Kiến thức thái độ thực hành báo cáo sự cố y khoa của nhân viên y tế tại bệnh viện đa khoa tỉnh ninh bình năm 2020 và một số yếu tố ảnh hưởng

Nghiên cứu kiến thức, thái độ, thực hành báo cáo sự cố y khoa của nhân viên y tế tại BVĐK tỉnh Ninh Bình năm 2020 và các yếu tố ảnh hưởng.

• Tác giả: Nguyễn Thi Thu Hiền
• Người hướng dẫn: Nguyễn Tuấn Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Quản Lý Bệnh Viện
• Đề tài: Kiến thức, thái độ, thực hành báo cáo sự cố y khoa của nhân viên y tế tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình năm 2020 và một số yếu tố ảnh hưởng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đại cương về sự cố y khoa
• 1.2. Bộ công cụ đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành báo cáo sự cố y khoa
• 1.3. Kiến thức, thái độ, thực hành báo cáo sự cố y khoa của nhân viên y tế trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.4. Một số yếu tố ảnh hưởng đến thực hành báo cáo sự cố y khoa
• 1.5. Sơ lược về địa điểm nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.6. Biến số nghiên cứu
• 2.7. Khái niệm, thước đo, tiêu chuẩn đánh giá
• 2.8. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.9. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số đặc điểm chung của người tham gia nghiên cứu
• 3.2. Kiến thức, thái độ, thực hành báo cáo sự cố y khoa
• 3.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến thực hành báo cáo sự cố y khoa
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Bàn luận về một số đặc điểm của người tham gia nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu
• 4.2. Kiến thức, thái độ, thực hành báo cáo sự cố y khoa
• 4.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến thực hành báo cáo sự cố y khoa
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1 QUY TRÌNH QUẢN LÝ VÀ BÁO CÁO SỰ CỐ Y KHOA
• Phụ lục 2 BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU
• Phụ lục 3 PHIẾU PHÁT VẤN VỀ KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, THỰC HÀNH BÁO CÁO SỰ CỐ Y KHOA CỦA NVYT BỆNH VIỆN ĐA KHOA TỈNH NINH BÌNH
• Phụ lục 4 HƯỚNG DẪN PHỎNG VẤN CÁN BỘ QUẢN LÝ
• Phụ lục 5 HƯỚNG DẪN THẢO LUẬN NHÓM
• Phụ lục 6 PHÂN LOẠI SỰ CỐ Y KHOA THEO MỨC ĐỘ TỔN THƯƠNG
• Phụ lục 7 DANH MỤC SỰ CỐ Y KHOA TỔN THƯƠNG NẶNG (NC3)
• Phụ lục 8 THANG ĐIỂM ĐÁNH GIÁ
• Phụ lục 9 PHIẾU ĐIỀU TRA VỀ BÁO CÁO SỰ CỐ Y KHOA CỦA NHÂN VIÊN Y TẾ SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ TRẦN THỊ BÍCH BO
• Phụ lục 10 MẪU TÌM HIỂU VÀ PHÂN TÍCH SỰ CỐ

Tóm tắt

I. Tổng quan về sự cố y khoa và báo cáo sự cố

Sự cố y khoa (SCYK) được định nghĩa là những tình huống không mong muốn xảy ra trong quá trình chẩn đoán, chăm sóc và điều trị, không phải do diễn biến bệnh lý hoặc cơ địa người bệnh, mà do các yếu tố khách quan, chủ quan, gây tác động tới sức khỏe, tính mạng người bệnh. Tài liệu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc báo cáo SCYK như một công cụ quan trọng để nâng cao an toàn người bệnh, hạn chế và ngăn chặn những sự cố không mong muốn, đảm bảo an toàn cho công tác khám chữa bệnh.

1.1. Phân loại SCYK: SCYK được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, bao gồm mức độ tổn thương (từ chưa xảy ra - NC0 đến tổn thương nặng - NC3), mức độ nguy hại (ảnh hưởng đến người bệnh, tổ chức), và đặc điểm chuyên môn (nhầm lẫn thuốc, nhiễm trùng bệnh viện, người bệnh ngã, v.v.). Việc phân loại này giúp đánh giá mức độ nghiêm trọng của sự cố và đề xuất biện pháp xử lý phù hợp.

