đặt vấn đề môi trường sinh thái, song hiểu biết và giải pháp của tôn giáo về sinh thái bị xem nhẹ, đặc biệt khi xã hội thế tục lên ngôi, giá trị của tôn giáo bị suy giảm. Tuy nhiên, ba thập niên gần đây, thế giới và Việt Nam quan tâm nhiều hơn đến vấn đề sinh thái của tôn giáo, vai trò của tôn giáo đối với bảo vệ môi trường, vận dụng vào giải quyết các vấn đề của thực tiễn. - Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến thực tiễn tham gia bảo vệ môi trường của Phật giáo Việt Nam Nguyễn Quang Hưng, Vai trò của tôn giáo trong việc bảo vệ môi trường ở Việt Nam, tại trang http://btgcp. Trên cơ sở trình bày việc thuyết giảng của chức sắc tôn giáo về bảo vệ môi trường, bài viết phân tích vai trò của tôn giáo, nhất là Phật giáo, trong việc BVMT ở Việt Nam hiện nay.
Từ đó, tác giả kết luận, các tôn giáo có vai trò to lớn trong việc BVMT. Để phát huy hiệu quả vai trò của tôn giáo trong BVMT cần tới sự nỗ lực từ các tổ chức giáo hội, chức sắc tôn giáo cũng như cơ quan chính quyền, tạo điều kiện về pháp lý và nhân lực cho các tôn giáo. Nguyễn Đình Hoè, Bảo vệ môi trường và đạo Phật ở Việt Nam: Môi trường trong kinh sách và trong thuyết giảng của các vị tăng ni và cư sĩ, http://vacne. Tác giả chỉ ra 6 vấn đề môi trường mà Phật giáo quan tâm: vấn đề môi trường toàn cầu khu vực, phát triển bền vững, bảo vệ đa luan an 15 dạng sinh học, tiết kiệm tài nguyên, phòng chống ô nhiễm môi trường và giáo dục giáo lý đạo Phật về môi trường.
Ngô Văn Trân 2013 , Phật giáo với bảo vệ môi trường ở Việt Nam, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 9 [166]. Theo tác giả, với tư cách là một tôn giáo truyền thống của người Việt Nam, Phật giáo đã đóng vai trò tích cực trong việc hình thành nếp sống và ý thức tham gia BVMT hiện nay bằng nhiều cách, thể hiện cụ thể trên ba mặt: Một là, lối sống giản dị, tiết kiệm, cân bằng, “thiểu dục tri túc” của Phật tử góp phần làm giảm sức ép vào môi trường và hệ sinh thái tự nhiên. Hai là, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đẩy mạnh công tác tuyên truyền và giáo dục Phật tử nhận thức mối liên hệ mật thiết giữa con người với thế giới tự nhiên qua giáo lý Duyên khởi và Vô ngã, từ đó gây dựng niềm tin về một đạo đức ứng xử thiện với tự nhiên, môi trường nhằm tiến tới một thế giới an bình và tốt đẹp. Ba là, Phật giáo có truyền thống quan tâm BVMT, nhất là chú trọng kiến tạo những không gian xanh, thanh tịnh ở nơi thờ tự.
Trần Linh Chi, Nguyễn Song Tùng 2013 , Truy n thông môi trường trong tôn giáo ở Việt Nam hiện nay, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 12 [23]. Bài viết tập trung phản ánh thành tựu và hạn chế của công tác truyền thông môi trường của chức sắc, nhà tu hành tôn giáo ở Việt Nam cũng như của Ủy ban MTTQ các cấp; sự tham gia BVMT của chức sắc, nhà tu hành và tín đồ các tôn giáo ở Việt Nam. Theo hai tác giả, BVMT được các tôn giáo ở Việt Nam hiện nay quan tâm, đặc biệt là Phật giáo và Công giáo. Nhưng vấn đề BVMT của các tổ chức tôn giáo chỉ có thể đạt hiệu quả tốt khi phát huy được vai trò vô cùng quan trọng của chức sắc, nhà tu hành các tôn giáo.
Phan Anh Tú (2014 , “Ứng xử với môi trường tự nhiên của người Khmer Nam Bộ: nhìn từ Sinh thái học Phật giáo Theravada” [160], trong: Hội thảo khoa học Phật giáo Nam tông Khmer đồng hành cùng dân tộc, do Giáo hội Phật giáo Việt Nam phối hợp với Viện Nghiên cứu Tôn giáo Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức tại Kiên Giang. Bài viết phân tích vai luan an 16 trò quan trọng của Sinh thái học Phật giáo Nguyên thủy đối với người Khmer ở Nam Bộ trong việc BVMT tự nhiên xung quanh ngôi chùa và địa bàn cư trú của cộng đồng tộc người này thông qua những hoạt động cụ thể như bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đất đai, bảo vệ cây cối,v.v… Ngô Quốc Đông 2014 , Tác động tôn giáo tới nhận thức và hành vi bảo vệ môi trường của tín đồ các tôn giáo ở Tây Nguyên hiện nay, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 10 [73]. Tác giả lý giải tác động luân lý các tôn giáo, trong đó có Phật giáo, tới nhận thức và hành vi BVMT của tín đồ, từ đó nêu một số vấn đề đặt ra đối với mối quan hệ giữa tôn giáo và môi trường cũng như cách nhìn nhận về mối quan hệ đó ở khu vực Tây Nguyên hiện nay. Thích Đàm Thành 2016 , Phụ nữ Phật giáo với bảo vệ môi trường, Tạp chí Công tác Tôn giáo, số 7 [141].
