Đại Từ có thể trở thành một trong những trung tâm sản xuất nông nghiệp của tỉnh Thái Nguyên nếu được đầu tư đúng mức".

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới theo Quyết định số 800/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đặt ra mục tiêu chiến lược đến năm 2015 có 20% và đến năm 2020 có 50% số xã trên toàn quốc đạt chuẩn 19 tiêu chí nông thôn mới. Trong hệ thống các chỉ tiêu này, tiêu chí thu nhập (tiêu chí số 10) đóng vai trò then chốt, là thước đo trực tiếp phản ánh chất lượng đời sống của khoảng 70% dân số Việt Nam đang sinh sống tại khu vực nông thôn. Tuy nhiên, việc hoàn thành chỉ tiêu thu nhập luôn là thách thức lớn nhất đối với các địa phương miền núi, nơi sinh kế của người dân vẫn phụ thuộc chủ yếu vào hoạt động nông nghiệp truyền thống và năng suất lao động chưa cao.

Huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên sở hữu tổng diện tích tự nhiên 57.416 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 18.660,76 ha (tương đương 36,96%), có vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên đa dạng nhưng cũng đối mặt với nhiều rào cản về hạ tầng và tổ chức sản xuất. Theo quy định của Bộ tiêu chí nông thôn mới tỉnh Thái Nguyên, mức chuẩn thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn tăng dần từ 13 triệu đồng/năm (năm 2012) lên 14 triệu đồng/năm (năm 2013), 16 triệu đồng/năm (năm 2014) và đạt 18 triệu đồng/năm (năm 2015). Áp lực này đòi hỏi chính quyền địa phương phải có những đánh giá thực chứng và giải pháp đột phá.

Đề tài tập trung nghiên cứu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội gắn với hoạt động sản xuất của người dân giai đoạn 2012-2014 tại 3 xã đại diện gồm Cù Vân, Khôi Kỳ và Na Mao. Mục tiêu cụ thể là phân tích thực trạng các nguồn thu nhập từ trồng trọt, chăn nuôi và phi nông nghiệp, chỉ ra các yếu tố thuận lợi, khó khăn, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao thu nhập cho cư dân nông thôn. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học quan trọng giúp địa phương hoàn thành tiêu chí số 10, hướng tới mục tiêu thu nhập 44 triệu đồng/người/năm vào năm 2020 theo chuẩn quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết phát triển nông thôn bền vững do Ngân hàng Thế giới khởi xướng từ năm 1975, nhấn mạnh chiến lược cải thiện toàn diện điều kiện sống về kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường cho cộng đồng cư dân nông thôn, đặc biệt là nhóm người nghèo. Đồng thời, đề tài vận dụng quan điểm phát triển "tam nông" (Nông nghiệp, Nông dân, Nông thôn) theo Nghị quyết số 26-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X, xác định nông dân là chủ thể, xây dựng nông thôn mới là căn bản và tái cơ cấu nông nghiệp là động lực. Ngoài ra, nghiên cứu còn tiếp thu bài học từ phong trào Làng mới (Saemaul Undong) của Hàn Quốc giai đoạn 1971-1978 – phong trào đã giúp nâng thu nhập hộ nông dân lên 3 lần sau 5 năm thông qua phát huy nội lực cộng đồng – cùng mô hình Mỗi làng một sản phẩm (OVOP) của Nhật Bản.

Khung lý thuyết của luận văn làm rõ 4 khái niệm cốt lõi:

• Nông thôn và Nông thôn mới: Không gian cư trú ngoài đô thị, nơi nền sản xuất gắn liền với nông nghiệp và được nâng cấp toàn diện theo 5 nội dung chuẩn hóa về hạ tầng, kinh tế hàng hóa, đời sống dân sinh, bản sắc văn hóa và an ninh trật tự.
• Phát triển nông thôn: Quá trình nâng cao chất lượng sống bền vững về kinh tế - xã hội, môi trường dựa trên sự nỗ lực tự thân của cư dân và sự hỗ trợ từ Nhà nước.
• Tiêu chí thu nhập trong nông thôn mới: Mức thu nhập bình quân đầu người trên năm của toàn bộ thành viên hộ gia đình sau khi trừ chi phí sản xuất, được quy định cụ thể theo từng vùng tại Quyết định số 491/QĐ-TTg, Quyết định số 342/QĐ-TTg và Công văn số 938/BNN-VPĐP.
• Cơ cấu thu nhập nông hộ: Tỷ trọng phân bổ nguồn thu từ 3 trụ cột sinh kế chính gồm sản xuất trồng trọt, chăn nuôi và hoạt động sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp chặt chẽ giữa thông tin thứ cấp và thông tin sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Niên giám thống kê huyện Đại Từ giai đoạn 2012-2014, các báo cáo tổng kết 5 năm thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới của Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Đại Từ, cùng các đề án phát triển kinh tế của UBND 3 xã Cù Vân, Khôi Kỳ và Na Mao.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa với quy mô mẫu 90 hộ nông dân và 15 cán bộ lãnh đạo quản lý tại 3 xã nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu áp dụng là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo xóm. Tại mỗi xã, tác giả phối hợp cùng ban chỉ đạo địa phương lựa chọn 3 xóm đại diện cho các điều kiện địa hình và tập quán canh tác khác nhau:

