Luận văn thạc sĩ nghiên cứu so sánh dòng giống và một số biện pháp kỹ thuật cho giống khoai lang có triển vọng tại việt yên bắc giang

Luận văn thạc sĩ so sánh dòng giống và biện pháp kỹ thuật cho giống khoai lang triển vọng tại Việt Yên, Bắc Giang, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Thủy
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đào Thanh Vân
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu so sánh dòng, giống và một số biện pháp kỹ thuật cho giống khoai lang có triển vọng tại Việt Yên – Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục tiêu của đề tài
• 0.2. Yêu cầu của đề tài
• 0.3. Ý nghĩa của đề tài
• 0.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 0.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Tình hình sản xuất khoai lang trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình sản xuất khoai lang trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sản xuất khoai lang ở Việt Nam
• 1.2.3. Tình hình sản xuất khoai lang tại Bắc Giang
• 1.2.4. Tình hình sử dụng và chế biến khoai lang trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.2.4.1. Sử dụng và chế biến khoai lang trên thế giới
• 1.2.4.2. Sử dụng và chế biến khoai lang ở Việt Nam
• 1.2.5. Những nghiên cứu khoai lang trên thế giới và trong nước
• 1.2.5.1. Nghiên cứu về giống khoai lang
• 1.2.5.2. Nghiên cứu về phân bón và chế độ phân bón
• 1.2.5.3. Nghiên cứu về phương pháp trồng
• 2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Bố trí thí nghiệm
• 2.6. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 2.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu tình hình sinh trưởng, phát triển và phẩm chất của một số dòng, giống khoai lang tại Bắc Giang
• 3.1.1. Đặc điểm hình thái của một số dòng, giống khoai lang thí nghiệm
• 3.1.2. Khả năng sinh trưởng phát triển của các dòng, giống khoai lang tại Bắc Giang
• 3.1.2.1. Tỷ lệ sống
• 3.1.2.2. Động thái tăng trưởng chiều dài thân chính
• 3.1.2.3. Động thái ra lá
• 3.1.2.4. Động thái phân cành cấp 1
• 3.1.2.5. Tình hình sâu, bệnh hại chính
• 3.1.3. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất
• 3.1.4. Phẩm chất thân lá, củ của các dòng, giống thu thập
• 3.1.5. Đánh giá chung
• 3.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của phân Kali đến khả năng sinh trưởng phát triển của dòng khoai lang K5 ở vụ Xuân năm 2013
• 3.2.1. Ảnh hưởng của liều lượng kali đến động thái tăng trưởng chiều dài thân chính
• 3.2.2. Ảnh hưởng của liều lượng kali đến động thái ra lá
• 3.2.3. Ảnh hưởng của liều lượng kali đến động thái phân cành cấp 1
• 3.2.4. Ảnh hưởng của liều lượng kali đến một số loại sâu hại chính của dòng khoai lang K5
• 3.2.5. Ảnh hưởng của liều lượng kali đến năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của dòng khoai lang K5
• 3.2.6. Ảnh hưởng của liều lượng kali đến chất lượng củ của dòng khoai lang K5
• 3.2.7. Hiệu quả kinh tế của liều lượng phân kali
• 3.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của phương pháp trồng đến khả năng sinh trưởng phát triển của dòng khoai lang K5 ở vụ Xuân năm 2013
• 3.3.1. Ảnh hưởng của phương pháp trồng đến động thái tăng trưởng chiều dài thân chính
• 3.3.2. Ảnh hưởng của phương pháp trồng đến động thái ra lá của giống khoai lang có triển vọng
• 3.3.3. Ảnh hưởng của phương pháp trồng đến động thái phân cành cấp 1
• 3.3.4. Ảnh hưởng của phương pháp trồng đến thành phần sâu hại chính trên dòng khoai lang K5
• 3.3.5. Ảnh hưởng của phương pháp trồng đến năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về giống khoai lang

Giống khoai lang là một trong những yếu tố quyết định đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc lựa chọn giống khoai lang phù hợp với điều kiện sinh thái tại Bắc Giang là rất quan trọng. Các giống khoai lang như khoai lang K5, khoai lang Lim, và một số giống địa phương khác đã được khảo sát để đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển. Đặc biệt, giống khoai lang K5 cho thấy tiềm năng cao về năng suất và chất lượng củ. Theo nghiên cứu, năng suất của giống khoai lang K5 có thể đạt từ 15 đến 20 tấn/ha, cao hơn so với các giống truyền thống. Việc tuyển chọn giống khoai lang có triển vọng không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn góp phần vào việc đảm bảo an ninh lương thực cho địa phương.

