Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng và giải pháp thực hiện tiêu chí thu nhập trong phát triển nông thôn mới trên địa bàn một số xã của huyện đại từ tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí thu nhập trong phát triển nông thôn mới tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.

• Tác giả: Nguyễn Văn Hanh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Hữu Hồng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Thực Trạng Và Giải Pháp Thực Hiện Tiêu Chí Thu Nhập Trong Phát Triển Nông Thôn Mới Tại Huyện Đại Từ, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Thực trạng tiêu chí thu nhập tại huyện Đại Từ Thái Nguyên

Nghiên cứu thực trạng tiêu chí thu nhập trong phát triển nông thôn mới tại huyện Đại Từ cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Theo số liệu thu thập, thu nhập bình quân đầu người tại các xã nghiên cứu chưa đạt yêu cầu theo tiêu chí nông thôn mới. Cụ thể, thu nhập bình quân đầu người năm 2014 chỉ đạt khoảng 16 triệu đồng, thấp hơn so với mức yêu cầu tối thiểu. Điều này phản ánh sự chênh lệch trong phát triển kinh tế giữa các vùng miền. Các yếu tố như điều kiện tự nhiên, cơ sở hạ tầng và chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương có ảnh hưởng lớn đến thu nhập của người dân. Đặc biệt, việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp còn hạn chế, dẫn đến năng suất thấp và thu nhập không ổn định. Như một chuyên gia đã nhận định: "Để nâng cao thu nhập cho người dân, cần có sự đầu tư đồng bộ vào hạ tầng và chuyển giao công nghệ".

1.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập

Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của người dân tại huyện Đại Từ bao gồm điều kiện tự nhiên, cơ cấu sản xuất và chính sách hỗ trợ. Điều kiện tự nhiên như đất đai, khí hậu có vai trò quan trọng trong việc xác định loại cây trồng và vật nuôi phù hợp. Hơn nữa, cơ cấu sản xuất hiện tại chủ yếu dựa vào nông nghiệp truyền thống, chưa có sự chuyển dịch mạnh mẽ sang các ngành nghề phi nông nghiệp. Chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương cũng chưa thực sự hiệu quả trong việc tạo điều kiện cho người dân tiếp cận nguồn vốn và kỹ thuật mới. Theo một báo cáo, "Việc thiếu hụt nguồn vốn và kỹ thuật là rào cản lớn nhất đối với sự phát triển kinh tế tại các xã nông thôn".

II. Giải pháp thực hiện tiêu chí thu nhập

Để thực hiện tiêu chí thu nhập trong phát triển nông thôn mới tại huyện Đại Từ, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Một trong những giải pháp quan trọng là chuyển dịch cơ cấu cây trồng và vật nuôi. Việc áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đồng thời, cần có chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn, giúp họ có thêm kỹ năng và kiến thức để tham gia vào các ngành nghề phi nông nghiệp. Chính sách cho vay vốn với lãi suất ưu đãi cũng cần được triển khai để hỗ trợ người dân đầu tư vào sản xuất. Như một chuyên gia đã chỉ ra: "Đầu tư vào giáo dục và đào tạo nghề là chìa khóa để nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn".

2.1. Chuyển dịch cơ cấu sản xuất

Chuyển dịch cơ cấu sản xuất là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao thu nhập cho người dân. Việc khuyến khích người dân chuyển từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang các mô hình sản xuất hiện đại sẽ giúp tăng năng suất và thu nhập. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền trong việc cung cấp thông tin và kỹ thuật mới cho người dân. Theo một nghiên cứu, "Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp có thể giúp tăng thu nhập lên đến 30%".

2.2. Đào tạo nghề cho lao động nông thôn

Đào tạo nghề cho lao động nông thôn là một giải pháp cần thiết để nâng cao thu nhập. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Việc này không chỉ giúp người dân có thêm kỹ năng mà còn tạo ra cơ hội việc làm mới. Một báo cáo cho thấy: "Người lao động được đào tạo nghề có thu nhập cao hơn 20% so với những người không được đào tạo".

III. Đánh giá và triển vọng

Đánh giá thực trạng và giải pháp thực hiện tiêu chí thu nhập cho thấy rằng, mặc dù còn nhiều khó khăn, nhưng huyện Đại Từ có tiềm năng lớn để phát triển. Việc thực hiện các giải pháp nêu trên sẽ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, từ đó thúc đẩy quá trình xây dựng nông thôn mới. Hơn nữa, sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức xã hội sẽ là yếu tố quyết định trong việc thực hiện thành công các mục tiêu đề ra. Như một nhà nghiên cứu đã nhận định: "Sự đồng lòng của cả cộng đồng là yếu tố then chốt để xây dựng nông thôn mới thành công".

