Luận văn xử lý nước thải chăn nuôi lợn bằng cỏ Vetiver - Bùi Thị Hương Thơm

Dưới đây là kết quả tạo meta tags cho bài viết: { "ai_description": "Đánh giá thực trạng ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn tại xã Hoàng Khải, huyện Yên Sơn,

• Tác giả: Bùi Thị Hương Thơm
• Người hướng dẫn: TS. Lương Thị Thúy Vân
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Sinh thái học
• Đề tài: Đánh giá thực trạng ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn tại xã Hoàng Khai, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang và kiểm soát ô nhiễm bằng cỏ Vetiver (Vetiveria zizanioides L.)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn

Ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng tại xã Hoàng Khai, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang. Nước thải từ các trang trại chăn nuôi lợn chứa nhiều chất hữu cơ, vi khuẩn và các chất độc hại khác. Điều này không chỉ gây ô nhiễm nguồn nước mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe con người và môi trường.

1.1. Nguyên nhân ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn

Nguyên nhân chính của ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn là do thiếu hệ thống xử lý nước thải hiệu quả. Nhiều trang trại chăn nuôi lợn không có hệ thống xử lý nước thải, dẫn đến nước thải raw được thải trực tiếp vào môi trường.

1.2. Ảnh hưởng của ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn

Ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người. Nước thải chứa nhiều chất hữu cơ và vi khuẩn có thể gây bệnh cho con người và động vật.

II. Phân tích thực trạng ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn tại xã Hoàng Khai

Thực trạng ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn tại xã Hoàng Khai, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang đang trở nên nghiêm trọng. Kết quả nghiên cứu cho thấy nước thải từ các trang trại chăn nuôi lợn chứa nhiều chất hữu cơ, vi khuẩn và các chất độc hại khác.

2.1. Kết quả nghiên cứu về ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn

Kết quả nghiên cứu cho thấy nước thải từ các trang trại chăn nuôi lợn tại xã Hoàng Khai chứa nhiều chất hữu cơ, vi khuẩn và các chất độc hại khác. Điều này cho thấy cần phải có biện pháp xử lý nước thải hiệu quả để giảm thiểu ô nhiễm.

2.2. Đánh giá thực trạng ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn

Đánh giá thực trạng ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn tại xã Hoàng Khai cho thấy cần phải có biện pháp xử lý nước thải hiệu quả và hệ thống giám sát ô nhiễm để giảm thiểu ô nhiễm.

III. Giải pháp kiểm soát ô nhiễm bằng cỏ vetiver

Cỏ vetiver là một loại cây có khả năng hấp thụ và phân hủy các chất hữu cơ và độc hại trong nước thải. Sử dụng cỏ vetiver để kiểm soát ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn là một giải pháp hiệu quả và thân thiện với môi trường.

3.1. Đặc điểm của cỏ vetiver

Cỏ vetiver là một loại cây có khả năng hấp thụ và phân hủy các chất hữu cơ và độc hại trong nước thải. Cỏ vetiver có hệ thống rễ sâu và rộng, giúp hấp thụ và phân hủy các chất hữu cơ và độc hại.

3.2. Ứng dụng cỏ vetiver trong kiểm soát ô nhiễm

Cỏ vetiver có thể được ứng dụng trong kiểm soát ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn. Cỏ vetiver có khả năng hấp thụ và phân hủy các chất hữu cơ và độc hại trong nước thải, giúp giảm thiểu ô nhiễm.

IV. Kết luận và ứng dụng

Kết quả nghiên cứu cho thấy cỏ vetiver là một giải pháp hiệu quả trong kiểm soát ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn. Sử dụng cỏ vetiver để kiểm soát ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn là một biện pháp thân thiện với môi trường và có thể được ứng dụng rộng rãi.

4.1. Kết luận về hiệu quả của cỏ vetiver

Kết quả nghiên cứu cho thấy cỏ vetiver là một giải pháp hiệu quả trong kiểm soát ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn. Cỏ vetiver có khả năng hấp thụ và phân hủy các chất hữu cơ và độc hại trong nước thải.