1.1. Đặc điểm của giống khoai lang

Giống khoai lang có nhiều đặc điểm nổi bật như khả năng chịu hạn, kháng sâu bệnh tốt và thích nghi với nhiều loại đất khác nhau. Nghiên cứu cho thấy rằng giống khoai lang K5 có khả năng sinh trưởng mạnh mẽ, với tỷ lệ sống cao và khả năng chống chịu tốt với các điều kiện bất lợi. Đặc biệt, giống này có thời gian sinh trưởng ngắn, giúp nông dân có thể thu hoạch sớm và giảm thiểu rủi ro do thời tiết. Đặc điểm hình thái của giống khoai lang K5 cũng cho thấy củ có hình dáng đẹp, màu sắc hấp dẫn, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng.

II. Biện pháp kỹ thuật trong trồng khoai lang

Biện pháp kỹ thuật là yếu tố quan trọng giúp nâng cao năng suất và chất lượng khoai lang. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật như bón phân hợp lý, tưới nước đúng cách và phòng trừ sâu bệnh hiệu quả có thể cải thiện đáng kể năng suất. Cụ thể, việc bón phân kali đã được chứng minh là có ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển của giống khoai lang K5. Nghiên cứu cho thấy rằng liều lượng kali từ 100 đến 150 kg/ha là tối ưu cho sự phát triển của giống này. Ngoài ra, phương pháp trồng cũng cần được điều chỉnh để phù hợp với từng giống khoai lang, nhằm tối ưu hóa không gian sinh trưởng và giảm thiểu sự cạnh tranh giữa các cây.

2.1. Ảnh hưởng của phân bón đến năng suất

Phân bón đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp dinh dưỡng cho cây khoai lang. Nghiên cứu cho thấy rằng việc bón phân kali không chỉ giúp tăng trưởng chiều dài thân chính mà còn cải thiện khả năng ra lá và phân cành của giống khoai lang K5. Kết quả cho thấy, năng suất củ tăng lên đáng kể khi áp dụng đúng liều lượng phân bón. Điều này cho thấy rằng việc quản lý dinh dưỡng hợp lý là cần thiết để đạt được năng suất cao nhất cho giống khoai lang triển vọng tại Bắc Giang.

III. Đánh giá năng suất và chất lượng khoai lang

Đánh giá năng suất và chất lượng khoai lang là một phần quan trọng trong nghiên cứu. Kết quả cho thấy rằng giống khoai lang K5 không chỉ có năng suất cao mà còn có chất lượng củ tốt. Các chỉ tiêu như độ ngọt, độ cứng và màu sắc của củ khoai lang K5 đều đạt yêu cầu cao. Năng suất trung bình của giống này đạt khoảng 18 tấn/ha, trong khi các giống khác chỉ đạt từ 10 đến 12 tấn/ha. Điều này cho thấy rằng giống khoai lang K5 có tiềm năng lớn trong việc cung cấp thực phẩm cho thị trường và nâng cao thu nhập cho nông dân.

3.1. Phân tích chất lượng củ khoai lang

Chất lượng củ khoai lang được đánh giá dựa trên các tiêu chí như hàm lượng dinh dưỡng, độ ngọt và khả năng bảo quản. Nghiên cứu cho thấy rằng giống khoai lang K5 có hàm lượng tinh bột cao, khoảng 20%, và hàm lượng đường tự nhiên cũng đạt mức tối ưu. Điều này không chỉ làm tăng giá trị dinh dưỡng của sản phẩm mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh trên thị trường. Việc nâng cao chất lượng củ khoai lang sẽ góp phần vào việc phát triển bền vững ngành nông nghiệp tại Bắc Giang.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khoai lang (Ipomoea batatas L.) là cây lương thực quan trọng, được trồng rộng rãi tại nhiều quốc gia, đặc biệt ở các nước đang phát triển. Năm 2012, diện tích trồng khoai lang toàn cầu đạt khoảng 8,05 triệu ha với sản lượng trên 103 triệu tấn, trong đó châu Á chiếm 78,8% sản lượng toàn thế giới. Tại Việt Nam, khoai lang giữ vai trò quan trọng trong hệ thống cây trồng, góp phần đa dạng hóa nguồn lương thực và thức ăn gia súc. Tuy nhiên, diện tích trồng khoai lang tại Việt Nam giảm từ 175,5 nghìn ha năm 2007 xuống còn 141,6 nghìn ha năm 2012, trong đó tỉnh Bắc Giang đứng thứ tư cả nước về diện tích trồng nhưng cũng chứng kiến sự sụt giảm diện tích từ 10.000 ha năm 2007 xuống còn khoảng 6.700 ha năm 2012. Năng suất khoai lang tại Bắc Giang đạt khoảng 10 tấn/ha, thấp hơn nhiều so với các vùng năng suất cao như đồng bằng sông Cửu Long (22,8 tấn/ha).

