Khóa luận tốt nghiệp nông học nghiên cứu sử dụng phụ phẩm từ cây bắp zea mays l làm chất hữu cơ bổ sung cho đất xám tại thủ đức thành phố hồ chí minh

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp nông học nghiên cứu sử dụng phụ phẩm từ cây bắp zea mays l làm chất hữu cơ bổ sung cho, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Tác giả: Nguyen Thai Binh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Bình
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Nông Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Sử Dụng Phụ Phẩm Từ Cây Bắp Làm Chất Hữu Cơ Cho Đất Xám Tại Thủ Đức
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về phân compost
• 1.2. Công dụng của phân compost
• 1.3. Tình hình sản xuất phân ủ compost ở Việt Nam
• 1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình ủ compost
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thời gian và địa điểm thí nghiệm
• 2.2. Điều kiện thí nghiệm
• 2.3. Thí nghiệm 1: Ảnh hưởng của tỷ lệ phối trộn nguyên liệu đến chất lượng phân ủ
• 2.4. Thí nghiệm 2: Ảnh hưởng của nguồn hữu cơ bổ sung vào đất đến sinh trưởng và năng suất rau cải xanh (Brassica juncea L.)
• 2.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thí nghiệm 1: Ảnh hưởng của tỷ lệ phối trộn nguyên liệu đến chất lượng phân ủ
• 3.1.1. Đặc điểm của compost trong quá trình ủ
• 3.1.2. Diễn biến về âm độ pH, EC và độ mặn
• 3.1.3. Độ sụt giảm thể tích
• 3.1.4. Khối lượng compost trước và sau ủ
• 3.1.5. Đặc điểm lý hóa của compost sau ủ
• 3.2. Thí nghiệm 2: Ảnh hưởng của nguồn hữu cơ bổ sung vào đất đến sinh trưởng và năng suất rau cải xanh (Brassica juncea L.)
• 3.2.1. Ảnh hưởng của lượng phân compost đến chiều cao cây
• 3.2.2. Ảnh hưởng của lượng phân compost đến số lá
• 3.2.3. Ảnh hưởng của lượng phân compost đến trọng lượng thân lá, rễ, năng suất lý thuyết, năng suất thực thu và bộ thu năng suất
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH BẢNG
• DANH SÁCH HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Sử Dụng Phụ Phẩm Cây Bắp

Nghiên cứu này tập trung vào việc sử dụng phụ phẩm cây bắp (Zea mays L.) như một nguồn chất hữu cơ để cải thiện chất lượng đất xám tại Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh. Việc sử dụng phụ phẩm nông nghiệp không chỉ giúp giảm thiểu chất thải mà còn cung cấp dinh dưỡng cho đất, từ đó nâng cao năng suất cây trồng. Đề tài này được thực hiện từ tháng 11/2022 đến tháng 04/2023, với mục tiêu xác định tỷ lệ phối trộn nguyên liệu phù hợp để ủ phân compost từ phụ phẩm cây bắp.

1.1. Tình Hình Sử Dụng Phụ Phẩm Nông Nghiệp Tại Việt Nam

Việt Nam có khối lượng lớn phụ phẩm nông nghiệp như rơm, thân cây bắp, và rau quả. Tuy nhiên, tỷ lệ sử dụng phụ phẩm này trong sản xuất phân bón hữu cơ còn thấp, chỉ đạt khoảng 52,2%. Việc tận dụng phụ phẩm này là cần thiết để giảm thiểu ô nhiễm môi trường và cải thiện chất lượng đất.

1.2. Lợi Ích Của Việc Sử Dụng Phụ Phẩm Cây Bắp

Sử dụng phụ phẩm cây bắp giúp cải thiện cấu trúc đất, tăng cường khả năng giữ nước và dinh dưỡng cho cây trồng. Phân compost từ phụ phẩm này có thể thay thế một phần phân hóa học, giảm chi phí sản xuất và bảo vệ môi trường.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Việc Sử Dụng Phụ Phẩm

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc sử dụng phụ phẩm cây bắp cũng gặp phải một số thách thức. Một trong những vấn đề chính là việc thiếu kiến thức và kỹ thuật trong việc ủ phân compost. Nhiều nông dân vẫn chưa nhận thức được giá trị của phụ phẩm và cách sử dụng chúng hiệu quả.

2.1. Thiếu Kiến Thức Về Kỹ Thuật Ủ Phân

Nhiều nông dân chưa được đào tạo về quy trình ủ phân compost, dẫn đến việc sử dụng không hiệu quả các phụ phẩm nông nghiệp. Việc thiếu thông tin này có thể làm giảm chất lượng phân bón và ảnh hưởng đến năng suất cây trồng.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Tìm Kiếm Nguyên Liệu

Việc thu gom và xử lý phụ phẩm cây bắp cũng gặp khó khăn do thiếu cơ sở hạ tầng và công nghệ. Điều này làm giảm khả năng sản xuất phân compost từ phụ phẩm, ảnh hưởng đến hiệu quả của các biện pháp cải tạo đất.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Sử Dụng Phụ Phẩm Cây Bắp

Nghiên cứu được thực hiện thông qua việc xác định tỷ lệ phối trộn nguyên liệu để ủ phân compost từ phụ phẩm cây bắp. Các thí nghiệm được bố trí ngẫu nhiên với nhiều nghiệm thức khác nhau nhằm đánh giá chất lượng phân ủ và ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây cải xanh.

3.1. Thiết Kế Thí Nghiệm Ủ Phân Compost

Thí nghiệm ủ phân compost được thực hiện với các tỷ lệ phối trộn khác nhau của thân lá bắp và lá bi. Nhiệt độ và các chỉ tiêu lý hóa được theo dõi trong suốt quá trình ủ để đánh giá chất lượng phân compost.

