Nghiên Cứu Xác Định Thành Phần Hóa Học Từ Dịch Chiết Của Cây Giảo Cổ Lam

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu xác định thành phần hóa học từ dịch chiết của cây giảo cổ lam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về hóa học.

• Tác giả: Trần Thanh Mỹ Duyên
• Người hướng dẫn: GS. Đào Hùng Cường
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Hóa Dược
• Đề tài: Nghiên Cứu Xác Định Thành Phần Hóa Học Từ Dịch Chiết Của Cây Giảo Cổ Lam
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ HỌ BẦU BÍ VÀ CÂY GIẢO CỔ LAM
• 1.1. Họ Bầu bí
• 1.2. Sơ lược về giảo cổ lam
• 1.3. Phân bố và sinh thái
• 1.4. Đặc điểm thực vật
• 1.5. Thành phần hóa học
• 1.6. Công dụng của cây giảo cổ lam
• 1.7. Cách dùng và liều lượng
• 1.8. Giảo Cổ Lam 5 lá
• 2. CHƯƠNG 2: NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nguyên liệu, hóa chất và thiết bị nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Các phương pháp xác định chỉ tiêu hóa lí
• 2.2.2. Xác định hàm lượng tro bằng phương pháp tro hóa mẫu
• 2.2.3. Xác định hàm lượng một số kim loại trong giảo cổ lam bằng phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử
• 2.2.4. Phương pháp chiết mẫu thực vật
• 2.2.4.1. Chiết soxhlet với methanol
• 2.2.4.2. Chiết trích ly với các dung môi hữu cơ
• 2.2.4.3. Nguyên lí hoạt động của máy GC-MS
• 2.2.5. Phương pháp định danh thành phần hóa học của các cao chiết
• 2.3. Các sơ đồ nghiên cứu thực nghiệm
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Xác định một số chỉ số vật lý
• 3.2. Xác định một số thành phần hóa học trong các cao chiết bằng phương pháp GC – MS
• 3.2.1. Định danh một số cấu tử trong cao chiết chloroform
• 3.2.2. Định danh một số cấu tử trong cao chiết ethyl acetate
• 3.2.3. Định danh một số cấu tử trong cao chiết dichloromethane
• 3.2.4. Định danh một số cấu tử trong cao chiết ethanol
• 3.2.5. Định danh một số cấu tử trong cao chiết methanol
• 3.2.6. Tổng hợp thành phần hóa học được định danh trong các cao chiết
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học Giảo Cổ Lam

Giảo cổ lam (Gynostemma pentaphyllum) là một loại thảo dược quý, được biết đến với nhiều công dụng cho sức khỏe. Nghiên cứu về thành phần hóa học của giảo cổ lam đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu rõ cơ chế tác dụng và ứng dụng tiềm năng của nó. Từ xa xưa, giảo cổ lam đã được sử dụng trong y học cổ truyền của Trung Quốc và Nhật Bản, được mệnh danh là "cỏ trường thọ". Việc xác định các hợp chất có trong giảo cổ lam, từ saponin, flavonoid đến các vitamin và khoáng chất, là tiền đề để phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe chất lượng cao. Theo GS. Phạm Thanh Kỳ, giảo cổ lam chứa nhiều saponin có cấu trúc tương tự như nhân sâm, mang lại nhiều lợi ích cho cơ thể.

1.1. Lịch Sử Nghiên Cứu Giảo Cổ Lam Trên Thế Giới

Từ thế kỷ XVII, người Trung Quốc đã sử dụng giảo cổ lam như một loại thần dược. Sau đó, người Nhật Bản nghiên cứu và phát hiện ra tuổi thọ cao của một bộ lạc dùng giảo cổ lam hàng ngày. Ngày nay, các nghiên cứu tiếp tục khám phá tiềm năng của Gynostemma pentaphyllum trong việc hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường, tim mạch, và tăng cường hệ miễn dịch. Việc tìm hiểu sâu hơn về lịch sử và ứng dụng truyền thống giúp định hướng cho các nghiên cứu hiện đại.

1.2. Vai Trò Của Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học

Nghiên cứu thành phần hóa học của giảo cổ lam không chỉ giúp xác định các hợp chất có lợi mà còn hỗ trợ trong việc kiểm soát chất lượng và đảm bảo an toàn cho người sử dụng. Việc định danh và định lượng các hoạt chất như gypenosides (một loại saponin) cho phép tiêu chuẩn hóa các sản phẩm từ giảo cổ lam, từ đó mang lại hiệu quả điều trị tối ưu. Nghiên cứu này còn đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện các hợp chất mới, mở ra tiềm năng phát triển các loại thuốc và thực phẩm chức năng tiên tiến.

II. Thách Thức Trong Xác Định Thành Phần Hóa Học GCL

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc nghiên cứu và xác định thành phần hóa học của giảo cổ lam gặp phải không ít thách thức. Sự phức tạp của thành phần hóa học, sự biến đổi theo mùa vụ và địa điểm thu hái, cũng như sự hạn chế về phương pháp phân tích là những rào cản lớn. Việc tách chiết và tinh chế các hợp chất từ giảo cổ lam đòi hỏi kỹ thuật cao và tốn kém. Theo luận văn của Trần Thanh Mỹ Duyên, không phải bất kỳ hợp chất nào cũng có thể được xác định - phân tích kể cả khi áp dụng các phương pháp tân tiến nhất. Bên cạnh đó, cần có các nghiên cứu sâu hơn về độc tính và tác dụng phụ của các hợp chất trong giảo cổ lam để đảm bảo an toàn khi sử dụng.

2.1. Tính Đa Dạng và Biến Động Của Hợp Chất

Thành phần hóa học của giảo cổ lam rất đa dạng và có thể thay đổi tùy thuộc vào nhiều yếu tố như giống cây, điều kiện sinh trưởng, và phương pháp thu hái. Sự biến động này gây khó khăn cho việc tiêu chuẩn hóa các sản phẩm từ giảo cổ lam. Các nhà nghiên cứu cần phát triển các phương pháp phân tích chính xác và đáng tin cậy để đánh giá chất lượng và hàm lượng của các hoạt chất quan trọng trong các mẫu khác nhau.