1.2. Tác động của SCYK: SCYK gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng, bao gồm tăng gánh nặng bệnh tật, kéo dài thời gian nằm viện, gia tăng chi phí điều trị, giảm chất lượng chăm sóc y tế và ảnh hưởng đến uy tín, niềm tin của người bệnh đối với cán bộ y tế và cơ sở y tế. Nghiên cứu này trích dẫn nhiều số liệu thống kê đáng báo động về tỷ lệ tử vong và thương tích do SCYK trên toàn thế giới, đặc biệt ở các nước có thu nhập thấp và trung bình.

1.3. Lợi ích của báo cáo SCYK: Báo cáo SCYK giúp cung cấp thông tin về ngữ cảnh xảy ra sự cố, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm, cải thiện quy trình và phòng ngừa sự cố tương tự trong tương lai. Việc báo cáo "tình huống có nguy cơ gây ra sự cố" (Near miss) cũng rất quan trọng, vì nó giúp phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn và ngăn chặn sự cố trước khi gây hậu quả nghiêm trọng.

II. Nghiên cứu tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình

Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình năm 2020 nhằm mô tả kiến thức, thái độ, thực hành báo cáo SCYK của nhân viên y tế (NVYT) và phân tích các yếu tố ảnh hưởng. Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang kết hợp định lượng (phiếu phát vấn) và định tính (phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm).

2.1. Mục tiêu nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào hai mục tiêu chính: (1) Mô tả kiến thức, thái độ, thực hành báo cáo SCYK của NVYT; (2) Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thực hành báo cáo SCYK.

2.2. Bối cảnh nghiên cứu: Mặc dù Bệnh viện đã ban hành quy trình quản lý và báo cáo SCYK, số lượng báo cáo thực tế lại rất ít và có xu hướng giảm dần qua các năm. Điều này cho thấy sự cần thiết của nghiên cứu để tìm hiểu nguyên nhân và đề xuất giải pháp.

2.3. Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định lượng và định tính để thu thập dữ liệu toàn diện. Phương pháp định lượng giúp đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành của NVYT, trong khi phương pháp định tính giúp tìm hiểu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng và bối cảnh thực tế.

III. Kết quả nghiên cứu và bàn luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ NVYT có kiến thức đạt về báo cáo SCYK còn thấp (15,8%), trong khi tỷ lệ có thái độ đạt cao hơn (88,6%). Tỷ lệ thực hành và dự định thực hành báo cáo SCYK đạt 79,8%.

3.1. Kiến thức về SCYK: Kiến thức của NVYT về định nghĩa SCYK, quy trình báo cáo, người cần báo cáo, và các mức độ tổn thương còn nhiều hạn chế. "Tỷ lệ NVYT trả lời đúng về định nghĩa SCYK là 20,5%. Tỷ lệ NVYT trả lời đúng về thứ tự các bước báo cáo SCYK là 32%,...". Điều này cho thấy cần tăng cường đào tạo về SCYK cho NVYT.

3.2. Thái độ về SCYK: Đa số NVYT có thái độ tích cực đối với việc báo cáo SCYK, tuy nhiên, tỷ lệ sẵn sàng báo cáo các sự cố chưa xảy ra nhưng có khả năng xảy ra còn thấp. Điều này cho thấy NVYT chưa hoàn toàn nhận thức được tầm quan trọng của việc báo cáo các nguy cơ tiềm ẩn.

3.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hành báo cáo SCYK: Nghiên cứu chỉ ra ba nhóm yếu tố chính ảnh hưởng đến thực hành báo cáo SCYK: (1) Yếu tố cá nhân (kiến thức hạn chế, tâm lý lo sợ bị khiển trách); (2) Yếu tố môi trường (văn hóa báo cáo, áp lực công việc); (3) Yếu tố quản lý (tần suất tập huấn hạn chế, hoạt động kiểm tra, giám sát chưa thường xuyên, thiếu động viên, khen thưởng).