3.2. Đánh Giá Chất Lượng Phân Ủ

Chất lượng phân ủ được đánh giá thông qua các chỉ tiêu như pH, hàm lượng chất hữu cơ và tỷ lệ C/N. Kết quả cho thấy compost từ phụ phẩm cây bắp có hàm lượng dinh dưỡng cao, đáp ứng yêu cầu cho việc bón cho cây trồng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phân Compost Từ Phụ Phẩm Cây Bắp

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc sử dụng phân compost từ phụ phẩm cây bắp có thể cải thiện năng suất cây cải xanh. Việc bón phân compost đã ủ với liều lượng hợp lý mang lại hiệu quả cao trong việc thay thế phân hóa học, từ đó giảm chi phí sản xuất cho nông dân.

4.1. Kết Quả Thí Nghiệm Bón Phân Compost

Kết quả thí nghiệm cho thấy bón phân compost từ phụ phẩm cây bắp với liều lượng 1 kg/m² mang lại năng suất rau cải từ 843,3 đến 944,3 g/m². Điều này cho thấy hiệu quả của việc sử dụng phân compost trong sản xuất nông nghiệp.

4.2. Tác Động Đến Chất Lượng Đất

Việc sử dụng phân compost không chỉ cải thiện năng suất cây trồng mà còn nâng cao chất lượng đất xám. Phân compost giúp tăng cường khả năng giữ nước và dinh dưỡng, từ đó cải thiện độ phì nhiêu của đất.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu về việc sử dụng phụ phẩm cây bắp làm chất hữu cơ bổ sung cho đất xám tại Thủ Đức đã chỉ ra rằng đây là một giải pháp hiệu quả để cải thiện chất lượng đất và năng suất cây trồng. Tương lai của nghiên cứu này có thể mở rộng ra nhiều vùng khác và áp dụng cho các loại cây trồng khác.

5.1. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần tiếp tục nghiên cứu để xác định các tỷ lệ phối trộn tối ưu cho nhiều loại phụ phẩm khác nhau. Việc mở rộng nghiên cứu ra các vùng khác cũng sẽ giúp đánh giá tính khả thi của phương pháp này trong sản xuất nông nghiệp.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Tăng Cường Sử Dụng Phân Compost

Việc tăng cường sử dụng phân compost từ phụ phẩm cây bắp không chỉ giúp cải thiện năng suất cây trồng mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Đây là một hướng đi bền vững cho ngành nông nghiệp Việt Nam.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong canh tác nông nghiệp hiện đại, cơ giới hóa đóng vai trò trọng yếu nhằm giải phóng sức lao động và nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Tuy nhiên, việc xử lý tàn dư sau thu hoạch bằng biện pháp băm nhỏ và vùi trực tiếp vào đồng ruộng tiềm ẩn nhiều rủi ro về mặt nông học và môi trường, đặc biệt là hiện tượng ngộ độc hữu cơ cho cây trồng vụ sau, sự cạnh tranh dinh dưỡng đạm tạm thời của vi sinh vật và nguy cơ phát sinh khí độc trong điều kiện yếm khí.

Theo số liệu từ Viện Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp Nông thôn Việt Nam (VIRI), khối lượng phế phụ phẩm trồng trọt tại Việt Nam phát sinh hàng năm là rất lớn, trong đó rơm lúa chiếm 42,8 triệu tấn, thân cây bắp chiếm khoảng 10 triệu tấn và phụ phẩm rau quả đạt 3,6 triệu tấn. Dù vậy, tỷ lệ thu gom và tái sử dụng phế phụ phẩm trồng trọt trên cả nước mới đạt 52,2%; hơn 80% lượng thân lá bắp sau thu hoạch chưa được xử lý hiệu quả mà chủ yếu bị đốt bỏ tại ruộng hoặc thải trực tiếp ra môi trường, gây lãng phí tài nguyên hữu cơ và ô nhiễm môi trường sinh thái. Song song đó, ngành chăn nuôi gia cầm phát triển nhanh chóng tạo ra lượng chất thải phân gà trấu đáng kể (trung bình 40 kg/con/năm trên tổng đàn hơn 409 triệu con), đòi hỏi các giải pháp xử lý triệt để mầm bệnh trước khi bón cho cây. Việc nghiên cứu ủ phân hữu cơ (compost) từ nguồn phụ phẩm thân lá bắp kết hợp phân chuồng nhằm tạo ra nguồn phân bón hữu cơ chất lượng cao, phục vụ cải tạo đất xám bạc màu tại chỗ, là một yêu cầu thực tiễn cấp thiết.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể:

1. Xác định tỷ lệ phối trộn nguyên liệu tối ưu (giữa thân lá bắp, lá bi bắp và phân gà trấu) để sản xuất phân compost đạt tiêu chuẩn kỹ thuật bằng phương pháp ủ hiếu khí có cấp khí đáy.
2. Đánh giá chất lượng và hiệu quả nông học của sản phẩm phân compost sau ủ thông qua thử nghiệm bón bổ sung trên cây rau cải xanh (Brassica juncea L.) trồng trên đất xám.

Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm:

• Bố trí thí nghiệm ủ phân quy mô pilot, theo dõi các chỉ tiêu lý học và hóa học xuyên suốt quá trình ủ.
• Bố trí thí nghiệm trồng rau cải xanh trong chậu để đánh giá các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất.
• Phân tích số liệu và xử lý thống kê sinh học.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Phụ phẩm thân lá bắp (TLB), lá bi bắp (LB) thu thập tại Trại Thực nghiệm Khoa Nông học; phân gà trấu (PGT) từ Đồng Nai; chế phẩm nấm đối kháng Trichoderma; giống rau cải xanh HN-25 (Brassica juncea L.); đất xám pha cát tại địa bàn nghiên cứu.
• Phạm vi không gian: Trại Thực nghiệm Khoa Nông học, Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh (thành phố Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh).
• Phạm vi thời gian: Đề tài thực hiện từ tháng 11/2022 đến tháng 04/2023 (Thí nghiệm ủ phân từ tháng 11/2022 đến tháng 12/2022; Thí nghiệm trồng rau từ tháng 02/2023 đến tháng 03/2023).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài dựa trên bản chất sinh hóa của quá trình ủ compost hiếu khí và động thái dinh dưỡng khoáng trong đất. Theo Nghị định số 108/2017/NĐ-CP và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng phân bón QCVN 01-189:2019/BNNPTNT, phân compost là sản phẩm của quá trình phân giải sinh học hiếu khí các chất thải hữu cơ dưới tác động kiểm soát của con người, chuyển hóa cơ chất phức tạp thành mùn ổn định giàu dinh dưỡng khoáng. Quá trình ủ chịu sự chi phối chặt chẽ bởi các thông số kỹ thuật: tỷ lệ C/N ban đầu (tối ưu 25:1 – 30:1), kích thước hạt (3 – 50 mm), độ ẩm cơ chất (50 – 60%), độ thoáng khí (30 – 60%) và nhiệt độ khối ủ (duy trì pha ưa nhiệt 50 – 55°C để tiêu diệt mầm bệnh và hạt cỏ). Đồng thời, đề tài ứng dụng các nguyên lý chuyển hóa đạm trong đất (amoni hóa, nitrat hóa, phản nitrat hóa và cố định đạm sinh vật) nhằm giải thích hiện tượng cạnh tranh dinh dưỡng khi bón phụ phẩm tươi so với phân hữu cơ đã hoai mục.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế qua hai giai đoạn liên hoàn:

1. Thí nghiệm 1: Khảo sát tỷ lệ phối trộn nguyên liệu ủ compost (quy mô pilot)

• Bố trí theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên (CRD) đơn yếu tố với 4 nghiệm thức và 2 lần lặp lại (tổng cộng 8 ngăn ủ). Kích thước mỗi ngăn ủ là 2,0 m x 0,9 m x 1,1 m (dài x rộng x cao), thể tích khối ủ 1,0 m³, xây trên nền xi măng nâng cao 20 cm có lắp đặt hệ thống ống PVC đục lỗ cấp khí cưỡng bức dưới đáy.
• Bổ sung chế phẩm sinh học Trichoderma dạng bột hòa nước với liều lượng 1 kg/tấn nguyên liệu. Đảo trộn định kỳ vào các ngày thứ 0, 5, 10, 15, 20 và 30 sau khi ủ (NSU).
• Các nghiệm thức phối trộn gồm:
  • NT1: 100% Thân lá bắp xay nhỏ (TLB).
  • NT2: 100% Lá bi bắp xay nhỏ (LB).
  • NT3: 75% TLB + 25% LB.
  • NT4: 60% TLB + 20% LB + 20% Phân gà trấu (PGT).

2. Thí nghiệm 2: Đánh giá hiệu quả bón phân compost lên sinh trưởng và năng suất rau cải xanh

• Bố trí theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên (CRD) đơn yếu tố gồm 8 nghiệm thức và 3 lần lặp lại (24 chậu gỗ kích thước 0,78 m x 0,56 m x 0,20 m; diện tích bề mặt 0,42 m²; mật độ 20 cây/chậu, tương đương 47 cây/m²). Lớp đất mặt 0 – 10 cm (20 kg cát pha) được phối trộn đồng đều với phân bón lót theo từng công thức.
• Nguồn compost sử dụng là sản phẩm tối ưu từ Thí nghiệm 1 (NT4). Bón thúc sử dụng phân vô cơ NPK (16-16-8). Quy trình chăm sóc áp dụng tưới nhỏ giọt, phòng trừ sâu hại bằng thuốc Plutel 5EC vào các ngày 7, 14, 21 sau gieo, thu hoạch ở 28 ngày sau cấy (NSC).

Nguồn dữ liệu và phương pháp thu thập chỉ tiêu:

• Chỉ tiêu lý hóa khối ủ: Đo nhiệt độ hàng ngày bằng nhiệt kế chuyên dụng tại 3 tầng độ sâu (0 – 20 cm, 20 – 40 cm, 40 – 60 cm); xác định độ sụt giảm thể tích; đo độ ẩm, pH (tỷ lệ 1:10), độ dẫn điện EC (1:10) và độ mặn NaCl tại các ngày 0, 5, 10, 15, 20, 30 NSU.
• Chỉ tiêu phân tích chất lượng compost sau ủ: Hàm lượng carbon hữu cơ (TCVN 9294:2012), đạm tổng số $N_{ts}$ (TCVN 8557:2010), lân hữu hiệu $P_2O_{5hh}$ (TCVN 8559:2010), kali hữu hiệu $K_2O_{hh}$ (TCVN 8560:2010) và tỷ lệ C/N.
• Chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất cây trồng: Đo chiều cao cây, đếm số lá (định kỳ 5 ngày/lần); xác định trọng lượng tươi và trọng lượng khô thân lá, rễ; tính toán năng suất lý thuyết (NSLT), năng suất thực thu (NSTT) và tỷ lệ bội thu năng suất (BTNS).
• Phương pháp xử lý số liệu: Phân tích phương sai (ANOVA) và kiểm định phân hạng trung bình bằng trắc nghiệm LSD ở mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$ trên phần mềm thống kê R 4.2.2.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về phân compost, thực trạng phụ phẩm cây bắp và các yếu tố kỹ thuật kiểm soát quá trình ủ hiếu khí:

• Khái quát vai trò của phân compost trong cải tạo lý - hóa tính đất, tăng cường khả năng giữ nước, bổ sung mùn và kích thích hệ vi sinh vật bản địa phát triển.
• Phân tích hiện trạng nguồn nguyên liệu phụ phẩm tại Việt Nam: thân lá bắp có tỷ trọng nhẹ (dung trọng 50 kg/m³, tỷ trọng 216,7 kg/m³, độ rỗng 76,9%), lá bi bắp có độ rỗng cao (93,1%, tỷ trọng 437,8 kg/m³), trong khi phân gà trấu có hàm lượng dinh dưỡng khoáng đa lượng và vi lượng dồi dào nhưng tỷ lệ C/N thấp.
• Trình bày động thái chu trình đạm trong đất, chỉ rõ rủi ro khi vùi tàn dư thực vật tươi chưa phân hủy có thể gây hiện tượng "đói đạm" sinh học và ức chế rễ non.
• Tổng kết các công trình nghiên cứu tiền bối: mô hình ủ hiếu khí cưỡng bức của Trần Thị Thanh Tâm (2020), ứng dụng IoT giám sát phân gà của Trần Duy Toàn và cộng sự (2022), hiệu quả bón compost trên cây cải thìa của Vũ Thị Ngọc Trâm (2020), công nghệ ủ rác chợ của Võ Diệp Ngọc Khôi và Trần Văn Quang (2019), phân hữu cơ biogas của Lê Thị Thanh Chi và cộng sự (2010), cùng nghiên cứu tận dụng bùn thải nhà máy bia của Nguyễn Thị Phương và cộng sự (2018).