2.2. Hạn Chế Về Phương Pháp Phân Tích

Việc xác định cấu trúc và hàm lượng của các hợp chất trong giảo cổ lam đòi hỏi các phương pháp phân tích hiện đại như sắc ký khí ghép khối phổ (GC-MS), sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC), và cộng hưởng từ hạt nhân (NMR). Tuy nhiên, các phương pháp này có chi phí cao và đòi hỏi kỹ năng chuyên môn cao. Cần có các nghiên cứu để phát triển các phương pháp phân tích đơn giản, nhanh chóng và hiệu quả hơn để phục vụ cho việc kiểm soát chất lượng và nghiên cứu quy mô lớn.

2.3. Khó Khăn Trong Chiết Tách Và Tinh Chế

Quá trình chiết tách và tinh chế các hợp chất từ giảo cổ lam là một thách thức lớn do sự phức tạp của ma trận thực vật và sự có mặt của nhiều hợp chất tương tự. Việc lựa chọn dung môi chiết thích hợp, tối ưu hóa các điều kiện chiết, và sử dụng các phương pháp sắc ký phù hợp là rất quan trọng để thu được các hợp chất tinh khiết với hiệu suất cao. Cần có các nghiên cứu để phát triển các quy trình chiết tách và tinh chế hiệu quả và thân thiện với môi trường hơn.

III. Phương Pháp Chiết Xuất Thành Phần Hóa Học Giảo Cổ Lam

Để nghiên cứu thành phần hóa học của giảo cổ lam, các nhà khoa học sử dụng nhiều phương pháp chiết xuất khác nhau, mỗi phương pháp có ưu điểm và hạn chế riêng. Các phương pháp phổ biến bao gồm chiết Soxhlet, chiết bằng dung môi hữu cơ, và chiết bằng nước nóng. Việc lựa chọn phương pháp chiết xuất phù hợp phụ thuộc vào tính chất của các hợp chất mục tiêu và mục đích của nghiên cứu. Theo luận văn tốt nghiệp của Trần Thanh Mỹ Duyên, phương pháp chiết Soxhlet với methanol và chiết trích ly với các dung môi hữu cơ thường được sử dụng. Việc tối ưu hóa các điều kiện chiết xuất, như nhiệt độ, thời gian, và tỷ lệ dung môi, là rất quan trọng để đạt được hiệu suất chiết cao nhất.

3.1. Chiết Soxhlet Với Methanol Ưu Điểm và Ứng Dụng

Chiết Soxhlet với methanol là một phương pháp chiết xuất truyền thống, được sử dụng rộng rãi để chiết các hợp chất phân cực từ dược liệu. Ưu điểm của phương pháp này là hiệu suất chiết cao, dễ thực hiện, và có thể chiết liên tục trong thời gian dài. Tuy nhiên, phương pháp này cũng có nhược điểm là tiêu thụ nhiều dung môi và có thể gây phân hủy các hợp chất nhạy cảm với nhiệt. Nghiên cứu cần tập trung vào việc tối ưu hóa thời gian chiết và nhiệt độ để giảm thiểu sự phân hủy và tiết kiệm dung môi.

3.2. Chiết Trích Ly Với Các Dung Môi Hữu Cơ

Chiết trích ly với các dung môi hữu cơ là một phương pháp linh hoạt, cho phép chiết các hợp chất có độ phân cực khác nhau bằng cách sử dụng các dung môi khác nhau, chẳng hạn như ethyl acetate, chloroform, và dichloromethane. Phương pháp này có ưu điểm là nhanh chóng, dễ thực hiện, và có thể chiết chọn lọc các hợp chất mong muốn. Tuy nhiên, phương pháp này cũng có nhược điểm là hiệu suất chiết thấp hơn so với chiết Soxhlet và có thể tạo ra nhiều pha lẫn lộn. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc lựa chọn dung môi phù hợp và tối ưu hóa tỷ lệ dung môi để đạt được hiệu suất chiết cao nhất.

3.3. So Sánh Chiết Xuất Bằng Soxhlet Và Dung Môi Hữu Cơ

Mỗi phương pháp chiết xuất có ưu điểm và nhược điểm riêng, tùy thuộc vào loại hợp chất cần chiết và điều kiện thí nghiệm. Chiết xuất Soxhlet thường cho hiệu quả cao hơn đối với các hợp chất bền nhiệt, trong khi chiết xuất dung môi hữu cơ thích hợp hơn với các hợp chất dễ bị phân hủy. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp cần dựa trên mục tiêu nghiên cứu và tính chất của các hoạt chất. So sánh hiệu quả chiết xuất của hai phương pháp này giúp tối ưu hóa quy trình thu nhận các thành phần hóa học quan trọng từ giảo cổ lam.

IV. Định Danh Hóa Học Giảo Cổ Lam Bằng GC MS Phương Pháp

Sắc ký khí ghép khối phổ (GC-MS) là một kỹ thuật phân tích mạnh mẽ, được sử dụng rộng rãi để định danh và định lượng các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi trong các mẫu phức tạp. Kỹ thuật này kết hợp khả năng phân tách của sắc ký khí và khả năng nhận diện của khối phổ, cho phép xác định chính xác các hợp chất có trong mẫu. Luận văn của Trần Thanh Mỹ Duyên đã sử dụng phương pháp GC-MS để định danh một số cấu tử trong các cao chiết của giảo cổ lam. Việc xây dựng thư viện phổ khối và sử dụng các phần mềm chuyên dụng giúp tăng độ chính xác của việc định danh.

4.1. Nguyên Lý Hoạt Động Của Máy GC MS

Máy GC-MS hoạt động dựa trên nguyên lý phân tách các hợp chất trong mẫu dựa trên điểm sôi của chúng trong cột sắc ký khí. Sau khi được phân tách, các hợp chất đi vào khối phổ, nơi chúng bị ion hóa và phân mảnh. Các ion và mảnh ion được phân tích theo tỷ lệ khối lượng trên điện tích (m/z), tạo ra phổ khối đặc trưng cho mỗi hợp chất. Phổ khối này được so sánh với các phổ chuẩn trong thư viện để định danh hợp chất. Việc hiểu rõ nguyên lý hoạt động giúp tối ưu hóa các thông số phân tích và giải thích kết quả một cách chính xác.