• Xã Cù Vân: Điều tra 30 hộ tại xóm 3, xóm 5 và xóm 8 (10 hộ/xóm).
• Xã Khôi Kỳ: Điều tra 30 hộ tại xóm Gốc Quéo, xóm Đồng Cà và xóm Đức Long (10 hộ/xóm).
• Xã Na Mao: Điều tra 30 hộ tại xóm Khuân U, xóm Cầu Hoàn và xóm Nam Thắng (10 hộ/xóm).

Bên cạnh đó, phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc được thực hiện với 5 cán bộ chủ chốt mỗi xã (tổng số 15 cán bộ) nhằm đánh giá công tác chỉ đạo điều hành và rào cản chính sách. Phương pháp quan sát trực tiếp được sử dụng để kiểm chứng điều kiện hạ tầng và đời sống thực tế.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân tổ và so sánh tỷ trọng trên phần mềm Excel là nhằm lượng hóa chính xác sự đóng góp của từng nhóm ngành vào tổng thu nhập hộ. Phương pháp này cho phép nhận diện rõ nét sự khác biệt về mức độ đạt chuẩn tiêu chí thu nhập giữa các xã thuần nông và các xã có phát triển tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ trong mốc thời gian nghiên cứu từ năm 2012 đến năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu kinh tế huyện Đại Từ giai đoạn 2012-2014 có bước chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp và tăng nhanh tỷ trọng công nghiệp, xây dựng, dịch vụ. Tỷ trọng giá trị sản xuất ngành nông, lâm, thủy sản giảm từ 26,04% năm 2012 xuống 24,87% năm 2013 và còn 17,83% vào năm 2014 (giảm 8,21%). Ngược lại, ngành công nghiệp - xây dựng tăng từ 39,87% năm 2012 lên 46,13% năm 2014 (tăng 6,26%), ngành dịch vụ tăng từ 34,09% lên 36,04% (tăng 1,95%).

Thứ hai, tài nguyên đất đai của huyện mang tính đặc thù cao cho phát triển lâm nghiệp và cây công nghiệp lâu năm. Năm 2014, trong tổng số 57.417 ha đất tự nhiên, đất lâm nghiệp chiếm diện tích lớn nhất với 27.734,75 ha. Đất nông nghiệp đạt 18.660,76 ha, trong đó đất trồng cây lâu năm chiếm tới 9.783,46 ha (chiếm 58,34% diện tích đất nông nghiệp), chủ yếu là diện tích trồng chè. Diện tích đất trồng cây hàng năm đạt 8.877,30 ha, với cây lúa chiếm ưu thế tuyệt đối là 8.020,80 ha (chiếm 90,44%).

Thứ ba, mức độ thực hiện tiêu chí thu nhập tại 3 xã nghiên cứu có sự chênh lệch rõ rệt theo đặc điểm sinh kế:

• Xã Cù Vân và Khôi Kỳ có tốc độ tăng trưởng thu nhập bình quân nhanh hơn nhờ mở rộng diện tích chè cành giống mới và phát triển các hoạt động ngành nghề, dịch vụ thương mại phụ cận. Đến cuối năm 2014, thu nhập bình quân tại 2 xã này đã tiệm cận mức 16 triệu đồng/người/năm theo chuẩn quy định của tỉnh.
• Xã Na Mao gặp nhiều khó khăn hơn do địa hình đồi núi phức tạp, sản xuất nông nghiệp chủ yếu tự cung tự cấp, thu nhập từ chăn nuôi và phi nông nghiệp còn thấp, dẫn đến mức thu nhập bình quân chưa đạt chuẩn nông thôn mới năm 2014.

