Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái về thành phần thức ăn của hai loài đặc hữu thuộc giống thạch sùng mí goniurosaurus tại việt nam và đề xuất một số biện pháp bảo tồn

Nghiên cứu đặc điểm sinh thái và thức ăn của hai loài thạch sùng mí goniurosaurus tại Việt Nam, đề xuất biện pháp bảo tồn hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Thùy Linh
• Người hướng dẫn: Pgs. Ts. Hoàng Văn Ngọc
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm - Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Sinh Thái Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Đặc Điểm Sinh Thái Về Thành Phần Thức Ăn Của Hai Loài Đặc Hữu Thuộc Giống Thạch Sùng Mí Goniurosaurus Tại Việt Nam Và Đề Xuất Một Số Biện Pháp Bảo Tồn
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về nghiên cứu bò sát ở Việt Nam
• 1.2. Đa dạng loài bò sát ở Việt Nam
• 1.3. Các nghiên cứu về bò sát ở vùng Đông Bắc
• 1.4. Nghiên cứu về đặc điểm dinh dưỡng, thành phần thức ăn của các loài bò sát
• 1.5. Tổng quan về khu vực nghiên cứu
• 1.5.1. Vườn quốc gia Bái Tử Long
• 1.5.2. Vị trí địa lý
• 2. MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Dụng cụ khảo sát thực địa
• 2.3.2. Khảo sát thực địa - Khảo sát theo tuyến
• 2.3.3. Đặc điểm hình thái
• 2.3.4. Phân tích thành phần thức ăn
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm hình thái của hai loài Thạch sùng mí lichtenfer và Thạch sùng mí cát bà
• 3.2. Xác định thành phần thức ăn của loài Thạch sùng mí Lichtenfer và loài Thạch sùng mí cát bà
• 3.2.1. Thành phần thức ăn của loài Thạch sùng mí Lichtenfer
• 3.2.2. Thành phần thức ăn của loài Thạch sùng mí cát bà
• 3.2.3. So sánh thành phần thức ăn theo giới tính và nhóm tuổi
• 3.2.4. Tương quan hình thái của loài Thạch sùng mí và kích thước thức ăn
• 3.2.5. So sánh thành phần dinh dưỡng của quần thể loài Thạch sùng mí lichtenfer và quần thể loài Thạch sùng mí cát bà tại Vịnh Hạ Long và VQG Cát Bà
• 3.3. Đánh giá các mối đe dọa đến loài và đề xuất các giải pháp bảo tồn hai loài Thạch sùng mí
• 3.3.1. Đánh giá các mối đe dọa đến loài thạch sùng mí
• 3.3.2. Các vấn đề bảo tồn
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sinh thái loài thạch sùng mí Goniurosaurus

Nghiên cứu về loài thạch sùng mí Goniurosaurus tại Việt Nam đã thu hút sự chú ý của nhiều nhà khoa học. Loài này không chỉ có giá trị sinh thái mà còn có ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học. Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng Goniurosaurus là một trong những loài bò sát đặc hữu, có sự phân bố hạn chế và đang đối mặt với nhiều nguy cơ. Việc hiểu rõ về sinh thái và đặc điểm sinh học của loài này là cần thiết để phát triển các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh thái của loài thạch sùng mí Goniurosaurus

Loài thạch sùng mí Goniurosaurus sống chủ yếu trong các khu rừng ẩm ướt và có độ che phủ cao. Chúng thường hoạt động vào ban đêm và có chế độ ăn đa dạng, chủ yếu là côn trùng và động vật nhỏ. Sự phân bố của chúng thường gắn liền với các yếu tố môi trường như độ ẩm và nhiệt độ.

1.2. Tình trạng bảo tồn loài thạch sùng mí Goniurosaurus

Goniurosaurus hiện đang bị đe dọa do mất môi trường sống và săn bắt trái phép. Theo IUCN, loài này được xếp vào danh sách các loài có nguy cơ tuyệt chủng. Các chương trình bảo tồn đang được triển khai nhằm bảo vệ quần thể và môi trường sống của chúng.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo tồn loài thạch sùng mí Goniurosaurus

Bảo tồn loài thạch sùng mí Goniurosaurus gặp nhiều thách thức do sự thay đổi môi trường sống và áp lực từ con người. Việc khai thác rừng và ô nhiễm môi trường đã làm giảm đáng kể quần thể của loài này. Ngoài ra, sự thiếu hụt thông tin về sinh thái và hành vi của chúng cũng là một rào cản lớn trong công tác bảo tồn.

