Khai thác tài nguyên du lịch Hải Dương để phát triển du lịch bền vững

Du lịch bền vững là mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của Hải Dương. 70 trang · Đại học Dân lập Hải Phòng · 2009.

• Tác giả: Lê Thị Hà
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Bính
• Trường học: Đại học Dân lập Hải Phòng
• Chuyên ngành: Văn hóa - Du lịch
• Đề tài: Tài nguyên du lịch Hải Dương – vấn đề khai thác nhằm phát triển bền vững
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TÀI NGUYÊN DU LỊCH VÀ VẤN ĐỀ BẢO TỒN TÀI NGUYÊN DU LỊCH
• 1.1. Tài nguyên du lịch
• 1.1.1. Khái niệm về tài nguyên - du lịch
• 1.1.2. Đặc điểm của tài nguyên du lịch
• 1.1.3. Ý nghĩa của tài nguyên du lịch
• 1.1.3.1. Ý nghĩa kinh tế
• 1.1.3.2. Ý nghĩa nhân văn
• 1.1.4. Các loại tài nguyên du lịch
• 1.1.4.1. Tài nguyên du lịch tự nhiên
• 1.1.4.2. Tài nguyên du lịch nhân văn
• 1.2. Vấn đề bảo vệ tài nguyên du lịch
• 1.2.1. Khái niệm
• 1.2.2. Khái niệm về du lịch bền vững
• 1.2.3. Các nguyên tắc cơ bản của phát triển du lịch bền vững
• 1.2.3.1. Khai thác sử dụng các nguồn tài nguyên một cách hợp lý
• 1.2.3.2. Hạn chế việc sử dụng quá mức tài nguyên và giảm thiểu chất thải
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KHAI THÁC TÀI NGUYÊN DU LỊCH VÀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG Ở HẢI DƯƠNG
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ CHO VIỆC BẢO TỒN, TÔN TẠO, KHAI THÁC TÀI NGUYÊN NHẰM PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG CỦA TỈNH HẢI DƯƠNG
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Du lịch bền vững tại Hải Dương

Du lịch bền vững là mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của Hải Dương. Tỉnh này sở hữu nguồn tài nguyên du lịch phong phú, bao gồm cả tài nguyên tự nhiên và nhân văn. Tuy nhiên, việc khai thác hiệu quả các tài nguyên này vẫn còn nhiều hạn chế. Hải Dương nằm trong tam giác động lực tăng trưởng Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển du lịch. Tuy nhiên, các điểm du lịch như Côn Sơn, Kiếp Bạc, Đảo Cò vẫn chưa được khai thác một cách bền vững, chủ yếu tập trung vào mục tiêu kinh tế mà chưa chú trọng bảo tồn môi trường.

1.1. Tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn

Hải Dương có nhiều tài nguyên du lịch tự nhiên như hang động, khu sinh thái chim nước, và mỏ nước khoáng Thạch Khôi. Bên cạnh đó, các tài nguyên du lịch nhân văn như di tích lịch sử, lễ hội, làng nghề, và ẩm thực đặc sản cũng rất phong phú. Tuy nhiên, việc khai thác các tài nguyên này chưa được khoa học và hiệu quả, dẫn đến nguy cơ suy thoái môi trường và mất đi giá trị văn hóa.

1.2. Chiến lược phát triển bền vững

Để phát triển du lịch bền vững tại Hải Dương, cần có chiến lược cụ thể trong việc quản lý tài nguyên và bảo tồn môi trường. Các giải pháp bao gồm tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường, và phát triển các loại hình du lịch như du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng.

II. Khai thác hiệu quả tài nguyên du lịch

Việc khai thác hiệu quả tài nguyên du lịch đòi hỏi sự kết hợp giữa bảo tồn và phát triển. Hải Dương cần tận dụng lợi thế về vị trí địa lý và nguồn tài nguyên phong phú để thu hút du khách. Tuy nhiên, cần tránh tình trạng khai thác quá mức dẫn đến suy thoái tài nguyên. Các điểm du lịch cần được quy hoạch và quản lý chặt chẽ để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Quản lý tài nguyên du lịch

Quản lý tài nguyên là yếu tố then chốt trong việc khai thác hiệu quả. Cần có các biện pháp bảo vệ và tôn tạo các di tích lịch sử, cảnh quan tự nhiên, và các giá trị văn hóa. Đồng thời, cần xây dựng các quy định chặt chẽ về việc khai thác tài nguyên, đảm bảo không vượt quá ngưỡng chịu đựng của môi trường.

2.2. Phát triển du lịch địa phương

Du lịch địa phương cần được chú trọng phát triển để tạo cơ hội việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Các làng nghề truyền thống, lễ hội văn hóa, và ẩm thực đặc sản cần được quảng bá rộng rãi để thu hút du khách. Đồng thời, cần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để phục vụ cho ngành du lịch.

III. Bảo tồn môi trường và phát triển bền vững

Bảo tồn môi trường là yếu tố không thể thiếu trong chiến lược phát triển bền vững của Hải Dương. Việc khai thác tài nguyên du lịch cần đi đôi với việc bảo vệ môi trường tự nhiên và văn hóa. Cần có các biện pháp cụ thể để giảm thiểu tác động tiêu cực của du lịch đến môi trường, như hạn chế rác thải, bảo vệ các hệ sinh thái tự nhiên, và tôn tạo các di tích lịch sử.