4.2. Ứng dụng cỏ vetiver trong thực tế

Cỏ vetiver có thể được ứng dụng trong thực tế để kiểm soát ô nhiễm nước thải chăn nuôi lợn. Sử dụng cỏ vetiver là một biện pháp thân thiện với môi trường và có thể được ứng dụng rộng rãi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi tại Việt Nam phát sinh khối lượng chất thải khổng lồ lên tới khoảng 84,5 triệu tấn mỗi năm, nhưng hiện chỉ có khoảng 20% được tận dụng hiệu quả, còn lại 80% bị xả thải trực tiếp hoặc gián tiếp ra môi trường tự nhiên. Tại tỉnh Tuyên Quang, tổng đàn lợn ước tính đạt khoảng 535.180 con phân bố tại 211 trang trại chuyên canh, đóng góp lớn vào kinh tế địa phương nhưng cũng gia tăng áp lực ô nhiễm môi trường nước. Thực trạng tại xã Hoàng Khai, huyện Yên Sơn cho thấy phần lớn các cơ sở chăn nuôi quy mô vừa và nhỏ từ 300 đến 900 con đang áp dụng hầm khí sinh học biogas nhưng thường xuyên quá tải, khiến nước thải xả ra ao hồ và mương thủy lợi vượt nhiều lần quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết tình trạng ô nhiễm hữu cơ và dinh dưỡng sau biogas bằng công nghệ sinh thái thân thiện, chi phí thấp. Mục tiêu cụ thể của công trình nhằm đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng nước thải chăn nuôi lợn tại 3 trang trại đại diện ở xã Hoàng Khai, đồng thời xác định khả năng sinh trưởng và hiệu suất xử lý các chất ô nhiễm gồm COD, TSS, tổng Nitơ, tổng Phốt pho, Coliform và hàm lượng oxy hòa tan của loài cỏ Vetiver (Vetiveria zizanioides L.).

Nghiên cứu được triển khai thực địa tại xã Hoàng Khai, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang trong khung thời gian từ tháng 10 năm 2019 đến tháng 4 năm 2020. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc cung cấp giải pháp làm sạch nước thải sau biogas đạt quy chuẩn QCVN 62-MT:2016/BTNMT và QCVN 08-MT:2015/BTNMT cột B1, giúp giảm tải lượng chất ô nhiễm hữu cơ trên 70%, tiết kiệm hơn 60% chi phí vận hành so với các trạm xử lý hóa lý tập trung và mở ra hướng tái sử dụng nước tưới an toàn cho nông nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng dựa trên lý thuyết công nghệ đất ngập nước nhân tạo và cơ chế xử lý ô nhiễm bằng thực vật thủy sinh (Phytoremediation) phối hợp vùng rễ vi sinh vật (Rhizosphere Bioremediation). Trong hệ thống sinh thái thủy vực, thực vật bán ngập nước đóng vai trò chuyển tải oxy từ khí quyển xuống tầng rễ, tạo môi trường hiếu khí cục bộ kích thích quần xã vi sinh vật phân giải các hợp chất hữu cơ phức tạp thành chất khoáng vô cơ dễ hấp thụ.

Nước thải chăn nuôi lợn chứa từ 70% đến 80% hợp chất hữu cơ gồm protit, acid amin, cellulose và chất béo, cùng 20% đến 30% hợp chất vô cơ. Mỗi 1.000 kg lợn thịt hơi phát sinh hàng ngày khoảng 84 kg nước tiểu, 39 kg phân, 11 kg chất rắn tổng số và 3,1 kg BOD5. Ba khái niệm then chốt được phân tích gồm: Nhu cầu oxy hóa học (COD) phản ánh tổng lượng chất hữu cơ bị oxy hóa; Tổng Nitơ (T-N) với 80% đến 90% tồn tại ở dạng amoni; và Tổng Phốt pho (T-P) khó chuyển hóa tự nhiên nếu thiếu thảm thực vật hấp thụ sinh khối. Cỏ Vetiver (Vetiveria zizanioides L.) thuộc họ Hòa thảo với bộ rễ xốp ăn sâu và khả năng chống chịu biên độ pH rộng từ 3,3 đến 10,5 là mô hình thực vật lý tưởng để hấp thu dinh dưỡng khoáng dư thừa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập dữ liệu qua điều tra xã hội học với cỡ mẫu 100 phiếu khảo sát người dân sống xung quanh khu vực trang trại (gồm 63 nam, 37 nữ; 32% trình độ cao đẳng, đại học và 58% trình độ phổ thông; 67% thuộc độ tuổi 18 đến 35 tuổi). Mẫu nước thải được thu thập tại 3 trang trại quy mô điển hình: Trang trại 1 (khoảng 300 con), Trang trại 2 (hơn 400 con) và Trang trại 3 (khoảng 900 con). Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật lấy mẫu phân tầng và ngẫu nhiên theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6663-1:2011, TCVN 6663-3:2008 và TCVN 5999:1995 tại 4 vị trí: hố thu gom trước biogas, cửa ra biogas, cửa ra bể lắng và thủy vực tiếp nhận lân cận.