IV. Đề xuất giải pháp và giá trị thực tiễn

Dựa trên kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao thực hành báo cáo SCYK tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình, bao gồm:

4.1. Tăng cường đào tạo: Đào tạo và đào tạo lại hàng năm về báo cáo SCYK cho NVYT là cần thiết để nâng cao kiến thức và kỹ năng báo cáo.

4.2. Tăng cường kiểm tra, giám sát: Thành lập Tổ kiểm tra, giám sát báo cáo SCYK của bệnh viện để đảm bảo việc báo cáo được thực hiện thường xuyên và đúng quy trình.

4.3. Cải thiện hoạt động quản lý và phản hồi: Đưa nội dung báo cáo SCYK vào giao ban hàng ngày để kịp thời xử lý và rút kinh nghiệm. Phân tích SCYK một cách hệ thống để tìm ra nguyên nhân gốc rễ và đề xuất biện pháp phòng ngừa.

4.4. Động viên, khen thưởng và xử lý nghiêm minh: Thực hiện nghiêm túc các hình thức động viên, khen thưởng đối với NVYT tự nguyện báo cáo SCYK và xử lý nghiêm minh các trường hợp che giấu, không báo cáo SCYK. Điều này giúp tạo động lực và xây dựng văn hóa báo cáo minh bạch, trung thực.

4.5. Giá trị thực tiễn: Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng khoa học về thực trạng báo cáo SCYK tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực, có tính khả thi cao. Việc áp dụng các giải pháp này sẽ góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, đảm bảo an toàn người bệnh và tăng cường niềm tin của người dân đối với hệ thống y tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự cố y khoa (SCYK) là một trong những thách thức lớn trong lĩnh vực y tế, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng người bệnh và uy tín của cơ sở y tế. Theo báo cáo của Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình, số lượng báo cáo SCYK có xu hướng giảm qua các năm: 67 trường hợp năm 2018, 35 trường hợp năm 2019 và chỉ còn 17 trường hợp năm 2020. Điều này đặt ra câu hỏi về thực trạng kiến thức, thái độ và thực hành báo cáo SCYK của nhân viên y tế (NVYT) tại bệnh viện. Mục tiêu nghiên cứu nhằm mô tả kiến thức, thái độ, thực hành báo cáo SCYK của NVYT tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình năm 2020 và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thực hành báo cáo. Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2021, tại 25 khoa lâm sàng của bệnh viện, với sự tham gia của 297 NVYT. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc, đảm bảo an toàn người bệnh và cải thiện hệ thống báo cáo sự cố y khoa tại bệnh viện, góp phần giảm thiểu các rủi ro y tế và tăng cường hiệu quả quản lý bệnh viện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về báo cáo sự cố y khoa, bao gồm:

• Định nghĩa và phân loại sự cố y khoa theo Bộ Y tế Việt Nam và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phân loại theo mức độ tổn thương (NC0 đến NC3) và mức độ nguy hại.
• Mô hình báo cáo sự cố y khoa tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình, bao gồm các bước nhận diện, báo cáo, phân tích và phản hồi sự cố.
• Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hành báo cáo SCYK được chia thành ba nhóm chính: yếu tố cá nhân (kiến thức, thái độ, tâm lý), yếu tố môi trường (văn hóa báo cáo, áp lực công việc) và yếu tố quản lý (đào tạo, giám sát, chính sách khen thưởng, kỷ luật).
• Khái niệm chính: kiến thức báo cáo SCYK, thái độ báo cáo SCYK, thực hành báo cáo SCYK, rào cản báo cáo, văn hóa an toàn người bệnh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế cắt ngang kết hợp phương pháp định lượng và định tính.