4.2. Quy Trình Phân Tích GC MS Mẫu Giảo Cổ Lam

Quy trình phân tích GC-MS mẫu giảo cổ lam bao gồm các bước chuẩn bị mẫu, cài đặt các thông số phân tích, chạy mẫu, và xử lý dữ liệu. Chuẩn bị mẫu bao gồm chiết xuất các hợp chất từ giảo cổ lam, làm sạch, và pha loãng mẫu. Các thông số phân tích cần được tối ưu hóa để đạt được độ phân giải và độ nhạy cao nhất. Xử lý dữ liệu bao gồm định danh các hợp chất dựa trên phổ khối và định lượng các hợp chất dựa trên diện tích pic. Việc tuân thủ quy trình chuẩn giúp đảm bảo tính chính xác và đáng tin cậy của kết quả.

4.3. Ưu Điểm Của GC MS Trong Nghiên Cứu Thành Phần

GC-MS có nhiều ưu điểm vượt trội so với các phương pháp phân tích khác trong nghiên cứu thành phần hóa học của giảo cổ lam. GC-MS có độ nhạy cao, cho phép phát hiện các hợp chất có nồng độ rất thấp. GC-MS có khả năng phân tách và định danh nhiều hợp chất trong một lần chạy. GC-MS có thư viện phổ khối phong phú, giúp định danh chính xác các hợp chất. GC-MS là một công cụ mạnh mẽ để khám phá sự đa dạng của thành phần hóa học của giảo cổ lam.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Thành Phần Giảo Cổ Lam Trong Y Học

Nghiên cứu về thành phần hóa học của giảo cổ lam không chỉ có giá trị về mặt khoa học mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong y học. Việc xác định các hợp chất có hoạt tính sinh học giúp phát triển các loại thuốc và thực phẩm chức năng mới, có tác dụng hỗ trợ điều trị bệnh và tăng cường sức khỏe. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng giảo cổ lam có tác dụng hạ đường huyết, hạ mỡ máu, bảo vệ tim mạch, và tăng cường hệ miễn dịch. Theo Võ Văn Chi, giảo cổ lam có công năng thanh nhiệt, giải độc, chỉ ho, trừ đờm, và hỗ trợ điều trị các bệnh như viêm phế quản mạn tính, viêm gan virus, và tiểu đường.

5.1. Giảo Cổ Lam Trong Hỗ Trợ Điều Trị Tiểu Đường

Một trong những ứng dụng quan trọng nhất của giảo cổ lam là trong hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng giảo cổ lam có tác dụng hạ đường huyết và cải thiện độ nhạy insulin. Các hoạt chất trong giảo cổ lam kích thích tế bào beta của tuyến tụy sản xuất insulin, giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn. Giảo cổ lam có thể được sử dụng như một liệu pháp bổ trợ cho bệnh nhân tiểu đường, giúp giảm liều thuốc và cải thiện chất lượng cuộc sống.

5.2. Giảo Cổ Lam Và Các Bệnh Tim Mạch

Giảo cổ lam cũng có tác dụng bảo vệ tim mạch bằng cách hạ mỡ máu, giảm cholesterol toàn phần, ngăn ngừa xơ vữa mạch máu, và chống huyết khối. Các hoạt chất trong giảo cổ lam giúp cải thiện lưu thông máu, giảm nguy cơ đau tim và đột quỵ. Giảo cổ lam có thể được sử dụng như một biện pháp phòng ngừa và hỗ trợ điều trị các bệnh tim mạch.

5.3. Tăng Cường Hệ Miễn Dịch Bằng Giảo Cổ Lam

Giảo cổ lam có tác dụng tăng cường hệ miễn dịch bằng cách kích thích sản xuất các tế bào miễn dịch và tăng cường hoạt động của chúng. Các hoạt chất trong giảo cổ lam giúp cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh, như vi khuẩn, virus, và nấm. Giảo cổ lam có thể được sử dụng để tăng cường sức đề kháng cho người ốm yếu, người cao tuổi, và người có hệ miễn dịch suy giảm.

VI. Triển Vọng Và Hướng Nghiên Cứu Về Thành Phần Giảo Cổ Lam

Nghiên cứu về thành phần hóa học của giảo cổ lam vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác hết. Các hướng nghiên cứu trong tương lai bao gồm khám phá các hợp chất mới, nghiên cứu cơ chế tác dụng của các hợp chất đã biết, và phát triển các sản phẩm từ giảo cổ lam có hiệu quả cao hơn và an toàn hơn. Cần có sự hợp tác giữa các nhà khoa học, các nhà sản xuất dược phẩm, và các cơ quan quản lý để đưa các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn và mang lại lợi ích cho cộng đồng. Theo GS. Phạm Thanh Kỳ, cần có các nghiên cứu chuyên sâu hơn về tác dụng của giảo cổ lam trên các bệnh ung thư và các bệnh mãn tính khác.

6.1. Nghiên Cứu Sâu Về Cơ Chế Tác Dụng Sinh Học

Để hiểu rõ hơn về tác dụng của giảo cổ lam, cần có các nghiên cứu sâu về cơ chế tác dụng sinh học của các hợp chất có trong giảo cổ lam. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc xác định các phân tử đích, các con đường tín hiệu, và các quá trình sinh học mà các hợp chất này tác động vào. Việc hiểu rõ cơ chế tác dụng sẽ giúp phát triển các loại thuốc và thực phẩm chức năng có hiệu quả cao hơn và an toàn hơn.

6.2. Phát Triển Sản Phẩm Từ Giảo Cổ Lam Tiên Tiến

Cần có các nghiên cứu để phát triển các sản phẩm từ giảo cổ lam tiên tiến, có chất lượng cao và đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Các sản phẩm này có thể bao gồm các loại thuốc, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe khác. Việc sử dụng công nghệ tiên tiến, như nano hóa và liposome hóa, có thể giúp tăng cường khả năng hấp thu và hiệu quả của các hoạt chất trong giảo cổ lam.