3.1. Du lịch sinh thái và cộng đồng

Du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng là hai loại hình du lịch có tiềm năng lớn tại Hải Dương. Các khu sinh thái như Đảo Cò, các khu bảo tồn thiên nhiên cần được phát triển thành điểm đến hấp dẫn cho du khách. Đồng thời, cần khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương trong các hoạt động du lịch để đảm bảo lợi ích kinh tế và bảo tồn văn hóa.

3.2. Chiến lược tăng trưởng kinh tế

Tăng trưởng kinh tế thông qua du lịch cần được thực hiện một cách bền vững. Cần có sự kết hợp giữa phát triển du lịch và bảo vệ môi trường để đảm bảo lợi ích lâu dài cho cả cộng đồng và thiên nhiên. Các chính sách hỗ trợ đầu tư vào du lịch cần được thực hiện đồng bộ để thúc đẩy sự phát triển của ngành du lịch tại Hải Dương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Du lịch Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mạnh trong bối cảnh kinh tế tăng trưởng và nhu cầu du lịch của người dân ngày càng cao. Tỉnh Hải Dương, nằm trong tam giác động lực tăng trưởng Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh và thuộc vùng du lịch Bắc Bộ, sở hữu nguồn tài nguyên du lịch phong phú bao gồm cả tài nguyên tự nhiên (hang động, khu sinh thái chim nước, mỏ nước khoáng Thạch Khôi) lẫn tài nguyên nhân văn (di tích lịch sử, lễ hội, làng nghề, ẩm thực đặc sản). Tuy nhiên, phần lớn các tài nguyên này vẫn ở dạng tiềm năng, chưa được khai thác và bảo tồn hiệu quả. Khi nhắc đến du lịch Hải Dương, du khách phần lớn chỉ biết đến Côn Sơn, Kiếp Bạc, Đảo Cò và sân gôn Chí Linh; các điểm du lịch này lại phát triển chủ yếu theo mục tiêu kinh tế, ít chú trọng bảo tồn và tôn tạo tài nguyên. Xuất phát từ thực trạng đó, tác giả Lê Thị Hà (sinh viên lớp VH903, Trường ĐHDL Hải Phòng) lựa chọn đề tài "Tài nguyên du lịch Hải Dương – vấn đề khai thác nhằm phát triển du lịch bền vững" cho khóa luận tốt nghiệp năm 2009.

Mục đích nghiên cứu:

1. Nhìn nhận và đánh giá đúng thực trạng tài nguyên du lịch của Hải Dương, cung cấp cái nhìn toàn diện về nguồn tài nguyên phong phú và đa dạng của tỉnh.
2. Vận dụng kiến thức chuyên ngành vào hoàn cảnh cụ thể của Hải Dương để đề xuất các giải pháp bảo tồn và khai thác hợp lý các tài nguyên.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Tìm hiểu các loại tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn ở Hải Dương trong việc khai thác vào phát triển du lịch.
2. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn, tôn tạo và khai thác tài nguyên hợp lý.

Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động khai thác tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn của tỉnh Hải Dương.

Phạm vi nghiên cứu: Toàn bộ tỉnh Hải Dương; tập trung đánh giá những mặt hạn chế trong hoạt động khai thác tài nguyên trong giai đoạn hiện nay (đến năm 2008–2009) nhằm đề xuất các giải pháp phù hợp.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và văn bản pháp lý:

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các khái niệm cốt lõi gồm: tài nguyên du lịch, bảo tồn thiên nhiên và du lịch bền vững. Định nghĩa tài nguyên du lịch được dẫn chiếu trực tiếp từ khoản 4 Điều 4 Chương I – Luật Du lịch Việt Nam năm 2005: "Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên, di tích lịch sử văn hoá, công trình lao động sáng tạo của con người và các giá trị nhân văn khác có thể được sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch, là yếu tố cơ bản để hình thành các khu du lịch, tuyến du lịch, đô thị du lịch." Khái niệm du lịch bền vững cũng được dẫn chiếu theo Luật Du lịch năm 2005 (Quốc hội khóa XI). Quan điểm của Piojnik về du lịch là ngành có "định hướng tài nguyên rõ rệt" được sử dụng như một luận điểm lý luận trung tâm để luận giải mối quan hệ giữa khai thác và bảo vệ tài nguyên.

Khóa luận phân loại tài nguyên du lịch thành hai nhóm lớn: tài nguyên du lịch tự nhiên (địa hình, địa chất, khí hậu, nước, sinh vật) và tài nguyên du lịch nhân văn (tài nguyên hữu thể như di tích lịch sử, di sản; tài nguyên vô thể như lễ hội, làng nghề, ẩm thực, nghệ thuật dân gian). Mười nguyên tắc cơ bản của phát triển du lịch bền vững được hệ thống hóa làm cơ sở đánh giá thực trạng và xây dựng kiến nghị.

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp thu thập và xử lý số liệu: Khai thác dữ liệu thống kê từ Sở Thương mại và Du lịch Hải Dương, Ban quản lý khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc và các cơ quan chức năng trong tỉnh.
• Phương pháp kiểm kê, đánh giá: Lập danh mục và đánh giá mức độ khai thác từng loại tài nguyên so với tiềm năng thực có.
• Phương pháp điền dã: Khảo sát thực địa tại các điểm tài nguyên du lịch trên địa bàn tỉnh.