• Nguồn dữ liệu định lượng: Thu thập qua phiếu phát vấn tự điền với 297 NVYT tại 25 khoa lâm sàng của Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình, được chọn bằng phương pháp ngẫu nhiên hệ thống từ tổng số 688 NVYT đủ tiêu chuẩn. Bộ công cụ khảo sát dựa trên bộ câu hỏi HSOPSC của AHRQ, Thông tư 43/2018/TT-BYT và quy trình báo cáo SCYK của bệnh viện.
• Nguồn dữ liệu định tính: Phỏng vấn sâu 4 lãnh đạo bệnh viện và 2 cuộc thảo luận nhóm với 16 NVYT, nhằm khai thác sâu các yếu tố ảnh hưởng đến thực hành báo cáo SCYK.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm SPSS để phân tích mô tả, kiểm định ANOVA, χ2, OR với khoảng tin cậy 95%. Dữ liệu định tính được mã hóa và phân tích theo chủ đề.
• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kiến thức báo cáo SCYK còn hạn chế: Chỉ 15,8% NVYT có kiến thức đạt về báo cáo SCYK. Tỷ lệ trả lời đúng định nghĩa SCYK là 20,5%, biết trình tự báo cáo là 32%, biết người cần báo cáo là 28,6%, và biết bộ phận nhận báo cáo là 45,5%. Kiến thức về mức độ tổn thương ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh đạt 69,7%, và kiến thức về danh mục sự cố nghiêm trọng cần báo cáo đạt 51,5%.

2. Thái độ tích cực về báo cáo SCYK: 88,6% NVYT có thái độ tốt về báo cáo SCYK. Hầu hết đồng ý trách nhiệm báo cáo sự cố nghiêm trọng (99,0%), báo cáo ngay khi xảy ra (93,6%) và phối hợp xác định nguyên nhân (99,0%). Tuy nhiên, 30,3% NVYT không đồng ý báo cáo sự cố chưa xảy ra nhưng có khả năng xảy ra trong tương lai.

3. Thực hành báo cáo SCYK chưa đồng đều: Tỷ lệ NVYT thực hành hoặc dự định thực hành đạt về báo cáo SCYK là 79,8%. Tuy nhiên, vẫn còn 12,5% NVYT cho rằng chỉ báo cáo sự cố thuộc chuyên môn, 10,8% cho rằng báo cáo mất nhiều thời gian, và 9,4% cho rằng lãnh đạo khoa không cho phép báo cáo.

4. Yếu tố ảnh hưởng đến thực hành báo cáo SCYK:

   • Yếu tố cá nhân: NVYT có nhiều năm kinh nghiệm thường chủ quan, kiến thức hạn chế, tâm lý lo sợ bị khiển trách hoặc ảnh hưởng đến bản thân và khoa.
   • Yếu tố môi trường: Văn hóa báo cáo SCYK chưa mạnh, áp lực công việc cao.
   • Yếu tố quản lý: Tần suất đào tạo, tập huấn còn hạn chế, kiểm tra giám sát chưa thường xuyên, quản lý và phản hồi báo cáo yếu kém, chính sách khen thưởng và kỷ luật chưa nghiêm minh.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy kiến thức báo cáo SCYK của NVYT tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình còn thấp so với yêu cầu, tương tự các nghiên cứu trong nước và quốc tế. Thái độ tích cực là nền tảng thuận lợi nhưng thực hành báo cáo vẫn bị hạn chế do nhiều rào cản cá nhân và tổ chức. Tâm lý lo sợ và thiếu kiến thức là những nguyên nhân chính cản trở báo cáo, phù hợp với các nghiên cứu tại Mỹ, Úc và Việt Nam. Văn hóa báo cáo chưa được xây dựng vững chắc và áp lực công việc làm giảm động lực báo cáo. Quản lý chưa chú trọng đào tạo liên tục, giám sát và phản hồi kịp thời khiến NVYT thiếu niềm tin vào hệ thống báo cáo. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố kiến thức, thái độ và thực hành theo nhóm chức danh nghề nghiệp, cũng như bảng tổng hợp các yếu tố ảnh hưởng và tỷ lệ báo cáo SCYK qua các năm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, tập huấn định kỳ hàng năm về quy trình và kỹ năng báo cáo SCYK cho toàn bộ NVYT nhằm nâng cao kiến thức và giảm tâm lý lo sợ. Chủ thể thực hiện: Phòng Đào tạo và Phòng Quản lý chất lượng bệnh viện. Thời gian: Triển khai ngay trong năm 2022 và duy trì hàng năm.

2. Thành lập Tổ kiểm tra, giám sát báo cáo SCYK hoạt động thường xuyên để theo dõi, đánh giá và hỗ trợ NVYT trong quá trình báo cáo. Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc bệnh viện phối hợp Phòng Quản lý chất lượng. Thời gian: Trong 6 tháng đầu năm 2022.