2.1. Nguyên nhân gây suy giảm quần thể thạch sùng mí

Mất môi trường sống do khai thác rừng và phát triển đô thị là nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm quần thể thạch sùng mí. Bên cạnh đó, việc săn bắt trái phép cũng góp phần làm giảm số lượng cá thể trong tự nhiên.

2.2. Thiếu thông tin về sinh thái và hành vi

Nhiều nghiên cứu về sinh thái học của thạch sùng mí Goniurosaurus vẫn còn hạn chế. Thiếu thông tin về đặc điểm sinh học và hành vi của chúng gây khó khăn trong việc xây dựng các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

III. Phương pháp nghiên cứu sinh thái loài thạch sùng mí Goniurosaurus

Để nghiên cứu sinh thái loài thạch sùng mí Goniurosaurus, các phương pháp khảo sát thực địa và phân tích mẫu thức ăn đã được áp dụng. Việc thu thập dữ liệu từ môi trường sống tự nhiên giúp hiểu rõ hơn về nhu cầu dinh dưỡng và hành vi của loài này.

3.1. Khảo sát thực địa và thu thập mẫu

Khảo sát thực địa được thực hiện tại các khu vực phân bố của Goniurosaurus. Các mẫu thức ăn được thu thập và phân tích để xác định thành phần dinh dưỡng của loài này.

3.2. Phân tích thành phần thức ăn

Phân tích thành phần thức ăn giúp xác định các loại thức ăn chính của thạch sùng mí Goniurosaurus. Kết quả cho thấy chúng chủ yếu ăn côn trùng và động vật nhỏ, điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và nhân nuôi loài này.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu loài thạch sùng mí Goniurosaurus

Kết quả nghiên cứu về thạch sùng mí Goniurosaurus không chỉ có giá trị trong việc bảo tồn mà còn có thể áp dụng trong các chương trình giáo dục môi trường. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của loài này là rất cần thiết.

4.1. Giá trị giáo dục và nâng cao nhận thức

Nghiên cứu về thạch sùng mí Goniurosaurus có thể được sử dụng trong các chương trình giáo dục môi trường. Việc nâng cao nhận thức về bảo tồn động vật hoang dã sẽ giúp cộng đồng hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của đa dạng sinh học.

4.2. Đề xuất các biện pháp bảo tồn

Các biện pháp bảo tồn như bảo vệ môi trường sống và quản lý khai thác tài nguyên tự nhiên cần được thực hiện. Ngoài ra, việc xây dựng các khu bảo tồn cho thạch sùng mí Goniurosaurus cũng là một giải pháp khả thi.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu loài thạch sùng mí Goniurosaurus

Nghiên cứu về thạch sùng mí Goniurosaurus tại Việt Nam đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết trong công tác bảo tồn. Tương lai của loài này phụ thuộc vào các biện pháp bảo tồn hiệu quả và sự hợp tác giữa các tổ chức và cộng đồng.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn loài thạch sùng mí

Bảo tồn thạch sùng mí Goniurosaurus không chỉ bảo vệ một loài động vật mà còn góp phần duy trì sự cân bằng sinh thái trong khu vực. Việc bảo tồn loài này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ đa dạng sinh học.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc hiểu rõ hơn về sinh thái và hành vi của thạch sùng mí Goniurosaurus. Điều này sẽ giúp xây dựng các chiến lược bảo tồn hiệu quả hơn cho loài này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về nghiên cứu bò sát ở Việt Nam 1. Đa dạng loài bò sát ở Việt Nam Việt Nam cũng được đánh giá là một trong 25 quốc gia có mức độ đa dạng sinh học cao nhất thế giới (Myers và cs, 2000) [36] trong đó có khu hệ bò sát. Năm 1996, Nguyễn Văn Sáng và Hồ Thu Cúc ghi nhận 258 loài bò sát, số lượng loài tăng lên 368 loài vào năm 2009 (Nguyễn và cs, 2009) [49] và lên tới 420 loài vào năm 2013.

