CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI KIỂU MẪU 1.1 Tổng quan quản lý nhà nước trong xây dựng NTM kiểu mẫu 1.1 Một số khái niệm về xây dựng NTM kiểu mẫu và quản lý nhà nước về xây dựng NTM kiểu mẫu 1. Nông thôn mới kiểu mẫu NTM là khái niệm có nhiều cách hiểu khác nhau và mỗi chính phủ có một cách hiểu khác nhau về NTM. Ta có thể hiểu khái niệm NTM là một chủ trương của Đảng đồng thời cũng là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội để giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn nhằm từng bước xây dựng xã hội nông thôn ổn định, hòa thuận, dân chủ có đời sống văn hóa phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc, tạo động lực cho phát triển nông nghiệp và xây dựng NTM, nâng cao đời sống nhân dân. [12, tr19] Đại đa số các chính phủ thường đề cao việc phát triển nông thôn và xây dựng nông thôn mới như là một ưu tiên quan trọng trong chiến lược phát triển quốc gia.
Xây dựng NTM ở nước ta “là một cuộc vận động lớn, một quyết tâm chính trị nhất quán của Đảng và Nhà nước nhằm tạo dựng NTM Việt Nam hiện đại, phát triển không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nông dân. Chương trình xây dựng NTM có những mục tiêu, nội dung, nhiệm vụ, giải pháp phương thức tổ chức thực hiện hết sức cụ thể”. [12, tr20] Đây là quá trình cách mạng và là một phong trào quan trọng nhằm thúc đẩy sự phát triển của các thôn, xã và gia đình theo hướng nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo ra môi trường sống sạch đẹp. NTM nhằm tạo điều kiện phát triển hiện đại và đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của cộng đồng.
Đồng thời, nó cũng nhằm thúc đẩy sự phát triển toàn diện trong nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ. Đây là các ngành còn chưa đủ điều kiện, cơ sở và tiềm năng phát triển tại khu vực này. Xây dựng NTM là việc góp phần làm thay đổi bộ mặt của nông thôn, người dân nông thôn được đảm bảo thu nhập và nâng cao đời sống vật chất – tinh thần. 8 Sau xây dựng NTM, NTM nâng cao, NTM kiểu mẫu là bước tiến cao hơn, hướng đến sự phát triển toàn diện, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn ngày càng văn minh, hiện đại.
Vậy ta có thể xác định xây dựng NTM kiểu mẫu “Nông thôn phát triển toàn diện, có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ, hiện đại, cơ cấu kinh tế và hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, môi trường sống an toàn, lành mạnh, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội được giữ vững; tổ chức đảng và hệ thống chính trị ở cơ sở trong sạch, vững mạnh” [17, tr97] 1. Quản lý nhà nước về xây dựng NTM kiểu mẫu QLNN là một dạng quản lý xã hội đặc biệt do các cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện thông hệ thống công cụ luật pháp và chính sách để điều chỉnh hành vi của cá nhân, tổ chức nhằm duy trì sự ổn định và phát triển ổn định toàn xã hội. [15, tr8] QLNN về nông thôn là sự tác động có tổ chức và được điều hành bằng quyền lực nhà nước thông qua một bộ máy tổ chức tác động lên các quá trình, các hoạt động kinh tế xã hội ở nông thôn, nhằm đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế- xã hội nông thôn đã đề ra. [16, tr15] Ta có thể định nghĩa: QLNN về xây dựng NTM kiểu mẫu là bao gồm các hoạt động của các cơ quan nhà nước, tác động vào khu vực nông nghiệp, nông thôn, và cộng đồng nông dân, nhằm thực hiện mục tiêu và nội dung xây dựng NTM kiểu mẫu, với mục đích hướng tới sự phát triển bền vững của nền kinh tế và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân.
QLNN là một nguyên tắc cơ bản, trong đó chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình, hỗ trợ và kiểm soát quá trình xây dựng nông thôn mới. Nguyên tắc này liên quan đến việc tạo ra chính sách và quy định, phối hợp các nguồn lực và triển khai chương trình để đạt được mục tiêu phát triển. QLNN hướng đến việc xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu dựa trên nguyên tắc phát triển nông nghiệp bền vững. Điều này bao gồm sự chú trọng vào việc bảo vệ môi trường, tăng cường sức khỏe của đất đai, và đảm bảo an 9 sinh xã hội cho những người làm nông.
Đây là một nguyên tắc cơ bản, trong đó chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình, hỗ trợ và kiểm soát quá trình xây dựng nông thôn mới. Nguyên tắc này liên quan đến việc tạo ra chính sách và quy định, phối hợp các nguồn lực và triển khai chương trình để đạt được mục tiêu phát triển. QLNN còn dựa trên sự kết hợp giữa công nghệ và sáng tạo để nâng cao năng suất, hiệu suất và sự bền vững của nông thôn. Sự áp dụng các giải pháp công nghệ tiên tiến giúp cải thiện cơ sở hạ tầng, quản lý tài nguyên, và thúc đẩy sự phát triển kinh tế.