Nghiên cứu nhằm so sánh các dòng, giống khoai lang có triển vọng tại Việt Yên – Bắc Giang, đồng thời khảo sát ảnh hưởng của phân kali và phương pháp trồng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống khoai lang K5. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ vụ Đông 2012 đến vụ Xuân 2013, tại Trường Đại học Nông Lâm Bắc Giang. Mục tiêu chính là tuyển chọn giống khoai lang phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương, nâng cao năng suất và chất lượng củ, góp phần phát triển sản xuất khoai lang thương phẩm và đảm bảo an ninh lương thực tại Bắc Giang. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp dữ liệu về đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất của các dòng, giống khoai lang, đồng thời có ý nghĩa thực tiễn trong việc ứng dụng giống mới và kỹ thuật canh tác phù hợp nhằm tăng hiệu quả sản xuất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển cây trồng, đặc biệt là cây khoai lang, bao gồm:

• Lý thuyết sinh trưởng cây trồng: Mô tả các giai đoạn sinh trưởng của khoai lang từ bén rễ, hồi xanh, phân cành đến phát triển củ, ảnh hưởng của điều kiện ngoại cảnh và kỹ thuật canh tác đến quá trình này.
• Mô hình dinh dưỡng cây trồng: Nhu cầu dinh dưỡng khoáng của khoai lang, đặc biệt vai trò của phân kali trong việc thúc đẩy sinh trưởng thân lá và tích lũy chất khô vào củ.
• Khái niệm giống cây trồng: Đặc điểm hình thái, di truyền và khả năng thích nghi của các dòng, giống khoai lang, bao gồm các khái niệm về tính dị hợp tử, đa bội thể, và phương pháp chọn giống lai tạo.
• Mô hình kỹ thuật canh tác: Ảnh hưởng của phương pháp trồng (dây phẳng dọc luống, áp tường, kiểu đáy thuyền) đến sinh trưởng và năng suất khoai lang.

Các khái niệm chính bao gồm: tỷ lệ sống của dây giống, động thái tăng trưởng chiều dài thân chính, số lá trên thân chính, số cành cấp 1, năng suất củ và thân lá, chất lượng củ (hàm lượng tinh bột, protein, đường), và mức độ nhiễm sâu bệnh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại Trường Đại học Nông Lâm Bắc Giang trong hai vụ Đông 2012 và Xuân 2013. Cỡ mẫu gồm 8 dòng, giống khoai lang phổ biến và có triển vọng: K51, KB1, K5, K6, D4, D25, Japan1 và Hoàng Long (đối chứng). Các thí nghiệm được bố trí theo kiểu ngẫu nhiên hoàn chỉnh với 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô thí nghiệm là 14 m².

Phương pháp nghiên cứu gồm:

• Thí nghiệm 1: So sánh sinh trưởng, phát triển và phẩm chất của các dòng, giống khoai lang.
• Thí nghiệm 2: Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân kali (70, 80, 90, 100, 110 kg K2O/ha) đến sinh trưởng và năng suất của giống K5.
• Thí nghiệm 3: Nghiên cứu ảnh hưởng của phương pháp trồng (dây phẳng dọc luống, áp tường, kiểu đáy thuyền) đến sinh trưởng và năng suất giống K5.

Các chỉ tiêu theo dõi gồm tỷ lệ sống, thời gian các giai đoạn sinh trưởng, chiều dài thân chính, số lá, số cành cấp 1, mức độ nhiễm sâu bệnh, năng suất thân lá và củ, chất lượng củ (đánh giá cảm quan và phân tích hàm lượng tinh bột, protein, đường). Số liệu được xử lý bằng phần mềm IRRISTAT 5 với độ tin cậy 95%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm hình thái và sinh trưởng của các dòng, giống khoai lang
   Các dòng, giống khoai lang có dạng thân chủ yếu là thân bò, riêng K51 và K6 có dạng thân nửa đứng giúp tăng hiệu suất quang hợp. Màu sắc thân, lá và củ đa dạng, phục vụ cho mục đích ăn tươi và chế biến. Thời gian sinh trưởng tổng thể dao động từ 102 đến 119 ngày, trong đó K5 có thời gian sinh trưởng ngắn nhất (102 ngày vụ Đông) và K51 dài nhất (119 ngày vụ Xuân). Tỷ lệ sống của các giống rất cao, từ 98,5% đến 99,5%, đảm bảo mật độ cây trồng ổn định.