Thứ tư, nguồn thu từ hoạt động phi nông nghiệp ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc tăng thu nhập hộ. Tại 90 hộ điều tra, thu nhập từ tiền lương, tiền công xây dựng, thương mại nhỏ và làm việc tại các nhà máy, cụm công nghiệp đóng góp từ 35% đến 45% tổng thu nhập gia đình, tạo nguồn tiền mặt chủ yếu giúp tái đầu tư vào sản xuất nông nghiệp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự phân hóa thu nhập giữa các địa phương bắt nguồn từ sự khác biệt trong chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi và khả năng ứng dụng khoa học kỹ thuật. Tại những nơi người dân chủ động cải tạo vườn tạp, chuyển sang trồng các giống chè cành chất lượng cao và phát triển kinh tế trang trại chăn nuôi an toàn sinh học, giá trị thu nhập trên 1 ha canh tác được nâng cao rõ rệt so với phương thức canh tác lúa truyền thống chỉ đạt 40-50 tạ/ha.

So sánh với kinh nghiệm thực tiễn từ huyện Hải Hậu (Nam Định) – nơi đạt chuẩn 100% xã nông thôn mới vào năm 2014 nhờ huy động trên 1.500 tỷ đồng (trong đó nhân dân đóng góp 39,2%) và đẩy mạnh phương châm mỗi gia đình có thêm một nghề – bài học cho huyện Đại Từ là cần phát huy tối đa nội lực của người dân gắn liền với công tác đào tạo nghề. Bên cạnh đó, mô hình của tỉnh Vĩnh Phúc khi đưa thu nhập bình quân tại 20 xã điểm đạt từ 17,84 đến 28,7 triệu đồng/người/năm (năm 2013) thông qua phát triển các vùng chuyên canh bí đỏ, su su, lợn siêu nạc và xuất khẩu lao động cũng là minh chứng xác đáng cho việc Đại Từ cần tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết chuỗi.

Trong việc trình bày dữ liệu, cơ cấu kinh tế của huyện Đại Từ giai đoạn 2012-2014 có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ hình tròn phân theo 3 nhóm ngành (nông nghiệp 17,83%, công nghiệp - xây dựng 46,13%, dịch vụ 36,04% năm 2014). Tương tự, sự biến động thu nhập bình quân đầu người giữa 3 xã Cù Vân, Khôi Kỳ, Na Mao có thể được biểu diễn bằng biểu đồ cột so sánh với đường chuẩn thu nhập nông thôn mới của tỉnh Thái Nguyên (13 triệu đồng năm 2012 và 16 triệu đồng năm 2014), kèm bảng phân tổ chi tiết tỷ trọng đóng góp của trồng trọt, chăn nuôi và phi nông nghiệp trong cơ cấu thu nhập nông hộ.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thực hiện thắng lợi tiêu chí thu nhập trong chương trình xây dựng nông thôn mới, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi và ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất.

• Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Đại Từ chủ trì, phối hợp với Trạm Khuyến nông và UBND các xã Cù Vân, Khôi Kỳ, Na Mao.
• Hành động và Mục tiêu: Tập trung thay thế các nương chè trung du già cỗi bằng các giống chè cành năng suất, chất lượng cao (LDP1, Bát Tiên, Kim Tuyên), phấn đấu nâng tỷ lệ chè giống mới đạt trên 70% diện tích vào năm 2020; nhân rộng mô hình sản xuất chè an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP; nâng giá trị sản xuất trên 1 ha đất canh tác đạt từ 120 đến 150 triệu đồng/năm.
• Timeline: Thực hiện liên tục trong giai đoạn 2016-2020.

Thứ hai, tăng cường đào tạo nghề và giải quyết việc làm phi nông nghiệp cho lao động nông thôn.

• Chủ thể thực hiện: Trung tâm Dạy nghề huyện Đại Từ, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các tổ chức đoàn thể (Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên).
• Hành động và Mục tiêu: Tổ chức các lớp dạy nghề ngắn hạn gắn với nhu cầu thực tế như kỹ thuật chế biến chè, chăn nuôi thú y, may công nghiệp, sửa chữa máy móc nông nghiệp. Phấn đấu đến năm 2020 đào tạo nghề cho khoảng 800 - 1.200 lao động tại các xã nghiên cứu, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên trên 50%, tạo việc làm phi nông nghiệp ổn định với mức thu nhập từ 4,5 đến 6 triệu đồng/tháng.
• Timeline: Giai đoạn 2016-2020.

