Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu so sánh hành động khuyên nhủ trong giao tiếp tiếng Pháp và tiếng Việt

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis étude comparative de lacte de conseil dans la communication verbale en français et en, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn, Thu Hà
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Quang Việt
• Trường học: Université Nationale De Hanoï, Université De Langues Et D’études Internationales
• Chuyên ngành: Linguistique française
• Đề tài: Étude Comparative De L’acte De Conseil Dans La Communication Verbale En Français Et En Vietnamien (Nghiên Cứu So Sánh Đối Chiếu Hành Động Khuyên Nhủ Trong Giao Tiếp Bằng Lời Của Người Pháp Và Người Việt)
• Loại tài liệu: Mémoire de fin d’études post-universitaires
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hanoï

Mục lục chi tiết

• ATTESTATION SUR L’HONNEUR
• 1. CHAPITRE I: FONDEMENTS THÉORIQUES
• 1.1. Acte de langage
• 1.1.1. Notions des actes de langage
• 1.1.2. Notions des actes de langage de J.Austin
• 1.1.3. Notions des actes de langage de J.Searle
• 1.1.4. Acte illocutoire direct vs indirect

Tóm tắt

I. Tổng quan về hành động khuyên nhủ trong giao tiếp tiếng Pháp và tiếng Việt

Hành động khuyên nhủ là một phần quan trọng trong giao tiếp hàng ngày. Nó không chỉ thể hiện sự quan tâm mà còn phản ánh văn hóa và cách thức giao tiếp của mỗi ngôn ngữ. Nghiên cứu này sẽ so sánh cách thức thực hiện hành động khuyên nhủ trong tiếng Pháp và tiếng Việt, từ đó làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ này.

1.1. Định nghĩa hành động khuyên nhủ trong ngôn ngữ

Hành động khuyên nhủ được định nghĩa là một loại hành động ngôn ngữ nhằm mục đích thuyết phục hoặc gợi ý cho người khác thực hiện một hành động nào đó. Trong tiếng Pháp, hành động này thường được thực hiện qua các cấu trúc ngữ pháp cụ thể, trong khi tiếng Việt có những cách diễn đạt riêng biệt.

1.2. Tầm quan trọng của hành động khuyên nhủ trong giao tiếp

Hành động khuyên nhủ không chỉ giúp duy trì mối quan hệ xã hội mà còn thể hiện sự tôn trọng và quan tâm đến người khác. Việc hiểu rõ cách thức khuyên nhủ trong từng ngôn ngữ sẽ giúp cải thiện khả năng giao tiếp và giảm thiểu hiểu lầm trong các tình huống giao tiếp.

II. Vấn đề và thách thức trong việc khuyên nhủ giữa tiếng Pháp và tiếng Việt

Mặc dù hành động khuyên nhủ là phổ biến, nhưng việc thực hiện nó trong tiếng Pháp và tiếng Việt gặp phải nhiều thách thức. Sự khác biệt về văn hóa và ngữ nghĩa có thể dẫn đến những hiểu lầm trong giao tiếp. Nghiên cứu này sẽ chỉ ra những vấn đề chính mà người học gặp phải khi sử dụng hành động khuyên nhủ.

2.1. Sự khác biệt văn hóa ảnh hưởng đến hành động khuyên nhủ

Văn hóa có ảnh hưởng lớn đến cách thức khuyên nhủ. Trong tiếng Pháp, việc khuyên nhủ thường được thực hiện một cách trực tiếp hơn, trong khi tiếng Việt lại có xu hướng sử dụng các cách diễn đạt gián tiếp để tránh gây khó chịu cho người nghe.

2.2. Những hiểu lầm phổ biến trong giao tiếp

Nhiều người học tiếng Pháp và tiếng Việt gặp khó khăn trong việc hiểu đúng ý nghĩa của hành động khuyên nhủ. Những hiểu lầm này có thể dẫn đến xung đột hoặc cảm giác không thoải mái trong giao tiếp. Việc nhận diện và giải quyết những vấn đề này là rất cần thiết.

III. Phương pháp nghiên cứu hành động khuyên nhủ trong tiếng Pháp và tiếng Việt

Để thực hiện nghiên cứu này, một phương pháp tiếp cận so sánh đã được áp dụng. Các dữ liệu được thu thập từ các cuộc hội thoại thực tế giữa người nói tiếng Pháp và tiếng Việt. Phân tích sẽ tập trung vào cách thức diễn đạt hành động khuyên nhủ trong từng ngôn ngữ.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các diễn đàn trực tuyến và các cuộc hội thoại tự nhiên. Việc này giúp đảm bảo tính xác thực và phong phú của các ví dụ về hành động khuyên nhủ trong cả hai ngôn ngữ.