Nguồn dữ liệu: Báo cáo kết quả điều tra tài nguyên du lịch Hải Dương năm 2007 (Sở Thương mại và Du lịch); đề án khảo sát xây dựng tour du lịch đường sông năm 2006; số liệu thống kê khách du lịch và thu nhập du lịch giai đoạn 2001–2008; tài liệu từ Sở Văn hoá – Thể thao – Du lịch Hải Dương và Bảo tàng Hải Dương.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tài nguyên du lịch và vấn đề bảo tồn tài nguyên du lịch

Chương 1 xây dựng hệ thống lý luận nền tảng. Khóa luận làm rõ khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của tài nguyên du lịch; phân tích sáu đặc điểm cốt lõi của tài nguyên du lịch gồm: tính phong phú đa dạng, bao hàm cả giá trị hữu thể lẫn vô thể, dễ khai thác, có tính thời vụ, được khai thác tại chỗ, và có khả năng phục hồi nếu được bảo vệ đúng cách.

Phần lý thuyết về du lịch bền vững được triển khai qua mười nguyên tắc: (1) khai thác sử dụng tài nguyên hợp lý, không vượt quá sức chứa; (2) hạn chế sử dụng quá mức và giảm thiểu chất thải; (3) phát triển gắn với bảo tồn tính đa dạng sinh học và văn hoá; (4) phù hợp với quy hoạch tổng thể kinh tế – xã hội; (5) chia sẻ lợi ích với cộng đồng địa phương; (6) khuyến khích sự tham gia của cộng đồng; (7) thường xuyên trao đổi tham khảo ý kiến; (8) đào tạo nâng cao nhận thức về tài nguyên môi trường; (9) tăng cường tiếp thị có trách nhiệm; (10) thường xuyên tiến hành nghiên cứu khoa học.

Chương 1 cũng phân tích mối quan hệ biện chứng giữa khai thác và bảo vệ tài nguyên du lịch: khai thác có ý thức sẽ tạo nguồn thu để tái đầu tư bảo tồn, trong khi khai thác vì lợi ích trước mắt tất yếu dẫn đến suy thoái tài nguyên và làm suy giảm sức hút của điểm đến.

Chương 2: Thực trạng khai thác tài nguyên du lịch và phát triển du lịch bền vững ở Hải Dương

Chương 2 là phần trọng tâm của khóa luận, bao gồm ba nội dung chính.

Tiềm năng tài nguyên:

Tài nguyên tự nhiên của Hải Dương được phân tích theo các yếu tố địa hình, khí hậu, nguồn nước và sinh vật. Địa hình chia hai vùng: đồng bằng chiếm 89% diện tích và vùng đồi núi thấp (181,22 km², chiếm 11%) tập trung tại Chí Linh và Kim Môn. Đặc biệt, địa hình Karst ở khu Nhị Chiểu (32 hang động) và dãy núi Dương Nham (Kim Môn) tạo nên thắng cảnh Động Kính Chủ được xếp hạng "Nam thiên đệ lục động" với trên 40 văn bia từ thế kỷ 14 đến 20. Hệ thống sông ngòi gồm 700 km đường sông với 14 tuyến, trong đó 6 tuyến đủ điều kiện khai thác du lịch với tổng chiều dài 194,5 km. Rừng Chí Linh có diện tích 1.300 ha, xác định được 400 loài thực vật; làng cò vạc Chi Lăng Nam có hơn 5.000 con vạc và 15.000 con cò.

Theo báo cáo điều tra tài nguyên năm 2007 (Sở Thương mại và Du lịch), cảnh quan và di tích tự nhiên được kiểm kê gồm 16 điểm phân bố ở năm địa bàn:

STT	Địa bàn	Số điểm	Tài nguyên tiêu biểu
1	TP. Hải Dương	3	Khu sinh thái Hải Hà, Đảo Ngọc, hồ Bạch Đằng
2	Huyện Chí Linh	5	Côn Sơn, Kiếp Bạc, núi Phượng Hoàng, Bến Tắm, rừng Thanh Mai
3	Huyện Kim Môn	6	Động Hàm Long, Tâm Long, hang Đốc Tít, khu đa dạng sinh học Áng Bác, Am Phụ, động Kính Chủ
4	Huyện Thanh Hà	1	Sinh thái vùng dọc sông Hương
5	Huyện Thanh Miện	1	Đảo Cò Chi Lăng

Tài nguyên nhân văn bao gồm 176 di tích lịch sử văn hoá có thể khai thác du lịch (trong tổng số khoảng 400 di tích), với 126 di tích được xếp hạng cấp quốc gia. Giai đoạn 1998–2009, 46 di tích được Bộ Văn hoá – Thông tin và 31 di tích được tỉnh cấp vốn tu bổ (chiếm 61,6% số di tích xếp hạng). Hải Dương có 731 lễ hội hàng năm, trong đó 50 lễ hội tiêu biểu có khả năng nâng cấp thành sản phẩm du lịch. Tỉnh có 35 nghề và làng nghề cổ truyền phân bố rộng khắp, nổi bật gồm chạm khắc gỗ Đông Giao, gốm sứ Chu Đậu, chạm khắc đá Kính Chủ (có từ thế kỷ 13), vàng bạc Châu Khê (xuất hiện từ thế kỷ 17), giầy dép da Tam Lâm (ra đời từ 5–6 thế kỷ trước).

Thực trạng hoạt động du lịch (2001–2008):

Khách du lịch tăng trưởng trung bình 27,1%/năm; khách lưu trú đạt 420.000 lượt năm 2008 (tăng 3,7 lần so với 2001). Tuy nhiên, khách lưu trú chỉ chiếm khoảng 20% tổng lượt khách, số ngày lưu trú trung bình đạt 1,3 ngày/lượt – phản ánh sức hút của sản phẩm du lịch còn hạn chế.