Thứ ba, mở rộng quy mô tín dụng ưu đãi và hỗ trợ vốn sản xuất cho hộ nông dân.

• Chủ thể thực hiện: Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Đại Từ phối hợp với các tổ vay vốn cấp xã.
• Hành động và Mục tiêu: Đơn giản hóa thủ tục thế chấp, triển khai các gói vay ưu đãi theo Nghị định 41/2010/NĐ-CP với thời hạn vay linh hoạt từ 24 đến 36 tháng; ưu tiên vốn vay cho các mô hình kinh tế trang trại, gia trại chăn nuôi quy mô vừa và nhỏ; đảm bảo 100% hộ dân có nhu cầu và đủ điều kiện sản xuất được tiếp cận nguồn vốn.
• Timeline: Triển khai trọng điểm giai đoạn 2016-2018.

Thứ tư, hoàn thiện kết cấu hạ tầng phục vụ sản xuất và phát triển các hình thức liên kết hợp tác xã.

• Chủ thể thực hiện: UBND huyện Đại Từ, Ban quản lý xây dựng nông thôn mới cấp xã và cộng đồng nhân dân.
• Hành động và Mục tiêu: Cứng hóa thêm 20 - 25 km đường giao thông nội đồng và kiên cố hóa hệ thống kênh mương tưới tiêu; thành lập mới từ 1 đến 2 hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp tại mỗi xã nhằm liên kết tiêu thụ sản phẩm chè và nông sản hàng hóa, hạn chế tình trạng tư thương ép giá.
• Timeline: Hoàn thành trước năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn sâu sắc, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Cán bộ lãnh đạo, quản lý và cán bộ chuyên trách xây dựng nông thôn mới tại các cấp huyện, xã: Cung cấp cơ sở lý luận, phương pháp điều tra thực tế và các chỉ số đo lường cụ thể về tiêu chí thu nhập để xây dựng quy hoạch phát triển kinh tế, lập kế hoạch ngân sách và phân bổ nguồn lực đạt chuẩn nông thôn mới theo từng giai đoạn.

2. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp: Cung cấp tài liệu tham khảo chất lượng về khung lý thuyết phát triển nông thôn, mô hình sinh kế nông hộ vùng trung du miền núi phía Bắc và quy trình thiết kế mẫu điều tra phân tầng 90 hộ dân kết hợp phỏng vấn bán cấu trúc.

3. Giám đốc hợp tác xã nông nghiệp, chủ trang trại và các hộ nông dân sản xuất kinh doanh giỏi: Cung cấp bức tranh phân tích chi tiết về hiệu quả kinh tế của các giống cây trồng chủ lực (đặc biệt là cây chè), giúp định hướng đầu tư thâm canh, ứng dụng quy trình VietGAP và mở rộng quy mô sản xuất hàng hóa.

4. Các tổ chức tín dụng nông thôn, doanh nghiệp chế biến nông sản và cơ sở đào tạo nghề: Cung cấp bức tranh tổng thể về nhu cầu vốn vay, thực trạng lực lượng lao động nông thôn và tiềm năng liên kết chuỗi giá trị tiêu thụ nông sản trên địa bàn huyện Đại Từ và tỉnh Thái Nguyên.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu chí thu nhập đóng vai trò như thế nào trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới? Tiêu chí thu nhập (tiêu chí số 10) là cốt lõi của toàn bộ chương trình xây dựng nông thôn mới, vì mục tiêu cao nhất của phát triển nông thôn là nâng cao mức sống vật chất cho người dân. Khi thu nhập tăng, các hộ gia đình mới có đủ điều kiện tài chính để tham gia đóng góp tiền của, hiến đất và ngày công lao động xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông, thủy lợi, văn hóa và môi trường.

2. Mức thu nhập đạt chuẩn nông thôn mới đối với vùng Trung du miền núi phía Bắc và tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2012-2015 được quy định ra sao? Theo Quyết định số 342/QĐ-TTg và các văn bản hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, mức thu nhập đạt chuẩn vùng Trung du miền núi phía Bắc là 13 triệu đồng/người/năm (2012), 14 triệu đồng/người/năm (2013), 16 triệu đồng/người/năm (2014) và 18 triệu đồng/người/năm (2015). Tỉnh Thái Nguyên quy định mức thu nhập bình quân của xã đạt chuẩn phải gấp 1,2 đến 1,3 lần mức bình quân chung khu vực nông thôn của tỉnh.