Thí nghiệm thủy canh cỏ Vetiver được thiết lập trong các thùng xốp dung tích 10 lít chứa 8 lít nước thải, mật độ 250 cây trên một mét vuông (5 khóm mỗi thùng, 3 nhánh mỗi khóm), ươm giống 3 tháng từ Học viện Nông nghiệp Việt Nam, lặp lại 3 lần và theo dõi định kỳ 1 ngày một lần trong 7 ngày đối với chất lượng nước và 4 tuần đối với sinh khối.

Các phương pháp phân tích chỉ tiêu tuân thủ nghiêm ngặt quy chuẩn: pH theo TCVN 6492:2011; DO theo phương pháp Winkler APHA-5210B; COD theo phương pháp chuẩn độ Bicromat TCVN 6491:1999; TSS theo phương pháp lọc sấy TCVN 6625:2000; T-N theo phương pháp hợp kim Devarda TCVN 6638:2000; T-P theo phương pháp đo phổ Amoni Molipdat TCVN 6202:2008; Coliform theo TCVN 6187-1:2009. Lý do lựa chọn các phương pháp này nhằm đảm bảo tính pháp lý, độ lặp lại cao, sai số dưới 5% và phù hợp tuyệt đối với hệ thống chỉ tiêu của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Timeline nghiên cứu khảo sát mẫu diễn ra từ tháng 10 đến tháng 11 năm 2019 và thực nghiệm cỏ Vetiver tiến hành từ tháng 3 đến tháng 4 năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát hiện trạng hạ tầng ghi nhận 87% trang trại tại xã Hoàng Khai sử dụng hầm biogas và 93% có kết hợp hồ sinh học hoặc ao lắng, nhưng vẫn còn khoảng 7% cơ sở xả thải thẳng không qua xử lý. Đa phần các hầm biogas quy mô 30 mét khối đều ở tình trạng quá tải do đàn lợn tăng từ 300 lên 900 con, khiến nước thải đầu ra bể lắng vẫn có nồng độ COD và TSS vượt quy chuẩn xả thải cho phép.

Cỏ Vetiver thích nghi sinh trưởng xuất sắc trong môi trường nước thải chăn nuôi lợn có tải lượng ô nhiễm cao. Sau 4 tuần thí nghiệm thủy canh, tỷ lệ sống sót đạt 100%, sinh khối tươi tăng trưởng mạnh mẽ, hệ thống rễ phát triển thêm từ 15 cm đến hơn 25 cm với mạng lưới lông hút dày đặc mà không xuất hiện hiện tượng úa vàng hay nghẹt rễ.

Hiệu suất xử lý chất ô nhiễm của cỏ Vetiver đạt kết quả vượt trội: Nồng độ COD giảm mạnh từ 420 mg/L xuống còn 120 mg/L sau thời gian xử lý, tương ứng mức giảm 71,4% (giảm 1,92 lần). Hàm lượng oxy hòa tan (DO) trong môi trường nước tăng từ 2,95 mg/L lên 4,93 mg/L, đạt mức tăng 67,1%, tạo điều kiện tối ưu cho hệ sinh thái thủy sinh phục hồi.

Chỉ số dinh dưỡng đa lượng được chuyển hóa rõ rệt: Hàm lượng tổng Nitơ (T-N) giảm 1,9 lần (khoảng 47,4%) và tổng Phốt pho (T-P) giảm 2,5 lần (khoảng 60%) so với trước khi xử lý. Nồng độ tổng chất rắn lơ lửng (TSS) giảm trên 75%, nước chuyển từ màu nâu đen đục sang trong suốt, giúp các thông số đầu ra tiệm cận và đạt ngưỡng quy chuẩn QCVN 62-MT:2016/BTNMT.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả xử lý vượt bậc của cỏ Vetiver bắt nguồn từ cấu trúc giải phẫu đặc biệt của bộ rễ xốp có diện tích bề mặt lớn, hoạt động như một màng lọc sinh học tự nhiên giữ lại các hạt cặn lơ lửng TSS. Đồng thời, khả năng vận chuyển dưỡng khí O2 từ thân lá xuống vùng rễ giải phóng oxy vào nước làm gia tăng chỉ số DO, thúc đẩy các chủng vi khuẩn Nitrosomonas và Nitrobacter thực hiện quá trình nitrat hóa biến đổi amoni độc hại thành nitrat để rễ cây hấp thụ tổng hợp sinh khối protein.