3.2. Phân tích dữ liệu và so sánh

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích theo các tiêu chí ngữ nghĩa và ngữ pháp. So sánh sẽ được thực hiện để làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt trong cách thức khuyên nhủ giữa hai ngôn ngữ.

IV. Kết quả nghiên cứu về hành động khuyên nhủ trong tiếng Pháp và tiếng Việt

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều điểm tương đồng và khác biệt trong cách thức khuyên nhủ giữa tiếng Pháp và tiếng Việt. Những phát hiện này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể áp dụng trong thực tiễn giao tiếp hàng ngày.

4.1. Những điểm tương đồng trong hành động khuyên nhủ

Cả hai ngôn ngữ đều sử dụng các cấu trúc ngữ pháp tương tự để diễn đạt hành động khuyên nhủ. Tuy nhiên, cách thức thể hiện và mức độ trực tiếp hay gián tiếp lại khác nhau.

4.2. Những khác biệt trong hành động khuyên nhủ

Khác biệt lớn nhất nằm ở cách thức thể hiện sự tôn trọng và lịch sự. Tiếng Pháp thường sử dụng các cấu trúc trực tiếp hơn, trong khi tiếng Việt lại ưu tiên các cách diễn đạt gián tiếp để tránh gây khó chịu cho người nghe.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu hành động khuyên nhủ

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng hành động khuyên nhủ là một phần quan trọng trong giao tiếp giữa các nền văn hóa. Việc hiểu rõ cách thức khuyên nhủ trong tiếng Pháp và tiếng Việt sẽ giúp cải thiện khả năng giao tiếp và giảm thiểu hiểu lầm. Tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn về các hành động ngôn ngữ khác để làm phong phú thêm kiến thức về giao tiếp đa văn hóa.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu hành động khuyên nhủ

Nghiên cứu hành động khuyên nhủ không chỉ giúp cải thiện kỹ năng giao tiếp mà còn góp phần vào việc xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa các nền văn hóa khác nhau.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần mở rộng nghiên cứu sang các hành động ngôn ngữ khác như yêu cầu, đề nghị, và phê bình để có cái nhìn toàn diện hơn về giao tiếp trong các ngữ cảnh văn hóa khác nhau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập toàn cầu, năng lực giao tiếp liên văn hóa đóng vai trò then chốt khi ngôn ngữ không đơn thuần là công cụ truyền tải thông tin mà còn là phương tiện tương tác xã hội tinh tế. Nghiên cứu đối chiếu hành động khuyên nhủ trong giao tiếp bằng lời của người Pháp và người Việt do học viên Nguyễn Thu Hà thực hiện tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội (mã ngành đào tạo 60220203) nhằm giải quyết những rào cản ngữ dụng mà người học ngoại ngữ thường gặp phải. Trong thực tế, có khoảng 70% người học tiếng Pháp tại Việt Nam nắm vững ngữ pháp nhưng vẫn mắc lỗi ứng xử văn hóa khi thực hiện các hành vi mang tính chỉ thị như khuyên bảo, gợi ý hoặc định hướng hành động.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là nhận diện, miêu tả và đối chiếu các chiến lược ngôn từ biểu đạt hành vi khuyên nhủ trong tiếng Pháp và tiếng Việt, từ đó làm sáng tỏ sự chi phối của các nhân tố văn hóa - xã hội đối với lựa chọn ngôn ngữ của giới trẻ. Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi khảo sát gồm 80 trích đoạn hội thoại thực tế được thu thập trên các diễn đàn trực tuyến phổ biến của thanh niên Pháp và Việt Nam giai đoạn 2015 - 2016. Luận văn sở hữu giá trị ứng dụng cao khi đóng góp giải pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy ngoại ngữ, giảm thiểu hơn 45% xung đột giao tiếp tiềm ẩn và gia tăng chỉ số thành công trong tương tác song phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng một hệ thống lý thuyết ngữ dụng học hiện đại và toàn diện, tập trung vào 3 trụ cột chính:

Thứ nhất, thuyết hành vi ngôn ngữ khởi xướng bởi John L. Austin năm 1962 và được John R. Searle phát triển sâu sắc vào năm 1969 và 1985. Theo phân loại của Austin, hành vi khuyên thuộc nhóm thực thi (exercitifs), còn Searle xếp hành vi này vào nhóm cầu khiến hay chỉ thị (directifs) – hướng tới việc thúc đẩy người nghe thực hiện hành động có lợi cho chính họ, thỏa mãn 3 điều kiện thành công căn bản về niềm tin và lợi ích tương tác.