3. Nguồn thu phi nông nghiệp đóng góp bao nhiêu phần trăm trong cơ cấu thu nhập của các hộ dân tại huyện Đại Từ? Theo kết quả điều tra 90 hộ dân tại 3 xã Cù Vân, Khôi Kỳ, Na Mao năm 2014, nguồn thu từ hoạt động phi nông nghiệp (tiền công xây dựng, thương mại, dịch vụ, làm việc tại cụm công nghiệp) đóng góp từ 35% đến 45% tổng thu nhập hộ. Đây là nguồn thu có vai trò quyết định giúp hộ gia đình tích lũy vốn và nâng cao mức sống bền vững.

4. Phương pháp chọn mẫu 90 hộ nông dân và 15 cán bộ trong luận văn có đảm bảo độ tin cậy khoa học không? Quy mô mẫu hoàn toàn đảm bảo tính đại diện khoa học vì được thực hiện theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại 3 xã đặc trưng cho các tiểu vùng kinh tế của huyện Đại Từ (mỗi xã 30 hộ phân bổ đều tại 3 xóm). Đồng thời, việc phỏng vấn sâu 15 cán bộ chủ chốt giúp kiểm chứng chéo và chuẩn hóa các thông tin kinh tế - xã hội thu thập được.

5. Giải pháp nào mang tính đột phá nhất để nâng cao thu nhập cho người dân huyện Đại Từ? Giải pháp đột phá nhất là chuyển đổi mạnh mẽ cơ cấu cây trồng sang thâm canh chè cành chất lượng cao theo tiêu chuẩn VietGAP kết hợp đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Với 9.783,46 ha đất trồng cây lâu năm của toàn huyện, việc nâng cao chất lượng và thương hiệu chè sẽ trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng vượt trội, kết hợp chuyển dịch lao động dư thừa sang khu vực dịch vụ và công nghiệp.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về tiêu chí thu nhập trong xây dựng nông thôn mới, khẳng định thu nhập là đòn bẩy trung tâm thúc đẩy việc hoàn thành 18 tiêu chí còn lại.
• Phản ánh trung thực thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Đại Từ giai đoạn 2012-2014 với mức tăng trưởng công nghiệp - xây dựng lên 46,13% và giảm tỷ trọng nông nghiệp xuống 17,83%.
• Chỉ rõ tiềm năng to lớn từ 9.783,46 ha đất trồng cây lâu năm của huyện và sự đóng góp quan trọng của nguồn thu phi nông nghiệp (chiếm 35-45% tổng thu nhập hộ gia đình).
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ về thâm canh chè VietGAP, đào tạo nghề cho trên 1.000 lao động, hỗ trợ tín dụng ưu đãi và hoàn thiện chuỗi liên kết tiêu thụ nông sản.
• Xác định lộ trình hành động cụ thể đến năm 2020 nhằm đưa 100% các xã khảo sát hoàn thành tiêu chí thu nhập với mức bình quân trên 44 triệu đồng/người/năm.

Công trình là tài liệu học thuật và thực tiễn có giá trị cao cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và người dân trong công cuộc phát triển nông nghiệp, nông thôn hiện đại. Bạn đọc và các nhà hoạch định chính sách hãy tham khảo toàn văn nghiên cứu để áp dụng các giải pháp phù hợp vào thực tiễn địa phương ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.Cơ sở khoa học của đề tài 1.Khái niệm về nông thôn Nông thôn là nơi ở, nơi cư trú của mọi tầng lớp nhân dân, trong đó chủ yếu là nông dân. Nông thôn là nơi nền sản xuất chủ yếu dựa vào NN. Theo Nghị định số 41/2010/NĐ-CP ngày 12/4/2010 của Chính phủ về chính sách tín dụng phục vụ phát triển NN, nông thôn thì nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn, được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã. Nông thôn nước ta là khái niệm để chỉ những vùng đất trên lãnh thổ ở đó người dân sinh sống chủ yếu bằng sản xuất NN.

