MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thành phố Lạng Sơn nằm trong quy hoạch phát triển tuyến hành lang kinh tế: Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng và sau khi Thủ tƣớng Chính phủ đã có quyết định thành lập Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn và ban hành quy chế hoạt động của Khu kinh tế cửa khẩu với các chính sách đầu tƣ mở rộng, cơ chế quản lý năng động từ đó mở ra cho du lịch Lạng Sơn thời cơ, vận hội mới để phát triển. Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn cũng nhƣ UBND thành phố Lạng Sơn đã và đang định hƣớng phát triển du lịch nhằm tƣơng xứng với tiềm năng thế mạnh để nhanh chóng trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh. Trên địa bàn thành phố Lạng Sơn có rất nhiều khu danh lam thắng cảnh nhƣ: Chùa Tam Thanh, Chùa Tiên, Giếng Tiên, núi Tô Thị, Thành nhà Mạc.
nhƣng đặc biệt nhất vẫn là khu danh thắng là động Nhị - Tam Thanh đã đƣợc xếp hạng di tích Quốc gia từ năm 1962 với cảnh đẹp thiên tạo trong động có suối Ngọc Tuyền chảy uốn lƣợn bên trong lòng động với chiều dài khoảng 364 m. Giữa động có cửa Thông Thiên tỏa ánh sáng mặt trời rọi xuống dòng nƣớc, trong động còn có Chùa Tam Giáo (Tam Giáo tự), thờ Nho giáo, Đạo giáo và Phật giáo. Đỉnh vòm động có tƣợng Ngô Thì Sĩ (Đốc trấn Lạng Sơn năm 1777) và là ngƣời có công phát hiện ra động Nhị Thanh từ năm 1779. Trên các vách đá của động đều có lƣu bút tích của các thế hệ danh nhân, trong đó có nhiều văn bia có giá trị là nguồn tƣ liệu quý giá.
Hàng năm quần thể Danh lam thắng cảnh Nhị - Tam Thanh đã thu hút hàng nghìn lƣợt khách trong nƣớc và du khách nƣớc ngoài đến tham quan. Trong những năm gần đây do tốc độ đô thị hóa nhanh của thành phố Lạng Sơn đã có những tác động tới khu Danh lam thắng cảnh trong đó có động Nhị - Tam Thanh và suối Ngọc Tuyền, thể hiện ở đây là việc lấn chiếm đất khu danh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 lam thắng cảnh của ngƣời dân khu vực, lấn chiếm làm thu hẹp lòng suối Ngọc Tuyền làm cản trở dòng chảy từ cửa động Tam Thanh đến cửa sau động Nhị Thanh và đặc biệt hơn cả là việc thải nƣớc thải không qua xử lý chảy vào dòng suối Ngọc Tuyền. Chính vì vậy, trong những năm gần đây nƣớc suối Ngọc Tuyền nằm trong động Nhị Thanh vào mùa khô có màu đen sẫm, bốc mùi khó chịu, vào mùa mƣa nƣớc dồn về làm ngập úng, kéo theo rác rƣởi, bùn đất trôi vào trong hang động. Để ngăn rác thải, bùn đất không chảy theo nƣớc suối Ngọc Tuyền vào hang động Nhị Thanh, Ban quản lý khu di tích thành phố Lạng Sơn đã xây dựng 01 bể thu gom nƣớc thải, rác thải của các hộ dân sinh sống xung quanh suối Ngọc Tuyền ở phía trƣớc cổng sau của cửa động Nhị Thanh nhƣng chƣa áp dụng công nghệ nào để xử lý nƣớc suối Ngọc Tuyền chỉ đến nay vẫn chƣa xử lý đƣợc tình trạng ô nhiễm cho nƣớc suối Ngọc Tuyền đoạn chảy qua động Nhị Thanh.
