phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lí luận về điều kiện phát triển du lịch miệt vƣờn Chƣơng 2. Thực trạng các điều kiện phát triển du lịch miệt vƣờn thành phố Cần Thơ Chƣơng 3. Các giải pháp nhằm khai thác có hiệu quả các điều kiện phát triển du lịch miệt vƣờn tại thành phố Cần Thơ.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN DU LỊCH MIỆT VƢỜN 1. Những vấn đề chung về du lịch miệt vƣờn 1. Khái niệm du lịch Ngành du lịch trên thế giới đang phát triển với một tốc độ mạnh mẽ, du lịch đƣợc xác định là một ngành kinh tế tổng hợp, với nƣớc ta, ngành du lịch đƣợc coi“ngành công nghiệp không khói”quan trọng mang nội dung văn hóa sâu sắc, có tính liên ngành, liên vùng, xã hội hóa cao. Thuật ngữ “Du lịch” theo tiếng Pháp là “tour”có nghĩa là đi vòng quanh, đi dạo.
Du lịch gắn liền với việc nghỉ ngơi, giải trí nhằm phục hồi, nâng cao sức khỏe và khả năng lao động của con ngƣời, nhƣng trƣớc hết liên quan mật thiết với sự di chuyển của họ. Khái niệm “Du lịch” có nghĩa đầu tiên là khởi hành và lƣu trú tạm thời của con ngƣời ngoài nơi lƣu trú thƣờng xuyên của họ. Du lịch là một hiện tƣợng kinh tế - xã hội phức tạp và trong qua trình phát triển, nội dung của nó ngày càng mở rộng và phong phú. Theo tổ chức du lịch thế giới (VNWTO, 2002), du lịch là “hoạt động của con ngƣời đi đến và ở những nơi nằm ngoài môi trƣờng sống thƣờng ngày của mình để nghỉ ngơi, công tác và các lí do khác”.
Cho đến nay, ngƣời ta vẫn chƣa đƣa ra đƣợc khái niệm thống nhất vì có rất nhiều khái niệm khác nhau về du lịch. Pirôgionic (1985):“Du lịch là một dạng hoạt động của dân cƣ trong thời gian nhàn rỗi liên quan với sự di chuyển và lƣu lại tạm thời nên ngoài nơi cƣ trú thƣờng xuyên nhằm nghỉ ngơi, chữa bệnh, phát triển thể chất và tinh thần, nâng cao trình độ nhận thức – văn hóa hoặc thể thao kèm theo việc tiêu thụ những giá trị về tự nhiên, kinh tế và văn hóa”. Hai học giả Hunziker và Krapf, những ngƣời đặt nền móng cho lý thuyết về cung – cầu du lịch“Du lịch là tập hợp của các mối quan hệ và các hiện tƣợng phát sinh trong các cuộc hành trình và lƣu trú của những ngƣời ngoài địa phƣơng, nếu 14 việc lƣu trú đó không thành cƣ trú thƣờng xuyên và không liên quan đến hoạt động kiếm lời”. Theo Luật du lịch Việt Nam (2005) tại điều 1, chƣơng I:“Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con ngƣời ngoài nơi cƣ trú thƣờng xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dƣỡng trong một khoảng thời gian nhất định”.
Tóm lại, du lịch là một khái niệm mở và có nhiều cách tiếp cận. Vì vậy, tùy theo mục đích nghiên cứu mà có thể sử dụng khái niệm cho này phù hợp. Khái niệm miệt vƣờn Miệt vƣờn là danh từ xuất hiện rất lâu đời trong văn hóa ngƣời dân Nam Bộ. Ngày nay, danh từ này đƣợc sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau trong đó có lĩnh vực du lịch.
Theo nhà văn Sơn Nam thì miệt vƣờn là “Cách gọi tổng quát của vùng đất cao ráo, có vƣờn cam, vƣờn quýt ở ven sông Tiền, sông Hậu thuộc tỉnh Sa Đéc, Vĩnh Long, Mỹ Tho, Cần Thơ. Miệt vƣờn tiêu biểu cho hình thức sinh hoạt vật chất và tinh thần cao nhất ở đồng bằng sông Cửu Long. 242] Tác giả Phạm Trung Lƣơng cũng đƣa ra khái niệm miệt vƣờn nhƣ sau:“Miệt vƣờn là một dạng đặc biệt của hệ sinh thái nông nghiệp, miệt vƣờn là các khu chuyên canh trồng cây ăn quả, trồng hoa, cây cảnh…rất hấp dẫn với khách du lịch. Tính cách sinh hoạt của cộng đồng ngƣời dân nơi đây pha trộn giữa tính cách ngƣời nông dân và ngƣời tiểu thƣơng.