Chỉ tiêu	2001	2004	2006	2008	Tốc độ tăng TB (%/năm)
Khách lưu trú (nghìn lượt)	113	203	303	420	20,6
Khách không lưu trú (nghìn lượt)	241	517	797	1.480	29,6
Tổng thu nhập du lịch (tỷ đồng)	120	206	360	530	24,3

Cơ sở lưu trú tăng từ 33 cơ sở (650 phòng) năm 2001 lên 102 cơ sở (2.350 phòng) năm 2008; công suất sử dụng phòng đạt 60%. Toàn tỉnh có 3.000 lao động trực tiếp trong doanh nghiệp du lịch, trong đó 62,57% không biết ngoại ngữ và 59,97% chỉ có trình độ trung học phổ thông.

Tỷ lệ và mức độ khai thác tài nguyên:

STT	Loại tài nguyên	Tiềm năng	Đã khai thác	Tỷ lệ (%)
1	Di tích lịch sử văn hoá	400	176	44
2	Khu sinh thái	16	13	81
3	Hang động	5	1	20
4	Nguồn nước khoáng	1	0	0
5	Hồ nước (>30 ha)	5	0	0
6	Sông có tiềm năng du lịch	6	0	0
7	Làng nghề	33	5	14

Trong số tài nguyên đã khai thác, mức độ khai thác mạnh chỉ tập trung tại khu Côn Sơn – Kiếp Bạc (khách tăng trưởng 20%/năm giai đoạn 2001–2008, đạt trên 1 triệu lượt khách năm 2008). Phần lớn di tích lịch sử văn hoá (87,5%) và khu sinh thái (47%) chỉ được khai thác ở mức yếu.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính:

Khóa luận hệ thống hóa toàn bộ tiềm năng tài nguyên du lịch Hải Dương, phân tích định lượng mức độ khai thác và chỉ ra khoảng cách lớn giữa tiềm năng và thực tế khai thác. Thu nhập du lịch tăng bình quân 24,3%/năm (2001–2008), đạt 530 tỷ đồng năm 2008. Tổng vốn đầu tư theo quy hoạch 2003–2020 là 200 triệu USD (giai đoạn 2003–2010 là 65 triệu USD); vốn đầu tư thực tế của doanh nghiệp đã đạt trên 12.000 tỷ đồng; vốn đầu tư cơ sở hạ tầng du lịch đến năm 2008 khoảng 1.000 tỷ đồng. Tỉnh dự kiến đầu tư 1.270 tỷ đồng từ nay đến 2025 để tu bổ, tôn tạo khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc.

Các hạn chế chính được xác định:

• Nhận thức về quản lý bền vững tài nguyên du lịch còn hạn chế; quản lý chồng chéo giữa ngành văn hoá, du lịch và chính quyền địa phương.
• Tình trạng khai thác đá, san lấp, lấn chiếm lòng hồ và xây dựng tràn lan trong các khu du lịch diễn ra khá phổ biến; điển hình là việc khai thác đá vôi ở Kim Môn phá hủy cảnh quan các di tích xung quanh động Hàm Long và hang Đốc Tít.
• Môi trường sông Hương (Thanh Hà) bị ô nhiễm do nước thải sinh hoạt, chất thải từ khu công nghiệp Nam Sách và ý thức cộng đồng chưa cao.
• Dịch vụ vui chơi giải trí nghèo nàn, chi tiêu của khách cho mảng này chỉ chiếm 10% tổng chi tiêu; thời gian lưu trú trung bình thấp (1,3 ngày).

Giải pháp và kiến nghị tác giả đề xuất (Chương 3):

Khóa luận đề xuất nhóm giải pháp tập trung vào: (1) tăng cường công tác quy hoạch và quản lý tài nguyên theo hướng bền vững; (2) bảo tồn và phục hồi các làng nghề truyền thống để biến thành điểm du lịch; (3) khôi phục các hình thức nghệ thuật dân gian đang có nguy cơ mai một (ca trù, hát đối, hát trống quân, rối nước); (4) phát triển du lịch đường sông theo 6 tuyến có tiềm năng với tổng chiều dài 194,5 km; (5) xây dựng chính sách chia sẻ lợi ích với cộng đồng địa phương; (6) đào tạo nâng cao chất lượng nhân lực du lịch, đặc biệt về ngoại ngữ (hiện có 62,57% lao động không biết ngoại ngữ).

Đóng góp so với nghiên cứu trước: Khóa luận tổng hợp lần đầu tiên một bức tranh toàn diện về tỷ lệ khai thác so với tiềm năng của từng loại tài nguyên du lịch Hải Dương trên cơ sở số liệu điều tra năm 2007 của Sở Thương mại và Du lịch, đồng thời liên hệ trực tiếp thực trạng khai thác với các nguyên tắc phát triển bền vững được quy định trong Luật Du lịch 2005.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Tác giả thừa nhận trong phần mở đầu rằng nguồn tài liệu mang tính cập nhật chưa phong phú, còn tản mạn; kiến thức lý luận và thực tế của người viết còn hạn chế, nên nội dung đánh giá chỉ tập trung vào những mặt hạn chế trong giai đoạn khai thác hiện tại thay vì phân tích toàn diện mọi khía cạnh. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong địa bàn tỉnh Hải Dương, chưa có điều kiện so sánh chuyên sâu với các tỉnh trong vùng Bắc Bộ để xác định lợi thế cạnh tranh đặc thù.