3. Cải tiến quy trình quản lý, phân tích và phản hồi báo cáo SCYK, đưa nội dung này vào giao ban hàng ngày để tăng cường trao đổi thông tin và rút kinh nghiệm kịp thời. Chủ thể thực hiện: Phòng Quản lý chất lượng và các khoa lâm sàng. Thời gian: Triển khai từ quý II năm 2022.

4. Xây dựng chính sách khen thưởng và kỷ luật nghiêm minh nhằm khuyến khích NVYT tự nguyện báo cáo và xử lý nghiêm các trường hợp che giấu sự cố. Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc bệnh viện và phòng Tổ chức cán bộ. Thời gian: Hoàn thiện chính sách trong năm 2022.

5. Xây dựng văn hóa an toàn người bệnh và báo cáo sự cố y khoa thông qua các hoạt động truyền thông, hội thảo, tạo môi trường làm việc cởi mở, không đổ lỗi cá nhân. Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc, phòng Quản lý chất lượng và các khoa. Thời gian: Liên tục trong các năm tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban Giám đốc và quản lý bệnh viện: Nắm bắt thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến báo cáo SCYK để xây dựng chính sách, quy trình phù hợp, nâng cao chất lượng quản lý và an toàn người bệnh.

2. Nhân viên y tế các khoa lâm sàng: Hiểu rõ kiến thức, thái độ và thực hành báo cáo SCYK, từ đó nâng cao nhận thức và kỹ năng báo cáo, góp phần giảm thiểu sự cố y khoa.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành y tế công cộng, quản lý bệnh viện: Tham khảo phương pháp nghiên cứu kết hợp định lượng và định tính, cũng như các kết quả phân tích chuyên sâu về báo cáo SCYK.

4. Cơ quan quản lý y tế và các tổ chức đào tạo: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chương trình đào tạo, chính sách hỗ trợ và giám sát hoạt động báo cáo sự cố y khoa trong các cơ sở khám chữa bệnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao số lượng báo cáo sự cố y khoa tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình giảm qua các năm?
   Nguyên nhân chính là do kiến thức báo cáo của NVYT còn hạn chế, tâm lý lo sợ bị khiển trách, quy trình báo cáo chưa thuận tiện và thiếu sự giám sát, phản hồi từ quản lý.

2. Kiến thức báo cáo sự cố y khoa của nhân viên y tế được đánh giá như thế nào?
   Chỉ khoảng 15,8% NVYT có kiến thức đạt về báo cáo SCYK, với nhiều NVYT chưa nắm rõ định nghĩa, trình tự và người chịu trách nhiệm báo cáo.

3. Thái độ của nhân viên y tế đối với việc báo cáo sự cố y khoa ra sao?
   Phần lớn NVYT có thái độ tích cực, nhận thức rõ trách nhiệm và lợi ích của việc báo cáo, tuy nhiên vẫn còn khoảng 30% chưa đồng ý báo cáo các sự cố chưa xảy ra nhưng có nguy cơ.

4. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến thực hành báo cáo sự cố y khoa?
   Bao gồm yếu tố cá nhân (kiến thức, kinh nghiệm, tâm lý lo sợ), yếu tố môi trường (văn hóa báo cáo, áp lực công việc) và yếu tố quản lý (đào tạo, giám sát, chính sách khen thưởng, kỷ luật).

5. Làm thế nào để cải thiện thực hành báo cáo sự cố y khoa tại bệnh viện?
   Cần tăng cường đào tạo, cải tiến quy trình báo cáo, thành lập tổ giám sát, xây dựng văn hóa an toàn người bệnh và áp dụng chính sách khen thưởng, kỷ luật nghiêm minh.

