Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGƢỜI CÓ THẨM QUYỀN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1. Khái niệm, đă ̣c điể m , các nguyên tắc hoạt động của ngƣời có thẩ m quyền tiế n hành tố tu ̣ng của Viêṇ kiể m sát nhân dân 1. Khái niệm người tiến hành tố tụng của Viện kiểm sát nhân dân Trong quá trình giải quyết một vụ án hình sự, ngoài các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng thì người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng có vai trò quan trọng đối với việc thực hiện mục tiêu mà TTHS đặt ra. Bộ luật tố tụng hình sự 2003 quy định người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong nhóm: Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.
Người tiế n hành tố tu ̣ng là mô ̣t trong những chủ thể thực hiê ̣n chức năng của tố tu ̣ng hin ̀ h sự. Theo các nhà nghiên cứu thì c hức năng TTHS là những định hướng cơ bản phân định các hoạt động tố tụng của các chủ thể khác nhau, có những mục đích khác nhau, có quyền và nghĩa vụ khác nhau trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. TTHS là một lĩnh vực hoạt động mang tính quyền lực nhà nước, để duy trì trật tự pháp luật chung, qua đó bảo vệ quyền và lợi ích của người dân cũng như của nhà nước. Mục tiêu chung của TTHS là giải quyết vụ án hình sự một cách đúng đắn, khách quan, công bằng.
Để đạt tới mục tiêu chung đó, TTHS được phân chia theo các phương diện hoạt động cơ bản, chủ yếu mang tính hệ thống, thống nhất nhằm thực hiện các chức năng chung của TTHS. Mỗi chức năng cơ bản của TTHS được giao cho một hoặc một số chủ thể thực hiện. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo quy định của (BLTTHS 2003) Bộ luật tố tụng hình sự thì người có thẩm quyền tiến hành tố tụng bao gồm: Thủ trưởng, Phó thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên; Viện trưởng, Phó viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân, Kiểm sát viên; Chánh án, Phó chánh án Toà án, Thẩm phán, Hội thẩm và Thư ký Toà án. Việc xác định đúng tư cách tham gia tố tụng là rất quan trọng, vì nó liên quan đến quyền và nghĩa vụ của họ trong vụ án hình sự.
Thực tiễn xét xử cho thấy nhiều trường hợp do xác định không đúng tư cách tố tụng nên dẫn đến việc giải quyết vụ án kéo dài, phải xét xử nhiều lần, xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng. Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng đều là các chủ thể của tố tụng hình sự, quyền và nghĩa vụ tố tụng của họ được quy định trong luật. Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng là những chủ thể đại diện cho công quyền, trực tiếp thực hiện các chức năng của các cơ quan tiến hành tố tụng. Còn người tham gia tố tụng là những người có quyền, lợi ích liên quan đến vụ án hoặc có nghĩa vụ tham gia để làm sáng tỏ các tình tiết của vụ án thông qua việc cung cấp chứng cứ, đưa ra các yêu cầu, lập luận về tội phạm và người phạm tội.
Như vâ ̣y , người có thẩm quyền tiế n hành tố tu ̣ng trong tố tu ̣ng hình sự đươ ̣c hiể u là người thực hiện chức năng của các cơ quan tiến hành tố tụng, có nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm tiến hành các hoạt động tố tụng để giải quyết vụ án hình sự nhằm phát hiện chính xác, nhanh chóng và xử lý công minh kịp thời mọi hành vi phạm tội không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội, bảo vệ lợi ích của nhà nước, lợi ích của xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Viện kiểm sát nhân dân là một trong những cơ quan tiến hành tố tụng, theo qui định của BLTTHS 2003 Viện kiểm sát nhân dân có chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát tuân theo pháp luật trong hoạt động TTHS, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nên người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong cơ quan Viện kiểm sát nhân dân là những người trực tiếp thực hiện các chức năng của Viện kiểm sát nhân dân trong hoạt động tố tụng giải quyết vụ án. Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân là một trong các chủ thể của tố tụng hình sự, Theo qui định của BLTTHS 2003, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân bao gồm: Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân; Kiểm sát viên. Theo qui định của Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, để được bổ nhiệm là người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân, cần phải đáp ứng những yêu cầu về trình độ, thâm niên, năng lực công tác và sức khỏe theo quy định của pháp luật và được người có thẩm quyền bổ nhiệm.