Chỉ tính riêng trong 5 năm trở lại đây có tới hơn 50 loài mới được công bố hoặc ghi nhận tại Việt Nam (tính đến tháng 3-2018 theo Uetz & Hošek, 2018 [60] (Hình 1. Số lượng loài tăng lên nhanh chóng và những phát hiện mới chứng tỏ khu hệ bò sát của Việt Nam rất đa dạng và cần tiếp tục những nghiên cứu chi tiết hơn.1 Số lượng các loài bò sát được ghi nhận ở Việt Nam qua các năm 1. Các nghiên cứu về bò sát ở vùng Đông Bắc Trong khoảng gần 20 năm trở lại đây, có rất nhiều công trình công bố về Bò sát ở khu vực Đông Bắc Việt Nam nhưng hầu hết các nghiên cứu tập trung điều tra về thành phần loài hoặc đa dạng khu hệ. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thành phần loài tại các khu hệ, Orlov và cs (2000) [52] ghi nhận hơn 80 loài rắn ở Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc.

Năm 2007, Trương Văn Lã và cs [8] đã thống kê được 25 loài Bò sát tại khu vực Tam Đảo - Chợ Đồn - Bắc Kạn. Năm 2008, Trần Thanh Tùng thống kê 89 loài bò sát ở khu vực Tây Yên Tử, tỉnh Bắc Giang [12]. Các nghiên cứu về bò sát ở Bắc Kạn theo Nguyễn Văn Sáng và cs (2009) [10] ghi nhận 39 loài rắn và 18 loài thằn lằn ở Ba Bể, Chợ mới, Chợ Đồn, Ngân Sơn, Linh Thông, Xuân Lạc. Hoàng Văn Ngọc (2010) [9] đã ghi nhận 101 loài bò sát ở 3 tỉnh Thái Nguyên, Tuyên Quang và Hà Giang.

Nguyen và cs (2011) [45] khảo sát và ghi nhận 40 loài bò sát tại VQG Cát Bà. Vũ Tiến Thịnh (2013) [11] xác định được 11 loài bò sát quý hiếm ở khu bảo tồn loài loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc (Bắc Kạn). Hecth và cs (2014) [24] thống kê ở vùng núi Tây Yên Tử (tỉnh Bắc Giang) có 40 loài Bò sát. Gawor và cs (2016) [19] đã ghi nhận 51 loài bò sát tại VQG Bái Tử Long.

Về mô tả loài mới và ghi nhận mới cho Việt Nam: Le & Ziegler (2003) [31] lần đầu tiên ghi nhận loài Shinisaurus crocodilurus ở Việt Nam. Darevsky và cs (2004) [17] mô tả loài mới Sphenomorphus devorator ở Quảng Ninh. Böhme và cs (2005) [14] mô tả mới loài Tylototriton vietnamensis ở Bắc Giang. Vu và cs (2006) [61] ghi nhận bổ sung loài Goniurosaurus luii cho khu hệ bò sát của Việt Nam.

Ziegler và cs (2008) [69] mô tả mới Goniurosaurus catbaensis ở đảo Cát Bà. Ziegler và cs (2008) [69] phát hiện loài mới Opisthotropis tamdaoensis ở Tam Đảo. Năm 2009, Orlov và cs [53] mô tả loài rắn mới Protobothrops trungkhanhensis với mẫu chuẩn thu tại tỉnh Cao Bằng. Nguyen và cs (2010) [47] mô tả loài mới Scincella apraefrontalis tại tỉnh Lạng Sơn.

Roesler và cs (2010) [58] mô tả loài Gekko canhi thu tại tỉnh Lạng Sơn. David và cs (2012) [18] mô tả mới loài Oligodon nagao tại tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng. Nguyen và cs (2012) [48] ghi nhận bổ sung loài Sphenomorphus incognitus cho khu hệ bò sát của Việt Nam với mẫu vật thu tại tỉnh Bắc Giang. Orlov và cs (2013) [54] mô tả loài mới Azemiops kharini với mẫu vật thu tại các tỉnh Cao 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bằng, Lạng Sơn và Vĩnh Phúc.