Kết luận

• Tỷ lệ NVYT có kiến thức đạt về báo cáo SCYK tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình chỉ đạt khoảng 15,8%, trong khi thái độ tích cực đạt 88,6%.
• Thực hành báo cáo SCYK đạt 79,8%, nhưng còn nhiều rào cản từ cá nhân, môi trường và quản lý.
• Các yếu tố ảnh hưởng chính gồm kiến thức hạn chế, tâm lý lo sợ, văn hóa báo cáo chưa phát triển và quản lý chưa hiệu quả.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm đào tạo định kỳ, giám sát chặt chẽ, cải tiến quy trình và chính sách khen thưởng, kỷ luật.
• Nghiên cứu mở hướng cho các bước tiếp theo trong việc xây dựng hệ thống báo cáo SCYK hiệu quả, góp phần nâng cao an toàn người bệnh và chất lượng dịch vụ y tế.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao an toàn người bệnh và chất lượng chăm sóc tại bệnh viện của bạn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Sự cố y khoa (SCYK) là các tình huống không mong muốn xảy ra trong quá trình chẩn đoán, chăm sóc và điều trị do các yếu tố khách quan, chủ quan mà không phải do diễn biến bệnh lý hoặc cơ địa người bệnh (NB), tác động tới sức khỏe, tính mạng của NB (1). SCYK là nguyên nhân của khủng hoảng niềm tin ở NB, NB không hài lòng, chi phí y tế cao, hành hung NVYT. Do đó, báo cáo SCYK là một công cụ quan trọng trong việc nâng cao an toàn người bệnh, hạn chế tối đa, đồng thời ngăn chặn những sự cố không mong muốn, đảm bảo an toàn cho công tác khám chữa bệnh. Tuy nhiên, kiến thức, thái độ và thực hành báo cáo SCYK của NVYT còn hạn chế và còn nhiều rào cản.

Một nghiên cứu tại Bệnh viện quận Thủ Đức (2017) cho thấy tỷ lệ NVYT có kiến thức đúng về báo cáo SCYK là 10,4%, tỷ lệ NVYT có thực hành đúng là 25,7% (2), Bệnh viện Da liễu Trung ương (2019) tỷ lệ thực hành báo cáo SCYK trong 6 tháng chỉ là 17,3% (3). Nghiên cứu của Lauris C.Kaldjian và các cộng sự (2008) tại khu vực tây giữa Đại Tây Dương và đông bắc Hoa Kỳ cho thấy chỉ có 17,8% NVYT báo cáo SCYK gây mức độ tổn thương nhẹ hoặc trung bình, 3,8% NVYT báo cáo SCYK gây mức độ tổn thương nghiêm trọng (4). Một nghiên cứu tại Úc (2013) chỉ ra kiến thức về báo cáo SCYK khác nhau giữa các nhóm NVYT và điều dưỡng thực hành báo cáo SCYK được cho là tốt hơn các nhóm NVYT khác. Rào cản được nhắc đến nhiều nhất đối với việc thực hành báo cáo SCYK của NVYT là kiến thức về báo cáo SCYK, quy trình báo cáo SCYK chưa đạt và tâm lý lo sợ khi thực hiện báo cáo (5).

Ở Việt Nam, Bộ Y tế đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn quy trình báo cáo SCYK, chương trình và tài liệu an toàn NB. Nhìn chung, quy trình báo cáo SCYK và đảm bảo an toàn cho NB vẫn còn mới và trong quá trình hoàn thiện. Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình là bệnh viện hạng I trực thuộc Sở Y tế. Năm 2019, Bệnh viện đã xây dựng và ban hành quy trình quản lý và báo cáo SCYK (ban hành kèm theo Quyết định số 398/QĐ-BVĐK ngày 01/3/2019 của Giám đốc BVĐK tỉnh).

Bệnh viện đã tập huấn cho toàn bộ NVYT quy trình báo cáo SCYK được 01 lần. Theo báo cáo ghi nhận của phòng Quản lý chất lượng bệnh viện, năm 2 2019 bệnh viện có 35 trường hợp SCYK được báo cáo, năm 2020 bệnh viện chỉ có 17 SCYK được báo cáo. Để nâng cao chất lượng bệnh viện, đảm bảo an toàn NB, thì các SCYK cần được công khai, báo cáo và phân tích một cách đầy đủ, khoa học, giúp ngăn chặn những sự cố không mong muốn xảy ra. Trước thực tế đó, câu hỏi được đặt ra: hiện nay kiến thức, thái độ và thực hành báo cáo SCYK của NVYT tại bệnh viện như thế nào? Những yếu tố nào ảnh hưởng đến thực hành báo cáo của NVYT? Làm thế nào để khắc phục những yếu tố cản trở việc thực hành báo cáo SCYK ở NVYT? Để trả lời cho những câu hỏi trên và có thêm bằng chứng tin cậy đề xuất các giải pháp nâng cao thực hành báo cáo SCYK của NVYT tại bệnh viện, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Kiến thức, thái độ, thực hành báo cáo sự cố y khoa của nhân viên y tế tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình năm 2020 và một số yếu tố ảnh hƣởng”.