6.3. Tối Ưu Hóa Quá Trình Canh Tác Và Chế Biến

Việc tối ưu hóa quá trình canh tác và chế biến giảo cổ lam có thể giúp nâng cao chất lượng và hàm lượng các hoạt chất trong cây. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc lựa chọn giống cây tốt, áp dụng các biện pháp canh tác hữu cơ, và sử dụng các phương pháp chế biến hiện đại. Việc đảm bảo chất lượng và nguồn gốc của giảo cổ lam là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả và an toàn của các sản phẩm từ giảo cổ lam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây Giảo cổ lam, tên khoa học là Gynostemma pentaphyllum thuộc họ Bầu bí Cucurbitaceae, là nguồn dược liệu thiên nhiên quý giá được y học cổ truyền phương Đông ví như vị thuốc trường sinh nhờ chứa hàm lượng dồi dào các saponin triterpenoid và flavonoid có hoạt tính sinh học vượt trội. Trong bối cảnh ngành công nghiệp thực phẩm bảo vệ sức khỏe và hóa dược tại Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ với tốc độ ước tính trên 15% mỗi năm, nhu cầu chuẩn hóa nguồn nguyên liệu thảo dược tự nhiên ngày càng trở nên cấp thiết. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là xây dựng quy trình chiết tách khoa học, kiểm soát các chỉ tiêu an toàn lý hóa và định danh chính xác các hợp chất hữu cơ bay hơi có trong các phân đoạn cao chiết khác nhau của cây Giảo cổ lam thu hái tại vùng núi Ngọc Linh, tỉnh Quảng Nam.

Mục tiêu cụ thể của công trình tập trung vào việc xác định các chỉ số hóa lý cơ bản gồm độ ẩm, hàm lượng tro toàn phần và dư lượng kim loại nặng; đồng thời tối ưu hóa quá trình chiết hồi lưu Soxhlet với dung môi methanol để thu cao tổng và tiến hành trích ly lỏng - lỏng phân đoạn với 5 hệ dung môi có độ phân cực tăng dần. Đề tài được thực hiện trên mẫu thân và lá cây Giảo cổ lam khô thu hái ngẫu nhiên với khối lượng 0,7 kg tại Quảng Nam và hoàn thành việc phân tích thực nghiệm vào năm 2020. Ý nghĩa thực tiễn và học thuật của nghiên cứu thể hiện qua việc định danh thành công từ 10 đến 16 cấu tử hóa học trong từng loại cao chiết, cung cấp bộ dữ liệu sắc ký khí ghép khối phổ GC-MS chuẩn xác. Kết quả này tạo cơ sở định lượng vững chắc giúp nâng cao giá trị sử dụng dược liệu và hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển các dòng sản phẩm chiết xuất đạt chuẩn chất lượng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết chiết xuất phân đoạn lỏng - lỏng theo độ phân cực dung môi và nguyên lý phân tích cấu trúc hợp chất hữu cơ bằng sắc ký khí ghép khối phổ GC-MS. Trong hóa thực vật học, các hợp chất tự nhiên trong dược liệu được phân bố dựa trên ái lực hòa tan khác nhau giữa các pha dung môi hữu cơ. Bên cạnh đó, khung lý thuyết về hóa học hợp chất saponin khung dammaran của chi Gynostemma cung cấp cơ sở để lý giải mối quan hệ giữa cấu trúc phân tử và các hoạt tính sinh học như hạ mỡ máu, giảm đường huyết và chống oxy hóa.

Bốn khái niệm chuyên ngành cốt lõi được ứng dụng xuyên suốt bao gồm:

1. Cấu trúc khung Dammaran: Khung triterpenoid 4 vòng tetracyclic đặc trưng của các gypenosid trong Giảo cổ lam với aglycon gắn mạch nhánh và các gốc đường pyranose.
2. Phân đoạn trích ly lỏng - lỏng: Quá trình phân chia các nhóm chất hữu cơ từ dung dịch nước sang các dung môi hữu cơ có độ phân cực tăng dần nhằm làm sạch và làm giàu cấu tử mục tiêu.
3. Phần trăm diện tích pic sắc ký: Tỷ lệ diện tích của từng pic cấu tử so với tổng diện tích pic trên sắc ký đồ, phản ánh hàm lượng tương đối của hợp chất trong mẫu thử.
4. Chỉ tiêu an toàn kim loại nặng AAS: Phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử dùng để định lượng các nguyên tố độc hại như chì, asen, cadmi và thủy ngân ở mức nồng độ phần triệu ppm.

Phương pháp nghiên cứu

Mẫu nghiên cứu gồm 0,7 kg phần thân và lá cây Giảo cổ lam được thu hái ngẫu nhiên tại vùng núi Ngọc Linh, tỉnh Quảng Nam. Mẫu sau khi xử lý loại bỏ tạp chất được sấy khô ở nhiệt độ 50 đến 60 độ C, cắt đoạn 2 đến 3 cm và nghiền thành bột mịn đồng đều. Cỡ mẫu này đảm bảo tính đại diện thống kê theo quy định của Dược điển Việt Nam cho các phép phân tích hóa thực vật.

Quy trình thực nghiệm bao gồm:

• Xác định độ ẩm bằng phương pháp sấy đến khối lượng không đổi ở 95 đến 110 độ C với 3 lần lặp lại.
• Xác định hàm lượng tro toàn phần bằng phương pháp tro hóa mẫu khô - ướt kết hợp trong lò nung ở 500 đến 550 độ C trong thời gian 4 đến 6 giờ.
• Định lượng 4 kim loại nặng gồm As, Cd, Hg, Pb bằng thiết bị quang phổ hấp thụ nguyên tử AAS tại Trung tâm Kiểm nghiệm Thuốc - Mỹ phẩm - Thực phẩm Quảng Nam theo tiêu chuẩn Thông tư 02/2011/TT-BYT.
• Chiết hồi lưu Soxhlet với methanol theo tỷ lệ rắn/lỏng 1:1,5 ở nhiệt độ 75 độ C trong 120 phút với 3 lần chiết, mỗi lần 5 lít dung môi, thu được 34 g cao tổng methanol sau khi cô quay chân không.
• Tiến hành chiết trích ly phân đoạn lỏng - lỏng với 5 dung môi: Chloroform, Ethyl acetate, Dichloromethane, Ethanol và Methanol, mỗi lần sử dụng 100 mL dung môi và lặp lại 3 chu kỳ.
• Định danh thành phần hóa học trên hệ thống GC-MS Agilent 7890A/5975C sử dụng cột mao quản HP-5MS kích thước 30 m x 250 µm x 0,25 µm, khí mang Heli tốc độ 20 mL/phút, năng lượng ion hóa 70 eV và dải quét khối lượng m/z từ 30 đến 600. Toàn bộ chuỗi thực nghiệm được hoàn thành trong năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mẫu bột nguyên liệu Giảo cổ lam đạt độ an toàn và chất lượng hóa lý rất cao. Độ ẩm trung bình của mẫu đạt khoảng 9,5%, nằm an toàn dưới ngưỡng giới hạn 13% theo quy định dược điển, giúp nguyên liệu không bị nấm mốc trong suốt quá trình bảo quản. Hàm lượng tro toàn phần trung bình đạt 1,449%, thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn cho phép không quá 10%. Kết quả phân tích AAS cho thấy hàm lượng các kim loại nặng đều ở mức cực kỳ thấp: Chì Pb đạt 0,2548 ppm (ngưỡng tối đa 2,0 ppm), Asen As đạt 0,0216 ppm (ngưỡng 1,0 ppm), Cadmi Cd đạt 0,0264 ppm (ngưỡng 1,0 ppm) và Thủy ngân Hg đạt 0,0137 ppm (ngưỡng 0,5 ppm), thấp hơn giới hạn cho phép từ 4 đến 46 lần.

Thứ hai, quá trình chiết tách và phân tích GC-MS đã định danh thành công số lượng lớn các cấu tử trong từng phân đoạn dung môi. Cụ thể, cao chiết Chloroform định danh được 16 cấu tử; cao chiết Ethyl acetate định danh được 15 cấu tử; cao chiết Dichloromethane định danh được 14 cấu tử; cao chiết Ethanol định danh được 12 cấu tử và cao chiết Methanol định danh được 10 cấu tử.

Thứ ba, nhóm hợp chất acid béo không bão hòa đa và ester mạch dài chiếm tỷ lệ áp đảo trong tất cả các phân đoạn cao chiết. Hợp chất 9,12,15-Octadecatrienoic acid và dẫn xuất methyl ester của nó chiếm tỷ trọng diện tích pic cao nhất: 29,13% trong cao Chloroform, 28,41% trong cao Ethyl acetate, 27,82% trong cao Dichloromethane, 28,62% trong cao Ethanol và 32,18% trong cao Methanol. Ngoài ra, n-Hexadecanoic acid methyl ester cũng chiếm tỷ lệ đáng kể lên tới 29,22% trong cao chiết Methanol.

Thảo luận kết quả

Sự phân bố các cấu tử phản ánh rõ nét tính chọn lọc của từng loại dung môi dựa trên độ phân cực. Các dung môi kém phân cực như Chloroform và Dichloromethane hòa tan tốt các ester mạch dài và hydrocarbon, trong khi các dung môi phân cực như Ethanol và Methanol hòa tan hiệu quả các acid hữu cơ và dẫn xuất phân cực cao. Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các nghiên cứu công bố quốc tế về thành phần lipid và chất chuyển hóa thứ cấp của chi Gynostemma.

Dữ liệu sắc ký đồ GC-MS và danh mục cấu tử có thể được mô hình hóa trực quan qua biểu đồ nhiệt Heatmap thể hiện cường độ xuất hiện của các chất, kết hợp biểu đồ cột phân nhóm so sánh phần trăm diện tích pic của 9,12,15-Octadecatrienoic acid qua 5 hệ dung môi. Sự hiện diện áp đảo của 9,12,15-Octadecatrienoic acid (acid linolenic) – một acid béo omega-3 thiết yếu – đóng vai trò then chốt giải thích tác dụng hạ cholesterol máu tới 71% trên động vật thực nghiệm và khả năng chống viêm, chống oxy hóa mạnh mẽ mà các y văn cổ truyền đã ghi nhận.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tối ưu hóa quy trình trích ly quy mô bán công nghiệp: Viện Dược liệu và các phòng thí nghiệm Hóa Dược cần tiến hành tối ưu hóa các thông số nhiệt độ, áp suất và tỷ lệ dung môi chiết xuất xanh nhằm tăng hiệu suất thu hồi cao tổng lên trên 40% trong giai đoạn 2026-2027.
2. Chuẩn hóa vùng trồng dược liệu đạt chuẩn GACP-WHO: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Nam cùng các hợp tác xã dược liệu cần phối hợp kiểm soát nghiêm ngặt thổ nhưỡng và quy trình canh tác tại vùng núi Ngọc Linh, duy trì hàm lượng tro dưới 2,0% và hàm lượng chì dưới 0,2 ppm trên quy mô 50 hecta trước năm 2028.
3. Đẩy mạnh thử nghiệm hoạt tính sinh học chuyên sâu: Các nhóm nghiên cứu liên ngành Hóa - Sinh - Dược cần triển khai đánh giá hoạt tính ức chế tế bào ung thư in-vitro đối với phân đoạn cao giàu 9,12,15-Octadecatrienoic acid, hướng tới đạt chỉ số IC50 dưới 20 µM trong vòng 18 tháng tới.
4. Phát triển dòng sản phẩm thực phẩm chức năng chuẩn hóa: Các doanh nghiệp sản xuất dược phẩm cần ứng dụng quy trình phân đoạn 5 dung môi để bào chế các dạng viên nang mềm và trà hòa tan chuẩn hóa hàm lượng hoạt chất, gia tăng giá trị thương mại thêm 25% trong vòng 24 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà khoa học và giảng viên chuyên ngành Hóa Dược, Hóa học hợp chất tự nhiên: Khai thác quy trình thực nghiệm chiết Soxhlet, phương pháp trích ly lỏng - lỏng và thông số vận hành sắc ký khí GC-MS cho các đề tài nghiên cứu tương tự.
2. Bộ phận R&D tại các công ty sản xuất dược phẩm và thực phẩm chức năng: Ứng dụng quy trình tách chiết phân đoạn để tinh chế các hoạt chất có lợi, tối ưu hóa công thức sản phẩm trà túi lọc và viên uống từ Giảo cổ lam.
3. Kỹ sư kiểm nghiệm chất lượng QA/QC tại các trung tâm kiểm nghiệm: Sử dụng bộ số liệu về độ ẩm 9,5%, hàm lượng tro 1,449% và chỉ số kim loại nặng AAS làm dữ liệu đối chuẩn khi xây dựng tiêu chuẩn cơ sở cho dược liệu thô.
4. Học viên cao học và sinh viên ngành Hóa học, Dược học: Tham khảo phương pháp luận khoa học, cách thu thập xử lý mẫu thực vật và kỹ thuật biện giải phổ khối phổ MS một cách bài bản.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp phân tích GC-MS trong nghiên cứu này có ưu điểm gì nổi bật? Phương pháp GC-MS trên thiết bị Agilent 7890A/5975C với cột mao quản HP-5MS cho phép phân tách sắc nét và định danh chính xác từ 10 đến 16 cấu tử hữu cơ trong từng phân đoạn cao chiết. Kỹ thuật này giúp phát hiện nhanh các acid béo mạch dài và ester bay hơi với độ nhạy cao mà phương pháp hóa học thông thường không thể định lượng được.