Suối Ngọc Tuyền có chiều dài khoảng 1050 m bắt nguồn từ khu vực hồ Phai Ngậu địa phận xã Hoàng Đồng chảy qua danh thắng Nhị - Tam Thanh địa phận phƣờng Tam Thanh sau đó chảy ra sông Kỳ Cùng nó có vai trò vô cùng quan trọng trong quần thể danh thắng Nhị - Tam Thanh. Mục đích sử dụng nƣớc của suối Ngọc Tuyền là phục vụ cho du lịch tâm linh, bảo tồn động thực vật thủy sinh. Tại Lạng Sơn chƣa có đề tài nào thực hiện về nội dung đánh giá chất lƣợng nƣớc suối Ngọc Tuyền và đƣa ra biện pháp xử lý cho vấn đề này. Từ những nội dung nêu trên, việc lựa chọn đề tài “Nghiên cứu tác động của các vùng dân cư đến chất lượng nước suối Ngọc Tuyền đoạn chảy qua thành phố Lạng Sơn” là cần thiết và cấp bách.
Mục đích và yêu cầu nghiên cứu 2.1 Mục đích nghiên cứu Đánh giá chất lƣợng nƣớc và các yếu tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng nƣớc suối Ngọc Tuyền đoạn chảy qua địa bàn thành phố Lạng Sơn và đặc biệt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 chảy qua động Nhị - Tam Thanh. Đề xuất các giải pháp cải thiện chất lƣợng nƣớc của dòng suối này để duy trì môi trƣờng trong lành cho khu danh lam thắng cảnh Nhị Thanh nói riêng và thành phố Lạng Sơn nói chung.2 Yêu cầu nghiên cứu - Xác định đƣợc các yếu tố tự nhiên - kinh tế xã hội có ảnh hƣởng đến chất lƣợng nƣớc suối Ngọc Tuyền. - Xác định đƣợc các hoạt động của ngƣời dân (nhƣ: sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ…) và hoạt động du lịch tại khu danh thắng Nhị - Tam Thanh có ảnh hƣởng đến chất lƣợng nƣớc suối Ngọc Tuyền. - Đƣa ra hƣớng cải thiện chất lƣợng nƣớc của suối Ngọc Tuyền đoạn chảy qua thành phố Lạng Sơn, đặc biệt đoạn chảy qua khu danh lam thắng cảnh Nhị - Tam Thanh phải có tính khả thi và phù hợp với tình hình thực tế.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Tầm quan trọng của nƣớc 1.1 Tầm quan trọng của nước đối với con người Nƣớc là một loại tài nguyên quý giá và đƣợc coi là vĩnh cửu. Không có nƣớc thì không có sự sống trên hành tinh của chúng ta. Nƣớc là động lực chủ yếu chi phối mọi hoạt động dân sinh, kinh tế của con ngƣời.
Nƣớc đƣợc sử dụng rộng rãi trong sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, thuỷ điện, giao thông vận tải, nuôi trồng thuỷ sản… Do tính chất quan trọng của nƣớc nhƣ vậy nên UNESCO lấy ngày 22/3 hàng năm làm ngày Nƣớc Thế giới. Nƣớc là trung tâm của cuộc sống điều này lý giải tại sao không ai có thể sống hơn 3 đến 5 ngày mà không có bất kỳ lƣợng nƣớc uống vào.2 Tầm quan trọng của nước đối với động thực vật Trong đời sống nƣớc nuôi sống thực vật và sinh động vật cung cấp chất thực phẩm dinh dƣỡng, thuốc men cho con ngƣời và các nguyên vật liệu chế tác các đồ dùng, tạo ra rừng xanh, sông rộng, biển cả bao la, tạo môi trƣờng xanh mát che chở cho con ngƣời. Đối với môi trƣờng tự nhiên nƣớc tạo ra vòng tuần hoàn “ mƣa - nƣớc ngọt - nuớc biển - mƣa” để duy trì sự sống và phát triển muôn loài, điều hòa khí hậu toàn cầu tránh những tổn hại nguy hiểm khi nhiệt độ thay đổi quá nhanh giữa ngày và đêm. Với tầm quan trọng của nƣớc sạch nói riêng và nƣớc nói chung, mọi ngƣời trong chúng ta cần trân trọng, bảo vệ nguồn nƣớc, xử lý nguồn nƣớc thải trƣớc khi trả lại môi trƣờng.3 Tầm quan trọng của nước đối với hoạt động du lịch Nguồn nƣớc sạch có vai trò rất quan trọng trong hoạt động du lịch, từ khách sạn, nhà hàng cho đến các khu vui chơi giải trí và giao thông vận tải.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Quan trọng hơn, du lịch ở các điểm gắn với tài nguyên nƣớc nhƣ tại các hang động, sông suối ngày càng phát triển. Nhiểu bãi biển, hồ và điểm du lịch gắn với nguồn tài nguyên nƣớc đã trở thành các điểm đến nổi tiếng trên thế giới. Du lịch là một trong những ngành kinh tế lớn trên thế giới, trách nhiệm của ngành Du lịch dẫn dắt và đảm bảo các doanh nghiệp và các điểm đến có đầu tƣ xứng đáng cho công tác quản lý nguồn nƣớc trong chuỗi giá trị. Nếu đƣợc quản lý bền vững, du lịch có thể mang lại lợi ích cho quốc gia, các cộng đồng địa phƣơng và hỗ trợ bảo tồn tài nguyên nƣớc.