2. Động thái tăng trưởng chiều dài thân chính
   Chiều dài thân chính tăng nhanh nhất trong giai đoạn 60-75 ngày sau trồng. Ở vụ Đông, K6 đạt chiều dài thân chính cao nhất 173,5 cm (105 ngày), trong khi Hoàng Long chỉ đạt 98,7 cm. Ở vụ Xuân, K6 tiếp tục dẫn đầu với 179,7 cm, Hoàng Long thấp nhất với 96,9 cm. Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê với độ tin cậy 95%.

3. Ảnh hưởng của phân kali đến sinh trưởng và năng suất giống K5
   Liều lượng kali 90-100 kg K2O/ha thúc đẩy chiều dài thân chính, số lá và số cành cấp 1 tăng rõ rệt so với liều thấp hoặc cao hơn. Năng suất củ tăng từ khoảng 9 tấn/ha (liều thấp) lên đến 11 tấn/ha ở liều 100 kg K2O/ha, sau đó giảm nhẹ khi bón quá liều. Hiệu quả kinh tế cao nhất đạt được ở liều 120 kg K2O/ha với lợi nhuận tăng khoảng 20% so với đối chứng.

4. Ảnh hưởng của phương pháp trồng đến sinh trưởng và năng suất
   Phương pháp trồng dây phẳng dọc luống cho năng suất củ cao hơn 23,8% so với phương pháp trồng áp tường. Phương pháp trồng kiểu đáy thuyền cho kết quả trung gian. Các chỉ tiêu sinh trưởng như chiều dài thân, số lá và số cành cũng cao hơn đáng kể ở phương pháp trồng dây phẳng dọc luống.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy các dòng, giống khoai lang có đặc điểm sinh trưởng và phát triển khác nhau rõ rệt, phù hợp với mục tiêu chọn giống đa dạng phục vụ ăn tươi, chế biến và làm thức ăn gia súc. Dòng K5 và K6 nổi bật với khả năng sinh trưởng mạnh mẽ, thời gian sinh trưởng ngắn, phù hợp với điều kiện sinh thái Bắc Giang và nhu cầu sản xuất thương phẩm.

Ảnh hưởng tích cực của phân kali đến sinh trưởng và năng suất củ phù hợp với các nghiên cứu trước đây, khẳng định vai trò quan trọng của kali trong giai đoạn phát triển củ. Việc bón phân kali đúng liều lượng và thời điểm giúp tăng hiệu quả sử dụng phân bón và nâng cao lợi nhuận cho người nông dân.

Phương pháp trồng dây phẳng dọc luống tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của dây khoai, tăng diện tích che phủ và hiệu suất quang hợp, từ đó nâng cao năng suất. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về kỹ thuật canh tác khoai lang.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ động thái tăng trưởng chiều dài thân chính, số lá và số cành cấp 1 theo thời gian, cũng như bảng so sánh năng suất và hiệu quả kinh tế giữa các công thức phân bón và phương pháp trồng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tuyển chọn và phổ biến giống khoai lang K5 và K6
   Khuyến khích nông dân và các cơ sở sản xuất áp dụng hai giống này do có thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất cao và chất lượng củ tốt. Thời gian thực hiện: ngay trong các vụ tiếp theo. Chủ thể: Sở Nông nghiệp Bắc Giang, các trung tâm giống cây trồng.

2. Áp dụng liều lượng phân kali 90-100 kg K2O/ha cho giống K5
   Bón phân kali theo đúng liều lượng và thời điểm (bón lót và bón thúc sau trồng 20-25 ngày) để tối ưu hóa sinh trưởng và năng suất. Thời gian thực hiện: vụ Xuân và vụ Đông hàng năm. Chủ thể: Nông dân, cán bộ kỹ thuật.

3. Khuyến khích phương pháp trồng dây phẳng dọc luống
   Phương pháp này giúp tăng năng suất củ và thân lá, đồng thời giảm sâu bệnh. Cần tập huấn kỹ thuật cho người trồng. Thời gian thực hiện: áp dụng ngay trong vụ trồng tiếp theo. Chủ thể: Trung tâm khuyến nông, hợp tác xã.