Đặc điểm này đã hình thành nên những giá trị bản địa riêng đƣợc gọi là “Văn minh miệt vƣờn” và cùng với cảnh quan vƣờn tạo thành một dạng tài nguyên du lịch sinh thái đặc sắc. Đặc điểm miệt vƣờn Miệt vƣờn là những hệ sinh thái nhân tạo thuộc kiểu vƣờn nhà. Vƣờn nhà là một hệ thống sử dụng đất, gồm một căn nhà bao quanh bởi mảnh đất, đƣợc trồng nhiều loại hoa màu, cây hàng năm và cây lâu năm để đáp ứng những nhu cầu khác 15 nhau của nhà vƣờn, công lao động chủ yếu do những thành viên trong gia đình thực hiện, diện tích nhà vƣờn khoảng vài trăm m2 đến 1 hoặc 2 mẫu. Do đặc điểm đất thấp, mức nƣớc ngầm cao, sông rạch nhiều, mùa mƣa bị ngập úng nên khác với các vƣờn ở vùng sinh thái trung du miền núi, hầu hết diện tích vƣờn đều đƣợc đào mƣơng lên liếp để phục vụ tƣới tiêu, chống úng vào mùa mƣa lũ, tận dụng nuôi thủy sản để tăng thêm thu nhập.
Ngoài ra, một số mô hình vƣờn nhà đƣợc thiết kế kết hợp với hoạt đông du lịch sinh thái vƣờn. Vai trò miệt vƣờn trong đời sống Theo nhƣ kết quả nghiên cứu của Nguyễn Thị Ngọc Ẩn, miệt vƣờn có vai trò quan trọng trọng đời sống của của ngƣời dân nhƣ: - Miệt vƣờn tạo ra sản phẩm hàng hóa: vƣờn có giá trị kinh tế, cây trồng trong vƣờn không những cho lƣơng thực, thực phẩm mà còn dùng làm nhiên liệu, vật liệu xây dựng nhà cửa, phục vụ nhu cầu hằng ngày. Ngoài ra, các sản phẩm thặng dƣ còn có thể bán để lấy thêm tiền. Các loại rau cải, khoai, đậu.
chẳng những để làm thực phẩm giúp ích cho sự tiêu thụ, sinh tồn của ngƣời trồng mà còn đảm bảo chức năng thƣơng mại khi cần nhu cầu tiền mặt hoặc chăn nuôi thêm kiếm lãi tăng thêm thu nhập cho nông dân. Các loại hoa kiểng đem bán thêm vào dịp lễ, tết cũng thu thêm thu nhập đáng kể. - Tạo sản phẩm tự cung, tự cấp: cung cấp rau, hoa quả, thực phẩm đóng góp có ý nghĩa vào khẩu phần hàng ngày của gia đình, cung cấp các chất đạm, cacbohydrat, lipit, các chất có hàm lƣợng nhỏ nhƣng rất cần thiết nhƣ: Vitamin A, B, C, E các khoáng. Ngoài ra, nhiều món đƣợc chế biến từ sản phẩm vƣờn rất đƣợc ƣa thích nhƣ: Cháo cá lóc rau đắng, bắp chuối nấu canh chua hoặc chấm mắm kho.
Nhìn chung, nhƣng món ăn đậm đà nhƣng không kém phần hấp dẫn. Du khách đến có thể đƣợc chủ nhà chiêu đãi một bữa cơm với những món ăn tự có trong vƣờn nhà, rất thú vị cho những chuyến du lịch miệt vƣờn. - Miệt vƣờn bảo vệ đất và cung cấp nguồn dinh dƣỡng cho đất: do có cấu trúc nhiều tầng tán nên vƣờn có tác dụng bảo vệ đất, chống xói mòn, và tăng độ phì nhiêu cho đất, tạo nên một hệ sinh thái nông nghiệp bền vững. 16 - Tạo cảnh mỹ quan, trong vƣờn các loại hoa kiểng nhƣ: Mai vàng, mai tứ quý, sứ, cúc, dừa cạn.dùng vào việc trang trí, làm đẹp cho khu vƣờn.