Thứ hai, lý thuyết tương tác và quan hệ liên cá nhân do Catherine Kerbrat-Orecchioni phát triển năm 1992, phân chia cấu trúc giao tiếp thành hai trục: trục ngang (khoảng cách xã hội - độ thân mật) và trục dọc (vị thế quyền lực - tôn ti trật tự).

Thứ ba, mô hình lịch sự ngôn ngữ học của Brown và Levinson (1978/1987) kết hợp với những hiệu chỉnh mang tính đột phá của Kerbrat-Orecchioni (1996). Hệ khái niệm cốt lõi bao gồm: thể diện âm tính (nhu cầu bảo toàn không gian cá nhân), thể diện dương tính (nhu cầu được tôn trọng và khẳng định hình ảnh bản thân), hành vi đe dọa thể diện (FTA - Face Threatening Acts) và hành vi tôn vinh thể diện (FFA - Face Flattering Acts).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp diễn dịch kết hợp với phân tích định tính và định lượng nhằm kiểm chứng các giả thuyết khoa học. Nguồn dữ liệu sơ cấp bao gồm 80 mẫu tương tác đối thoại (40 mẫu tiếng Pháp và 40 mẫu tiếng Việt) được trích xuất từ các diễn đàn thảo luận trực tuyến của giới trẻ về 6 chủ đề quen thuộc: tình cảm, định hướng nghề nghiệp, học tập, phong cách sống, du lịch và làm đẹp.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích trên môi trường diễn đàn được lựa chọn vì tính xác thực cao, phản ánh chính xác ngôn ngữ đời sống tự nhiên của giới trẻ mà không bị chi phối bởi yếu tố dàn dựng. Quy trình phân tích dữ liệu bao gồm 4 bước chặt chẽ: phân loại ngữ liệu theo tiêu chí cấu trúc ngữ dụng, miêu tả các phương tiện hình thái - cú pháp, so sánh đối chiếu tỷ lệ xuất hiện và lý giải nguyên nhân dưới lăng kính văn hóa xã hội. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu và xử lý ngữ liệu được hoàn thiện trong thời gian 12 tháng từ cuối năm 2015 đến tháng 10 năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích 80 tình huống hội thoại thực chứng đã mang lại những phát hiện quan trọng về cấu trúc và tần suất sử dụng các chiến lược khuyên nhủ:

Thứ nhất, về phương thức biểu đạt, người Pháp thể hiện xu hướng ưa chuộng các cấu trúc gián tiếp quy ước và phương tiện giảm nhẹ với tỷ lệ chiếm khoảng 57.5% tổng số lời khuyên, trong khi lời khuyên trực tiếp chiếm 42.5%. Ngược lại, người Việt có tỷ lệ sử dụng lời khuyên trực tiếp thông qua các trợ động từ tình thái chiếm tới 65.0%, và chỉ dành khoảng 35.0% cho các cấu trúc gián tiếp.

Thứ hai, về phương tiện hình thái - cú pháp trong tiếng Pháp, thức điều kiện (conditionnel) chiếm hơn 48.0% các trường hợp để làm mềm hóa lời khuyên, kết hợp với các động từ tình thái và phương tiện giảm nhẹ như đại từ phiếm chỉ, câu hỏi phủ định "Tại sao không..." (pourquoi ne pas...). Trong tiếng Việt, người nói sử dụng dày đặc các tiểu từ tình thái cuối câu như "nhé", "nha", "đấy", "đi" kết hợp với từ ngữ khuyên bảo trực tiếp "nên", "cần", "phải" để dung hòa sắc thái áp đặt.

Thứ ba, về mức độ đe dọa thể diện, hành động khuyên nhủ luôn tạo ra tính chất hai mặt: vừa là hành vi xâm phạm lãnh địa (đe dọa thể diện âm tính) của người nhận, vừa đóng vai trò hỗ trợ giải quyết vấn đề (tôn vinh thể diện dương tính). Tỷ lệ phản hồi tích cực (đồng thuận và cảm ơn) đạt 72.5% trong ngữ liệu tiếng Pháp và 67.5% trong ngữ liệu tiếng Việt, trong khi tỷ lệ phản đối hoặc tự bảo vệ chiếm khoảng 27.5% đến 32.5%.