4. Tăng cường công tác đào tạo và chuyển giao kỹ thuật
   Tổ chức các lớp tập huấn về chọn giống, bón phân và kỹ thuật trồng cho nông dân nhằm nâng cao năng lực sản xuất. Thời gian: liên tục hàng năm. Chủ thể: Sở Nông nghiệp, các tổ chức khuyến nông.

5. Xây dựng mô hình trình diễn và nhân rộng
   Thiết lập các mô hình trình diễn tại các địa phương để chứng minh hiệu quả giống và kỹ thuật mới, từ đó nhân rộng ra diện rộng. Thời gian: 1-2 năm đầu. Chủ thể: Trường Đại học Nông Lâm Bắc Giang, các trung tâm nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng khoai lang tại Bắc Giang và các tỉnh lân cận
   Giúp lựa chọn giống phù hợp, áp dụng kỹ thuật bón phân và phương pháp trồng hiệu quả để nâng cao năng suất và thu nhập.

2. Các nhà nghiên cứu và cán bộ kỹ thuật nông nghiệp
   Cung cấp dữ liệu khoa học về đặc điểm sinh trưởng, phát triển và ảnh hưởng của phân bón, kỹ thuật trồng đến khoai lang, làm cơ sở cho nghiên cứu tiếp theo và tư vấn kỹ thuật.

3. Các doanh nghiệp giống cây trồng và chế biến khoai lang
   Tham khảo để phát triển giống mới, cải tiến quy trình sản xuất và chế biến, đáp ứng nhu cầu thị trường về khoai lang chất lượng cao.

4. Các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp
   Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất khoai lang bền vững, đảm bảo an ninh lương thực và phát triển kinh tế nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần chọn giống khoai lang phù hợp với điều kiện địa phương?
   Giống phù hợp giúp cây sinh trưởng tốt, kháng sâu bệnh, tăng năng suất và chất lượng củ, giảm rủi ro trong sản xuất. Ví dụ, giống K5 và K6 thích nghi tốt với điều kiện Bắc Giang, cho năng suất cao hơn 20% so với giống truyền thống.

2. Phân kali ảnh hưởng như thế nào đến sinh trưởng khoai lang?
   Kali thúc đẩy phát triển thân lá và tích lũy chất khô vào củ, tăng năng suất. Bón kali đúng liều lượng (90-100 kg K2O/ha) giúp tăng năng suất củ lên khoảng 10-11 tấn/ha, cao hơn so với không bón hoặc bón quá liều.

3. Phương pháp trồng nào hiệu quả nhất cho khoai lang?
   Trồng dây phẳng dọc luống cho năng suất cao hơn 23,8% so với trồng áp tường, do tăng diện tích che phủ và hiệu quả quang hợp. Phương pháp này cũng giúp giảm sâu bệnh và thuận tiện chăm sóc.

4. Làm thế nào để nâng cao tỷ lệ sống của dây giống khoai lang?
   Chọn dây giống chất lượng, trồng đúng thời vụ, đảm bảo đất đủ ẩm và kỹ thuật trồng chuẩn. Tỷ lệ sống trong nghiên cứu đạt trên 98,5%, đảm bảo mật độ cây trồng ổn định.

5. Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này ở các vùng khác không?
   Kết quả có thể tham khảo và điều chỉnh phù hợp với điều kiện sinh thái từng vùng. Ví dụ, liều lượng phân bón và phương pháp trồng cần được thử nghiệm lại để phù hợp với đất đai và khí hậu địa phương.

Kết luận

• Đã tuyển chọn được các dòng, giống khoai lang có triển vọng tại Bắc Giang, trong đó K5 và K6 nổi bật với sinh trưởng mạnh và năng suất cao.
• Liều lượng phân kali 90-100 kg K2O/ha tối ưu cho sinh trưởng và năng suất của giống K5, đồng thời mang lại hiệu quả kinh tế cao.
• Phương pháp trồng dây phẳng dọc luống giúp tăng năng suất củ và thân lá, giảm sâu bệnh so với các phương pháp truyền thống.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để phát triển sản xuất khoai lang bền vững tại Bắc Giang.
• Đề xuất triển khai nhân rộng giống và kỹ thuật canh tác trong các vụ tiếp theo, đồng thời tăng cường đào tạo và chuyển giao công nghệ cho nông dân.