Từ phạm vi đề tài, các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể bao gồm: đánh giá sức chứa cụ thể của từng điểm tài nguyên; nghiên cứu thị trường khách quốc tế để xây dựng chiến lược sản phẩm phù hợp; đánh giá tác động môi trường của hoạt động du lịch tại các khu vực có hệ sinh thái nhạy cảm như Đảo Cò Chi Lăng và khu đa dạng sinh học Áng Bác.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận phù hợp để tham khảo cho các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên ngành Văn hoá – Du lịch, Địa lý du lịch và Quản lý tài nguyên: Chương 1 cung cấp hệ thống lý luận cô đọng về tài nguyên du lịch và các nguyên tắc phát triển bền vững theo Luật Du lịch 2005; phù hợp làm tài liệu tham khảo cho các học phần lý luận du lịch.
• Sinh viên và nhà nghiên cứu thực hiện đề tài về du lịch vùng Bắc Bộ: Phần kiểm kê tài nguyên theo bảng tổng hợp (Bảng 3, 4, 7) và chuỗi số liệu khách, thu nhập giai đoạn 2001–2008 (Bảng 5, 6) là nguồn tư liệu thứ cấp có giá trị cho các nghiên cứu so sánh hoặc phân tích xu hướng.
• Người làm đề tài về du lịch sinh thái hoặc du lịch văn hoá tại các tỉnh đồng bằng: Cách tiếp cận phân tích song song tài nguyên tự nhiên và nhân văn, kết hợp đánh giá mức độ khai thác bằng tỷ lệ phần trăm, có thể áp dụng làm khung phân tích cho các địa phương tương đồng.
• Cán bộ quản lý du lịch địa phương: Chương 3 tập hợp các kiến nghị cụ thể về bảo tồn làng nghề, phát triển tuyến du lịch đường sông và cơ chế chia sẻ lợi ích cộng đồng có thể là gợi ý chính sách.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ khai thác tài nguyên du lịch của Hải Dương so với tiềm năng thực tế như thế nào? Theo số liệu điều tra năm 2007 được khóa luận tổng hợp, tỷ lệ khai thác rất không đồng đều: khu sinh thái đạt 81%, di tích lịch sử văn hoá đạt 44%, hang động chỉ đạt 20%, làng nghề đạt 14%; trong khi nguồn nước khoáng Thạch Khôi, các hồ nước lớn (trên 30 ha) và 6 tuyến sông có tiềm năng du lịch đều chưa được khai thác (tỷ lệ 0%).

2. Khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc có quy mô hoạt động du lịch như thế nào tính đến thời điểm khóa luận? Theo thống kê của Ban quản lý khu di tích, lượng khách tăng trưởng 20%/năm trong giai đoạn 2001–2008, đạt trên 1 triệu lượt khách năm 2008. Đây là điểm du lịch duy nhất ở Hải Dương được đánh giá là khai thác ở mức "mạnh". Tỉnh dự kiến đầu tư 1.270 tỷ đồng đến năm 2025 để tu bổ, tôn tạo và khảo cổ tại khu này.

3. Thực trạng nhân lực du lịch Hải Dương có những điểm yếu nổi bật nào? Hải Dương có 3.000 lao động trực tiếp trong doanh nghiệp du lịch; tuy nhiên 59,97% chỉ có trình độ trung học phổ thông, 62,57% không biết ngoại ngữ. Lao động có trình độ đại học và trên đại học chỉ chiếm 12,3%. Đây được xác định là một trong những nguyên nhân cản trở thu hút khách quốc tế và nâng cao chất lượng sản phẩm.

4. Những tài nguyên văn hoá phi vật thể nào ở Hải Dương đang có nguy cơ mai một? Khóa luận chỉ ra rằng ca trù, hát đối (Gia Xuyên – Gia Lộc), hát trống quân (Tào Khê – Bình Giang) và rối nước đang đứng trước nguy cơ mai một lớn do các nghệ nhân cao tuổi, cuộc sống khó khăn, thiếu thế hệ kế cận. Tỉnh chưa có chính sách và cơ chế cụ thể để tôn vinh nghệ nhân và hỗ trợ chuyển giao di sản văn hoá.

5. Vì sao thời gian lưu trú của khách du lịch tại Hải Dương còn ngắn và khách quốc tế không ổn định? Khóa luận xác định hai nguyên nhân chính: (1) sản phẩm du lịch chưa đủ sức hấp dẫn để giữ chân khách qua đêm, đặc biệt thiếu dịch vụ vui chơi giải trí (chi tiêu của khách cho mảng này chỉ chiếm 10%); (2) vị trí địa lý gần Hà Nội (cách 57 km) khiến khách có xu hướng về Hà Nội nghỉ thay vì lưu trú tại Hải Dương. Khách quốc tế đến chủ yếu là khách khảo sát đầu tư, khách tổ chức phi chính phủ, khách golf và Việt kiều về thăm thân – không phải khách du lịch thuần túy.