Chương 2: Vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết quy trình thực nghiệm, đặc tính nguyên liệu ban đầu và các công thức phân bón:

• Đặc tính nguyên liệu đầu vào: Thân lá bắp có pH 6,51, EC 667 µS/cm; Lá bi bắp có pH 6,26, EC 337 µS/cm; Phân gà trấu có độ ẩm 19,4%, pH 7,4, EC 6430 µS/cm, không phát hiện vi khuẩn gây bệnh E. coli và Salmonella.

Thông số nguyên liệu ban đầu	Thân lá bắp (TLB)	Lá bi bắp (LB)	Phân gà trấu (PGT)
Độ ẩm (%)	-	-	19,4
pH (tỷ lệ 1:10)	6,51	6,26	7,40
EC (tỷ lệ 1:10) (µS/cm)	667	337	6430
Dung trọng (kg/m³)	50,0	30,0	-
Tỷ trọng (kg/m³)	216,7	437,8	-
Độ rỗng (%)	76,9	93,1	-

• Chi tiết các công thức bón phân trong Thí nghiệm 2 trên rau cải xanh (diện tích chậu 0,42 m²):
  • NT1: Đối chứng không bón phân.
  • NT2: Đối chứng sản xuất (1 kg phân bò + 50 g NPK 16-16-8)/m² (tương đương 0,42 kg PB + 21 g NPK/chậu).
  • NT3: (0,5 kg TLB tươi + 50 g NPK)/m² (tương đương 0,21 kg TLB + 21 g NPK/chậu).
  • NT4: (1,0 kg TLB tươi + 50 g NPK)/m² (tương đương 0,42 kg TLB + 21 g NPK/chậu).
  • NT5: (2,0 kg TLB tươi + 50 g NPK)/m² (tương đương 0,84 kg TLB + 21 g NPK/chậu).
  • NT6: (1,0 kg compost NT4 + 50 g NPK)/m² (tương đương 0,42 kg compost + 21 g NPK/chậu).
  • NT7: (1,0 kg compost NT4 + 37,5 g NPK)/m² (giảm 25% NPK, bón 15,75 g NPK/chậu).
  • NT8: (1,0 kg compost NT4 + 25 g NPK)/m² (giảm 50% NPK, bón 10,5 g NPK/chậu).

Chương 3: Kết quả và thảo luận

Chương 3 trình bày chuỗi dữ liệu thực nghiệm về động thái khối ủ và năng suất cây trồng:

1. Động thái khối ủ compost:

• Nhiệt độ: Khối ủ NT4 đạt đỉnh nhiệt độ 68°C vào ngày thứ 4, duy trì pha ưa nhiệt dài hơn và tái tăng nhiệt sau mỗi lần đảo trộn (ngày 5, 10, 15), trước khi hạ nhiệt ổn định từ ngày 20 NSU. Các nghiệm thức phụ phẩm thuần (NT1, NT2, NT3) tăng nhiệt ban đầu nhưng nhanh chóng giảm sau 10 NSU do thiếu hụt đạm cho vi sinh vật.
• Chỉ số pH, EC và NaCl: pH tăng nhẹ trong 5 ngày đầu (đạt 6,68 – 6,87 do giải phóng NH₃), sau đó giảm và duy trì ổn định trong khoảng 6,22 – 6,67 ở cuối quá trình ủ. EC tăng dần theo thời gian phản ánh quá trình khoáng hóa chất hữu cơ, trong đó NT4 đạt EC cao nhất (4758 µS/cm). Độ mặn NaCl dao động từ 0,03% đến 0,24%.
• Sụt giảm thể tích và khối lượng thu hồi: Khối ủ sụt giảm mạnh nhất trong 5 ngày đầu; kết thúc 30 ngày ủ, thể tích giảm từ 50% đến 61% (thể tích còn lại 0,39 – 0,5 m³). Tổng khối lượng compost thu được ở NT4 đạt cao nhất với 125,2 kg (gồm 50,2 kg hạt loại 1 qua sàng < 5 mm và 75,1 kg hạt loại 2 qua sàng > 5 mm).

Chỉ tiêu chất lượng sau ủ	NT1 (100% TLB)	NT2 (100% LB)	NT3 (75% TLB + 25% LB)	NT4 (60% TLB + 20% LB + 20% PGT)	Quy chuẩn QCVN 01-189:2019
Đạm tổng số $N_{ts}$ (%)	-	1,56	-	2,42	-
Lân hữu hiệu $P_2O_{5hh}$ (%)	-	-	-	3,46	-
Kali hữu hiệu $K_2O_{hh}$ (%)	-	-	-	3,22	-
pH ($H_2O$, tỷ lệ 1:10)	6,67	6,22	6,61	6,61	$\ge 5,0$
EC (µS/cm)	1065	613	898	4758	-
Độ mặn NaCl (%)	0,05	0,03	0,04	0,24	-
Độ ẩm (%)	61,0	64,0	64,0	55,0	$\le 30,0$
Chất hữu cơ (%)	-	57,27	-	40,54	$\ge 20,0$
Tỷ lệ C/N	-	36,71	-	16,77	$\le 12,0$

2. Sinh trưởng và năng suất rau cải xanh:

• Chiều cao cây và số lá: Các nghiệm thức bón compost (NT6, NT7, NT8) giúp cây cải phát triển vượt trội. Tại thời điểm thu hoạch (25 NSC), chiều cao cây ở NT7 đạt 35,0 cm và NT8 đạt 34,4 cm; số lá đạt từ 9,5 đến 10,1 lá/cây. Ngược lại, nghiệm thức bón vùi 2 kg TLB tươi (NT5) khiến cây bị còi cọc rõ rệt do ngộ độc hữu cơ, chiều cao chỉ đạt 27,0 cm.
• Năng suất và hiệu quả giảm phân vô cơ: Bón compost kết hợp giảm phân hóa học mang lại năng suất thực thu cao nhất. Nghiệm thức NT7 (giảm 25% NPK) đạt NSTT 944,3 g/m² (bội thu 80,4% so với đối chứng không bón), NT8 (giảm 50% NPK) đạt NSTT 873,3 g/m² (bội thu 66,9%), tương đương hoặc cao hơn nghiệm thức bón 100% NPK kết hợp phân bò NT2 (NSTT 909,0 g/m²). Trong khi đó, NT5 bón 2 kg TLB tươi chỉ đạt NSTT 541,5 g/m² (bội thu chỉ đạt 3,8%).