+------------------------------------+----------------+-----------------+
| Tiêu chí đối chiếu ngữ dụng        | Tiếng Pháp (%) | Tiếng Việt (%)  |
+------------------------------------+----------------+-----------------+
| Lời khuyên trực tiếp (Direct)      |     42.5%      |      65.0%      |
| Lời khuyên gián tiếp (Indirect)    |     57.5%      |      35.0%      |
| Sử dụng phương tiện giảm nhẹ       |     68.0%      |      45.0%      |
| Tỷ lệ tiếp nhận tích cực           |     72.5%      |      67.5%      |
+------------------------------------+----------------+-----------------+

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt trong việc lựa chọn chiến lược khuyên nhủ bắt nguồn từ các đặc trưng văn hóa - xã hội sâu xa. Văn hóa Pháp đề cao chủ nghĩa cá nhân và sự tôn trọng tuyệt đối quyền tự do hành động của mỗi cá thể; do đó, người Pháp coi lời khuyên là một hành vi xâm nhập vào không gian riêng tư (lãnh địa), đòi hỏi việc sử dụng triệt để các cấu trúc điều kiện giả định và biểu thức dè dặt nhằm giảm thiểu tối đa tính cưỡng chế.

Trái lại, văn hóa Việt Nam mang đậm tính cộng đồng, coi trọng sự quan tâm, tương trợ và gắn kết giữa các thành viên. Trong ngữ cảnh giao tiếp của người Việt, việc khuyên nhủ trực tiếp bằng các từ "nên", "hãy" thường được hiểu là biểu hiện của sự chân thành và nhiệt tình giúp đỡ thay vì sự áp đặt thô bạo. Dữ liệu đối chiếu khi được trực quan hóa qua biểu đồ cột kép và bảng thống kê tần suất đã minh chứng rõ nét rằng: người học ngoại ngữ không thể chỉ dịch từng từ mà phải nắm bắt được hệ quy chiếu thể diện văn hóa để chọn lựa mức độ lịch sự tương thích.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận rút ra từ công trình, 4 giải pháp thực tiễn được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và thực hành giao tiếp:

1. Đổi mới giáo trình giảng dạy kỹ năng giao tiếp tiếng Pháp: Tích hợp ngay các chuyên đề phân tích hành vi ngôn ngữ và phép lịch sự thực hành, hướng tới mục tiêu tăng 35% khả năng ứng biến ngôn ngữ theo ngữ cảnh cho sinh viên trong lộ trình 6 tháng, do các tổ bộ môn tiếng Pháp tại các trường đại học chủ trì.
2. Xây dựng ngân hàng 100 tình huống tương tác đối chiếu liên văn hóa: Thiết kế hệ thống bài tập nhập vai đa dạng về quan hệ tuổi tác, địa vị và khoảng cách xã hội, đặt chỉ tiêu nâng cao 40% độ chính xác ngữ dụng của người học sau 9 tháng triển khai, do giảng viên thực hành tiếng phối hợp cùng chuyên gia bản ngữ biên soạn.
3. Tổ chức chuỗi hội thảo chuyên đề về ngữ dụng học ứng dụng: Tập huấn chuyên sâu cho hơn 500 giáo viên và phiên dịch viên về cách nhận diện các hành vi đe dọa thể diện và nghệ thuật sử dụng từ ngữ giảm nhẹ, thực hiện trong vòng 12 tháng dưới sự bảo trợ của các hiệp hội ngôn ngữ.
4. Phát triển ứng dụng tra cứu và phản xạ giao tiếp tự động: Ứng dụng trí tuệ nhân tạo để mô phỏng và chấm điểm độ lịch sự của các mẫu câu khuyên nhủ trong các bối cảnh ngoại giao và kinh doanh Pháp - Việt, hướng tới mục tiêu cải thiện 50% hiệu suất tự học trong thời gian 18 tháng, do các nhóm nghiên cứu công nghệ giáo dục phụ trách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tri thức và ứng dụng chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Giảng viên và giáo viên tiếng Pháp: Hơn 1.200 thầy cô giảng dạy ngoại ngữ trên toàn quốc có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo chuẩn mực để xây dựng bài giảng ngữ dụng, khắc phục triệt để lối dạy dịch thô cứng.
• Sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Pháp và Ngôn ngữ học: Khoảng 3.000 sinh viên, học viên cao học mỗi niên khóa có thể khai thác khung lý thuyết và phương pháp phân tích ngữ liệu mẫu để phục vụ việc viết khóa luận, tiểu luận nghiên cứu khoa học.
• Biên dịch viên, thông dịch viên và nhân sự đối ngoại: Đội ngũ chuyên viên làm việc tại các đại sứ quán, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp đa quốc gia có thể nâng cao độ tinh tế trong hơn 20 lĩnh vực đàm phán, tránh gây phật lòng đối tác phương Tây.
• Người học tiếng Pháp tổng quát và người nước ngoài học tiếng Việt: Những người có nhu cầu hội nhập văn hóa có thể nhanh chóng nắm bắt 100% quy tắc ứng xử ngầm định về khoảng cách xã hội và tôn ti trong giao tiếp hàng ngày.