So sánh với các nghiên cứu tương tự tại Việt Nam, hiệu suất xử lý COD của cỏ Vetiver (giảm 71,4%) cao hơn rõ rệt so với mô hình dùng rau ngổ (đạt 44,97%) và tương đương với mô hình bãi lọc sậy nhân tạo (đạt 74,6%), nhưng cỏ Vetiver có ưu thế vượt trội về sức chống chịu với nồng độ chất hữu cơ cao và khả năng tích lũy dinh dưỡng N-P liên tục mà không bị sâu bệnh phá hoại. So với bèo tây hay rong ngập nước, Vetiver không bị thối rữa cục bộ làm tái ô nhiễm nguồn nước khi quá tải dinh dưỡng.

Dữ liệu thực nghiệm động học 7 ngày và sinh khối 4 tuần có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ đường biến thiên nồng độ COD, T-N, T-P theo thời gian lưu nước, kết hợp bảng ma trận so sánh các thông số lý hóa trước và sau xử lý với cột mốc quy chuẩn QCVN 62-MT:2016/BTNMT để làm nổi bật tỷ lệ phần trăm thuyên giảm của từng chỉ tiêu ô nhiễm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, xây dựng và hoàn thiện mô hình bãi lọc thực vật thủy canh cỏ Vetiver quy mô bán ngập dòng chảy mặt nối tiếp ngay sau bể lắng biogas. Chủ thể thực hiện là các hộ và chủ trang trại chăn nuôi lợn quy mô từ 300 đến 1.500 con tại xã Hoàng Khai; mục tiêu kỹ thuật nhằm cắt giảm từ 70% đến 80% hàm lượng COD, giảm 60% tổng Phốt pho dư thừa để đưa nước thải đạt chuẩn QCVN 62-MT:2016/BTNMT; thời gian hoàn thành lắp đặt hệ thống trong vòng 3 đến 6 tháng.

Thứ hai, thực hiện quy trình nạo vét bùn đáy bể lắng và hút cặn hầm biogas theo chu kỳ kỹ thuật nghiêm ngặt. Chủ thể thực hiện là chủ trang trại phối hợp với các tổ dịch vụ môi trường nông thôn; mục tiêu duy trì dung tích hữu ích của bể lắng trên 85%, hạn chế tối đa hiện tượng chất thải rắn tràn qua đường ống xả; tần suất triển khai định kỳ 6 tháng một lần.

Thứ ba, ban hành chính sách hỗ trợ kỹ thuật nhân giống, cung ứng cây giống cỏ Vetiver và chuyển giao quy trình vận hành sinh thái cho người nông dân. Chủ thể thực hiện là Ủy ban nhân dân xã Hoàng Khai phối hợp cùng Phòng Nông nghiệp và Phòng Tài nguyên - Môi trường huyện Yên Sơn; mục tiêu đạt 100% trang trại trên địa bàn xã tiếp cận và ứng dụng giải pháp sinh học trong lộ trình 12 tháng từ năm 2021.

Thứ tư, thiết lập trạm quan trắc định kỳ chất lượng nước mặt tại các kênh mương tưới tiêu và phát triển tổ giám sát môi trường cộng đồng. Chủ thể thực hiện là Hội Nông dân xã phối hợp cùng Trạm Khuyến nông huyện; mục tiêu giảm 90% số vụ khiếu nại về mùi hôi và ô nhiễm nguồn nước ngầm, duy trì chất lượng nước mặt đạt tiêu chuẩn tưới tiêu QCVN 08-MT:2015/BTNMT cột B1; thời gian giám sát liên tục giai đoạn 2021 đến 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Sinh thái học, Khoa học Môi trường, Kỹ thuật Môi trường và Quản lý Đất đai: Tài liệu cung cấp phương pháp bố trí thí nghiệm thủy canh chuẩn hóa, dữ liệu xử lý số liệu sinh khối thực vật và cơ sở lý luận vững chắc về sinh thái phục hồi.

Chủ trang trại, gia trại chăn nuôi lợn và các hộ sản xuất nông nghiệp: Nguồn hướng dẫn thực hành thiết thực để tự xây dựng hệ thống lọc nước thải sau biogas bằng cỏ Vetiver với chi phí thấp, tận dụng nguồn nước sau xử lý để tưới cây ăn quả như chuối, na, vải mà không làm lốp lúa hay ô nhiễm môi trường sống xung quanh.