2. Mẫu Giảo cổ lam thu hái tại Quảng Nam có đảm bảo an toàn về chỉ tiêu kim loại nặng không? Mẫu dược liệu có độ an toàn rất cao. Phân tích quang phổ hấp thụ nguyên tử AAS cho thấy hàm lượng Chì Pb chỉ 0,2548 ppm và Asen As là 0,0216 ppm, thấp hơn rất nhiều so với ngưỡng giới hạn tối đa lần lượt là 2,0 ppm và 1,0 ppm theo quy định tại Thông tư 02/2011/TT-BYT của Bộ Y tế.

3. Hợp chất nào chiếm hàm lượng cao nhất trong các dịch chiết Giảo cổ lam? Hợp chất 9,12,15-Octadecatrienoic acid và dẫn xuất methyl ester của nó chiếm tỷ lệ cao nhất trong cả 5 phân đoạn, dao động từ 27,82% trong cao Dichloromethane đến 32,18% trong cao Methanol. Đây là acid béo omega-3 quan trọng có tác dụng chống oxy hóa, hỗ trợ điều hòa lipid máu và bảo vệ tim mạch.

4. Tại sao cần tiến hành chiết phân đoạn qua 5 hệ dung môi khác nhau? Hệ dung môi gồm Chloroform, Ethyl acetate, Dichloromethane, Ethanol và Methanol có độ phân cực tăng dần, giúp bóc tách có chọn lọc các nhóm chất từ kém phân cực đến phân cực cao. Nhờ đó, cao Chloroform tách riêng được 16 cấu tử thân dầu, trong khi cao Methanol giữ lại các chất phân cực, nâng cao độ tinh sạch của từng phân đoạn.

5. Doanh nghiệp có thể ứng dụng kết quả này vào sản xuất quy mô công nghiệp như thế nào? Doanh nghiệp có thể áp dụng tỷ lệ chiết hồi lưu 1:1,5 với dung môi methanol ở 75 độ C trong 120 phút để tính toán định mức thu hồi 34 g cao từ 0,7 kg nguyên liệu khô. Đồng thời, chỉ số độ ẩm 9,5% là căn cứ quan trọng để thiết lập tiêu chuẩn kỹ thuật sấy bảo quản nguyên liệu đạt chuẩn.

Kết luận

• Xác lập bộ chỉ số lý hóa chuẩn mực cho Giảo cổ lam Quảng Nam với độ ẩm trung bình 9,5% và hàm lượng tro toàn phần 1,449%.
• Chứng minh độ an toàn sinh học vượt trội với hàm lượng kim loại nặng Pb, As, Cd, Hg thấp hơn từ 4 đến 46 lần so với giới hạn của Bộ Y tế.
• Xây dựng thành công quy trình chiết hồi lưu Soxhlet thu 34 g cao tổng methanol từ 0,7 kg bột dược liệu và phân đoạn hiệu quả qua 5 hệ dung môi.
• Định danh hoàn chỉnh từ 10 đến 16 cấu tử hóa học trong từng loại cao chiết bằng hệ thống sắc ký khí khối phổ GC-MS hiện đại.
• Xác nhận sự hiện diện áp đảo của hợp chất 9,12,15-Octadecatrienoic acid với tỷ lệ diện tích pic từ 27,82% đến 32,18%, làm sáng tỏ giá trị dược lý của cây thuốc.

Về lộ trình triển khai tiếp theo, các đơn vị nghiên cứu dự kiến hoàn thiện thử nghiệm hoạt tính sinh học in-vitro trong giai đoạn 2026-2027 và chuyển giao quy trình công nghệ chiết xuất cho doanh nghiệp dược phẩm vào năm 2028. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và doanh nghiệp quan tâm có thể khai thác toàn văn tài liệu nghiên cứu để mở rộng hợp tác phát triển nguồn dược liệu quý của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Chƣơng 1 - TỔNG QUAN Chƣơng 2 - NGUYÊN LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Chƣơng 3 - KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ TÀI LIỆU THAM KHẢO 4 CHƢƠNG 1. GIỚI THIỆU VỀ HỌ BẦU BÍ VÀ CÂY GIẢO CỔ LAM 1.1 Họ Bầu bí Họ Bầu bí Cucurbitaceae là một họ thực vật bao gồm dƣa hấu, dƣa vàng, dƣa chuột, bí đao, bầu, bí ngô, mƣớp, mƣớp đắng. Nó là một trong những họ quan trọng nhất trong việc cung cấp thực phẩm trên thế giới. Hiện nay ngƣời ta công nhận trong họ này có 125 chi với khoảng 960 loài phân bố rộng khắp, chủ yếu tại khu vực nhiệt đới và ôn đới.

Ở Việt Nam có khoảng 50 loài. Phần lớn các loài trong họ này là các loại dây leo sống một năm với hoa khá lớn, sặc sỡ và các loài trong họ rất dễ bị tổn thƣơng trƣớc ấu trùng của một số loài nhậy [8]. Trong đó, tông Gomphogyneae gồm 6 chi với khoảng 56 loài. Chi Giảo cổ lam Gynostemma Blume là một chi thực vật thân thảo sống lâu năm.