3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mô tả kiến thức, thái độ, thực hành báo cáo sự cố y khoa của nhân viên y tế tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình năm 2020. Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến thực hành báo cáo sự cố y khoa của nhân viên y tế tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình năm 2020. 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

Đại cương về sự cố y khoa 1. Định nghĩa Theo Tổ chức y tế thế giới (WHO), sự cố y khoa là tác hại liên quan đến quản lý y tế (khác với biến chứng do bệnh) bao gồm các lĩnh vực chẩn đoán, điều trị, chăm sóc, sử dụng trang thiết bị y tế để cung cấp dịch vụ y tế (6). Tại Việt Nam, Bộ y tế sử dụng định nghĩa sự cố y khoa (Adverse Event) là các tình huống không mong muốn xảy ra trong quá trình chẩn đoán, chăm sóc và điều trị do các yếu tố khách quan, chủ quan mà không phải do diễn biến bệnh lý hoặc cơ địa người bệnh, tác động sức khỏe, tính mạng của người bệnh (1). Tình huống có nguy cơ gây ra sự cố (near – miss) là tình huống đã xảy ra nhưng chưa gây hậu quả hoặc gần như xảy ra nhưng được phát hiện và ngăn chặn kịp thời, chưa gây tổn thương đến sức khỏe người bệnh (1).

Nguyên nhân gốc là nguyên nhân ban đầu có mối quan hệ nhân quả trực tiếp dẫn đến việc xảy ra sự cố y khoa, nguyên nhân gốc có thể khắc phục được để phòng ngừa sự cố y khoa (1). Phân loại sự cố y khoa Tùy theo mục đích mà có các cách phân loại SCYK khác nhau:  Phân loại SCYK theo mức độ tổn thương (1): - SCYK chưa xảy ra (NC0): Tình huống có nguy cơ gây ra sự cố (near miss) - Tổn thương nhẹ (NC1): Sự số đã xảy ra, chưa tác động trực tiếp đến người bệnh; sự cố đã xảy ra tác động trực tiếp đến người bệnh, chưa gây nguy hại; sự cố đã xảy ra tác động trực tiếp đến người bệnh, cần phải theo dõi hoặc đã can thiệp điều trị kịp thời nên không gây nguy hại. - Tổn thương trung bình (NC2): Sự cố đẫ xảy ra gây nguy hại tạm thời và cần phải can thiệp điều trị; sự cố đã xảy ra, gây nguy hại tạm thời, cần phải can thiệp điều trị và kéo dài thời gian nằm viện. - Tổn thương nặng (NC3): Sự cố đã xảy ra gây nguy hại kéo dài, để lại di chứng; sự cố đã xảy ra gây nguy hại cần phải hồi sức tích cực; sự cố đã xảy ra có ảnh hưởng hoặc trực tiếp gây tử vong.

5  Phân loại SCYK theo mức độ nguy hại (7): - Ảnh hưởng đến người bệnh: Khuyến khích báo cáo khi phát hiện các SCYK chưa xảy ra, đã xảy ra, không gây hại; bắt buộc phải báo cáo khi phát hiện các SCYK đã xảy ra, có gây hại, đã xảy ra, tổn thương nặng hay tử vong - Ảnh hưởng trên tổ chức: gồm các sự cố tổn hại tài sản; tăng nguồn lực phục vụ cho người bệnh; quan tâm của truyền thông; khiếu nại của người bệnh; tổn hại dan tiếng; pháp luật vào cuộc. (Chi tiết xin xem tại Phụ lục 6)  Phân loại SCYK theo đặc điểm chuyên môn (7): - Nhầm tên người bệnh. - Thông tin bàn giao không đầy đủ. - Nhầm lẫn liên quan tới các thuốc có nguy cơ cao.