Cán bộ quản lý môi trường cấp xã, Phòng Tài nguyên - Môi trường cấp huyện và các nhà hoạch định chính sách nông thôn: Luận văn cung cấp số liệu thực chứng về thực trạng xả thải tại địa phương, giúp xây dựng tiêu chí môi trường chuẩn xác trong chương trình xây dựng Nông thôn mới nâng cao tại các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc.

Kỹ sư thiết kế công nghệ môi trường nông thôn và các tổ chức phi chính phủ phát triển nông nghiệp bền vững: Cơ sở dữ liệu hữu ích về thông số tải lượng, mật độ trồng cỏ (250 cây trên một mét vuông) và hiệu suất xử lý thực vật để thiết kế các mô hình bãi lọc nhân tạo quy mô trang trại phân tán.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao công nghệ hầm Biogas đơn thuần không thể xử lý triệt để nước thải chăn nuôi lợn? Hầm biogas chủ yếu thực hiện quá trình phân giải yếm khí để chuyển hóa chất hữu cơ thành khí mê-tan, nhưng lượng bùn cặn tích tụ và thời gian lưu nước ngắn khiến hàm lượng COD, tổng Nitơ và Phốt pho đầu ra vẫn vượt từ 2 đến 5 lần quy chuẩn xả thải QCVN 62-MT:2016/BTNMT.

Cỏ Vetiver có bị ngộ độc hoặc chết khi ngâm trực tiếp trong nước thải chăn nuôi đậm đặc không? Cỏ Vetiver sở hữu sức sống bền bỉ, thích nghi được với dải pH rộng từ 3,3 đến 10,5 và nồng độ chất hữu cơ cao. Thí nghiệm thực tế 4 tuần tại xã Hoàng Khai cho thấy tỷ lệ sống đạt 100%, sinh khối tươi tăng trưởng mạnh và rễ phát triển dài thêm 15 đến 25 cm.

Hiệu suất làm giảm các chất ô nhiễm chính của cỏ Vetiver đạt mức cụ thể là bao nhiêu? Hệ thống cỏ Vetiver giúp giảm hàm lượng COD từ 420 mg/L xuống 120 mg/L (hiệu suất đạt 71,4%), giảm tổng Nitơ 1,9 lần (khoảng 47,4%), giảm tổng Phốt pho 2,5 lần (khoảng 60%) và tăng hàm lượng oxy hòa tan DO lên 67,1% (từ 2,95 mg/L lên 4,93 mg/L).

Chi phí đầu tư và vận hành hệ thống xử lý bằng cỏ Vetiver có đắt không? Chi phí xây dựng bãi lọc cỏ Vetiver rất thấp, chỉ bằng khoảng 20% đến 30% so với các công nghệ hóa lý hoặc bể hiếu khí cơ học. Hệ thống vận hành hoàn toàn dựa vào năng lượng tự nhiên và quang hợp, không tốn điện năng hay hóa chất xử lý hàng ngày.

Nước thải chăn nuôi sau khi xử lý bằng cỏ Vetiver có thể tái sử dụng vào mục đích gì? Nước sau xử lý đạt tiêu chuẩn chất lượng nước mặt QCVN 08-MT:2015/BTNMT cột B1, hoàn toàn an toàn để tái sử dụng cho mục đích tưới tiêu cây nông nghiệp, cây ăn quả, vệ sinh rửa sàn chuồng trại hoặc xả ra ao nuôi thủy sản mà không gây phú dưỡng hóa.