---

Kết luận

Khóa luận của Lê Thị Hà (2009) cung cấp một khảo sát có hệ thống về tiềm năng và thực trạng khai thác tài nguyên du lịch tỉnh Hải Dương, làm rõ khoảng cách lớn giữa nguồn tài nguyên phong phú và mức độ khai thác còn thấp – đặc biệt đối với làng nghề (14%), hang động (20%) và các tài nguyên nước chưa được khai thác. Khóa luận khẳng định mối quan hệ biện chứng giữa khai thác và bảo tồn tài nguyên như điều kiện tất yếu để du lịch Hải Dương phát triển bền vững, đồng thời chỉ ra các bất cập trong quản lý chồng chéo, ô nhiễm môi trường và mai một di sản văn hoá phi vật thể. Các kiến nghị tập trung vào hoàn thiện quy hoạch, phục hồi làng nghề và nghệ thuật dân gian, phát triển tuyến du lịch đường sông và nâng cao chất lượng nhân lực được đặt trong khung pháp lý của Luật Du lịch 2005, có tính thực tiễn cho bối cảnh quản lý du lịch cấp tỉnh giai đoạn 2009–2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tài nguyên du lịch và vấn đề bảo tồn tài nguyên du lịch. Chương 2: Thực trạng khai thác tài nguyên du lịch và phát triển du lịch bền vững ở Hải Dương. Chương 3: Một số kiến nghị cho việc bảo tồn, tôn tạo, khai thác tài nguyên nhằm phát triển du lịch bền vững của tỉnh Hải Dương. Do thời gian tìm hiểu, kiến thức lý luận và thực tế của người viết còn nhiều hạn chế nên nội dung của khoá luận không tránh khỏi những thiếu sót.

Tác giả rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo để tác giả có thể bổ sung kiến thức cho bài viết của mình được hoàn chỉnh hơn. Nhân đây tác giả bày tỏ lòng cảm ơn đến các cô các chú Sở Văn hoá – Thể thao – Du lịch Hải Dương, Bảo Tàng Hải Dương, các thầy có giáo trong bộ môn Văn hoá – Du lịch trường ĐHDL Hải Phòng, đặc biệt tác giả xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến TS. Nguyễn Văn Bính - người đã tận tâm hướng dẫn tác giả hoàn thành khoá luận này. Hải Phòng, ngày 15 tháng 06 năm 2009 Sinh viên thực hiện Lê Thị Hà Sinh viên: Lê Thị Hà - Lớp: VH903 3 Tài nguyên du lịch Hải Dương - vấn đề khai thác nhằm phát triển du lịch bền vững CHƢƠNG 1 TÀI NGUYÊN DU LỊCH VÀ VẤN ĐỀ BẢO TỒN TÀI NGUYÊN DU LỊCH 1.1 Tài nguyên du lịch 1.

Kh¸i niÖm vÒ tµi nguyªn - du lÞch. Tµi nguyªn du lÞch lµ mét d¹ng ®Æc s¾c cña tµi nguyªn nãi chung, ®Õn nay cã nhiÒu quan niÖm cã néi hµm gièng nhau song tõ ng÷ l¹i kh¸c nhau vÒ tµi nguyªn du lÞch. “ Tµi nguyªn du lÞch lµ tæng thÓ tµi nguyªn vµ v¨n ho¸ lÞch sö cïng c¸c thµnh phÇn cña chóng gãp phÇn kh«i phôc vµ ph¸t triÓn thÓ lùc vµ trÝ lùc cña con ng-êi, kh¶ n¨ng lao ®éng vµ søc khoÎ cña hä, nh÷ng tµi nguyªn nµy ®-îc sö dông cho nhu cÇu trùc tiÕp vµ gi¸n tiÕp cho viÖc s¶n xuÊt dÞch vô du lÞch”. T¹i tµi kho¶n 4 ®iÒu 4 ch-¬ng I – LuËt du lÞch ViÖt Nam n¨m 2005 quy ®Þnh: “ Tµi nguyªn du lÞch lµ c¶nh quan thiªn nhiªn, yÕu tè tù nhiªn, di tÝch lÞch sö v¨n ho¸, c«ng tr×nh lao ®éng s¸ng t¹o cña con ng-êi vµ c¸c gi¸ trÞ nh©n v¨n kh¸c cã thÓ ®-îc sö dông nh»m ®¸p øng nhu cÇu du lÞch, lµ yÕu tè c¬ b¶n ®Ó h×nh thµnh c¸c khu du lÞch, tuyÕn du lÞch ®« thÞ du lÞch” Tµi nguyªn du lÞch lµ tiÒn ®Ò quan träng ®Ó ph¸t triÓn du lÞch, tµi nguyªn cµng phong phó, ®Æc s¾c th× cµng cã søc hÊp dÉn du kh¸ch vµ ho¹t ®éng du lÞch cµng cao.

Tµi nguyªn du lÞch bao gåm c¸c yÕu tè liªn quan ®Õn tù nhiªn, ®iÒu kiÖn lÞch sö, kinh tÕ, v¨n ho¸ - x· héi vèn cã trong tù nhiªn hoÆc do con ng-êi t¹o dùng lªn. C¸c yÕu tè nµy lu«n tån t¹i vµ g¾n liÒn víi m«i tr-êng tù nhiªn vµ m«i tr-êng x· héi ®Æc thï cña mçi ®Þa ph-¬ng, mçi quèc gia t¹o nªn nh÷ng gi¸ trÞ tµi nguyªn ®Æc s¾c cña mçi ®Þa ph-¬ng, quèc gia ®ã. Khi c¸c yÕu tè nµy ®-îc ph¸t hiÖn sö dông vµo môc ®Ých ph¸t triÓn du lÞch th× chóng trë thµnh tµi nguyªn. §Æc ®iÓm cña tµi nguyªn du lÞch.

