BOÄ GIAÙO DUÏC & ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC MÔÛ – BAÙN COÂNG TPHCM KHOA COÂNG NGHEÄ SINH HOÏC ÑEÀ TAØI : TAÏO CHUÛNG NAÁM MOÁC ASPERGILLUS NIGER ÑOÄT BIEÁN COÙ KHAÛ NAÊNG SINH ENZYM AMYLASE CAO LUAÄN VAÊN TOÁT NGHIEÄP CÖÛ NHAÂN KHOA HOÏC CHUYEÂN NGAØNH : VI SINH Giaûng Vieân Höôùng Daãn : PGS. NGUYEÃN VAÊN THANH DS. LEÂ THÒ THANH THAÛO Sinh Vieân Thöïc Hieän : LEÂ TRUNG PHÖÔNG Khoùa Hoïc : 2000 - 2004 Lôøi caûm ôn Em xin caûm ôn thaày PGS. Nguyeãn Vaên Thanh vaø DS.
Leâ Thò Thanh Thaûo ñaõ taän tình höôùng daãn em trong suoát thôøi gian laøm ñeà taøi ñeå em coù theå hoaøn thaønh toát luaän vaên naøy. Em xin caûm ôn caùc thaày coâ trong phoøng thí nghieäm boä moân Vi – Kí sinh, Khoa Döôïc Tröôøng Ñaïi Hoïc Y Döôïc ñaõ taïo moïi ñieàu kieän thuaän lôïi ñeå em coù theå ñöôïc thöïc taäp vaø hoaøn thaønh luaän vaên naøy. Vaø em xin caûm ôn thaày coâ khoa Coâng ngheä Sinh hoïc, tröôøng ÑH Môû- Baùn Coâng Tp. HCM ñaõ taïo moïi ñieàu kieän cho em ñöôïc hoïc taäp taïi tröôøng trong suoát thôøi gian qua.
MUÏC LUÏC Lôøi caûm ôn Muïc luïc YÙ kieán giaùo vieân Lôøi môû ñaàu Phaàn I : Toång quan taøi lieäu 1. Khaùi nieäm chung .1 Ñònh nghóa enzym .2 Nguoàn nguyeân lieäu ñeå thu enzym .3 Tính chaát hoùa lyù .1 Trung taâm hoaït ñoäng enzym .2 Cöôøng löïc xuùc taùc .2 Tính ñaëc hieäu xuùc taùc cuûa enzym .4 Cô cheá taùc duïng cuûa enzym .5 Caùc yeáu toá aûnh höôûng ñeán vaän toác phaûn öùng enzym .1 Noàng ñoä cô chaát vaø enzym .3 Chaát hoaït hoùa .5 pH moâi tröôøng .4 Xaùc ñònh ñoä hoaït ñoäng enzym .2 Ñôn vò hoaït ñoä cuûa enzym .5 Phöông phaùp taùch vaø laøm saïch enzym. Toång quan veà amylase .1 Ñònh nghóa veà amylase 3.4 Dextrinase tôùi haïn .3 Caùc vi sinh vaät sinh amylase .4 Sinh toång hôïp amylase ôû vi sinh vaät .1 AÛnh höôûng cuûa thaønh phaàn moâi tröôøng tôùi sinh toång hôïp amylase .2 Nguoàn nitô dinh döôõng .3 Caùc acid amin .4 Nguoàn khoaùng dinh döôõng.2 Ñieàu kieän nuoâi vi sinh vaät tôùi sinh toång hôïp amylase.1 Haøm aåm cuûa moâi tröôøng .3 pH moâi tröôøng .4 Thôøi gian nuoâi caáy ñeå coù löôïng enzym amylase cöïc ñaïi .5 Chaát caûm öùng .5 ÖÙng duïng cuûa enzym amylase. Toång quan Aspergillus niger .1 Vò trí phaân loaïi Aspergillus niger .3 Ñaëc ñieåm sinh hoïc cuûa A.4 Taùc haïi cuûa naám moác A.5 ÖÙng duïng cuûa A.
21 Phaàn 2 : Vaät lieäu – phöông phaùp nghieân cöùu .1 Moâi tröôøng thí nghieäm .1 Moâi tröôøng giöõ goác naám moác thaïch nghieâng Sabouraud .2 Moâi tröôøng phaân laäp .3 Moâi tröôøng nuoâi caáy naám moác sinh amylase .1 Moâi tröôøng baùn raén .2 Moâi tröôøng loûng .4 Moâi tröôøng AFPA .2 Vaät lieäu thöû hoaït tính sinh hoïc .3 Vaät lieäu ñoät bieán .4 Vaät lieäu taùch chieát enzym amylase. Duïng cuï thí nghieäm. Boá trí thí nghieäm.1 Phaân laäp doøng thuaàn .3 Thöû hoaït ñoä tröôùc vaø sau ñoät bieán .4 Nuoâi caáy doøng ñoät bieán coù hoaït ñoä amylase cao .5 Chieát taùch, thu vaø tinh saïch enzym amylase. Phöông phaùp .1 Phöông phaùp phaân laäp vaø phaùt hieän chuûng naám moác coù amylase ngoaïi baøo.2 Caùch tieán haønh .2 Phöông phaùp tieán haønh ñoät bieán baèng tia UV.3 Phöông phaùp ñoät bieán hoùa hoïc baèng taùc nhaân chaát dinh döôõng .2 Tieán haønh .4 Phöông phaùp xaùc ñònh hoaït ñoä thuûy phaân tinh boät .2 Tieán haønh .3 Caùch tính keát quaû .4 Laäp ñoà thò chuaån.5 Phöông phaùp nuoâi caáy doøng ñoät bieán .1 Nuoâi caáy beà maët treân moâi tröôøng baùn raén .2 Nuoâi caáy trong moâi tröôøng loûng .6 Phöông phaùp thöû khaû naêng sinh aflatoxin naám moác .1 Caùch tieán haønh .2 Ñoïc keát quaû .7 Phöông phaùp chieát taùch, thu vaø tinh saïch enzym amylase .1 Phöông phaùp haáp phuï treân Na-alginate .1 Nuoâi caáy beà maët .2 Nuoâi caáy loûng .2 Phöông phaùp thu nhaän cheá phaåm enzym thoâ töø canh tröôøng naám moác vôùi taùc nhaân tuûa laø coàn 96o .3 Phöông phaùp thu nhaän cheá phaåm enzym thoâ töø canh tröôøng naám moác vôùi taùc tuûa laø muoái amoni sunfat .8 Baûo quaûn enzym baèng phöông phaùp ñoâng khoâ.
34 Phaàn 3 : Keát quaû – bieän luaän 1. Phaân laäp chuûng naám Aspergillus niger ñeå nghieân cöùu. Keát quaû khaûo saùt hoaït tính sinh amylase tröôùc khi ñoät bieán cuûa chuûng A theo thôøi gian. Keát quaû ñoät bieán .1 Ñoät bieán naám moác theo noàng ñoä Tween 80 vaø thôøi gian chieáu tia UV .2 Thöû sô boä hoaït ñoä thuûy phaân tinh boät .1 ÔÛ noàng ñoä Tween 80 0,1 % .2 ÔÛ noàng ñoä Tween 80 0,01 % .3 ÔÛ noàng ñoä Tween 80 0,001 % .3 Nhaän xeùt chung.
Khaûo saùt hoaït tính sinh enzym amylase sau ñoät bieán theo thôøi gian baèng phöông phaùp Heinkel ôû noàng ñoä Tween 80 0,1 %. Khaûo saùt hình thaùi cuûa chuûng ñoät bieán so vôùi chuûng ban ñaàu. So saùnh cuûa ñoät bieán UV vaø ñoät bieán dinh döôõng. Tinh cheá vaø baûo quaûn enzym amylase .1 So saùnh tinh saïch baèng natri alginate vaø caùc phöông phaùp tinh saïch thoâng thöôøng khaùc (coàn, muoái sunfat) .2 Baûo quaûn enzym amylase baèng phöông phaùp ñoâng khoâ.
Thöû hoaït tính aflatoxin cuûa chuûng ñoät bieán coù khaû naêng sinh enzym amylase cao. 47 Phaàn 4 : Keát luaän – ñeà nghò. 49 Hình aûnh minh hoïa Taøi lieäu tham khaûo DANH MUÏC BAÛNG TRONG LUAÄN VAÊN Phaàn 2 Trang Baûng 4.1 : Ñoà thò tieâu chuaån ñeå ñònh löôïng tinh boät .1 : Hoaït löïc cuûa caùc chuûng naám moác baét ñöôïc .1 : Hoaït löïc sinh enzym amylase cuûa chuûng naám moác choïn ñeå nghieân cöùu .1 : Keát quaû soá baøo töû soáng soùt sau khi ñoät bieán theo thôøi gian chieáu tia UV vaø noàng ñoä Tween 80 .2 : Keát quaû thöû voøng thuûy giaûi tinh boät ôû noàng ñoä Tween 0,1% .3 : Keát quaû thöû voøng thuûy giaûi tinh boät ôû noàng ñoä Tween 0,01% .1 : Hoaït ñoä thuûy phaân tinh boät cuûa caùc chuûng naám theo thôøi gian ôû noàng ñoä Tween 80 0,1 % .1 : Hoaït ñoä cuûa amylase sau khi tinh saïch .2 : Hoaït tính saûn phaåm enzym tröôùc vaø sau khi ñoâng khoâ .1 : Khaû naêng sinh ñoäc toá aflatoxin cuûa chuûng ñoät bieán. 47 DANH MUÏC BIEÅU ÑOÀ Phaàn 2 : Trang Bieåu ñoà 4.1: Ñöôøng chuaån ñònh löôïng tinh boät.
30 Phaàn 3 : Bieåu ñoà 1.1 : Hoaït löïc cuûa caùc chuûng naám moác baét ñöôïc .1 : Hoaït löïc sinh amylase cuûa chuûng naám moác choïn ñeå nghieân cöùu .1 : Hoaït ñoä thuûy phaân tinh boät cuûa caùc chuûng naám theo thôøi gian ôû noàng ñoä Tween 80 0,1 % .1 : Hoaït ñoä cuûa amylase sau tinh saïch. 45 DANH MUÏC HÌNH MINH HOÏA Phaàn 2 : .1 : Giai maãu ñeå xaùc ñònh ñöôøng chuaån .1 : Maët treân vaø döôùi cuûa Aspergillus niger treân moâi tröôøng Sabouraud .2 : Aspergillus niger nhìn döôùi kính hieån vi (X40) .1 : Maët treân vaø maët döôùi khuaån laïc cuûa chuûng ñoät bieán .2 : Chuûng ñoät bieán nhìn döôùi kính hieån vi (X40) .1 : Thöû aflatoxin cuûa chuûng naám ñoät bieán treân moâi tröôøng AFPA. 47 YÙ kieán cuûa giaùo vieân --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------------- ĐẶT VAN ĐỀ Ñeå thuùc ñaåy caùc quaù trình phaân giaûi vaø toång hôïp hoaït chaát sinh hoïc, ngaøy nay ngöôøi ta coù xu höôùng söû duïng xuùc taùc sinh hoïc thay cho chaát xuùc taùc hoùa hoïc vaø vaät lyù, maø trong ñoù chuû yeáu laø söû duïng enzym vi sinh vaät. Enzym coù hieäu löïc xuùc taùc raát lôùn, ôû ñieàu kieän thích hôïp caùc phaûn öùng coù enzym xuùc taùc xaûy ra nhanh gaáp nhieàu laàn nhöõng phaûn öùng cuøng loaïi khoâng söû duïng enzym.
Ñaëc bieät enzym coù theå xuùc taùc ngay ôû nhieät ñoä thöôøng vôùi tính ñaëc hieäu cao hôn so vôùi chaát xuùc taùc hoùa hoïc. Do ñoù nhu caàu veà enzym raát lôùn. Vaø hieän nay coù raát nhieàu nghieân cöùu veà enzym ñaõ vaø ñang ñöôïc tieán haønh nhaèm ñaùp öùng roäng raõi nhu caàu naøy. Caùc enzym söû duïng phoå bieán nhaát laø thuoäc nhoùm thuûy phaân vaø trong ñoù amylase laø enzym thuûy phaân ñöôïc söû duïng nhieàu nhaát.
Ngöôøi ta söû duïng amylase ñeå saûn xuaát dòch glucose, tinh theå glucose, ñöôøng maltose. Ñaëc bieät trong ngaønh y döôïc noù coù raát nhieàu öùng duïng. Ví duï, saûn xuaát glucose ñeå pha dung dòch tieâm truyeàn, chuyeån hoùa tinh boät thaønh dextrin, tinh boät tan ñeå laøm taù döôïc. Tröôùc ñaây enzym amylase chuû yeáu ñöôïc chieát xuaát töø moâ ñoäng thöïc vaät, giaù thaønh cao vaø tinh cheá khoù khaên.
Ngaøy nay, ngöôøi ta chuû yeáu duøng vi sinh vaät ñeå saûn xuaát enzym amylase. Vì vi sinh vaät coù toác ñoä sinh tröôûng maïnh, nhanh, heä enzym phong phuù, nguyeân lieäu deã kieám vaø reû tieàn, nhieàu vi sinh vaät coù enzym ngoaïi baøo neân vieäc taùch vaø tinh cheá deã daøng. Loaïi enzym naøy ñöôïc toång hôïp vôùi soá löôïng lôùn trong naám moác Aspergillus niger. Töø thöïc teá ñoù chuùng toâi ñaõ tieán haønh nghieân cöùu ñeà taøi : “Taïo chuûng naám moác Aspergillus niger ñoät bieán coù khaû naêng sinh enzym amylase cao”.
Nhaèm goùp phaàn xaây döïng nhöõng cô sôû cho vieäc saûn xuaát enzym naøy. Ñeà taøi ñöôïc thöïc hieän vôùi caùc muïc tieâu sau : o Phaân laäp nhöõng chuûng naám moác Aspergillus niger coù khaû naêng sinh amylase. o Ñoät bieán chuûng naám moác baèng taùc nhaân laø tia UV. o Tinh saïch vaø thu amylase.
PHAÀN 1 : TOÅNG QUAN TAØI LIEÄU SVTT : Leâ Trung Phöông 1. KHAÙI QUAÙT [6] Naêm 1814, Kiecgov ñaõ chöùng minh raèng nöôùc chieát töø haït luùa maïch naûy maàm coù taùc duïng chuyeån hoùa tinh boät thaønh ñöôøng ôû nhieät ñoä töø 40 – 60oC. Tieáp theo, Robiquet vaø Boutron Chalard (1830) ñaõ moâ taû taùc duïng thuûy phaân Amiladin cuûa reã haïnh nhaân ñaéng. Leuche (1851) ñaõ phaùt hieän hoaït ñoäng phaân giaûi tinh boät cuûa nöôùc boït.
Naêm 1833, Payen vaø Pepso (Phaùp) laàn ñaàu tieân taùch ñöôïc cheá phaåm amylase ôû daïng keát tuûa baèng caùch theâm coàn vaøo dòch chieát töø haït luùa naûy maàm. Naêm 1906, Otto Rohm laø ngöôøi ñaàu tieân nghieân cöùu veà vieäc söû duïng saûn phaåm enzym vaøo coâng nghieäp, oâng ñaõ duøng moâ tuyeán tuî ñeå thu nhaän trypsin söû duïng trong coâng nghieäp thuoäc da. Summer laø nhaø sinh hoùa hoïc cuûa Myõ ñaõ thaønh coâng trong vieäc taùch chieát vaø keát tinh urease daïng tinh theå töø cao moät loaïi ñaäu coù teân laø Jack- bean. Northop laø nhaø Sinh hoaù hoïc ngöôøi Myõ ñaõ thaønh coâng trong vieäc taùch chieát vaø taïo ra tinh theå pepsin vaø trypsin.
KHAÙI NIEÄM CHUNG 2. Ñònh nghóa enzym [6] Enzym hay coøn goïi laø men laø chaát xuùc taùc sinh hoïc coù baûn chaát laø protein. Döôùi taùc duïng cuûa enzym caùc phaûn öùng hoùa sinh trong cô theå xaûy ra raát nhanh khoâng caàn caùc ñieàu kieän nhieät ñoä, aùp suaát cao vaø noàng ñoä acid hay kieàm ñaëc.