Kết luận

• Luận văn phản ánh chính xác thực trạng xả thải chăn nuôi lợn tại xã Hoàng Khai, huyện Yên Sơn với 87% trang trại có biogas nhưng chất lượng nước thải sau xử lý vẫn vượt ngưỡng quy chuẩn môi trường.
• Xác lập bộ dữ liệu chi tiết về đặc tính nước thải chăn nuôi tại 3 trang trại quy mô từ 300 đến 900 con với tải lượng hữu cơ COD và dinh dưỡng N-P cao gây ô nhiễm cục bộ nguồn nước mặt.
• Chứng minh khả năng sinh trưởng và thích nghi sinh khối tuyệt vời của loài cỏ Vetiver (Vetiveria zizanioides L.) trong môi trường nước thải sau biogas và ao lắng.
• Khẳng định hiệu suất xử lý ấn tượng của cỏ Vetiver khi làm giảm 71,4% nồng độ COD (từ 420 mg/L xuống 120 mg/L), giảm 1,9 lần tổng Nitơ, giảm 2,5 lần tổng Phốt pho và tăng DO thêm 67,1%.
• Đề xuất hoàn chỉnh mô hình bãi lọc sinh thái cỏ Vetiver chi phí thấp, vận hành tự nhiên, đáp ứng tiêu chuẩn xả thải và tạo nguồn nước tưới bền vững cho cây trồng địa phương.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là mở ra hướng đi công nghệ sinh thái thực tế, giải quyết hài hòa bài toán giữa phát triển kinh tế chăn nuôi và bảo vệ môi trường nông thôn. Kế hoạch tiếp theo cần tập trung nhân rộng mô hình bãi lọc Vetiver tại các xã chăn nuôi trọng điểm của huyện Yên Sơn giai đoạn 2021-2025. Các cấp chính quyền và chủ trang trại hãy chủ động ứng dụng ngay giải pháp cỏ Vetiver để hiện đại hóa hạ tầng xử lý chất thải, hướng tới nền nông nghiệp xanh và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về hiện trạng chăn nuôi lợn và các vấn đề môi trường liên quan 1. Tình hình chăn nuôi lợn 1. Tình hình chăn nuôi lợn tại Việt Nam Ngành chăn nuôi là một bộ phận quan trọng cấu thành của nông nghiệp cũng như là một nhân tố quan trọng trong nền kinh tế Viêt Nam.

Tình hình chăn nuôi ở Việt Nam phản ánh thực trạng chăn nuôi, sử dụng, khai thác, chế biến và tiêu thụ các sản phẩm động vật (súc vật nuôi) và tình hình thị trường liên quan. Chăn nuôi Việt Nam có lịch sử từ lâu đời và đóng góp lớn vào cơ cấu kinh tế, xóa đói giảm nghèo cũng như đời sống từ bao năm qua. Hiện nay, theo xu thế của một nền kinh tế đang chuyển đổi, chăn nuôi Việt Nam cũng có những bước đi mới và đạt được một số kết quả nhất định Trong những năm vừa qua, ngành chăn nuôi Việt Nam luôn giữ mức tăng trưởng cao và ổn định, góp phần vào tăng trưởng chung của toàn ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, trong năm 2019, ngành chăn nuôi lợn đã phải đối mặt với bệnh dịch tả lợn châu phi (DTLCP) xuất hiện và lan rộng.

Sau khi ổ dịch đầu tiên được phát hiện tại miền Bắc từ tháng hai, đến tháng 9 dịch đã lan rộng khắp cả 63 tỉnh, thành phố. Theo Tổng cục Thống kê, tổng đàn lợn cả nước đã sụt giảm mạnh, do đó sản lượng thịt lợn hơi xuất chuồng trong năm 2019 cũng giảm sâu so với năm 2018. Tổng hợp báo cáo từ các tỉnh, thành phố, số lượng đàn lợn, chủng loại và ước sản lượng thịt lợn năm 2019 như bảng dưới đây. Tổng đàn và sản lượng thịt hơi xuất chuồng 2018 2019 Tăng/giảm (%) Tổng đàn (con) 28.156 - 31,8 Sản lượng thịt xuất 3.000 tấn) (Nguồn: Niêm giám thống kê năm 2019) Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Tại thời điểm tháng 12/2019, tổng đàn lợn của cả nước là 24,9 triệu con, giảm 11,5%, trong đó đàn nái là trên 2,7 triệu con, giảm so với năm 2018 là 31,8%.

Với số lượng đàn nái như trên sẽ hoàn toàn chủ động được nguồn cung con giống cho việc tái đàn lợn. Sản lượng thịt lợn trong quý IV/2019 giảm nhiều do tháng 5 và 6/2019 là tháng cao điểm của bệnh DTLCP, lợn bị tiêu hủy nhiều (nhất là trong tháng 5 đã có trên 1,2 triệu con bị tiêu hủy), thay thế đàn rất ít dẫn đến nguồn cung các tháng cuối quý IV thiếu hụt cùng với diễn biến thị trường quốc tế phức tạp đã khiến giá thịt lợn tăng cao và nhanh trong những tháng cuối của Quý IV/2019. Sản lượng thịt lợn năm 2019 đạt gần 3,3 triệu tấn giảm 13,8%. Trong bối cảnh bệnh DTLCP diễn biến rất phức tạp nhưng rất nhiều mô hình chăn nuôi an toàn sinh học kết hợp bổ sung chế phẩm trong thức ăn, nước uống, phun trong chuồng, độn chuồng, đảm bảo vẫn giữ được an toàn cho đàn lợn như các mô hình của tập đoàn Quế Lâm (Thừa Thiên Huế), Công ty Hà Long (Hưng Yên), HTX Hoàng Long (Hà Nội), Công ty Amafarm (Hưng Yên, Hải Dương), nhiều cơ sở chăn nuôi ở Bắc Giang giữ quy mô gần chục nghìn lợn thịt an toàn… Nhiều tỉnh đã chủ động tái đàn lợn rất tốt nhơ Hà Nội đã tái đàn được 50% số đã tiêu hủy (600 ngàn con), Bắc Giang tái đàn trên 60%….