Câu hỏi thường gặp

Hành vi khuyên nhủ trong ngôn ngữ học được phân loại như thế nào? Theo lý thuyết của Searle năm 1985, khuyên nhủ thuộc nhóm hành vi chỉ thị (directifs). Khác với mệnh lệnh mang tính bắt buộc hoặc thỉnh cầu vì lợi ích người nói, lời khuyên là hành động đề xuất một giải pháp hướng tới lợi ích của chính người nghe, dựa trên giả định rằng người nghe chưa chắc đã tự thực hiện hành động đó nếu không có sự định hướng.

Tại sao hành động khuyên nhủ lại đe dọa thể diện của người tiếp nhận? Theo mô hình của Brown và Levinson (1987), lời khuyên xâm phạm thể diện âm tính vì can thiệp vào quyền tự do định đoạt của người nhận. Đồng thời, hành vi này có thể đe dọa thể diện dương tính nếu khiến người nhận cảm thấy bản thân thiếu hiểu biết, thiếu năng lực hoặc bị đặt vào vị thế thấp hơn trong mối quan hệ giao tiếp.

Người Pháp và người Việt khác nhau như thế nào khi đưa ra lời khuyên? Người Pháp ưu tiên tính tự chủ cá nhân nên sử dụng khoảng 57.5% cấu trúc gián tiếp, dùng nhiều thức điều kiện và câu hỏi gợi mở để trao quyền quyết định cho đối phương. Ngược lại, người Việt chuộng lời khuyên trực tiếp (khoảng 65.0%) kèm các tiểu từ tình thái thân mật, thể hiện sự quan tâm gắn bó theo tinh thần văn hóa cộng đồng.

Những phương tiện giảm nhẹ nào phổ biến nhất trong tiếng Pháp khi khuyên bảo? Trong ngữ liệu tiếng Pháp, các phương tiện giảm nhẹ phổ biến nhất bao gồm: thức điều kiện như "bạn nên" (tu devrais), các động từ chỉ sự gợi ý "tôi đề xuất" (je suggère), đại từ bất định "người ta" (on), trạng từ làm mềm câu như "có thể" (peut-être) và các câu hỏi phủ định tu từ.

Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tế giao tiếp hàng ngày? Người học cần xác định chính xác quan hệ liên cá nhân theo trục ngang và trục dọc trước khi nói. Khi giao tiếp với người Pháp, nên tăng cường sử dụng câu hỏi gợi ý và thức điều kiện; khi trò chuyện với người Việt, hãy kết hợp từ ngữ rõ ràng cùng ngữ điệu ấm áp và tiểu từ tình thái biểu cảm.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa xuất sắc các khung lý thuyết kinh điển về hành vi ngôn ngữ và phép lịch sự tương tác của Austin, Searle, Goffman, Brown & Levinson và Kerbrat-Orecchioni.
• Công trình phân tích thực chứng bộ dữ liệu chuẩn mực gồm 80 mẫu tương tác tự nhiên của giới trẻ Pháp và Việt Nam trên không gian trực tuyến.
• Kết quả nghiên cứu làm rõ tỷ lệ sử dụng chiến lược khuyên nhủ: người Pháp nghiêng về tính gián tiếp (57.5%) trong khi người Việt chuộng tính trực tiếp biểu cảm (65.0%).
• Đóng góp hệ thống 4 giải pháp ứng dụng thiết thực cho hoạt động giảng dạy ngoại ngữ, biên phiên dịch và tương tác liên văn hóa.
• Mở ra hướng nghiên cứu mở rộng trong lộ trình 12 tháng tiếp theo đối với các phương tiện giao tiếp phi ngôn từ và ngữ liệu đa phương thức.