3.1. Tiềm năng phát triển

Huyện Đại Từ có nhiều tiềm năng phát triển, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi và nguồn nhân lực dồi dào, huyện có thể phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp hiệu quả. Việc khai thác tốt các nguồn lực này sẽ giúp nâng cao thu nhập cho người dân. Theo một báo cáo, "Huyện Đại Từ có thể trở thành một trong những trung tâm sản xuất nông nghiệp của tỉnh Thái Nguyên nếu được đầu tư đúng mức".

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.Cơ sở khoa học của đề tài 1.Khái niệm về nông thôn Nông thôn là nơi ở, nơi cư trú của mọi tầng lớp nhân dân, trong đó chủ yếu là nông dân. Nông thôn là nơi nền sản xuất chủ yếu dựa vào NN. Theo Nghị định số 41/2010/NĐ-CP ngày 12/4/2010 của Chính phủ về chính sách tín dụng phục vụ phát triển NN, nông thôn thì nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn, được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã. Nông thôn nước ta là khái niệm để chỉ những vùng đất trên lãnh thổ ở đó người dân sinh sống chủ yếu bằng sản xuất NN.

Hiện nay, dân số sống ở nông thôn chiếm khoảng 70% tổng dân số nước ta. Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam chúng ta có thể hiểu: “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp dân cư này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa-xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác” [10].Nông thôn mới Trong quyết định Số 800/QĐ-TTg đưa ra mục tiêu chung về xây dựng mô hình nông thôn mới: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinhtế-xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa”[14]. Khái niệm nông thôn mới Nông thôn mới trước tiên nó phải là nông thôn không phải là thị tứ, thị trấn, thị xã, thành phố và khác với nông thôn truyền thống hiện nay, có thể khái quát gọn theo năm nội dung cơ bản sau: (1) làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; (2) sản xuất phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hóa; (3) đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; (4) bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát triển; (5) xã hội nông thôn an ninh tốt, quản lý dân chủ.

Khái niệm về phát triển nông thôn Khác với phát triển và phát triển kinh tế, phát triển nông thôn là chỉ sự phát triển ở khu vực nông thôn; có thể hiểu rằng phát triển nông thôn chỉ sự phát triển kinh tế - xã hội trên phạm vi hẹp hơn phát triển và phát triển kinh tế. Sau đây là một số quan điểm về phát triển nông thôn : Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng được nhận thức với rất nhiều quan điểm khác nhau. Theo Ngân hàng thế giới (1975): “Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống về kinh tế và xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn. Nó giúp những người nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ sự phát triển” .[7] Phát triển nông thôn là một quá trình tất yếu cải thiện một cách bền vững về kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng sống của dân cư nông thôn.

Phát triển nông thôn là những thay đổi cần thiết ở vùng nông thôn. Tuy nhiên, những gì coi là cần thì lại khác nhau ở từng nước, từng vùng, từng địa phương; theo quan điểm thông thường, bản chất của phát triển là tăng trưởng và hiện đại hoá mang lại cho người nghèo chút lợi nho nhỏ. Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm phát triển đời sống kinh tế và xã hội của một nhóm người riêng biệt, người nghèo ở nông thôn. Nó đòi hỏi phải mở rộng các lợi ích của sự phát triển đến với những người nghèo nhất trong những 6 người nghèo nhất, trong những người đang tìm kế sinh nhai ở các vùng nông thôn.

Nhóm này gồm những tiểu nông, tá điền và những người không có đất. Phát triển nông thôn bền vững là sự phát triển kinh tế - xã hội nông thôn với tốc độ cao, là quá trình làm tăng mức sống của người dân nông thôn. Phát triển nông thôn phù hợp với nhu cầu của con người, đảm bảo sự tồn tại bền vững và sự tiến bộ lâu dài trong nông thôn. Sự phát triển đó dựa trên việc sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên mà vẫn bảo đảm giữ gìn môi trường sinh thái nông thôn.

Phát triển nông thôn đáp ứng nhu cầu xã hội hiện nay nhưng không làm cạn kiệt tài nguyên, không để lại hậu quả cho thế hệ tương lai. Từ các quan điểm trên có thể hiểu: Phát triển nông thôn là một quá trình nhằm cải thiện và nâng cao đời sống của người dân nông thôn một cách bền vững về kinh tế - xã hội, văn hoá, môi trường và ổn định chính trị. Quá trình này, trước hết là do nỗ lực từ chính người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác [10].Khái niệm về tiêu chí thu nhập trong NTM Thu nhập bình quân đầu người: Là toàn bộ số tiền và giá trị hiện vật sau khi trừ chi phí sản xuất trong năm của hộ chia đều cho số thành viên trong hộ. [4] Nguồn thu nhập của hộ gia đình bao gồm: Thu từ sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản, diêm nghiệp, sau khi đã trừ chi phí sản xuất và thuế, các chi phí khác (nếu có); thu từ sản xuất ngành nghề phi NN, lâm nghiệp, thủy sản, sau khi trừ các chi phí sản xuất và thuế, các chi phí khác (nếu có); thu từ tiền công, tiền lương; thu từ tiền công, tiền lương của thành viên trong gia đình làm việc phi NN trong và ngoài địa bàn xã; thu khác được tính vào thu nhập như quà biếu, lãi tiết kiệm,… Các khoản thu không tính vào thu nhập gồm: Các khoản trợ cấp xã hội, rút tiền tiết kiệm, thu nợ, bán tài sản, vay nợ, tạm ứng.