Nguyen và cs (2013) [43] đã công bố và mô tả loài mới Hemiphyllodactylus zugi ở Hạ Lang, Cao Bằng. Loài rắn đặc hữu Opisthotropis voquyi gần đây được phát hiện duy nhất phân bố tại vùng núi Tây Yên Tử, Bắc Giang và được mô tả bởi nhóm nghiên cứu của Ziegler và cs (2018) [67]. Nghiên cứu về đặc điểm dinh dưỡng, thành phần thức ăn của các loài bò sát Số lượng các nghiên cứu về sinh thái học của các loài bò sát ở Việt Nam còn khá hạn chế, một số nghiên cứu về thành phần thức ăn trong tự nhiên được ghi nhận như: Nghiên cứu dinh dưỡng của Rắn ráo trâu Ptyas mucosa trong điều kiện nuôi tại Nghệ An thực hiện bởi Ông Vĩnh An và cs (2012) [1]; Nghiên cứu đặc điểm dinh dưỡng và sinh dục của Rắn nước Xenochrophis flavipunctatus của Ngô Đắc Chứng và Lê Anh Tuấn (2012); Ngo và cs (2014) [5], [40] nghiên cứu thành phần thức ăn của loài Eutropis multifasciatus (Kuhl, 1820) [40]; Nghiên cứu về sinh thái săn mồi và dinh dưỡng của loài Thằn lằn bóng Eutropis multifasciatus được nghiên cứu bởi Ngo và cs (2015); Ngo và cs (2016) [40], [41] phân tích và ghi nhận một số mẫu thành phần thức ăn của loài Thạch sùng mí cát bà (Goniurosaurus catbaensis) tại VQG Cát Bà. Như vậy, có thể nói hướng nghiên cứu về đặc điểm dinh dưỡng và thành phần thức ăn của các loài bò sát còn khá hạn chế ở Việt Nam.

Bên cạnh đó kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng đối với công tác bảo nhân nuôi các loài bò sát quý hiếm và có nguy cơ bị đe dọa tuyệt chủng. Tổng quan về khu vực nghiên cứu 1.1 Vườn quốc gia Bái Tử Long 1.1 Vị trí địa lý Vườn quốc gia Bái Tử Long được thành lập ngày 01/06/2001 theo quyết định số 85/2001/QĐ-TT, nằm trong tọa độ địa lý: 20°55’05’’ - 21°15’10’’ vĩ độ Bắc, 107°30’10’’ - 107°46’20’’ kinh độ Đông, nằm trong địa giới hành chính 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của 3 xã: Minh Châu, Vạn Yên và Hạ Long của huyện Vân Đồn, với tổng diện tích 15. VQG Bái Tử Long thuộc Vịnh Bái Tử Long, nằm trong vịnh Bắc Bộ, phía Tây nam giáp Vịnh Hạ Long, phía Đông gáp biển, phía Tây giáp đất liền với thành phố Cẩm Phả và phía Đông bắc giáp huyện đảo Cô Tô. Vịnh Bái Tử Long bao gồm hàng trăm hòn đảo lớn nhỏ và trong đó có nhiều đảo lớn và có dân sinh sống.

Các đảo thuộc vườn quốc gia bao gồm: Ba Mùn, Trà Ngọ Lớn, Trà Ngọ Nhỏ, Sậu Nam, Sậu Động, Đông Ma, Hòn Chính, Lò Hố, Máng Hà Nam, Máng Hà Bắc, Di To, Chầy Cháy, Đá Ẩy, Soi Nhụ,… (Lê văn Lanh, 2011) [7].2 Ảnh chụp Bản đồ hiện trạng rừng và đất lâm nghiệp VQG Bái Tử Long - tỉnh Quảng Ninh (Nguồn: VQG Bái Tử Long) 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Khí hậu VQG Bái Tử Long chịu ảnh hưởng chung của vùng nhiệt đới gió mùa cận chí tuyến Bắc có mùa đông lạnh từ tháng 10 tới tháng 3 năm sau và mùa hè nắng nóng từ tháng 5 tới tháng 8, tháng 4 và tháng 9 là thời kỳ chuyển tiếp với khí hậu ôn hoà. Nhiệt độ không khí theo số liệu quan trắc của 4 trạm Khí tượng khu vực xung quanh (trạm Móng Cái, Tiên Yên, Cô Tô, Cửa Ông) trong thời gian 1956 - 2003 cho thấy nhiệt độ trung bình năm trong khoảng 22,4 - 22,8°C, trong khoảng thời gian nóng nhất vào các tháng 6 - 8 và đặc biệt vào tháng 7. Lượng mưa trung bình năm của khu vực VQG Bái Tử Long trong khoảng 1693,8 - 2679,6mm. Độ ẩm tương đối của không khí khu vực trung bình khoảng 83 - 85% [7].3 Đa dạng sinh học - Hệ sinh thái Vịnh Bái Tử Long: Vịnh Bái Tử Long bao gồm VQG Bái Tử Long do có cấu tạo địa hình, địa chất đa dạng nên HST rất đa dạng: HST rừng lá rộng thường xanh nhiệt đới trên đảo đá vôi, HST rừng lá rộng thường xanh nhiệt đới trên đảo đất, HST rừng ngập mặn, vùng triều, hồ nước mặn (tùng, áng), HST thảm cỏ biển, HST rạn san hô, đáy mềm (động thực vật phù du, thảm rong, cỏ biển, …), HST thung áng trong đảo đá vôi và hệ thống các hang động.