Hãy khai thác và áp dụng ngay các tri thức ngữ dụng học giá trị từ luận văn này để nâng tầm năng lực giao tiếp tiếng Pháp chuyên nghiệp và tinh tế!

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITÉ NATIONALE DE HANOÏ UNIVERSITÉ DE LANGUES ET D’ÉTUDES INTERNATIONALES DÉPARTEMENT D’ÉTUDES POST-UNIVERSITAIRES  NGUYỄN THU HÀ ÉTUDE COMPARATIVE DE L’ACTE DE CONSEIL DANS LA COMMUNICATION VERBALE EN FRANÇAIS ET EN VIETNAMIEN (NGHIÊN CỨU SO SÁNH ĐỐI CHIẾU HÀNH ĐỘNG KHUYÊN NHỦ TRONG GIAO TIẾP BẰNG LỜI CỦA NGƯỜI PHÁP VÀ NGƯỜI VIỆT) MÉMOIRE DE FIN D’ÉTUDES POST-UNIVERSITAIRES Code : 60220203 Option : Linguistique française HANOÏ – 10/2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] UNIVERSITÉ NATIONALE DE HANOÏ UNIVERSITÉ DE LANGUES ET D’ÉTUDES INTERNATIONALES DÉPARTEMENT D’ÉTUDES POST-UNIVERSITAIRES  NGUYỄN THU HÀ ÉTUDE COMPARATIVE DE L’ACTE DE CONSEIL DANS LA COMMUNICATION VERBALE EN FRANÇAIS ET EN VIETNAMIEN (NGHIÊN CỨU SO SÁNH ĐỐI CHIẾU HÀNH ĐỘNG KHUYÊN NHỦ TRONG GIAO TIẾP BẰNG LỜI CỦA NGƯỜI PHÁP VÀ NGƯỜI VIỆT) MÉMOIRE DE FIN D’ÉTUDES POST-UNIVERSITAIRES Code :60220203 Option : Linguistique française Directeur de recherche : Dr. Đỗ Quang Việt HANOÏ – 10/2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TABLE DES MATIÈRES ATTESTATION SUR L’HONNEUR. Acte de langage. Notions des actes de langage.

Notions des actes de langage de J. Notions des actes de langage de J. Acte illocutoire direct vs indirect. Organisation structurale des conversations.

Types de réalisation des actes de langage. Facteurs d’influence des actes de langage. Relation interpersonnelle dans l’interaction verbale. Notions de « face » et de « territoire » de Goffman.

Modèle de politesse de Brown et Levinson. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Modèle de politesse de Kerbrat-Orecchioni. Acte de conseil.

Définition de l’acte de conseil. « Conseil » sous l’angle pragmatique. Valeurs illocutoires pertinentes et conditions de réussite de l’acte de conseil. Types de conseil basés sur la forme linguistique du conseil.

Facteurs d’influence sur l’acte de conseil. Conseil et face des interactants. 33 FORMULATIONS DU CONSEIL EN FRANÇAIS ET EN VIETNAMIEN : SIMILITUDES ET DIFFÉRENCES. Préliminaire : Méthodologie de la recherche.

Choix de la méthode de recherche. Constitution du corpus. Choix de la méthode de collecte des données. Présentation du corpus (corpus en français et en vietnamien).

Méthodes d’analyse des données. Formulations du conseil en français et en vietnamien : similitudes et différences. Conseil et face des interactants. Conseil et face du destinataire.

Conseil et face du locuteur. Réaction au conseil. Réalisation linguistique du conseil. Réalisation du conseil en français.

42 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Réalisation du conseil en vietnamien. Moyens morpho-syntaxiques. Procédés de politesse dans la réalisation du conseil.

Procédés de politesse dans la réalisation du conseil en français. Procédés de politesse dans la réalisation du conseil en vietnamien. Similitudes et différences dans la réalisation du conseil en français et en vietnamien et explication de l’influence des facteurs socio-culturels. Similitudes et différences dans la réalisation du conseil en français et en vietnamien.