Các cơ quan chức năng và nông dân nên phối hợp triển khai áp dụng giống và kỹ thuật được nghiên cứu để nâng cao hiệu quả sản xuất khoai lang, góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài Khoai lang Ipomoea batatas L.), là cây thân thảo, sống hàng năm, thân mềm bò hoặc leo, hoa lưỡng tính, lá đơn, mọc cách, lá đều đặc hoặc có khía. Khoai lang là nguồn cung cấp calo chính cho một số nước ở Thái Bình Dương. Ở Việt Nam, khoai lang là cây lương thực truyền thống lâu đời, nằm trong hệ thống canh tác góp phần đa dạng hóa và đảm bảo an ninh lương thực, đặc biệt những khi giáp hạt.

Trong những năm gần đây, khoai lang là cây trồng có hiệu qủa kinh tế trong sản xuất nông nghiệp. Khoai lang dễ trồng, có thể sử dụng với nhiều mục đích: lấy củ ăn tươi hoặc chế biến, thân lá cho chăn nuôi, ngọn khoai làm rau xanh. Sản phẩm thu hoạch chủ yếu của cây khoai lang là củ và được coi là loại lương thực, thực phẩm có giá trị dinh dưỡng tốt. Ngoài thành phần dinh dưỡng chính là tinh bột, khoai lang còn có các thành phần khác như Protein, các Vitamin (Vitamin C, tiền Vitamin A (Caroten), B1, B2…) các khoáng chất (P, Fe…) góp phần quan trọng trong dinh dưỡng con người.

Các chất trong khoai lang có tác dụng giảm cholesterol, cầm máu, giữ cân bằng axit và muối trong máu. Khoai lang là thức ăn rất tốt cho người mắc bệnh tiểu đường thông qua sự ổn định đường trong máu và giảm đề kháng insulin. Ngoài ra, khoai lang còn có hàm lượng magiê (Mg) khá cao (559mg Mg/100g khoai lang khô). Các nghiên cứu cho thấy chế độ ăn giàu Mg có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường type 2.

Ở một số giống cải tiến, củ khoai lang chứa hàm lượng β-caroten – tiền vitamin A tương đối cao. Khoai lang còn chứa kali, các vitamin C, B6, riboflavin, đồng, axit pantothetic và axit folic. Trên thế giới, khoai lang được chế biến thành nhiều sản phẩm lương thực, thực phẩm khác nhau. Đặc biệt, những giống khoai ruột vàng còn được sử n 4 dụng để sản xuất bột dinh dưỡng cho trẻ em, khoai lang ruột tím có khả năng chống ung thư do các chất kháng ôxy hóa và làm chất màu thực phẩm.

Trong những năm qua, một số giống khoai lang cho năng suất cao chất lượng tốt đã và đang được đưa vào sản xuất ở một số tỉnh phía Bắc. Mặc dù đã có giống mới tốt hơn các giống truyền thống, song những năm gần đây diện tích khoai lang ở các địa phương giảm đáng kể, trong đó có Bắc Giang. Năm 2006 diện tích trồng khoai lang tại Bắc Giang là 10400 ha, đến năm đến năm 2010 diện tích khoai lang giảm, chỉ còn 8100ha. Năng suất khoai lang tại Bắc Giang đạt 9 -10 tấn/ha.

Nguyên nhân trên là do khả năng tiếp cận giống mới của người dân còn hạn chế, các giống khoai trồng tại Bắc Giang chủ yếu là giống địa phương: giống khoai Lim, Hoàng Long .là những giống cũ do người sản xuất tự để giống, năng suất thấp (trung bình 200 – 250 kg/sào), những giống mới có đặc tính tốt chưa được nghiên cứu và áp dụng ở Bắc Giang. Hiện nay, nhu cầu ăn tươi khoai lang trên thị trường khá lớn. Tại Bắc Giang những giống khoai ăn tươi chủ yếu nhập từ các tỉnh phía Nam nên giá thành cao, thời gian bảo quản ngắn, không cung cấp đủ cho nhu cầu ăn tươi và chế biến của thị trường Bắc Giang. Việc lựa chọn những giống phù hợp thị trường và phát triển sản xuất khoai lang thương phẩm tại địa phương có thể giải quyết nhu cầu tại chỗ, đồng thời giúp người sản xuất nâng cao thu nhập.