Hiện nay, dân số sống ở nông thôn chiếm khoảng 70% tổng dân số nước ta. Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam chúng ta có thể hiểu: “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp dân cư này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa-xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác” [10].Nông thôn mới Trong quyết định Số 800/QĐ-TTg đưa ra mục tiêu chung về xây dựng mô hình nông thôn mới: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinhtế-xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa”[14]. Khái niệm nông thôn mới Nông thôn mới trước tiên nó phải là nông thôn không phải là thị tứ, thị trấn, thị xã, thành phố và khác với nông thôn truyền thống hiện nay, có thể khái quát gọn theo năm nội dung cơ bản sau: (1) làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; (2) sản xuất phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hóa; (3) đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; (4) bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát triển; (5) xã hội nông thôn an ninh tốt, quản lý dân chủ.

Khái niệm về phát triển nông thôn Khác với phát triển và phát triển kinh tế, phát triển nông thôn là chỉ sự phát triển ở khu vực nông thôn; có thể hiểu rằng phát triển nông thôn chỉ sự phát triển kinh tế - xã hội trên phạm vi hẹp hơn phát triển và phát triển kinh tế. Sau đây là một số quan điểm về phát triển nông thôn : Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng được nhận thức với rất nhiều quan điểm khác nhau. Theo Ngân hàng thế giới (1975): “Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống về kinh tế và xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn. Nó giúp những người nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ sự phát triển” .[7] Phát triển nông thôn là một quá trình tất yếu cải thiện một cách bền vững về kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng sống của dân cư nông thôn.

Phát triển nông thôn là những thay đổi cần thiết ở vùng nông thôn. Tuy nhiên, những gì coi là cần thì lại khác nhau ở từng nước, từng vùng, từng địa phương; theo quan điểm thông thường, bản chất của phát triển là tăng trưởng và hiện đại hoá mang lại cho người nghèo chút lợi nho nhỏ. Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm phát triển đời sống kinh tế và xã hội của một nhóm người riêng biệt, người nghèo ở nông thôn. Nó đòi hỏi phải mở rộng các lợi ích của sự phát triển đến với những người nghèo nhất trong những 6 người nghèo nhất, trong những người đang tìm kế sinh nhai ở các vùng nông thôn.

Nhóm này gồm những tiểu nông, tá điền và những người không có đất. Phát triển nông thôn bền vững là sự phát triển kinh tế - xã hội nông thôn với tốc độ cao, là quá trình làm tăng mức sống của người dân nông thôn. Phát triển nông thôn phù hợp với nhu cầu của con người, đảm bảo sự tồn tại bền vững và sự tiến bộ lâu dài trong nông thôn. Sự phát triển đó dựa trên việc sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên mà vẫn bảo đảm giữ gìn môi trường sinh thái nông thôn.

Phát triển nông thôn đáp ứng nhu cầu xã hội hiện nay nhưng không làm cạn kiệt tài nguyên, không để lại hậu quả cho thế hệ tương lai. Từ các quan điểm trên có thể hiểu: Phát triển nông thôn là một quá trình nhằm cải thiện và nâng cao đời sống của người dân nông thôn một cách bền vững về kinh tế - xã hội, văn hoá, môi trường và ổn định chính trị. Quá trình này, trước hết là do nỗ lực từ chính người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác [10].Khái niệm về tiêu chí thu nhập trong NTM Thu nhập bình quân đầu người: Là toàn bộ số tiền và giá trị hiện vật sau khi trừ chi phí sản xuất trong năm của hộ chia đều cho số thành viên trong hộ. [4] Nguồn thu nhập của hộ gia đình bao gồm: Thu từ sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản, diêm nghiệp, sau khi đã trừ chi phí sản xuất và thuế, các chi phí khác (nếu có); thu từ sản xuất ngành nghề phi NN, lâm nghiệp, thủy sản, sau khi trừ các chi phí sản xuất và thuế, các chi phí khác (nếu có); thu từ tiền công, tiền lương; thu từ tiền công, tiền lương của thành viên trong gia đình làm việc phi NN trong và ngoài địa bàn xã; thu khác được tính vào thu nhập như quà biếu, lãi tiết kiệm,… Các khoản thu không tính vào thu nhập gồm: Các khoản trợ cấp xã hội, rút tiền tiết kiệm, thu nợ, bán tài sản, vay nợ, tạm ứng.