Hiện nay, trên thế giới có khoảng 21 loài thuộc chi này (theo các nguồn khác nhau). Ở Trung Quốc đã ghi nhận 14 loài [13]. Ở Việt Nam, chi Gynostemma có 5 loài [14]. Các loài trong chi này sinh sống trong khu vực nhiệt đới châu Á cho tới Đông Á, từ dãy núi Himalaya tới Nhật Bản, Malaysia và New Guinea [1].

Sơ lược về giảo cổ lam : 1. Tên gọi Giảo cổ lam có tên khoa học là Gynostemma pentaphyllum (Thunb.) Makino thuộc họ Bầu bí (Cucurbitaceae). Tên thƣờng gọi là Giảo cổ lam hay còn gọi là cam trà vạn, long đởm, cổ yếm, thƣ tràng năm lá, dây lõa hùng, cây trƣờng sinh (trƣờng sinh thảo), cây cỏ thần kỳ, cây bổ đắng, sâm phƣơng nam hoặc thất diệp đảm, ngũ diệp sâm. Phân loại khoa học: Theo các tài liệu Cây cỏ Việt Nam [6], Thực vật dƣợc và phân loại thực vật [9], chi Gynostemma đƣợc xếp vào họ Cucurbitaceae (Họ bầu bí).

Vị trí phân loại của Giảo cổ lam: 5 - Liên giới: Sinh vật nhân thực Eukaryyota - Giới: Thực vật Plantae - Phân giới: Thực vật xanh Viridaeplantae - Ngành: Thực vật có hoa, Mộc Lan, Hạt kín Magnoliophyta - Lớp: Hai lá mầm Magnoliopsida - Phân lớp: Sổ Dilleniidae - Liên bộ: Hoa tím Viollanae - Bộ: Bầu bí Cucurbitales - Họ: Bầu bí Cucurbitaceae - Chi: Giảo cổ lam Gynostemma - Loài: Giảo cổ lam Gynostemma pentaphyllum 1. Phân bố và sinh thái: Cây giảo cổ lam mọc ở độ cao 300-3200m, trong các rừng thƣa và ẩm ở Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Indonesia, Triều Tiên và một số nƣớc châu Á khác. Tại Ở Việt Nam các nhà nghiên cứu đã thực hiện một cuộc khảo sát về dƣợc liệu tại Fansipan và phát hiện thấy một quần thể Giảo cổ lam rộng lớn mọc hoang ở độ cao 1500m, thuộc dãy Hoàng Liên Sơn. Từ những thông tin thu đƣợc từ ngƣời dân địa phƣơng, từ lâu họ đã biết sử dụng loại cây này để gia tăng sức khỏe, chống mệt mỏi khi đi rừng.

Sau đó, mẫu cây này đã đƣợc gửi đến Viện Dƣợc liệu Trung ƣơng và các trung tâm thí nghiệm khác để nghiên cứu. Kết quả đã xác định đƣợc đây chính là cây Gynostemma pentaphyllum.Ngoài ra cây Giảo Cổ Lam mọc ở nhiều nơi, trên những vùng núi cao nhƣ Lào Cai, Lạng Sơn, Yên Bái, Hòa Bình, Thừa Thiên Huế, Kon Tum. Đặc điểm thực vật [2] Phần trên mặt đất có dạng dây leo. Thân hình trụ, có góc cạnh, dài 0,3m đến 1,0m, phân đốt, khoảng cách giữa các đốt từ 6,0cm đến 10,0cm, mang tua 6 cuốn mọc cùng phía cuống lá và lá.

Lá kép hình chân chim có đến 5 đến 7 lá chét, lá chét ở giữa thƣờng lớn hơn lá chét ở bên, cuống lá dài 3,0 cm đến 5,0cm. Phiến lá màu lục hay hơi vàng nâu, mép có răng cƣa tròn, vị đắng, ngọt (Hình 1. Giảo cổ lam bảy lá (Thất long đởm) Giảo cổ lam năm lá (Ngũ diệp sâm) Hình 1. Cây giảo cổ lam Giảo cổ lam là một loài cây thảo có thân mảnh, leo nhờ tua cuốn đơn ở nách lá.

Hoa đơn tính khác gốc (cây đực và cây cái riêng biệt). Lá đơn xẻ chân vịt rất sâu trông nhƣ lá kép chân vịt. Cụm hoa hình chùy mang nhiều hoa nhỏ màu trắng, các cánh hoa rời nhau xoè hình sao, bao phấn dính thành đĩa, bầu có ba vòi nhụy. Cây ra hoa vào tháng 7-8, có quả chín từ tháng 8-10.

Quả khô hình cầu, đƣờng kính 5,0 - 9,0mm, khi chín màu đen [8]. Thành phần hóa học : Thành phần có trong Giảo Cổ Lam chƣa đƣợc khai thác hết, nhƣng hiện tại t có thể xác nhận đƣợc một số dƣợc chất chính có trong Giảo Cổ Lam :  Saponin : Saponin có tính chất chung là khi hoà tan vào nƣớc có tác dụng làm giảm sức căng bề mặt của dung dịch tạo nhiều bọt, có tính chất phá huyết, độc đối với động vật máu lạnh nhất là đối với cá, tạo thành phức với cholesterol, có vị hắc và làm hắt hơi mạnh. Một vài động vật cũng có saponin nhƣ các loài hải sâm, cá sao.2 : Saponin  Flavonoid : tham gia vào lọc tia cực tím (UV), cộng sinh cố định đạm và sắc tố hoa.4 : Polysaccharid 8  Ngoài ra, loại thảo dƣợc này còn chứa nhiều vitamin, các acid amin tan trong nƣớc, các nguyên tố vi lƣợng nhƣ kẽm, sắt, selen, các chất giàu canxi hữu cơ…[23] 1. Vi phẩu [2] Thân: Lớp biểu bì là những tế bào tròn, nhỏ đều đặn, xếp thành hàng, thành tế bào phía ngoài hóa cutin.

Mô dày cấu tạo khoảng 2 đến 3 lớp tế bào thành dày. Mô dày phát triển ở phần lồi. Mô mềm vỏ là những tế bào hình trứng có thành mỏng. Mô cứng tế bào hình đa giác thành dày hóa gỗ tạo thành vòng liên tục uốn theo chỗ lồi lõm của thân.