Nghiệm thức	Trọng lượng tươi (g/cây)	Trọng lượng khô (g/cây)	Năng suất lý thuyết ($g/m^2$)	Năng suất thực thu ($g/m^2$)	Bội thu năng suất (%)
NT1 (ĐC1: Không bón)	17,2	0,9	808,4	523,4 b	0,0
NT2 (ĐC2: PB + NPK)	21,7	1,2	1021,5	909,0 a	73,7
NT3 (0,5 kg TLB + NPK)	19,5	0,9	758,9	726,3 ab	38,8
NT4 (1,0 kg TLB + NPK)	18,0	0,9	722,1	541,5 b	3,8
NT5 (2,0 kg TLB + NPK)	20,7	1,1	883,8	841,3 ab	60,8
NT6 (1 kg compost + NPK)	22,1	1,2	1014,5	944,3 a	80,4
NT7 (1 kg compost + 75% NPK)	21,7	1,1	915,0	873,3 ab	66,9
NT8 (1 kg compost + 50% NPK)	19,8	1,0	930,6	843,3 ab	61,1
Mức ý nghĩa ($F_{tinh}$)	$0,3^{ns}$	$0,7^{ns}$	$0,2^{ns}$	$5,6^{**}$	-

(Ghi chú: Các giá trị trong cùng một cột có cùng ký tự theo sau không khác biệt ở mức ý nghĩa $P < 0,01$; $^{ns}$ là không có ý nghĩa thống kê).

---

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại các kết quả thực nghiệm định lượng rõ ràng:

• Xác định được công thức phối trộn nguyên liệu tối ưu quy mô pilot là NT4 gồm: 60% thân lá bắp xay nhỏ + 20% lá bi bắp xay nhỏ + 20% phân gà trấu (theo thể tích), có bổ sung 1 kg chế phẩm nấm Trichoderma/tấn nguyên liệu và cấp khí đáy.
• Sản phẩm compost thu được từ công thức NT4 sở hữu hàm lượng dưỡng chất cao với đạm tổng số $N_{ts} = 2,42%$, lân hữu hiệu $P_2O_{5hh} = 3,46%$, kali hữu hiệu $K_2O_{hh} = 3,22%$, hàm lượng chất hữu cơ đạt 40,54% và pH đạt 6,61; đáp ứng tốt các tiêu chuẩn về pH và hữu cơ theo QCVN 01-189:2019/BNNPTNT.
• Thử nghiệm sinh học khẳng định việc bón lót phân compost phụ phẩm bắp với liều lượng 1 kg/m² cho phép cắt giảm từ 25% đến 50% lượng phân bón vô cơ NPK (16-16-8) mà vẫn duy trì năng suất thực thu rau cải xanh ở mức cao (từ 843,3 đến 944,3 g/m²), đạt mức bội thu từ 61,1% đến 80,4% so với đối chứng không bón.
• Làm rõ cơ chế tiêu cực của việc bón phụ phẩm thân lá bắp tươi chưa qua xử lý: khi tăng lượng bón vùi tươi từ 1 kg lên 2 kg/m², cây trồng biểu hiện rõ rệt triệu chứng còi cọc do ngộ độc hữu cơ, làm giảm chiều cao, số lá và khiến năng suất thực thu suy giảm nghiêm trọng (chỉ đạt 541,5 g/m²).

Đóng góp về mặt khoa học và thực tiễn:

• Cung cấp dẫn liệu khoa học hoàn chỉnh về diễn biến nhiệt độ, ẩm độ, pH, EC và độ mặn trong quá trình ủ hiếu khí cưỡng bức phụ phẩm cây bắp kết hợp phân gà trấu.
• Đưa ra giải pháp kỹ thuật tái chế phụ phẩm trồng trọt tại chỗ, giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường do đốt rơm rạ, đồng thời đề xuất công thức phân bón hữu cơ giúp tiết kiệm chi phí phân bón vô cơ trong canh tác rau ăn lá trên nền đất xám.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

• Nghiên cứu mới dừng lại ở quy mô thí nghiệm pilot (thể tích 1 m³) và khảo nghiệm trong chậu gỗ tại Trại thực nghiệm, chưa tiến hành thử nghiệm diện rộng trên đồng ruộng thực tế.
• Số lượng mẫu phân tích chuyên sâu về các chỉ tiêu chất lượng sản phẩm còn giới hạn do điều kiện kinh phí.
• Sản phẩm phân compost sau 30 ngày ủ vẫn còn hai chỉ tiêu chưa đạt ngưỡng quy định của QCVN 01-189:2019/BNNPTNT dành cho phân bón hữu cơ truyền thống: tỷ lệ C/N còn ở mức 16,77 (quy định $\le 12$) và độ ẩm đạt 55% (quy định $\le 30%$, do chưa qua công đoạn phơi sấy hạ ẩm).

Hướng nghiên cứu tiếp và đề nghị từ tác giả:

• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng các tỷ lệ phối trộn nguyên liệu khác nhau và kéo dài thời gian ủ hoặc tối ưu chế độ cấp khí nhằm hạ tỷ lệ C/N đạt chuẩn hoàn toàn.
• Triển khai đánh giá hiệu lực nông học của phân compost phụ phẩm bắp trên nhiều loại cây trồng khác nhau trực tiếp ngoài đồng ruộng.
• Đối với biện pháp vùi phụ phẩm thân lá bắp trực tiếp sau thu hoạch để phân hủy tại ruộng, tác giả khuyến cáo lượng bón vùi không được vượt quá 5 tấn/ha nhằm tránh gây ngộ độc hữu cơ cho cây trồng.