QLNN dựa trên các chính sách và chiến lược quốc gia về xây dựng nông thôn mới, đặc biệt là ở cấp xã. Điều này đảm bảo tính nhất quán và đồng bộ trong quá trình triển khai các hoạt động và chương trình cụ thể. Qua những lý luận trên QLNN về xây dựng NTM kiểu mẫu cấp xã là sự kết hợp chặt chẽ giữa quản lý nhà nước hiệu quả, phát triển nông nghiệp bền vững, tham gia cộng đồng, sự áp dụng công nghệ, và chính sách quốc gia, nhằm đạt được mục tiêu phát triển toàn diện và bền vững ở cấp địa phương.2 Sự cần thiết phải quản lý nhà nước trong xây dựng xã NTM kiểu mẫu Xây dựng NTM kiểu mẫu là chủ trương có tầm chiến lược trọng sự nghiệp CNH – HĐH xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và góp phần nâng cao đời sống và thay đổi bộ mặt của nông thôn. Xây dựng xã NTM kiểu mẫu đòi hỏi sự quản lý nhà nước một cách chặt chẽ và toàn diện để đảm bảo hiệu quả và tính bền vững của quá trình phát triển.
Quản lý nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc quy hoạch, phân phối nguồn lực, và điều phối chính sách để hỗ trợ xây dựng NTM kiểu mẫu. Quản lý nhà nước đảm bảo sự công bằng và hiệu quả trong quy hoạch và phân phối nguồn lực như đất đai, nước, và tài chính. Điều này giúp ngăn chặn lãng phí và đảm bảo rằng các dự án NTM được triển khai theo hướng phát triển bền vững. 10 Điều phối Chính sách và Chiến lược: Quản lý nhà nước có trách nhiệm điều phối chính sách và chiến lược phù hợp với mục tiêu xây dựng NTM kiểu mẫu.
Các chính sách này bao gồm tài chính, hỗ trợ kỹ thuật, quản lý môi trường, đào tạo, giáo dục, và phát triển hạ tầng. Quản lý nhà nước đảm bảo tính nhất quán và hiệu quả trong thực thi các chính sách này. Hỗ trợ và Quản lý Dự án: Quản lý nhà nước chịu trách nhiệm hỗ trợ và quản lý các dự án phát triển NTM, bao gồm cung cấp tài chính, kỹ thuật, và đào tạo cho cộng đồng nông thôn, hợp tác xã, và tổ chức nông nghiệp. Quản lý nhà nước đảm bảo rằng các dự án được triển khai theo đúng tiến độ và đạt được kết quả mong đợi.
Kiểm tra và Giám sát: Quản lý nhà nước thực hiện việc kiểm tra và giám sát quá trình xây dựng NTM. Điều này bao gồm đánh giá tiến độ, chất lượng, và hiệu quả của các hoạt động. Quản lý nhà nước cũng giúp xử lý vấn đề phát sinh và đề xuất các cải tiến để đảm bảo sự tuân thủ các quy định, quy chuẩn và tiêu chuẩn liên quan. Mặc dù quản lý nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng NTM kiểu mẫu, nhưng cũng cần lưu ý rằng quản lý hiệu quả không nên chỉ là quản lý từ trên xuống.
Thay vào đó, nó cần tạo điều kiện thuận lợi cho sự tham gia tích cực của cộng đồng, khuyến khích sự tự quản và phát triển bền vững. Điều này đặt ra yêu cầu về sự linh hoạt và tương tác tích cực giữa quản lý nhà nước và cộng đồng trong quá trình xây dựng NTM kiểu mẫu.3 Mục tiêu quản lý quản lý nhà nước trong xây dựng NTM kiểu mẫu Mục tiêu chính là đảm bảo xây dựng NTM theo các tiêu chí và quy định được đề ra trong các hướng dẫn và quyết định của cấp quản lý nhà nước. Điều này bao gồm các chỉ tiêu về hạ tầng, môi trường, văn hóa cộng đồng, và chất lượng cuộc sống. 11 Củng cố và tăng cường hiệu suất của hệ thống quản lý nhà nước tại cấp xã, đảm bảo sự đồng bộ và hiệu quả trong việc triển khai các chính sách và quyết định liên quan đến xây dựng NTM.
Mục tiêu này liên quan đến việc tạo ra sự liên kết và hợp tác chặt chẽ giữa cộng đồng, doanh nghiệp, và các cơ quan chính phủ để đạt được mục tiêu chung của việc xây dựng NTM. Tăng cường phát triển kinh tế hợp tác trong nông thôn để đảm bảo bền vững, cải thiện thu nhập cho cộng đồng nông dân, và thúc đẩy quá trình chuyển đổi kinh tế. Mục tiêu này nhấn mạnh việc thúc đẩy sự áp dụng công nghệ và các tiến bộ khoa học vào sản xuất nông nghiệp, từ việc tăng cường sử dụng nông nghiệp hữu cơ đến việc ứng dụng công nghệ cao. Đảm bảo sự bền vững của làng nghề truyền thống, cải thiện chất lượng sản phẩm và thị trường tiêu thụ để thúc đẩy sự phát triển của cộng đồng.
Tạo ra các biện pháp và chính sách nhằm đảm bảo sự bền vững và khả năng thích ứng của NTM kiểu mẫu trước những thách thức và biến động mới trong tương lai.4 Chủ thể tham gia quản lý trong xây dựng NTM kiểu mẫu Hệ thống chủ thể thực hiện quản lý nông nghiệp và xây dựng mô hình NTM kiểu mẫu từ Trung ương đến địa phương là hệ thống hành pháp. * Ở cấp Trung ương, Chính phủ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong quản lý nông nghiệp và xây dựng mô hình NTM kiểu mẫu. Chính phủ có trách nhiệm định hình chính sách chiến lược, xây dựng chính sách, kế hoạch và triển khai các chương trình hỗ trợ để phát triển mô hình NTM kiểu mẫu trên nhiều mặt khác nhau.