§Ó cã thÓ khai th¸c, b¶o vÖ, t«n t¹o c¸c tµi nguyªn du lÞch the ®Þnh h-íng ph¸t triÓn du lÞch bÒn v÷ng cÇc ph¶i nghiªn cøu c¸c ®Æc ®iÓm cña tµi nguyªn du lÞch. Sinh viên: Lê Thị Hà - Lớp: VH903 4 Tài nguyên du lịch Hải Dương - vấn đề khai thác nhằm phát triển du lịch bền vững 1. Tµi nguyªn du lÞch cã tÝnh phong phó ®a d¹ng trong ®ã cã nhiÒu tµi nguyªn ®Æc s¾c vµ ®éc ®¸o c¸ søc hÊp dÉn lín ®èi víi du kh¸ch. §©y lµ ®Æc ®iÓm t¹o nªn sù phaong phó cña c¸c s¶n phÈm du lÞch nh»m tho¶ m·n nhu cÇu ®a d¹ng cña du kh¸ch.

VÝ dô cã sù kÕt hîp nhiÒu lo¹i tµi nguyªn c¶ tµi nguyªn du lÞch tù nhiªn vµ tµi nguyªn du lÞch nh©n v¨n ®Æc s¾c hÊp dÉn du kh¸ch.2 Tµi nguyªn du lÞch bao gåm c¶ nh÷ng gi¸ trÞ h÷u thÓ vµ v« thÓ. C¸c gi¸ trÞ nµy cña tµi nguyªn du lÞch nhiÒu khi kÕt hîp chÆt chÏ víi nhau, bæ sung cho nhau t¨ng thªm gi¸ trÞ cña c¸c ®iÓm tµi nguyªn. VÝ dô, tµi nguyªn du lÞch ë Héi An bao gåm nh÷ng gi¸ trÞ h÷u h×nh cña hÖ thèng c¸c khu phè cæ, chïa, cÇu, c¸c di chØ kh¶o cæ, di tÝch lÞch sö v¨n ho¸. Cïng c¸c gi¸ trÞ v« thÓ nh-: lÞch sö ph¸t triÓn, gi¸ trÞ v¨n ho¸, gi¸ trÞ lÞch sö.

Tµi nguyªn du lÞch th-êng dÔ khai th¸c. HÇu hÕt c¸c tµi nguyªn du lÞch ®-îc khai th¸c phôc vô du lÞch lµ c¸c tµi nguyªn vèn ®· s½n cã trong tù nhiªn do t¹o ho¸ sinh ra hoÆc do con ng-êi t¹o dùng lªn vµ th-êng dÔ khai th¸c. VÝ dô, mét th¸c n-íc, mét b·i biÓn, mét hå n-íc tù nhiªn hay nh©n t¹o ®Òu cã thÓ trë thµnh ®iÓm du lÞch. §©y lµ nguån tµi nguyªn v« gi¸.

Tµi nguyªn du lÞch cã thêi gian khai th¸c kh¸c nhau. Trong c¸c tµi nguyªn du lÞch cã tµi nguyªn cã kh¶ n¨ng khai th¸c quanh n¨m nh- c¸c di tÝch lÞch sö, mét sè tµi nguyªn du lÞch nh©n v¨n kh¸c. còng cã nh÷ng tµi nguyªn khai th¸c Ýt nhiÒu phô thuéc vµo thêi vô, vÝ dô du lÞch biÓn, leo nói. sù phô thuéc nµy chñ yÒu dô¨ theo quy luËt diÔn biÕn cña thêi tiÕt khÝ hËu.

V× thÕ c¸c ®Þa ph-¬ng, nh÷ng nhµ qu¶n lý ®iÒu hµnh vµ tæ chøc c¸c ho¹t ®éng kinh doanh du lÞch dÞch vô còng nh- du kh¸ch, ®Òu ph¶i quan t©m ®Õn tÝnh chÊt nµy ®Ó cã biÖn ph¸p chñ ®éng ®iÒu tiÕt tæ chøc nh»m ®¹t hiÖu qu¶ cao nhÊt trong ho¹t ®éng kinh doanh du lÞch.Tµi nguyªn du lÞch ®-îc khai th¸c t¹i chç ®Ó t¹o ra c¸c s¶n phÈm du lÞch. C¸c s¶n phÈm du lÞch ®-îc kh¸ch ®Õn tËn n¬i th-ëng thøc. §©y lµ mµ tµi nguyªn du lÞch kh¸c víi tµi nguyªn kh¸c vµ lµ lîi thÕ cña tµi nguyªn du lÞch. Sinh viên: Lê Thị Hà - Lớp: VH903 5 Tài nguyên du lịch Hải Dương - vấn đề khai thác nhằm phát triển du lịch bền vững V× thÕ muèn khai th¸c c¸c tµi nguyªn nµy cã hiÖu qu¶ cÇn ph¶i chuÈn bÞ tèt c¸c c¬ së h¹ tÇng, c¬ së vËt ch©t kü thuËt du lÞch vµ c¸c ph-¬ng tiÖn vËn chuyÓn kh¸ch du lÞch chÊt l-îng tèt, sè l-îng vµ quy m« phï hîp.

Tµi nguyªn du lÞch nÕu ®-îc b¶o vÖ t«n t¹o khai th¸c hîp lý ®¶m b¶o sù t¸i t¹o cña tµi nguyªn th× tµi nguyªn du lÞch cã thÓ sö dông nhiÒu lÇn. Tµi nguyªn du lÞch ®-îc xÕp vµo lo¹i tµi nguyªn cã kh¶ n¨ng phôc håi vµ sö dông l©u dµi. §ã lµ mét -u thÕ cña tµi nguyªn du lÞch, c¬ së quan träng ®Ó ho¹t ®éng du lÞch cã thÓ ho¹t ®éng theo h-íng bÒn v÷ng. VÊn ®Ò chÝnh lµ ph¶i n¾m v÷ng ®-îc quy luËt tù nhiªn, l-êng tr-íc ®-îc sù thö th¸ch kh¾c nghiÖt cña thêi gian vµ nh÷ng biÕn ®éng ®æi thay do con ng-êi t¹o nªn.