Theo Quyết định 491 của Thủ tướng chính phủ quy định mức thu nhập đối với xã NTM như sau: 7 Chỉ tiêu theo vùng Tên Chỉ Đồng Duyên ĐB Nội dung TDMN Bắc Đông TT tiêu tiêu bằng hải Tây sông tiêu chí phía Trung Nam chí chung sông Nam Nguyên Cửu Bắc bộ bộ Hồng TB Long Thu nhập bình quân đầu Thu người/năm 1,4 1,5 1,5 1,3 10 1,2 lần 1,4 lần 1,4 lần 1,3 lần nhập so với mức lần lần lần lần bình quân chung của tỉnh Theo Quyết định 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ ban hành bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới (NTM), thu nhập bình quân đầu người/năm của xã NTM phải đạt 1,2-1,5 lần mức bình quân chung của toàn tỉnh. Trong đó, yêu cầu cao nhất là khu vực đồng bằng sông Hồng và Đông Nam bộ (gấp 1,5 lần) và thấp nhất là Trung du miền núi phía Bắc (gấp 1,2 lần). [12] 8 Theo Quyết định 342 của thủ tướng chính phủ sửa đổi mức thu nhập đối với xã NTM như sau: Chỉ tiêu theo vùng Duyên Tên Chỉ Đồng ĐB Nội dung tiêu TDMN Bắc hải Đông TT tiêu tiêu bằng Tây Sông chí phía Trung Nam Nam chí chung sông Nguyên Cửu Bắc bộ TB bộ Hồng Long Thu nhập Năm 18 13 20 13 16 16 24 20 bình quân 2012 đầu người Đến 26 18 29 18 23 23 34 29 Thu khu vực năm 10 nhập nông 2015 thôn(triệu Đến 44 35 49 35 40 40 58 49 đồng/ năm người) 2020 Chỉ tiêu chung cả nước: Năm 2012: Đạt 18 triệu đồng/người; Năm 2015: Đạt 26 triệu đồng/người; Đến năm 2020: Đạt 44 triệu đồng/người. [15] Theo công văn 938 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn thì: Mức thu nhập đạt chuẩn nông thôn mới khu vực nông thôn cả nước Năm 2013: 21 triệu đồng/người Năm 2014: 23 triệu đồng/người 9 Mức thu nhập đạt chuẩn nông thôn mới đối với các vùng ĐVT: triệu đồng/người Năm TDMN Đồng Bắc Duyên Tây Đông ĐB phía bằng Trung hải Nguyên Nam bộ sông Bắc sông bộ Nam Cửu Hồng TB Long 2013 14 24 15 19 20 27 23 2014 16 26 17 21 22 30 25 Mức thu nhập đạt chuẩn nông thôn mới của các xã thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương Mức thu nhập đạt chuẩn nông thôn mới của xã được xác định cụ thể cho tùng năm căn cứ vào thu nhập bình quân đầu người của vùng trong năm đánh giá: a.Xã đạt chuẩn nông thôn mới về thu nhập khi có mức bình quân đầu người/năm của xã đạt mức thu nhập bình quân đầu người/năm của vùng trở lên.Các xã thuộc Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP đạt chuẩn nông thôn mới về thu nhập khi có mức thu nhập bình quân đầu người/năm đạt mức thu nhập bình quân đầu người/năm của vùng Trung du miền núi phía Bắc trở lên.[6] Tiêu chí thu nhập trong Bộ tiêu chí NTM tỉnh Thái Nguyên: Bộ tiêu chí NTM tỉnh Thái nguyên quy định xã đạt tiêu chí về thu nhập có thu nhập bình quân đầu người/năm so với mức bình quân chung khu vực nông thôn của tỉnh phải đạt 1,2 lần đối với xã miền núi cao, 1,3 lần với xã trung du miền núi, 1,4 lần với vùng đồng bằng.

[16] 10 Cụ thể, xã đạt tiêu chí về thu nhập năm 2012 phải đạt 13 triệu đồng/người/năm, năm 2013 là 14 triệu đồng/người/năm, năm 2014 là 16 triệu đồng/người/năm và năm 2015 là 18 triệu đồng/người/năm. Những chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước trong xây dựng NTM ở nước ta - Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá X “Về nông nghiệp, nông dân, nông thôn” Nghị quyết 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá X đã đề ra chủ trương xây dựng NTM, vừa phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống của nhân dân nói chung vừa phát triển NN, nông thôn, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của cư dân sống ở nông thôn nói riêng, đồng thời nhằm khắc phục những mặt yếu kém trên của bộ mặt nông thôn. Nghị quyết đã xác định rõ mục tiêu “ Xây dựng NTM có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn NN với phát triển công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường”.