---

Giá trị tham khảo

Đề tài là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho:

• Sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Nông học, Khoa học Đất, Quản lý Dinh dưỡng Cây trồng và Kỹ thuật Môi trường Nông nghiệp.
• Các nhà quản lý nông nghiệp, hợp tác xã và trang trại trồng trọt - chăn nuôi tuần hoàn cần tài liệu hướng dẫn quy trình ủ compost hiếu khí quy mô vừa và nhỏ.

Các nội dung có giá trị tham khảo nổi bật:

• Thiết kế hệ thống ngăn ủ hiếu khí có ống cấp khí đáy và kỹ thuật bổ sung vi sinh vật đối kháng Trichoderma.
• Bảng số liệu chi tiết về biến thiên nhiệt độ 3 tầng, động thái pH, EC và tốc độ sụt giảm thể tích cơ chất hữu cơ trong suốt chu kỳ ủ 30 ngày.
• Phương pháp bố trí thí nghiệm chậu và quy trình đánh giá sinh trưởng, năng suất rau cải xanh theo tiêu chuẩn thống kê sinh học bằng phần mềm R.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ phối trộn nguyên liệu nào cho kết quả ủ compost phụ phẩm bắp tốt nhất và chất lượng phân thu được ra sao?
Tỷ lệ phối trộn tối ưu là Nghiệm thức 4 (NT4) với 60% thân lá bắp + 20% lá bi bắp + 20% phân gà trấu (tính theo thể tích), bổ sung 1 kg chế phẩm Trichoderma/tấn nguyên liệu. Sản phẩm sau 30 ngày ủ đạt hàm lượng dinh dưỡng: $N_{ts} = 2,42%$, $P_2O_{5hh} = 3,46%$, $K_2O_{hh} = 3,22%$, chất hữu cơ đạt 40,54%, pH đạt 6,61 và tổng khối lượng thu hồi đạt 125,2 kg/m³ khối ủ.

2. Tại sao việc bón trực tiếp thân lá bắp tươi chưa qua ủ ở liều lượng cao lại làm giảm sinh trưởng và năng suất rau cải?
Khi bón vùi thân lá bắp tươi chưa hoai mục với lượng lớn (1 – 2 kg/m²), quá trình phân hủy yếm khí/hiếu khí diễn ra mạnh ngay trong đất tạo ra các acid hữu cơ và khí độc gây ngộ độc rễ. Đồng thời, hệ vi sinh vật phân giải chất hữu cơ cạnh tranh trực tiếp nguồn đạm dễ tiêu và oxy trong đất, khiến cây cải bị còi cọc và năng suất thực thu giảm mạnh xuống chỉ còn 541,5 g/m² (ở mức bón 2 kg tươi).

3. Hiệu quả thay thế phân bón hóa học NPK của phân compost từ phụ phẩm bắp được thể hiện như thế nào?
Bón lót phân compost NT4 với liều lượng 1 kg/m² kết hợp cắt giảm 25% đến 50% lượng phân bón vô cơ NPK (16-16-8) vẫn cho năng suất thực thu rau cải xanh đạt từ 843,3 đến 944,3 g/m², tương đương và thậm chí cao hơn công thức đối chứng bón 100% NPK kết hợp phân bò (909,0 g/m²), mang lại tỷ lệ bội thu từ 61,1% đến 80,4% so với đối chứng không bón.

4. Những chỉ tiêu nào của compost sau ủ đã đạt và chưa đạt Quy chuẩn QCVN 01-189:2019/BNNPTNT?
Sản phẩm compost NT4 đạt quy chuẩn về chỉ số pH (6,61 so với quy định $\ge 5,0$) và hàm lượng chất hữu cơ (40,54% so với quy định $\ge 20,0%$). Tuy nhiên, tỷ lệ C/N (16,77 so với quy chuẩn $\le 12,0$) và độ ẩm sau ủ (55,0% so với quy chuẩn $\le 30,0%$) vẫn chưa đạt ngưỡng quy định đối với phân bón hữu cơ truyền thống do thời gian ủ ngắn (30 ngày) và chưa qua công đoạn làm khô.

5. Hệ thống ủ pilot trong nghiên cứu được thiết kế với các thông số vận hành như thế nào?
Mỗi ngăn ủ pilot có kích thước 2,0 m x 0,9 m x 1,1 m (thể tích 1 m³), xây bằng vách ván ép trên nền xi măng nâng cao 20 cm, bên dưới lắp hệ thống ống nhựa PVC đục lỗ để cấp khí hiếu khí. Khối ủ được đo nhiệt độ tại 3 tầng độ sâu (0–20 cm, 20–40 cm, 40–60 cm) và được đảo trộn định kỳ vào các ngày thứ 0, 5, 10, 15, 20, 30 sau khi ủ.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thái Bình đã xác định thành công công thức phối trộn 60% thân lá bắp, 20% lá bi bắp và 20% phân gà trấu kết hợp chế phẩm Trichoderma để sản xuất phân compost hiếu khí có chất lượng dinh dưỡng khoáng cao ($N_{ts} = 2,42%$, $P_2O_{5hh} = 3,46%$, $K_2O_{hh} = 3,22%$). Thử nghiệm nông học trên cây rau cải xanh khẳng định việc sử dụng 1 kg phân compost/m² có thể thay thế hiệu quả từ 25% đến 50% lượng phân bón vô cơ NPK khuyến cáo, đồng thời cảnh báo rủi ro ngộ độc hữu cơ khi vùi trực tiếp phụ phẩm bắp tươi chưa qua ủ vào đất. Đây là công trình thực nghiệm có tính ứng dụng thực tiễn cao, đóng góp giải pháp cụ thể cho việc tận dụng phế phụ phẩm nông nghiệp và phát triển canh tác bền vững trên đất xám.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Tổng quan về phân compost 1.1 Giới thiệu về phân compost Compost là cách gọi khác của phân hữu cơ, thành phần chính là các chất hữu cơ tự nhiên, không bao gồm các chất hữu cơ tông hợp. compost tạo thành nhờ được xử lý thông qua quá trình vật lý: làm khô, nghiền, sàng, phối trộn, làm âm, hoặc quá trình sinh học: ủ, lên men, chiết (theo Nghị định 108/2017/NĐ-CP về quản lý phân bón). compost được hiéu là quá trình phân hủy sinh học hiếu khí các chất thải hữu co dé phân hủy sinh học đến trạng thái ôn định dưới sự tác động và kiểm soát của con người, sản phẩm giống như min được gọi là compost. Quá trình diễn ra chủ yếu giống như phân hủy trong tự nhiên, nhưng được tăng cường và tăng tốc bởi tối ưu hóa các điều kiện môi trường cho hoạt động của vi sinh vật.