Nhìn chung, năm qua là năm khó khăn với ngành chăn nuôi lợn. Tuy nhiên với tầm nhìn phát triển bền vững, ngành chăn nuôi đang được vực dậy và hứa hẹn sẽ có những bước phát triển mới trong năm 2020. Tình hình chăn nuôi lợn tại tỉnh Tuyên Quang Chăn nuôi đang tạo nguồn thu nhập chính của nhiều hộ nông dân của tỉnh. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng đàn vật nuôi thì tình trạng ô nhiễm môi trường do chất thải chăn nuôi cũng đang ở chiều hướng báo động.Tổng đàn lợn trên toàn tỉnh ước tính hiện nay: 535.180 con, trong đó: Thành phố: 23.000 con; Lâm Bình: 26.000 con; Na Hang: 37.252 con; Hàm Yên: 71.

Chăn nuôi nông hộ, quy mô nhỏ lẻ, phân tán nằm xen khẽ trong khu dân cư chiếm đa số. Một số trang trại chăn nuôi theo hình thức công nghiệp, quy mô lớn, hiện đang áp dụng triệt để biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học, như: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Công ty TNHH DABACO Tuyên Quang: 35.000 con; Trang trại Nguyễn Thị Định (xã Kháng Nhật): 4.000 con; Trang trại ông Quỳnh (xã Sơn Nam): 4.000 con; Trang trại ông Sáng (xã Quyết Thắng): 2.500 con; Trang trại ông Sung (xã Hợp thành): 2. Tổng số lượng lợn qua các năm Số lượng Tỉ lệ % Tỉnh Tuyên Quang Cả nước Năm (so với cả nước) (nghìn con) (triệu con) 2009 4.880 2,01 (Nguồn: Tổng cục thống kê 2019) Tại nhiều địa phương, tình trạng ô nhiễm môi trường do các trang trại chăn nuôi lợn đang phổ biến và đáng lo ngại. Tỉnh Tuyên Quang có 267 trang trại, trong đó trang trại chăn nuôi lợn chiếm đa số (211 trang trại); 04 trang trại chăn nuôi bò; 37 trang trại chăn nuôi gia cầm; 01 trang trại chăn nuôi trâu bò vỗ béo; 14 trang trại chăn nuôi khác và chăn nuôi tổng hợp.

Tuy nhiên vẫn có nhiều trang trại, gia trại chăn nuôi lợn không đảm bảo vệ sinh môi trường gây mùi hôi thối từ chất thải chăn nuôi khiến người dân rất khó chịu. Đó là chưa kể chất thải từ chăn nuôi đang có nguy cơ gây ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt của người dân xung quanh. Với số lượng đàn lợn tăng nhanh, việc xử lý chất thải chưa được các hộ quan tâm đúng mức, trên thực tế cho thấy công nghệ xử lý biogas không xử lý triệt để được nguồn gây ô nhiễm từ chất thải chăn nuôi, do đó rất cần có các biện pháp hỗ trợ, xử lý Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn sau biogas. Tuy nhiên, những biện pháp hỗ trợ này cũng chỉ góp phần giảm thiểu ô nhiễm chứ chưa xử lý được triệt để các chất gây ô nhiễm đạt tiêu chuẩn cho phép.

Chi phí đầu tư và vận hành để xử lý triệt để các chất gây ô nhiễm rất tốn kém; các biện pháp hỗ trợ sau biogas lại cần có diện tích đất để xây dựng các ao hồ sinh học, vườn cây nhằm tận dụng nước thải làm nước tưới… nên việc đầu tư xây dựng và vận hành hệ thống xử lý ảnh hưởng nhiều đến lợi nhuận kinh doanh của trang trại. Bởi vậy, hầu hết các chủ trang trại đều trốn tránh đầu tư đầy đủ các công trình bảo vệ môi trường cần thiết. Trong khi đó, quản lý Nhà nước về bảo vệ môi trường trong hoạt động chăn nuôi chưa được quan tâm đầy đủ, đúng mức ở tất cả các cấp, ngành. Lâu nay, trong các quy hoạch phát triển chăn nuôi của các địa phương hầu như mới quan tâm đến các chỉ tiêu, giải pháp kinh tế mà chưa có các quy định, giải pháp bảo vệ môi trường cụ thể, chưa có quy hoạch và tiêu chí quy hoạch vùng chăn nuôi đảm bảo yêu cầu bảo vệ môi trường.