Trong các chương trình chọn giống khoai lang ở các cơ sở nghiên cứu những tính trạng chủ yếu được sử dụng để chọn lọc giống mới bao gồm tiềm năng năng suất, khả năng thích nghi và một số tính trạng nông học mong muốn. Vì thế, một số tính trạng khác mà người sản xuất quan tâm không hoặc ít được xem xét. Giống cây trồng nói chung và giống khoai lang nói riêng phản ứng rất khác nhau với sự thay đổi của môi trường. Điều kiện ở các cơ sở nghiên cứu đôi khi khác với điều kiện thực tế trên đồng ruộng cuả nông dân.

Vì vậy sự n 5 tham gia của nông dân trong quá trình chọn lọc là cần thiết và hữu ích góp phần tăng khả năng ứng dụng giống vào sản xuất. Xuất phát từ tình hình nghiên cứu sản xuất khoai lang trong nước, địa phương và nhu cầu của người sản xuất đề tài thực hiện nhằm xác định những giống khoai lang có triển vọng đưa vào sản xuất đại trà, góp phần làm tăng năng suất và sản lượng khoai lang của tỉnh. Tình hình sản xuất khoai lang trên thế giới và ở Việt Nam 1. Tình hình sản xuất khoai lang trên thế giới Khoai lang là một cây trồng cạn và có khả năng chịu được nhiều điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng khác nhau.

Do khoai lang có thể chịu lạnh tốt hơn các cây có củ nhiệt đới khác (sắn, khoai sọ…), vì vậy nó có thể sinh trưởng và phát triển bình thường ngay cả ở độ cao 2500m so với mực nước biển. Khoai lang đã trở thành cây lương thực chính của dân cư miền núi cao tại Uganda, Ruanda và Burundi của châu Phi. Hiện thế giới có 115 nước sản xuất khoai lang (FAOSTAT 2012) [17], chủ yếu tại các nước đang phát triển và trên các chân đất nghèo dinh dưỡng với chi phí thấp. Năm 2012 toàn thế giới trồng 8,05 triệu ha khoai lang, sản lượng đạt trên 103 triệu tấn (Bảng 1), trong đó châu Á đạt 81,12 triệu tấn (bằng 78,8% sản lượng toàn thế giới), riêng Trung Quốc đạt 73,1 triệu tấn.

Tại Trung Quốc, khoai lang chủ yếu được dùng để làm thức ăn gia súc (TAGS) hoặc làm nguyên liệu cho ngành chế biến, các nhu cầu sử dụng khác cũng đang phát triển, vì thế tạo động lực thúc đẩy sản xuất khoai lang. Tứ Xuyên và Sơn Đông là hai tỉnh sản xuất khoai lang nhiều nhất của Trung Quốc (Fuglie và Hermann, 2004)[18]. Gần một nửa sản lượng khoai lang của châu Á được sử dụng cho chăn nuôi, trong khi phần còn lại được sử dụng chủ yếu cho người dưới dạng luộc chín để ăn tươi hoặc chế biến, làm miến… Năng suất khoai lang toàn thế giới năm 2012 đạt 12,9 tấn/ha, nhưng có sự khác biệt lớn giữa các châu lục: châu Á đạt 19,4 tấn/ha, châu Mỹ đạt 12,6 tấn/ha nhưng châu Phi chỉ đạt 5,3 tấn/ha. Tình hình sản xuất khoai lang trên thế giới năm 2012 Năng suất Diện tích Sản lượng Địa bàn (tấn/ha) (1000ha) (1000 tấn) Thế giới 12,9 8050,0 103.119,9 Nhật Bản 22,6 38,8 875,9 Trung Quốc 21,1 3472,6 73140,0 In-đô-nê-xi-a 13,9 178,3 2483,5 Việt Nam 10,1 141,3 1422,5 Băng-la-đét 9,8 32,0 315,0 Ấn Độ 9,5 115,0 1100,0 Philippin 5,1 101,0 516,4 Châu Phi 5,3 3.459,6 Ai Cập 33,9 8,7 295 E-ti-ô-pi-a 28,5 41,6 1185,1 Sê-nê-gan 25,0 1,2 30,0 Ma Li 23,3 12,0 280,0 Kenya 12,8 66,9 859,5 Rwanda 9,2 109,4 1005,3 Burundi 6,5 101,4 659,6 Châu Mỹ 12,6 268,7 3.381,6 Hoa Kỳ 23,4 51,2 1201,2 Mê-hi-cô 21,4 2,8 60,0 Pê-ru 17,4 17,4 304,0 Ja-mai-ca 17,1 2,4 42,2 Áchentina 15,4 26,0 400,0 Braxin 13,3 45,0 600,0 Nguồn: Faostat 2012[17] n 7 Tại châu Á, Trung Quốc đã vươn lên trở thành cường quốc số 1 của thế giới về năng suất khoai lang cao tới 21,1 tấn/ha trên tổng diện tích trồng 3,47 triệu ha, tương đương 83% diện tích khoai lang của châu Á và 43,1% diện tích khoai lang toàn thế giới.