Trong quá trình ủ, cộng đồng vi sinh vật ăn các vật liệu hữu cơ như rau, phân gia súc và các loại rác hữu cơ khác và chuyền đôi chất thải sang dang ồn định hơn. Ủ Compost được hiểu là quá trình phân hủy sinh học hiếu khí các chất thải hữu cơ dễ phân hủy sinh học đến trạng thái ồn định dưới sự tác động và kiểm soát của con người, sản pham giống như mun được gọi là Compost. Quá trình diễn ra chủ yếu giống như phân hủy trong tự nhiên, nhưng được tăng cường và tăng tốc bởi tối ưu hóa các điều kiện môi trường cho hoạt động của vi sinh vật. Trong quá trình ủ, cộng đồng vi sinh vật ăn các vật liệu hữu cơ như rau, phân gia súc và các loại rác hữu cơ khác và chuyên đổi chất thải sang dạng ổn định hơn.

Ủ phân là một phương pháp phân hủy hiểu khí các tàn dư thực vật, chất thải từ các trang trại chăn nuôi và các vật liệu hữu cơ không sống khác và chuyên đổi chúng thành một chat đất, tối, dé vỡ vụn có thể làm giàu và bố sung cho đất. Trong quá trình này, các hệ vi sinh khác nhau chẳng hạn như tuyến trùng, bọ ve, nhện, rét, giun đất, đất bọ cánh cứng, v. và vi sinh vật, bao gồm vi khuẩn, nam và xạ khuẩn phân giải chất hữu cơ thành những chất đơn giản hơn trong môi trường có sục khí và cho thành phâm làm phân trộn hoặc mùn (Singh và Longkumer, 2018).2 Công dụng của phan compost Trong phân hữu cơ thường có các vi khuẩn, vi nắm, các loại ký sinh trùng gây ảnh hưởng trực tiếp tới cây trồng không những vậy mà các vi sinh có thể gây bệnh trực tiếp hoặc gián tiếp cho người, gia súc. Ở vùng trồng lúa, gốc rạ ngập trong bùn gây ra các tình trạng ngộ độc hữu cơ cho đất do các chất khí độc sinh ra ở trong quá trình phân hủy gốc ra Trong vỏ cà phê tươi còn chứa nhiều chất đường, nông dân rải vỏ cà phê lên bề mặt hồ trồng có thé làm cho cây cà phê và hồ tiêu dé bị nhiễm bệnh.

Chat đường có trong vỏ cà phê có thé là một môi trường thuận lợi và là thức ăn cho các loài nam hai có thé phát triển mạnh. Phân Compost chứa đầy đủ các chất đinh dưỡng cần thiết cho cây trồng. Việc bón phân Compost cũng giúp giảm lượng phân hóa học và tăng khả năng hấp thụ dinh dưỡng khoáng của cây trồng. Bón phân trộn vào đất có thể làm tăng khả năng cung cấp dinh đưỡng của cây trồng (Duong, 2013).

Theo Steiner và cs (2008) bón phân Compost giúp bé sung chat mun, tăng khả nang giữ nước của đất và tạo điều kiện cho hệ vi sinh vật đất phat triển do đó có tác dụng cải tạo đất. Compost từ tàn dư trái cây, phân chuồng và chất thải nhà bếp cũng có thé làm tăng khả năng lưu giữ lượng phân bón N đã bón trong hệ thống đất — thực vật bằng cách kích sự hấp thu N của thực vật và sự cố định của vi sinh vật, đồng thời giảm sự rửa trôi N và thất thoát qua không khí (Trích dẫn theo Duong, 2013).3 Tình hình sản xuất phân ủ compost ở Việt Nam Theo Tổng cục Môi trường, mỗi ngày toàn quốc phát sinh hơn 60.000 tan chat thải rắn sinh hoạt, trong đó khu vực đô thị chiếm 55%, khu vực nông thôn chiếm 45%. Tỷ lệ thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại khu vực đô thị trung bình đạt 92% và khu vực nông thôn đạt 66%, trong đó: 13% khối lượng chất thải rắn sinh hoạt được 4 thiêu đốt, 16% được chế biến compost và khoảng 71% được chôn lấp. Chất thải nhựa khó phân hủy (với tỷ lệ trong các bãi chôn lấp chất thải rắn sinh hoạt ước tính khoảng 6 - 8%) (Bộ Tài Nguyên và Môi Trường, 2022).