Phía trong mô cứng là mô mềm ruột có những bó libe-gỗ xếp thành vòng tƣơng ứng với phần lồi của thân. Phía trong các bó libe-gỗ xếp xen kẽ tạo thành vòng thứ 2. Bó libe-gỗ có mạch gỗ ở giữa và libe xung quanh, libe ở phía ngoài phát triển hơn phía trong. Gân lá: Biểu bì trên gồm những tế bào hình chữ nhật thƣờng có lông che chở đa bào, các tế bào ngắn.

Biểu bì dƣới cấu tạo bởi những tế bào hình tròn, xếp thành hàng. Mô dày sát biểu bì trên và dƣới gồm 2 đến 3 lớp tế bào thành dày. Bó libe-gỗ của gân chính cấu tạo bởi một cung libe bao quanh cung gỗ. Mô mềm gỗ gồm những tế bào thành mỏng có hình dạng thay đổi.

Phiến lá: Biểu bì trên và dƣới có một lớp tế bào hình chữ nhật thỉnh thoảng có lông tiết đầu đơn bào. Dƣới biểu bì trên là lớp mô mềm giậu gồm 1 đến 2 hàng tế bào nhỏ. Mô mềm có 2 đến 3 lớp tế bào thành mỏng. Phiến lá: Biểu bì trên và dƣới có một lớp tế bào hình chữ nhật thỉnh thoảng có lông tiết đầu đơn bào.

Dƣới biểu bì trên là lớp mô mềm giậu gồm 1 đến 2 hàng tế bào nhỏ. Mô mềm có 2 đến 3 lớp tế bào thành mỏng [2]. Bột: Bột màu vàng xanh. Lông che chở đa bào, lông tiết, mảnh phiến lá có mạch xoắn, mảnh biểu bì lá mang lỗ khí, mạch xoắn, sợi xếp thành bó hay đứng riêng lẻ.

Mảnh biểu bì có các u lồi [2]. Công dụng của cây giảo cổ lam Các tác dụng của Gynostemma đƣợc cho là có đƣợc bởi saponin và flavonoid, đặc biệt là saponin, thành phần đã trở thành mục tiêu nghiên cứu của các nhà nghiên cứu dƣợc học tại Trung Quốc. Trong các loài thuộc chi flavonoid đƣợc nghiên cứu, giảo cổ lam Gynostemma pentaphyllum là loài đƣợc nghiên cứu và công bố nhiều nhất với tác dụng dƣợc lý đáng chú ý nhƣ sau: - Tăng sức đề kháng cho cơ thể, chống viêm và nhiễm trùng. - Tác dụng làm hạ mỡ máu, nhất là giảm cholesterol toàn phần, ngăn ngừa xơ vữa mạch máu, chống huyết khối và bình ổn huyết áp, phòng ngừa các biến chứng tim mạch, não (hết đau đầu, hoa mắt, giảm các cơn đau tim).

- Chống lão hóa, giảm căng thẳng mệt mỏi, giúp tăng lực, tăng khả năng làm việc. Tăng cƣờng hệ miễn dịch và nâng cao sức đề kháng của cơ thể, ngăn ngừa, kìm hãm sự hình thành và phát triển của khối u một cách rõ rệt. - Giúp dễ ngủ và ngủ sâu giấc, tăng cƣờng máu lên não, ngăn ngừa chứng lú lẫn ở ngƣời già. - Rất tốt cho tế bào gan, tăng cƣờng chức năng giải độc của gan.

- Điều chỉnh rối loạn chuyển hóa mỡ nên làm giảm béo tốt, nhất là béo bụng, đùi. Tóm lại, giảo cổ lam có công năng: Thanh nhiệt, giải độc, chỉ ho, trừ đờm. Chủ trị: đợt cấp của viêm phế quản mạn tính, viêm gan virus,viêm thận, viêm dạ dày cấp, bệnh tiểu đƣờng, chứng tăng mỡ máu…[2]. Hiện nay ở Việt Nam, giảo cổ lam đƣợc trồng trên diện rộng ở các địa phƣơng, đƣợc chế biến thành các sản phẩm trà Giảo cổ lam đa dạng và đƣợc lƣu thông rộng rãi trên thị trƣờng nhƣ Giảo cổ lam Tuệ Linh, Ba Tri, Tam Đảo,.

Huyện Nam Trà My có thƣơng hiệu trà Giảo cổ lam Hà Vy, Mƣời Cƣờng. Cách dùng và liều lượng : Mỗi ngày dùng 15-30g giảo cổ lam đã phơi hoặc sấy khô, sắc uống hoặc tán thành nột thô hãm trà uống [2]. Tác dụng phụ : Giảo cổ lam là một loại thảo dƣợc nếu đƣợc sử dụng đúng cách sẽ đem đến rất nhiều lợi ích về sức khỏe và giúp phòng chống bệnh tật. Tuy nhiên, nếu sử dụng sai có thể gây ra một số tác dụng phụ nhƣ:  Mất ngủ, khó ngủ : Nếu trƣớc khi đi ngủ dùng giảo cổ lam thì rất dễ dẫn đến mất ngủ.

Nguyên nhân là do giảo cổ lam có thể gây kích thích thần kinh, tăng hƣng phấn. Vì vậy, chỉ nên dùng giảo cổ lam vào buổi sáng và đầu giờ chiều để giúp cơ thể tỉnh táo và làm việc hiệu quả hơn.  Hạ huyết áp : Giảo cổ lam có tác dụng giúp hạ huyết áp. Tuy nhiên, nếu lạm dụng vị thuốc này quá mức thì có thể khiến huyết áp bị giảm một cách đột ngột, dẫn đến tình trạng cơ thể luôn mệt mỏi.

Do đó, mỗi ngày chỉ nên dùng khoảng 60 – 70g ngày, đối với ngƣời bị huyết áp thấp, tốt nhất là nên dùng trà vào lúc ăn no hoặc có thể cho thêm vài lát gừng.  Đầy bụng : Nếu uống trà giảo cổ lam để qua đêm thì rất dễ bị đầy bụng. Nguyên nhân là do sau một đêm, trà sẽ bị biến chất. Chỉ uống trà trong ngày, không uống trà giảo cổ lam để qua đêm.