Tï ®ã cã c¸c biÖn ph¸p cô thÓ ®Ó khai th¸c hîp lý c¸c nguån tµi nguyªn du lÞch kh«ng ngõng b¶o vÖ t«n t¹o vµ hoµn thiÖn tµi nguyªn nh»m ®¸p øng nhu cÇu du lÞch. Ý nghÜa cña tµi nguyªn du lÞch. Ý nghĩa kinh tế. Tµi nguyªn du lÞch cã vai trß ®èi víi ho¹t ®éng du lÞch ®-îc thÓ hiÖn cô thÓ: Tµi nguyªn du lÞch lµ yÕu tè c¬ b¶n ®Ó h×nh thµnh c¸c s¶n phÈm du lÞch S¶n phÈm du lÞch ®-îc t¹o nªn bëi nhiÒu nh©n tè song ®Çu tiªn ph¶i kÓ ®Õn tµi nguyªn du lÞch.

Sù phong phó ®a d¹ng cña tµi nguyªn du lÞch ®· t¹o nªn sù ®a d¹ng phong phó hÊp dÉn cña s¶n phÈm du lÞch. Sè l-îng vµ chÊt l-îng cña tµi nguyªn du lÞch lµ yÕu tè c¬ b¶n t¹o nªn chÊt l-îng cña s¶n phÈm du lÞch, quy m« vµ hiÖu qu¶ cña ho¹t ®éng du lÞch. Tµi nguyªn du lÞch lµ c¬ së quan träng ®Ó ph¸t triÓn c¸c lo¹i h×nh du lÞch. C¸c lo¹i h×nh du lÞch phÇn lín dùa trªn c¬ së cña c¸c lo¹i tµi nguyªn du lÞch.

VÝ dô , lo¹i h×nh du lÞch nghØ nói ë Lµo Cai dùa trªn tµi nguyªn du lÞch nói cña tØnh, hay lo¹i h×nh du lÞch sinh th¸i chñ yÕu dùa vµo tµi nguyªn du lÞch tù nhiªn, nhÊt lµ c¸c v-ên quèc gia. ViÖc x©y dùng c¬ së vËt chÊt kü thuËt, kÕt cÊu h¹ tÇng, tæ chøc c¸c dÞch vô du lÞch cña hÖ thèng l·nh thæ du lÞch ph¶i dùa trªn c¬ së cña tµi nguyªn du lÞch. Sinh viên: Lê Thị Hà - Lớp: VH903 6 Tài nguyên du lịch Hải Dương - vấn đề khai thác nhằm phát triển du lịch bền vững Tµi nguyªn du lÞch lµ bé phËn cÊu thµnh quan träng cña tæ chøc l·nh thæ du lÞch. HÖ thèng l·nh thæ du lÞch thÓ hiÖn mèi quan hÖ vÒ mÆt kh«ng gian cña c¸c yÕu tè, cã quan hÖ mËt thiÕt víi nhau cÊu t¹o nªn nã bao gåm: kh¸ch du lÞch, tµi nguyªn du lÞch, c¬ së h¹ tÇng, c¬ së vËt chÊt kü thuËt, ®éi ngò nh©n viªn vµ tæ chøc ®iÒu hµnh qu¶n lý du lÞch.

Tµi nguyªn du lÞch lu«n ®ãng vai trß quan träng trong viÖc tæ chøc l·nh thæ du lÞch vµ lµ yÕu tè c¬ b¶n h×nh thµnh c¸c ®iÓm du lÞch, trung t©m du lÞch, tuyÕn du lÞch, khu du lÞch vµ t¹o sù hÊp dÉn du kh¸ch. Tæ chøc l·nh thæ du lÞch hîp lý sÏ gãp phÇn t¹o nªn hiÖu qu¶ cao trong viÖc khai th¸c c¸c tµi nguyªn du lÞch nãi riªng còng nh- trong mäi ho¹t ®éng du lÞch nãi chung. Ý nghĩa nhân văn Tµi nguyªn du lÞch bao gồm cả tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn đều là những yếu tố có ý nghĩa quan trọng trong đời sống xã hội. Tài nguyên du lịch tự nhiên tạo nên môi trường cảnh quan phong phú góp phần làm đẹp môi trường.

Tài nguyên du lịch nhân văn là sự phản ánh phong phú lịch sử, văn hoá vật chất và tinh thần của con người trong mỗi giai đoạn, thời kỳ nhất định. C¸c lo¹i tµi nguyªn du lÞch. Tµi nguyªn du lÞch tù nhiªn. Tµi nguyªn du lÞch tù nhiªn lµ c¸c thµnh phÇn vµ c¸c thÓ tæng hîp tù nhiªn trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp ®-îc khai th¸c sö dông ®Ó t¹o ra c¸c s¶n phÈm du lÞch phôc vô cho môc ®Ých ph¸t triÓn du lÞch.

C¸c tµi nguyªn du lÞch tù nhiªn lu«n lu«n g¾n liÒn víi c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn còng nh- c¸c ®iÒu kiÖn lÞch sö, kinh tÕ – x· héi vµ chóng th-êng ®-îc khai th¸c ®ång thêi víi c¸c tµi nguyªn du lÞch nh©n v¨n. C¸c lo¹i tµi nguyªn du lÞch tù nhiªn bao gåm: ®Þa h×nh, ®Þa chÊt, khÝ hËu, n-íc, sinh vËt.