Theo Quyết định 491 của Thủ tướng chính phủ quy định mức thu nhập đối với xã NTM như sau: 7 Chỉ tiêu theo vùng Tên Chỉ Đồng Duyên ĐB Nội dung TDMN Bắc Đông TT tiêu tiêu bằng hải Tây sông tiêu chí phía Trung Nam chí chung sông Nam Nguyên Cửu Bắc bộ bộ Hồng TB Long Thu nhập bình quân đầu Thu người/năm 1,4 1,5 1,5 1,3 10 1,2 lần 1,4 lần 1,4 lần 1,3 lần nhập so với mức lần lần lần lần bình quân chung của tỉnh Theo Quyết định 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ ban hành bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới (NTM), thu nhập bình quân đầu người/năm của xã NTM phải đạt 1,2-1,5 lần mức bình quân chung của toàn tỉnh. Trong đó, yêu cầu cao nhất là khu vực đồng bằng sông Hồng và Đông Nam bộ (gấp 1,5 lần) và thấp nhất là Trung du miền núi phía Bắc (gấp 1,2 lần). [12] 8 Theo Quyết định 342 của thủ tướng chính phủ sửa đổi mức thu nhập đối với xã NTM như sau: Chỉ tiêu theo vùng Duyên Tên Chỉ Đồng ĐB Nội dung tiêu TDMN Bắc hải Đông TT tiêu tiêu bằng Tây Sông chí phía Trung Nam Nam chí chung sông Nguyên Cửu Bắc bộ TB bộ Hồng Long Thu nhập Năm 18 13 20 13 16 16 24 20 bình quân 2012 đầu người Đến 26 18 29 18 23 23 34 29 Thu khu vực năm 10 nhập nông 2015 thôn(triệu Đến 44 35 49 35 40 40 58 49 đồng/ năm người) 2020 Chỉ tiêu chung cả nước: Năm 2012: Đạt 18 triệu đồng/người; Năm 2015: Đạt 26 triệu đồng/người; Đến năm 2020: Đạt 44 triệu đồng/người. [15] Theo công văn 938 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn thì: Mức thu nhập đạt chuẩn nông thôn mới khu vực nông thôn cả nước Năm 2013: 21 triệu đồng/người Năm 2014: 23 triệu đồng/người 9 Mức thu nhập đạt chuẩn nông thôn mới đối với các vùng ĐVT: triệu đồng/người Năm TDMN Đồng Bắc Duyên Tây Đông ĐB phía bằng Trung hải Nguyên Nam bộ sông Bắc sông bộ Nam Cửu Hồng TB Long 2013 14 24 15 19 20 27 23 2014 16 26 17 21 22 30 25 Mức thu nhập đạt chuẩn nông thôn mới của các xã thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương Mức thu nhập đạt chuẩn nông thôn mới của xã được xác định cụ thể cho tùng năm căn cứ vào thu nhập bình quân đầu người của vùng trong năm đánh giá: a.Xã đạt chuẩn nông thôn mới về thu nhập khi có mức bình quân đầu người/năm của xã đạt mức thu nhập bình quân đầu người/năm của vùng trở lên.Các xã thuộc Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP đạt chuẩn nông thôn mới về thu nhập khi có mức thu nhập bình quân đầu người/năm đạt mức thu nhập bình quân đầu người/năm của vùng Trung du miền núi phía Bắc trở lên.[6] Tiêu chí thu nhập trong Bộ tiêu chí NTM tỉnh Thái Nguyên: Bộ tiêu chí NTM tỉnh Thái nguyên quy định xã đạt tiêu chí về thu nhập có thu nhập bình quân đầu người/năm so với mức bình quân chung khu vực nông thôn của tỉnh phải đạt 1,2 lần đối với xã miền núi cao, 1,3 lần với xã trung du miền núi, 1,4 lần với vùng đồng bằng.

[16] 10 Cụ thể, xã đạt tiêu chí về thu nhập năm 2012 phải đạt 13 triệu đồng/người/năm, năm 2013 là 14 triệu đồng/người/năm, năm 2014 là 16 triệu đồng/người/năm và năm 2015 là 18 triệu đồng/người/năm. Những chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước trong xây dựng NTM ở nước ta - Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá X “Về nông nghiệp, nông dân, nông thôn” Nghị quyết 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá X đã đề ra chủ trương xây dựng NTM, vừa phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống của nhân dân nói chung vừa phát triển NN, nông thôn, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của cư dân sống ở nông thôn nói riêng, đồng thời nhằm khắc phục những mặt yếu kém trên của bộ mặt nông thôn. Nghị quyết đã xác định rõ mục tiêu “ Xây dựng NTM có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn NN với phát triển công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường”.