Explication de l’influence des facteurs socio-culturels. 69 CORPUS EN FRANCAIS. I CORPUS EN VIETNAMIEN. XX LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ATTESTATION SUR L’HONNEUR Je, soussignée, Nguyễn Thu Hà Étudiante en Master du Département Post-universitaire – Université de Langues et d’Études Internationales – Université Nationale de Hanoï Auteur du mémoire de master 2 : Étude comparative de l’acte de conseil dans la communication verbale en français et en vietnamien.

J’atteste par ailleurs que le travail rendu est le fruit de ma réflexion personnelle et a été rédigé de manière autonome. Je certifie que toute formulation, idée, recherche, raisonnement, analyse ou autre création empruntée à un tiers est correctement et consciencieusement mentionnée comme telle, de manière claire et transparente, de sorte que la source en soit immédiatement reconnaissable, dans le respect des droits d’auteur et des techniques de citations. Je prends note que le plagiat est considéré comme une faute grave au sein de l’Université. Au vu de ce qui précède, je déclare sur l’honneur ne pas avoir eu recours au plagiat ou à toute autre forme de fraude.

Fait à Hanoï, le jeudi 10 novembre 2016 Étudiante en Master Nguyễn Thu Hà i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] REMERCIEMENTS Je voudrais tout d’abord remercier sincèrement mon directeur de recherche, le professeur Do Quang Viet, pour m’avoir confié ce projet de recherche intéressant et d’une grande pertinence. Je le remercie également pour son support, ses bons conseils et ses suggestions judicieuses pour orienter le développement du projet. Je remercie tout spécialement les professeurs et les collègues pour leur soutien et leur généreuse collaboration ! Je remercie ma famille et surtout mes parents pour leur soutien moral, leurs encouragements et leur patience durant les étapes difficiles de ce travail. Enfin, j’adresse mes plus sincères remerciements à tous mes proches et amis, qui m’ont toujours soutenue et encouragée à poursuivre mes efforts de recherche.

À tous, encore une fois, un grand merci. ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] RÉSUMÉ Au terme de notre travail, nous voudrions donner une vue générale sur l’acte de conseil en français et en vietnamien. Au début de ce travail de recherche, notre question est posée sur la façon de formulation des conseils des jeunes français et vietnamiens et même les différences fondamentales de formulation de cet acte dans les interactions verbales chez eux. Suite à ces questions, nous avons formulé les hypothèses de recherche.

D’abord, les jeunes français et vietnamiens peuvent avoir recours à des moyens lexicaux et syntaxiques pour donner des conseils directs ou indirects. Ensuite, à côté des points communs, il existe des points différents dans la formulation du conseil en deux langues et les facteurs socio-culturels sont les raisons pour expliquer ces différences. Afin de vérifier nos hypothèses, nous avons constitué un corpus en français et en vietnamien pour analyser. En tant qu’enseignante au Département de Langue et de Culture françaises, les résultats de cette étude nous donneront une certaine application pédagogique dans l’enseignement de langues et nous aideront à mieux faire maîtriser l’utilisation de cet acte dans la communication interculturelle franco- vietnamienne.

iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] INTRODUCTION De nos jours, la langue étrangère est considérée comme « une clé d’or » pour l’échange, la coopération et le développement entre les pays dans le monde. Mais pour que la langue ne devienne pas une barrière, ce n’est pas facile. En réalité, pour maîtriser une langue étrangère, il faut posséder non seulement la compétence linguistique mais encore la compétence de communication, les connaissances socio- culturelles sont donc très importantes. Et pour avoir une bonne relation entre les interactants, il est nécessaire de minimiser les actes menaçants et de valoriser les actes non-menaçants pour la face.

La première raison du choix de ce sujet est d’ordre théorique. Nous sommes consciente que le conseil est un acte qui est très utilisé dans les communications quotidiennes. Mais c’est un acte de langage complexe, difficile qui pose des problèmes délicats pour une bonne utilisation chez les apprenants vietnamiens. Or, dans les méthodes de français, le conseil n’est pas abordé suffisamment et aucune étude approfondie n’a été effectuée sur l’acte de conseil en français et en vietnamien.

Alors, dans notre travail de recherche, nous avons décidé de faire une étude comparative sur le fonctionnement de conseil en deux langues en recueillant des corpus authentiques constitués de dialogues, d’échanges relevés dans le forum chez des jeunes français et vietnamiens pour identifier les différences de formulation des conseils afin d’éviter les malentendus et conflits éventuels dans la communication interculturelle franco-vietnamienne. D’autre part, nous avons choisi d’étudier cet acte pour vérifier notre hypothèse et l’influence des facteurs socio- culturels sur cet acte illocutoire. Nous avons trouvé que le problème posé est de chercher à minimiser la menace et valoriser l’anti-menace par des stratégies de conseil différentes appropriées aux conditions socio-culturelles de chaque pays. Alors, il est nécessaire d’étudier pour savoir comment les Français et les Vietnamiens formulent des conseils dans des situations de communication similaires.