Hang động Việt Nam bao gồm hệ thống các hang và các động chủ yếu nằm ở nửa phía bắc của đất nƣớc ta do tập trung nhiều dãy núi đá vôi. Hang thƣờng đƣợc hiểu là khoảng trống sâu tự nhiên hay đƣợc đào vào trong đất, trong đá còn động là hang rộng ăn sâu vào trong núi. Hệ thống hang động ở Việt Nam thƣờng là các hang động nằm trong các vùng núi đá vôi có kiểu địa hình karst rất phát triển. Ba di sản thiên nhiên thế giới của Việt Nam là vịnh Hạ Long, Vƣờn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng và quần thể danh thắng Tràng An đều là những danh thắng có những hang động nổi tiếng.
Đặc biệt rất nhiều hang động ở Việt Nam có những mạch sông suốt gầm chảy xuyên qua vung núi đá vôi và thông với hệ thống sông suối bên ngoài. Nhiều hang động ở Việt Nam có vẻ đẹp lộng lẫy, tráng lệ và rất kỳ ảo, có sức hấp dẫn đặc biệt với khách du lịch. Bên cạnh những vẻ đẹp tự nhiên do tạo hóa sinh ra, các hang động còn chứa đựng những di tích khảo cổ học, những di tích lịch sử - văn hóa rất đặc sắc của dân tộc nên càng có giá trị để phát triển du lịch. Tình hình ô nhiễm nƣớc trên thế giới và Việt Nam 1.
Tình hình ô nhiễm nước trên thế giới Mặc dù nƣớc là yếu tố để duy trì cuộc sống, nhƣng trong quá trình hoạt động của mình, con ngƣời đã gây ra những tác động xấu đến chất lƣợng nƣớc. Cùng với quá trình đô thị hoá và công nghiệp hoá, ô nhiễm nƣớc và suy thoái LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 chất lƣợng nƣớc ngày càng trở nên trầm trọng. Ngày nay, những tác động xấu do hoạt động của con ngƣời đến môi trƣờng nƣớc với hậu quả là tình trạng chất lƣợng nƣớc bị suy thoái, các dạng ô nhiễm đều xuất hiện nhất là ô nhiễm vi sinh vật và ô nhiễm phú dƣỡng không còn giới hạn ở một địa phƣơng hay khu vực nữa mà đã mang tính toàn cầu. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật thì sự mở rộng các ngành công nghiệp, giao thông vận tải, nông nghiệp và với quá trình đô thị hoá đã và đang đƣa môi trƣờng đến nhiều biến đổi bất lợi.
Một trong những vấn đề đó là sự phá vỡ mối quan hệ cân bằng vốn có của thiên nhiên. Con ngƣời đã khai thác thiên nhiên một cách quá mức để lấy nguyên liệu, nhiên liệu, đã sáng tạo ra hàng loạt các công nghệ mới để sản xuất những sản phẩm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của cuộc sống. Trong quá trình mƣu sinh đó, con ngƣời đã vô tình làm thay đổi môi trƣờng thiên nhiên xung quanh.