Ở Việt Nam, công nghệ ủ Compost hiện đại được giới thiệu từ thập niên 80 của thế kỷ 19. Điểm qua một số mô hình công nghệ quy mô lớn ở Việt Nam như: năm 2002, dự án xử lý rác sinh hoạt thành Compost tại Cầu Diễn, Thành phố Hà Nội với công suất thiết kế 2.000 tan/ngay áp dụng công nghệ của Tay Ban Nha; năm 2004, dự án xử lý rác thải của công ty cổ phần đầu tư — phát triển Tâm Sinh Nghĩa tại Thủy Phương, Thành phố Huế áp dụng công nghệ Anh Sinh (ASC); năm 2012, dự án sản xuất phân bón Compost tại Bình Dương xử lý chất thải rắn với công suất 420 tân/ngày áp dụng công nghệ của Phần Lan; và gần đây năm 2018, dự án khu xử lý chất thải Quang Trung tại Biên Hòa, Đồng Nai áp dụng công nghệ vi sinh học hiểu khí với dây chuyền máy móc nhập khẩu từ Châu Âu. Nhìn chung, các cơ sở sản xuất theo phương thức công nghiệp trong nước hiện nay đầu tư trang bị công nghệ sản xuất đơn giản hơn, mức đầu tư thấp hơn so với các công nghệ của các cơ sở sản xuất phân bón vô cơ với công suất tương đương (BCHN, 2018). Xét ở quy mô sản xuất nhỏ hơn trong số các công nghệ ủ Compost hiện đại, phương pháp ủ hiếu khí giản lược được cho là phù hợp ở các quốc gia đang phát triển do có nhiều ưu điểm như: ứng dụng công nghệ cao nhưng vẫn đảm bảo tính đơn giản dễ áp dụng với chi phí đầu tư không lớn, thuận tiện trong việc vận hành hệ thống, giảm công đảo trộn va chi phi phí ton hao nhiên liệu (Nguyen Thanh Binh và cs, 2015).4 Nguyên liệu sản xuất Compost Nguyên liệu dé làm phân Compost là phụ phẩm hữu cơ hoặc phế liệu.

Đối với các trang trại, một công thức ủ phân thường là hỗn hợp của phân và tàn dư cây trồng. Rác bếp, bùn thải và một số chat thải hữu cơ khác cũng có thé sử dụng dé ủ Compost. Phân trộn có thể được lấy từ một số nguyên liệu bao gồm tàn dư thực vật (cây, bụi) và thân thảo (cỏ và cây có hoa nhỏ) chất thải xanh, tàn dư cây trồng, chất rắn sinh học (bùn thải), phụ pham từ gỗ, phân động vật, bao bì và tòa nhà có thé phân hủy sinh học vật liệu 5 và thức ăn thừa. Các nguyên liệu này khác nhau cơ bản về thành phần hóa học, kích thước hạt và do đó tốc độ phân hủy.

Theo Joe Lamp’L (2017), bat cứ nguyên liệu nào có nguồn gốc thực vật và có thé phân hủy sinh học đều có thể dùng làm nguyên liệu để ủ phân compost. Các nguyên liệu phổ biến gồm: lá khô, cành cây nhỏ, bã ca phê, giấy vụn, cỏ tươi, rơm khô, mạt cưa, tro gỗ, dư thừa thực vật, thức ăn thừa và phân động vật,. Nói chung, tất cả mọi thứ có nguồn gốc thực vật hoặc động vật đều có thể được sử dụng dé làm phân trộn nhưng dé đạt được kết quả tốt hơn; điều quan trọng là phải biết kết hợp các vật liệu có thé được sử dung (Singh và Longkumer, 2018).5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình ủ compost 1.1 Tỷ lệ C/N Thanh phan nguyên liệu biểu thị qua tỷ lệ C/N (carbon/nito), carbon và nito là 2 nguyên tố quan trọng ảnh hưởng quyết định đến quá trình ủ. Carbon cung cấp năng lượng và xây dựng tế bao, nito cần cho quá trình sinh trưởng phát triển của vi sinh vật, nếu nitơ vượt quá giới hạn sẽ tạo thành NH; thoát ra gây mùi hôi khó chịu cho khối ủ.

Tỷ lệ C/N tối ưu ở khoảng 21/1- 45/1 tùy vào từng loại vật liệu, nếu tỉ lệ C/N của vật liệu quá cao, nên trộn thêm các vật liệu có tỷ lệ C/N thấp hoặc ngược lại dé có khối nguyên liệu có ty lệ C/N thích hợp. Tỷ lệ C/N rất quan trọng, tỷ lệ này tốt nhất nằm trong khoảng 25 — 30/1 dé thúc đây quá trình ủ. Theo Biddlestone và cs (1978) nếu tỷ lệ C/N dưới 25/1 thì lượng đạm sẽ bị thất thoát dưới dang amoniac. Nếu tỷ lệ này cao hơn thì đòi hỏi phải có quá trình oxi hóa carbon thừa và trải qua nhiều chu kỳ biến đổi dé đạt được tỷ lệ C/N sau cùng là 10/1 (trích dẫn theo Bùi Hữu Đoàn, 2011).

Hàm lượng nito cao hơn tạo điều kiện cho vi sinh vật nhân lên nhanh chóng, do đó chất nền phân hủy với tốc độ nhanh hơn, trong khi chất nền có hàm lượng nitơ thấp phân hủy chậm do sự nhân lên của vi sinh vật vẫn chậm (Singh và Longkumer, 2018).2 Nguyên liệu ủ Những nguyên liệu ủ phân hữu cơ có nguồn gốc từ thực vật do đó chúng chứa nhiều dưỡng chất vi lượng và đa lượng thiết yếu cho cây trồng. Với một lượng đạm bổ sung đáng kẻ, hầu hết những dinh dưỡng khoáng hiện diện trong phân hữu co sẽ được duy trì trong suốt quá trình ủ nếu đống ủ được quản lý các điều kiện ủ tốt. Tuy nhiên, có sự thay đổi đáng kê đối với lượng dưỡng chất trong phân hữu cơ do việc sử dụng các nguồn nguyên liệu ủ khác nhau. Những loại phân hữu cơ được ủ từ những nguyên liệu khác nhau sẽ có lượng dưỡng chất khác nhau (Lê Thị Thanh Chi, 2008).3 Kích thước nguyên liệu Quá trình phân hủy hiếu khí diễn ra trên bề mặt vật liệu nên kích thước vật liệu ảnh hưởng lớn đến tốc độ phân hủy; do đó diện tích bề mặt càng lớn (vật liệu càng được băm vụn) vật liệu tiêp xúc với oxy càng nhiêu, toc độ phân hủy sẽ cao hon.

Kích thước hạt tối ưu là đường kính từ 3 - 50 mm, có thê dùng nhiều phương pháp như cắt (băm), nghiền, sàng. nếu vật liệu có kích thước lớn phải qua xử lý dé đạt kích thước thích hợp cho quá trình ủ.