- Cung cấp những giá trị y học: một số cây chẳng những có nhiệm vụ cho hoa trái, cung cấp thực phẩm mà con có một chức năng thứ hai là tạo nguồn dƣợc liệu quý rất phong phú và đa dạng, trị đƣợc một số bệnh thông thƣờng nhƣ: + Cam: Vỏ cam xanh (thanh bì) dùng trị đau bụng, đầy hơi. + Nhãn: Hạt nhãn sấy khô, tán bột dùng trị ghẻ lở, cầm máu do đứt tay chân bằng cách rắc thuốc lên chỗ đứt băng lại. - Vƣờn có chức năng bảo trì nguồn gen: Các loại vƣờn cây ăn trái, vƣờn rau cải, vƣờn hoa kiểng.là nguồn di truyền gen phong phú vì có rất nhiều chủng loại, ngoài ra còn có rất nhiều loài: + Nhãn: Nhãn long, nhãn tiêu da bò, nhãn xuồng,. + Xoài: Xoài tƣợng, xoài cát, xoài cát Hòa Lộc.
- Vƣờn góp phần cải tạo vi khí hậu: Ở những nơi có nhiều vƣờn, về mặt sinh thái cũng ảnh hƣởng đến đặc điểm vi khí hậu, vƣờn cây là bộ lọc không khí, làm giảm bụi và các chất độc hại trong không khí. Cây cối hút CO2 làm cho bầu không khí trong lành. Vƣờn cây làm giảm nhiệt độ không khí trong những ngày nóng nực, tăng thêm độ ẩm không khí vào mùa khô hanh. Do đó, khi bƣớc vào vƣờn cây ăn trái, chúng ta luôn có cảm giác dễ chịu, thoáng mát, hít thở đƣợc luồng không khí trong lành.
- Vƣờn tạo không khí trong lành – không gian du lịch sinh thái: vƣờn nhà tạo cảnh quan môi trƣờng đặc trƣng cho vùng sông nƣớc miệt vƣờn đồng bằng sông Cửu Long, là yếu tố rất quan trọng thu hút du khách tham quan. Chính yếu tố này, phối hợp với những chức năng trên đã gắn cho vƣờn nhà đã góp phần đáng kể vào thu nhập cho các hộ nhà vƣờn là kết hợp dịch vụ du lịch. Du lịch miệt vườn 1. Khái niệm du lịch miệt vƣờn Theo tác giả Bùi Thị Lan Hƣơng thì “Du lịch miệt vƣờn là loại hình du lịch cung cấp sản phẩm du lịch cho khách dựa trên nền tảng các vƣờn trái cây tập trung, có quy mô tƣơng đối lớn với cảnh quan sông nƣớc.”[13] 17 Cho tới nay, chƣa có khái niệm thống nhất về du lịch sinh thái miệt vƣờn.
Tuy nhiên có thể nói rằng:“Du lịch miệt vƣờn là hình thức du lịch dựa vào những điều kiện tự nhiên sẵn có của cƣ dân địa phƣơng nhằm tạo ra các sản phẩm là các khu vƣờn cây trái, vƣờn hoa kiểng, các khu trang trại,. phục vụ cho sự phát triển du lịch và góp phần cải thiện kinh tế, tôn vinh bảo tồn giá trị truyền thống của cƣ dân địa phƣơng”. Hình thức du lịch này có nhiều ở miền Nam Việt Nam. Trong đó có Thành phố Cần Thơ đã và đang khai thác thành công loại hình du lịch sinh thái miệt vƣờn này.
Từ đó đã hình thành nên một nét đặc trƣng cho du lịch vùng Nam Bộ. Đặc điểm của du lịch miệt vƣờn Xét về mặt sinh thái, miệt vƣờn là một hệ sinh thái do con ngƣời tạo ra và duy trì trên cơ sở các quy luật khách quan của các hệ sinh thái có sự kết hợp với các yếu tố tự nhiên hợp thành hệ sinh thái miệt vƣờn. Bao gồm các yếu tố khí tƣợng nhƣ: bức xạ mặt trời, nhiệt độ, độ ẩm không khí, gió,…tác động lẫn nhau và tác động vào đất, giống cây trồng, quần thể sinh vật tạo nên vi khí hậu cho vƣờn cây.