- Hệ động, thực vật VQG Bái Tử Long: VQG Bái Tử Long có hệ thực vật khá phong phú và đa dạng. Hệ thực vật rừng ở đây bao gồm 780 loài, 468 chi, 135 họ thuộc 5 ngành thực vật bậc cao có mạch. Trong đó ngành Mộc lan chiếm đa số với 729 loài, 438 chi, 114 họ. Nguồn tài nguyên cây có ích: 431 loài cây thuốc, 126 loài cây cho gỗ, 44 loài cây cho quả và hạt ăn được, 33 loài cây làm rau ăn, 27 loài cây cho tinh dầu và dầu béo, 14 loài cây làm thức ăn cho gia súc.

Qua khảo sát đã phát hiện được 19 loài thực vật ngập mặn thuộc hai nhóm: nhóm loài chủ yếu có 8 loài và nhóm loài chịu 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mặn gia nhập vào rừng ngập mặn có 8 loài. Trong thành phần của khu hệ loài Sú chiếm ưu thế trong toàn khu vực. Thành phần loài động vật hoang dã trên đảo trong phạm vi VQG Bái Tử Long có: ⁻ Lớp thú có 24 loài thuộc 13 họ, 6 bộ. ⁻ Lớp chim có 71 loài thuộc 28 họ, 9 bộ.

⁻ Lớp lưỡng cư có 15 loài thuộc 1 họ, 1 bộ. ⁻ Lớp bò sát có 33 loài thuộc 12 họ, 2 bộ. ⁻ Côn trùng bộ Cánh phấn có 120 loài, thuộc 8 họ. Một số loài động vật rừng thuộc sách đỏ Việt Nam có: Bồ câu nâu, Báo gấm, Báo lửa, Sơn dương, Rái cá, Rùa hộp ba vạch, Tắc kè, Kỳ đà hoa, Trăn đất, Rắn ráo, Rắn cạp nong, Rắn hổ mang, Rắn hổ mang chúa… [7].

- Đa dạng các loài bò sát, ếch nhái tại VQG Bái Tử Long: Nghiên cứu của Le và Vo. (2005) [30] khảo sát đánh giá đa dạng các loài động vật có xương tại VQG Bái Tử Long ghi nhận 08 loài ếch nhái thuộc 06 họ và 19 loài bò sát thuộc 11 họ. Nguyen và cs. (2009) [49] ghi nhận 40 loài bò sát tại VQG Bái Tử Long.

Gần đây, Gawor và cs. (2016) [19] đã bổ sung và ghi nhận một số loài bò sát và ếch nhái, tăng số lượng các loài ếch nhái thành 14 loài và số lượng các loài bò sát tăng lên tới 51 loài. Đa dạng các loài bò sát ếch nhái tại VQG Bái Tử Long ghi nhận 04 loài trong Danh lục Đỏ IUCN 2018 [27], 08 loài trong Sách đỏ Việt Nam (2007) , 05 loài có tên trong Nghị định 32/NĐ-CP (2006), 05 loài có tên trong Công ước quốc tế về buôn bán các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES-2016) và 01 loài đặc hữu tại Việt Nam là loài Thạch sùng mí lichtenfer (Goniurosaurus lichtenfelderi).2 Vịnh Hạ Long 1.