- Nhiễm trùng bệnh viện. - Người bệnh ngã. Hiện nay, các cơ sở y tế vẫn đang sử dụng hai tài liệu chính của Bộ Y tế ban hành về phòng ngừa và báo cáo SCYK trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Tài liệu đào tạo liên tục an toàn người bệnh được Bộ Y tế ban hành năm 2014 với nội dung nhằm cung cấp các kiến thức hiểu biết về tần suất các sai sót chuyên môn, SCYK, các nguyên nhân và các giải pháp để hạn chế các sai sót chuyên môn và SCYK tới mức thấp nhất có thể (6).

Đến năm 2018, Bộ Y tế ban hành Thông tư số 43/2018/TT-BYT hướng dẫn phòng ngừa SCYK trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, nội dung chính nhằm hướng dẫn việc báo cáo SCYK, phân tích, phản hồi và xử lý SCYK; khuyến cáo, cảnh báo và khắc phục để phòng ngừa SCYK và trách nhiệm thực hiện của từng bộ phận (7). Ngoài ra, trong Bộ tiêu chí chất lượng bệnh viện Việt Nam (phiên bản 2.0), trong đó tại chương D2 có 05 tiêu chí đánh giá phòng ngừa các sự cố và khắc phục SCYK/83 tiêu chí để đánh giá, chấm điểm chất lượng bệnh viện hàng năm của Bộ Y tế ban hành kèm theo Quyết định số 6858/QĐ- BYT ngày 18/11/2016 (8). Tác động của sự cố y khoa Theo báo cáo của WHO (2019), trên thế giới, hàng năm có ít nhất 7 triệu người trải qua biến chứng phẫu thuật và 1 triệu người trong số đó dẫn đến tử vong. Mặc dù tỷ lệ tử vong liên quan đến phẫu thuật và gây mê đã giảm dần trong 50 năm gần đây, đặc biệt đó là kết quả của nỗ lực không ngừng nghỉ để cải thiện an toàn người bệnh nhưng nó vẫn nhiều hơn gấp 2 đến 3 lần ở các nước thu nhập thấp và trung bình so với các nước thu nhập cao.

Ở những nước đang phát triển cứ 10 người bệnh thì có 1 người bệnh bị tổn hại khi nhận dịch vụ chăm sóc tại bệnh viện. Trong một nghiên cứu về tần số và khả năng phòng ngừa SCYK từ nghiên cứu cắt ngang thực hiện tại 26 nước có thu nhập thấp và trung bình, tỷ lệ SCYK khoảng 8% trong đó có khoảng 83% sự cố là có thể phòng ngừa được và 30% dẫn đến tử vong (9). Các chuyên gia về y tế của Mỹ đã nhận định ―Chăm sóc y tế tại Mỹ không an toàn như người dân mong đợi và như hệ thống y tế có thể‖, số lượng người bệnh tử vong do sự cố y khoa tại các bệnh viện ở Mỹ còn cao hơn số người tử vong do tai nạn giao thông (43.458), do ung thư vú (42.297) và do HIV/AIDS (16.516) là ba vấn đề người dân Mỹ đang quan tâm nhiều (10, 11, 12). Mỗi năm tại đây có ít nhất 44.000 cái chết và 1 triệu thương tích quan tới sự cố sai sót y khoa (12).

Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ tổng thanh tra kiểm tra hồ sơ sức khỏe của bệnh viện người bệnh nội trú năm 2008, báo cáo 180.000 ca tử vong do sai sót y khoa trong một năm (11). Theo nghiên cứu của David C.Classen và các cộng sự công bố vào tháng 4/2011, 91 SCYK xảy ra trên 1.000 người bệnh và tỷ lệ SCYK tăng mỗi năm là 1,13%; Nếu tỷ lệ này được áp dụng cho tất cả các trường hợp nhập viện ở Hoa Kỳ vào năm 2013 làm cho hơn 400.000 người chết mỗi năm, hơn bốn lần ước tính của Tổ chức di cư quốc tế (International Organization for Migration – IOM) (13) (14).