Những người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân có quyền hạn, trách nhiệm khi tiến hành TTHS để thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát tuân theo pháp luật. Tuy cùng thực hiện chức năng của Viện kiểm sát nhân dân nhưng mỗi loại người có thẩm quyền tiến hành tố tụng có phạm vi, mức độ quyền hạn, trách nhiệm khác nhau trong hoạt động TTHS. Quyền hạn, trách nhiệm của của những người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân được đặt trong mối liên hệ mật thiết, thống nhất với nhau, hướng mục tiêu phát hiện chính xác, nhanh chóng và xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm và không làm oan người vô tội, bảo vệ lợi ích nhà nước, lợi ích xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân của quá trình giải quyết vụ án. Từ những phân tích trên có thể đưa ra khái niệm về người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân như sau: Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân là 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những người được bổ nhiệm chức danh Kiểm sát viên, Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân có quyền hạn, trách nhiệm khi tiến hành tố tụng thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát tuân theo pháp luật trong hoạt động TTHS nhằm phát hiện, xử lý kịp thời tội phạm và người phạm tội, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội, bảo đảm công lý, quyền con người, quyền công dân, lợi ích nhà nước và trật tự pháp luật.
Vai trò của người có thẩm quyền tiế n hành tố tụng thuộc Viê ̣n kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự Trong bộ máy nhà nước, Viện kiểm sát nhân dân có một vị trí đặc biệt. Hệ thống cơ quan Viện kiểm sát nhân dân gồm Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các Viện kiểm sát nhân dân địa phương. Viện kiểm sát nhân dân tối cao thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp, góp phần bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Viện kiểm sát nhân dân địa phương, các Viện kiểm sát nhân dân quân sự kiểm sát việc tuân theo pháp luật và thực hành quyền công tố trong phạm vi luật định.
Về mặt lý luận, vai trò của một chủ thể quan hệ pháp luật như cơ quan, tổ chức, cá nhân… được hiểu là tổng hợp các quy định của pháp luật làm cơ sở cho sự tồn tại, tổ chức, hoạt động cũng như thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chủ thể đó; làm căn cứ để phân biệt, tạo nên sự độc lập của chủ thể đó so với các chủ thể khác. Vai trò của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân, về nguyên tắc, phải thống nhất, không thể tách rời vai trò của hệ thống cơ quan Viện kiểm sát nhân dân nói chung. Trong lĩnh vực tố tụng hình sự, quá trình hoạt động để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, Viện kiểm sát nhân dân không thể triển khai tác nghiệp tập thể mà phải thông qua những cá nhân đại diện thường xuyên. Những cá nhân này chính là Viện trưởng, Phó Viện trưởng và những Kiểm sát viên được phân công thực hiện nhiệm vụ trong 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com từng giai đoạn, từng công việc cụ thể thuộc trách nhiệm của Viện kiểm sát nhân dân [11, tr.
Viện kiểm sát nhân dân có vai trò quan trọng trong tố tụng hình sự. Theo quy định của Hiến pháp năm 2013 và đã được cụ thể hóa bằng Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 thì Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố trong tố tụng hình sự, quyết định việc truy tố người phạm tội ra trước Tòa án; kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự có trách nhiệm phát hiện kịp thời vi phạm pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng, áp dụng những biện pháp do Bộ luật Tố tụng hình sự quy định để loại trừ việc vi phạm pháp luật của những cơ quan hoặc cá nhân này. Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự nhằm bảo đảm mọi hành vi phạm tội đều phải được xử lý kịp thời; việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội. “Theo qui định của Hiến pháp và pháp luật, Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan tiến hành tố tụng duy nhất có trách nhiệm tham gia các giai đoạn (khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án)” [36, tr.
Trong quá trình tố tụng giải quyết vụ án Viện kiểm sát nhân dân có chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát tuân theo pháp luật đối với các hoạt động tố tụng hình sự; có trách nhiệm áp dụng các biện pháp pháp lý nhằm đảm bảo việc điều tra truy tố, xét xử nhanh chóng, kịp thời và đúng pháp luật, góp phần đẩy mạnh công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm.