Chương 1. Tổng quan nghiên cứu Chương này trình bày ý nghĩa và tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, lược khảo tài liệu và kết cấu của đề tài. Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu Chương này trình bày cơ sở lý thuyết về những nhân tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của khách du lịch về chất lượng dịch vụ du lịch cộng đồng tại thành phố Cần Thơ, đề xuất mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu Chương này trình bày chi tiết về quy trình nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu định tính, phương pháp nghiên cứu định lượng đươc sử dụng để phân tích và đo lường các khái niệm nghiên cứu, xây dựng thang đo.
Kết quả nghiên cứu Chương này trình bày kết quả nghiên cứu. Trình bày thông tin về mẫu khảo sát, kiểm định mô hình và đo lường các khái niệm nghiên cứu, phân tích và đánh giá các kết quả thu được. Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách Chương này tóm tắt kết quả nghiên cứu, trình bày các đóng góp của đề tài, đề xuất hàm ý chính sách. Đồng thời nêu lên những hạn chế của đề tài và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.
11 Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 Lý thuyết về chất lượng dịch vụ du lịch cộng đồng 2.1 Khái niệm du lịch cộng đồng Khái niệm “du lịch cộng đồng” (DLCĐ) đã được đề cập rộng rãi tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, cụ thể: Ở Thái Lan khái niệm Community-Based Tourism - Du lịch dựa vào cộng đồng được định nghĩa: “DLCĐ là loại hình du lịch được quản lý và có bởi chính cộng đồng địa phương, hướng đến mục tiêu bền vững về mặt môi trường, văn hóa và xã hội. Thông qua DLCĐ du khách có cơ hội tìm hiểu và nâng cao nhận thức về lối sống của cộng đồng địa phương” (REST, 1997). Pachamama (Tổ chức hướng đến việc giới thiệu và bảo tồn văn hóa bản địa khu vực Châu Mỹ) đã đưa ra quan điểm của mình về Community-Based Tourism như sau: “DLCĐ là loại hình du lịch mà du khách từ bên ngoài đến với cộng đồng địa phương để tìm hiểu về phong tục, lối sống, niềm tin và được thưởng thức ẩm thực địa phương. Cộng đồng địa phương kiểm soát cả những tác động và những lợi ích thông qua quá trình tham gia vào hình thức du lịch này, từ đó tăng cường khả năng tự quản, tăng cường phương thức sinh kế và phát huy giá trị truyền thống của địa phương”.
Nhà nghiên cứu Nicole Hausle và Wolffgang Strasdas cho rằng: “DLCĐ là một hình thái du lịch trong đó chủ yếu là người dân địa phương đứng ra phát triển và quản lý. Lợi ích kinh tế có được từ du lịch sẽ đọng lại nền kinh tế địa phương” (Võ Quế, 2006). Tại Việt Nam, hàng loạt khái niệm về DLCD đã được đề cập. Du lịch cộng đồng- du lịch sinh thái, định nghĩa đặc trưng và quan điểm phát triển đã xây dựng nội dung cho khái niệm “DLCD là hoạt động tương hỗ giữa các đối 12 tác liên quan, nhằm mang lại lợi ích về kinh tế cho cộng đồng dân cư địa phương, bảo vệ được môi trường và mang đến cho du khách kinh nghiệm mới, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của địa phương có dự án” (Trần Thị Mai, 2005) Cùng có quan điểm nhấn mạnh vai trò của phương thức phát triển DLCĐ trong công tác bảo tồn môi trường tự nhiên và nhân văn, tác giả Võ Quế (2006) đã nhìn nhận: “Du lịch dựa vào cộng đồng là phương thức phát triển du lị ch trong đó cộng đồng dân cư tổ chức cung cấp các dịch vụ để phát triển du lịch, đồng thời tham gia bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và môi trường, đồng thời cộng đồng được hưởng quyền lợi về vật chất và tinh thần từ phát triển du lịch và bảo tồn tự nhiên.” Bên cạnh nội dung xem xét phát triển DLCĐ là phương thức góp phần đẩy mạnh tính hiệu quả trong công tác bảo tồn, tác giả Bùi Thị Hải Yến (2012) còn đề cập đến việc tham gia của cộng đồng địa phương, với cách nhìn về DLCĐ: “DLCĐ có thể hiểu là phương thức phát triển bền vững mà ở đó cộng đồng địa phương có sự tham gia trực tiếp và chủ yếu trong các giai đoạn phát triển và mọi hoạt động du lịch.
Cộng đồng nhận được sự hợp tác, hỗ trợ của các tổ chức, cá nhân trong nước và quốc tế; của chính quyền địa phương cũng như chính phủ và nhận được phần lớn lợi nhuận thu được từ hoạt động du lịch nhằm phát triển cộng đồng, bảo tồn khai thác tài nguyên môi trường du lịch bền vững, đáp ứng các nhu cầu du lịch phong phú, có chất lượng cao và hợp lý của du khách”. Do vậy, tổng hợp từ nhiều lý luận của các tổ chức, nhà nghiên cứu thì DLCĐ là một loại hình du lịch do chính cộng đồng người dân phối hợp tổ chức, quản lý và làm chủ để đem lại lợi ích kinh tế và bảo vệ được môi trường chung thông qua việc giới thiệu với du khách các nét đặc trưng của địa phương.2 Vai trò của du lịch cộng đồng Vài trò của du lịch cộng đồng bao gồm: - Vai trò của DLCĐ đối với phát triển kinh tế: phát triển DLCĐ là giải quyết được công ăn việc làm, nâng cao đời sống mọi thành viên, đồng thời góp phần vào nguồn thu chung cho quỹ cộng đồng cũng như ngân sách, góp phần vào xóa đói giảm nghèo tại các vùng khó khăn. 13 - Vai trò của DLCĐ đối với sự phát triển xã hội: huy động nguồn lực xã hội đặc biệt là CĐĐP, người dân bản địa đối với việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, góp phần phát triển xã hội bền vững. Khơi dậy được niềm tự hào của người dân trong giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, đặc biệt là thế hệ trẻ thấy được vai trò, trách nhiệm của mình đối với việc gìn giữ giá trị lịch sử, văn hóa.