Thêm vào đó, nhận thức, ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường của các chủ trang trại, gia trại còn rất hạn chế. Sản lượng thịt lợn hơi qua các năm (Đơn vị: tấn) Năm Cả nước Tuyên Quang 2014 3.112 (Nguồn: Tổng cục thống kê 2019) Do nhu cầu về ăn uống và xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc gia tăng, công tác tiêm phòng được thực hiện nghiêm túc, nên tỉ lệ thịt lợn hơi xuất chuồng của cả nước nói chung, tỉnh Tuyên Quang nói riêng có xu hướng tăng và ổn định. Riêng trong năm 2018 do thị trường Trung Quốc ngừng nhập khẩu lợn nên số lượng lợn xuất khẩu giảm, sản lượng thịt và giá lợn hơi giảm mạnh. Trong những năm gần đây, sản xuất chăn nuôi trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang đã có những phát triển rõ rệt.

Tuy nhiên, do dịch bệnh xảy ra thường xuyên cùng với Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn biến động của thị trường, giá thức ăn chăn nuôi liên tục tăng cao. nên ngành chăn nuôi của tỉnh Tuyên Quang đã gặp không ít khó khăn. Cuối tháng 5/2019 tỉnh Tuyên Quang công bố xuất hiện ổ DTLCP đầu tiên. Chỉ hơn 1 tháng sau, 7/7 huyện, thành phố trên địa bàn tỉnh công bố có dịch.

Tuy nhiên, điều đặc biệt là dịch chỉ xảy ra tại các hộ chăn nuôi quy mô nhỏ lẻ, manh mún, việc chăn nuôi đảm bảo an toàn dịch bệnh ít được chú trọng, còn các trang trại chăn nuôi quy mô lớn trên địa bàn không có dịch. Đến nay, tỉnh có hơn 200 trang trại chăn nuôi lợn quy mô lớn. Nổi bật là trang trại chăn nuôi của Công ty TNHH DABACO Tuyên Quang với quy mô hơn 40.000 con lợn thịt; trang trại chăn nuôi của ông Nguyễn Ngọc Sáng, xã Đông Thọ, huyện Sơn Dương, quy mô từ 5.000 con; trang trại chăn nuôi của ông Trần Mạnh Quỳnh, xã Sơn Nam, huyện Sơn Dương, quy mô hơn 2.000 con lợn nái… Hầu hết các trang trại đều chủ động tái đàn sau dịch. Năm 2019, chăn nuôi tiếp tục được duy trì và phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô trang trại, gia trại theo lợi thế của từng vùng, địa phương.

Điển hình hiệu quả là mô hình liên kết chăn nuôi trâu, bò thịt. Năm 2019, liên kết chăn nuôi 1.820 con, tiêu thụ 840 con trâu, bò; với thời gian nuôi vỗ 3 tháng, lãi bình quân 3-5 triệu đồng/con trâu, bò. Tuyên Quang hiện có 21 hợp tác xã, 275 trang trại chăn nuôi (tăng 05 HTX, 30 trang trại so với năm 2018). Giá trị sản xuất chăn nuôi đạt trên 2.747 tỷ đồng, tăng 5,4% so với năm 2018.

Mặc dù mang lại giá trị kinh tế cao, tạo việc làm cho nhiều lao động, song việc phát triển chăn nuôi, đặc biệt là phát triển các mô hình trang trại vẫn còn khá nhiều hạn chế. Bởi, hiện nay hầu hết các hộ dân chăn nuôi theo hướng tự phát, phân tán, quy mô chăn nuôi nhỏ, hiệu quả và hệ số quay vòng chăn nuôi thấp. Do việc triển khai thực hiện quy hoạch và chính sách khuyến khích phát triển chăn nuôi tập trung xa khu dân cư còn nhiều khó khăn, do vậy các trang trại hiện nay chủ yếu ở gần khu dân cư, gây ô nhiễm môi trường. Mặt khác, khi có hiệu quả kinh tế thì nhiều thành phần kinh tế tập trung đầu tư vào chăn nuôi dẫn đến dư thừa sản phẩm, cung vượt quá cầu.