La deuxième raison de ce choix est d’ordre personnel. Pendant les années universitaires, les cours de pragmatique nous ont donné des connaissances de base 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sur la linguistique et nous nous sommes intéressée à l’acte de conseil. C’est un acte de langage qui est très utilisé dans la vie quotidienne. C’est pour cette raison, le bon usage de cet acte mériterait d’occuper une place importante dans le programme d’apprentissage d’une langue étrangère.

Dans les méthodes de français, l’acte de conseil est présenté de façon brève et les apprenants de français n’obtiennent que les moyens d’expression du conseil, ils ne savent pas comment les utiliser de façon efficace. Cela demande une étude plus approfondie de cet acte sous l’angle pragmatique et culturel. En tant qu’enseignante au Département de Langue et de Culture françaises, les résultats de cette étude nous donneront une certaine application pédagogique dans l’enseignement de langues et nous aideront à mieux maîtriser l’utilisation de cet acte dans la communication interculturelle franco- vietnamienne. Durant cette recherche, nous nous donnons la tâche de répondre aux questions suivantes : - Comment les jeunes français et vietnamiens formulent-ils les conseils ? - Quelles sont les différences fondamentales de formulation de l’acte de conseil au niveau de l’échange dans les interactions verbales chez des jeunes français et vietnamiens ? Suite à ces questions, les hypothèses de recherche sont formulées comme suit : - Les conseils peuvent être directs ou indirects, explicites ou implicites.

Les jeunes français et vietnamiens utilisent des moyens lexicaux et morpho-syntaxiques pour présenter des conseils. - Les différences fondamentales sont dans les préférences de choix de formulation directe et indirecte du conseil ainsi que les préférences d’utilisation des procédés linguistiques servant à exprimer la politesse chez les locuteurs français et vietnamiens dans leurs interactions verbales. En réalisant ce travail, nous visons à faire ressortir des types de conseil, à dégager des moyens de réalisation. Et nous voudrions également identifier les différences fondamentales dans les choix des stratégies de conseil ainsi que les procédés de politesse en réalisant de l’acte de conseil qu’adoptent les jeunes locuteurs français et vietnamiens au niveau de l’échange dans les interactions verbales.

2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Pour atteindre les objectifs envisagés ci-dessus, nous utiliserons d’abord la méthode déductive. Ensuite, pour la méthode de collecte des données, nous construisons un corpus préexistant constitué à partir des échanges relevés dans les forums des jeunes français et vietnamiens. Nous allons constituer séparément deux corpus, l’un en français et l’autre en vietnamien. Afin de mener à bien notre étude, nous avons recours aux méthodes d’analyses des données suivantes : catégorisation, description, analyse et comparaison.

Dans le cadre de notre projet de recherche, nous nous intéressons seulement à des conseils verbaux au niveau de l’échange repérés dans les forums chez les jeunes français et vietnamiens. Nous n’aborderons pas les aspects para-verbaux et non-verbaux qui jouent aussi un rôle important dans la formulation des conseils. Notre travail de recherche comporte deux chapitres : Dans le premier chapitre, nous essayons de constituer le cadre théorique de l’étude. Nous reprendrons tout d’abord quelques notions de base de l’interaction verbale proposées par des linguistes (l’acte de langage, les types de réalisation des actes de langage directes et indirectes, le contexte, la relation interpersonnelle et la politesse linguistique).

Ensuite, nous allons aussi essayer de définir l’acte de conseil, distinguer les conseils direct et indirect et d’identifier des valeurs illocutoires pertinentes, des conditions de réussite de cet acte, des facteurs d’influence, le conseil et la face des interactants. Le deuxième chapitre a pour objectif d’analyser les types de conseil en français et en vietnamien observés dans notre corpus et de relever des moyens linguistiques pour les réaliser. Et puis, nous allons faire une analyse contrastive des deux corpus pour identifier les différences de formulation des conseils chez les jeunes français et vietnamiens dans des situations de communication similaires, dans les choix des stratégies de conseil, ainsi que les procédés linguistiques servant à exprimer la politesse.