Nâng cao trình độ kiến thức văn hóa cộng đồng dân cư làng bản, đồng thời tạo ra nhận thức vai trò của các thành viên trong các hoạt động du lịch. - Vai trò của DLCĐ đối với bảo vệ môi trường: Phát triển du lịch dựa vào cộng đồng góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cộng đồng đối với bảo vệ, bảo tồn các giá trị tài nguyên thiên nhiên và văn hóa bản địa, nâng cao được ý thức trách nhiệm đối với môi trường du lịch và các hiện tượng gây ô nhiễm, ảnh hưởng xấu đến môi trường. - Vai trò của DLCĐ đối với việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy các giá trị của tài nguyên du lịch: + Đối với TNDL nhân văn: người dân địa phương khi tham gia vào hoạt động du lịch sẽ giúp họ tăng thêm lòng tự hào về các giá trị văn hóa truyền thống. Việc bảo tồn, khôi phục các giá trị văn hóa truyền thống gắn với việc khai thác phục vụ cho du khách để thu được hiệu quả kinh tế giúp cho họ tích cực tham gia đóng góp công sức, tiền của và có thêm nguồn vốn để bảo tồn, tôn tạo các giá trị văn hóa truyền thống.
Nhờ việc phát triển DLCĐ, CĐĐP nhận được sự hỗ trợ về vốn, kinh nghiệm, cơ sở vật chất kỹ thuật từ các cá nhân, các cơ quan và tổ chức cho việc bảo tồn, tôn tạo các giá trị văn hóa truyền thống một cách đúng đắn khoa học. Việc khôi phục, khai thác các giá trị văn hóa phi vật thể phục vụ cho du khách cũng chính là quá trình nuôi dưỡng làm sống lại các giá trị văn hóa này. + Đối với TNDL tự nhiên: khi cộng đồng địa phương tham gia vào hoạt động du lịch với tư cách là người chủ sở hữu các loại tài nguyên này hợp pháp, họ sẽ biết vận dụng nhiều kiến thức văn hóa bản địa, truyền thống văn hóa địa phương như các luật tục, hương ước vào việc bảo vệ tài nguyên tự nhiên, từ đó giúp cho các loại tài nguyên này được bảo vệ tốt hơn, đồng thời cũng làm phong phú thêm những kiến thức văn hóa bản địa để hấp dẫn du khách. 14 - Vai trò của DLCĐ trong việc đa dạng hóa, nâng cao chất lượng và hạ giá thành sản phẩm du lịch: khi người dân tham gia vào hoạt động du lịch, họ có cơ hội để tận dụng kết cấu hạ tầng, cơ sở vật chất sẵn có phục vụ du khách như: nhà cửa, các thiết bị đồ dùng gia đình, hệ thống giao thông, thông tin liên lạc, cũng như nguồn lao động dư thừa trong thời kỳ nông nhàn, đặc điểm này sẽ làm cho sản phẩm du lịch đa dạng hơn và giá thành sản phẩm du lịch sẽ rẻ hơn, tạo ra sức hấp dẫn đối với du khách.
CĐĐP có thêm sự hỗ trợ về tài chính, kinh nghiệm, thị trường của các bên tham gia để phát triển nhiều ngành nghề truyền thống, cũng như những ngành sản xuất kinh doanh cung ứng cho các cơ sở kinh doanh du lịch và bán cho du khách cũng sẽ tạo cho sản phẩm du lịch phong phú, đặc sắc và giá thành rẻ hơn. Đây là một yếu tố quan trọng để hấp dẫn du khách, đồng thời tạo cơ hội cho cộng đồng có thể hưởng thụ các sản phẩm du lịch nhiều hơn. - Vai trò của DLCĐ đối với việc phát triển cộng đồng, xóa đói giảm nghèo, nâng cao chất lượng cuộc sống của dân cư: + DLCĐ mang lại nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp nhỏ, bởi kinh phí khởi nghiệp không đòi hỏi quá cao, mà có thể nhận được sự hỗ trợ về kinh nghiệm, tài chính ban đầu của các cá nhân và tổ chức. + DLCĐ mang lại nhiều cơ hội phi vật chất cho người nghèo như nâng cao lòng tự hào về văn hóa, nhận thức rộng hơn về môi trường và giá trị phát triển kinh tế, kỹ năng tổ chức cuộc sống, giảm nhẹ tính dễ tổn thương nhờ đa dạng hóa nguồn thu nhập.
+ Cơ sở hạ tầng du lịch có thể mang lại lợi ích cho các cộng đồng, đặc biệt đối với các cộng đồng nghèo, việc cải thiện điều kiện giao thông, thông tin liên lạc, cung cấp nước, điều kiện vệ sinh, an ninh công cộng, các dịch vụ y tế không chỉ mang lại lợi ích cho du lịch mà cho cả sự phát triển cộng đồng.3 Đặc điểm và nguyên tắc phát triển du lịch cộng đồng 2.