Trong khi châu Phi có các điển hình năng suất khoai lang cao nhưng trên diện tích hẹp (Sê-nê-gan đạt 25,0 tấn/ha trên tổng diện tích 1200 ha và Ai Cập là nước có năng suất cao nhất trên thế giới đạt 33,9 tấn/ha trên diện tích 8700 ha), nhưng năng suất khoai lang trung bình của châu lục này chỉ đạt 5,3 tấn/ha, tương đương 1/4 năng suất khoai lang của châu Á và của Trung Quốc. Thực tế này phản ánh tiềm năng để cải thiện năng suất khoai lang ở châu Phi vẫn còn rất cao. Sản lượng khoai lang tiêu thụ hàng năm trên đầu người ước đạt 10 kg tại châu Phi, 20 kg tại châu Á, 5 kg tại châu Mỹ La Tinh, 7 kg tại Nhật Bản và chỉ khoảng 2 kg/năm tại Mỹ, nhưng cao tới 75 kg tại châu Đại Dương (Papua New Ghinea và các đảo Thái Bình Dương) (FAO, 2012) [17]. Trong cùng một khu vực địa lý, mức tiêu thụ trên đầu người cũng rất khác nhau.

Tại châu Phi chẳng hạn, mỗi người Ruanda tiêu thụ tới 160kg/năm và mỗi người Burundi tiêu thụ khoảng 100kg/năm. Tổng sản lượng khoai lang năm 2012 của cả lục địa châu Phi chỉ đạt 18,4 triệu tấn và chủ yếu để làm lương thực. Đối với các nước đang phát triển tại châu Mỹ La Tinh và vùng Ca-ri-bê như Cu Ba và Ha-i-ti, khoai lang có tầm quan trọng đáng kể, xét về diện tích và sản lượng. Sự suy giảm năng suất khoai lang tại Cu Ba do sâu bệnh phá hại những năm gần đây được cho là do thiếu thuốc hóa học và việc quá nghiêng về biện pháp phòng trừ sinh học.

Tại các nước khác như Pê-ru chẳng hạn, năng suất và sản lượng khoai lang được cải thiện đáng kể là nhờ sự giúp đỡ của Trung tâm Khoai tây Quốc tế (CIP), trong đó có việc người dân áp dụng rộng rãi các tiến bộ về giống và kỹ thuật canh tác do CIP giới thiệu. Mỹ hàng năm trồng khoảng 30.000 ha khoai lang, tập trung chủ yếu ở các bang Bắc California. Trung bình một trang trại khoai lang ở Mỹ n 8 trồng khoang 150 ha, để đảm bảo hiệu quả đầu tư về máy móc, kho bảo quản và thiết bị đóng gói (tốn khoảng 1 – 2 triệu USD) và để giảm chi phí lao động sống (Labonte và Cannon, 1998) [20]. Tình hình sản xuất khoai lang ở Việt Nam Diện tích trồng khoai lang trên cả nước giảm liên tục qua các năm, năm 2007 diện tích đạt 175,5 nghìn ha, đến năm 2012 giảm chỉ còn 141,6 nghìn ha.

Trong đó đồng bằng sông Hồng là khu vực phát triển khoai lang vụ Đông nhiều lại sụt giảm nhanh về diện tích gieo trồng, năm 2007 diện tích là 36,5 nghìn ha đến năm 2012 giảm xuống chỉ còn 24,1 nghìn ha. Năm 2012 năng suất bình quân đạt 10,1 tấn/ha, sản lượng đạt 1. BTB và vùng Duyên Hải Nam Trung Bộ dẫn đầu về diện tích với 45.100 ha, tiếp đến là vùng trung du miền núi phía Bắc 34.700 ha, đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) 24.100 ha đứng thứ ba. Dẫn đầu cả nước về năng suất là 2 vùng đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên.

Nhưng năng suất giữa các vùng rất không đồng đều, cao nhất là đồng bằng sông Cửu Long 22,8 tấn/ha, thấp nhất là vùng BTB (6,3 tấn/ha) và trung du miền núi phía Bắc (6,7 tấn/ha).