Tác giả khẳng định, chưa bao giờ vấn đề BVMT lại trở nên cấp thiết như hiện nay. Phật giáo Việt Nam đang nỗ lực không ngừng liên kết với xã hội, phát huy nội lực từ các giới trong chính cộng đồng mình. Trong đó, phụ nữ Phật giáo là thành phần tích cực tham gia vào các phong trào BVMT, xây dựng xã hội hài hòa với tự nhiên là phấn đấu đem lại cuộc sống hạnh phúc cho muôn loài. Thích Đàm Ngoãn 2016 , “Vai trò của phụ nữ Phật giáo trong công tác bảo vệ môi trường, góp phần xây dựng nông thôn mới”, trong: Kỷ yếu hội thảo Phụ nữ các tôn giáo vùng Đồng bằng sông Hồng chung tay bảo vệ môi trường, Ninh Bình [119], khẳng định phụ nữ tín đồ Phật giáo có vai trò rất quan trọng trong công tác bảo BVMT góp phần xây dưng nông thôn mới bền vững và phát triển.
Tham luận cũng nêu lên một số khó khăn trong quá trình phụ nữ Phật giáo tham gia BVMT. Vũ Thị Yến 2016 , “Bảo vệ môi trường – từ ý thức đến hành động”, trong: Kỷ yếu hội thảo Phụ nữ các tôn giáo vùng Đồng bằng sông Hồng chung tay bảo vệ môi trường, Ninh Bình [178], khẳng định BVMT không chỉ là trách nhiệm của các cấp, các ngành mà còn của toàn thể tầng lớp nhân dân. Những năm qua, Phật tử tỉnh Quảng Ninh đã triển khai nhiều phong trào tự luan an 17 quản vệ sinh môi trường. Họ giúp chị em hiểu rằng, việc giữ gìn và BVMT không chỉ dừng ở việc dọn sạch cảnh quan môi trường mà còn quan trọng hơn là phải biến thành ý thức, hành động thường xuyên.
Nguyễn Hoàng Tuấn 2016 , Ăn chay đối với đời sống xã hội hiện nay, Tạp chí Khuông Việt, số 35 [157], tập trung phân tích lợi ích của việc ăn chay đối với đời sống xã hội, đặc biệt là vấn đề về môi trường được nhiều quốc gia áp dụng. Ở nước ta, phong trào ăn chay đang phát triển nhanh. Việc tuyên truyền tích cực và thường xuyên của các tổ chức Phật giáo sẽ góp phần cho cuộc vận động nói không với thực phẩm đang lan tràn hiện nay. Hà Thị Xuyên 2016 , Giáo hội Phật giáo Việt Nam tham gia bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu, Tạp chí Khuông Việt, số 35 [175], tổng kết một số hoạt động BVMT của GHPGVN trong các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động do MTTQ phát động thời gian qua.
Thích Nhất Hạnh 2017 , Hướng đi của đạo Bụt cho hòa bình và môi sinh, Nxb. Lao động [87], khẳng định mỗi người có thể đóng góp cho bảo vệ và chăm sóc hành tinh, nhất là phải biết nắm lấy cơ hội thuận tiện để cùng giải quyết vấn đề của nhân loại. Tương lai của nhân loại tùy thuộc vào hành động của mỗi người. Mỗi người phải thay đổi lối sống, bởi quyết định muộn màng sẽ ảnh hưởng đến tương lai của thế hệ mai sau.
Ủy Ban Trung Ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Bộ TNMT và NCA Việt Nam 2019 , Kỷ yếu Hội nghị toàn quốc: Biểu dương, phát huy vai trò các tôn giáo tham gia bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu, Huế [171]. Đây là tập hợp các tham luận trình bày kết quả tham gia BVMT không chỉ các tôn giáo mà còn MTTQ các tỉnh, thành phố. Nhiều cách làm hay, nhiều mô hình phù hợp mà các tôn giáo nói chung và Phật giáo nói riêng đã tạo ra hiêu ứng tích cực cho việc mở rộng sự tham gia vào hoạt động BVMT ở nước ta. - Nhóm công trình nghiên cứu giải pháp của Phật giáo với vấn đ bảo vệ môi trường luan an 18 Thích Thiện Minh 2015 , "Phật giáo vùng Mê Kông: Vấn đề môi trường và ứng xử với môi trường" [113], tập trung trình bày ba nội dung chính: Đức Phật luôn gần gũi với thiên nhiên, tôn trọng thiên nhiên và đề cao việc bảo vệ môi trường sinh thái; vai trò của Phật giáo đối với tiến trình bảo vệ môi trường sinh thái thông qua việc truyền dạy học pháp, hành pháp, hoằng pháp đối với Phật tử; những định hướng nhằm bảo vệ và tôn tạo sông Mê Kông cho tương lai thông qua việc tuyên truyền ý thức BVMT, chính sách từ phía chính quyền và các công ước quốc tế làm cơ sở tham chiếu.
Trần Hoàng Hảo, Phan Thị Hồng Xuân 2015 , "Phật giáo với vấn đề môi trường và quản lý môi trường qua phân tích trường hợp hạ lưu sông Mê Kông – Đồng bằng sông Cửu Long, Việt Nam " [88], đi sâu phân tích hiện trạng môi trường các quốc gia khu vực Đông Nam Á, trong đó có vấn đề sông Mê Kông và khu vực Tây Nam Bộ của Việt Nam dưới góc nhìn Phật giáo. Bảo vệ môi trường là bảo vệ cuộc sống và tương lai của thế giới, vì vậy cần phải nâng cao trách nhiệm quản lý nhà nước, các tổ chức đoàn thể, tôn giáo mà Phật giáo là điển hình , chú ý đến hiệu quả của giáo dục văn hóa, ứng xử văn hóa đối với mỗi vấn đề xã hội của quốc gia và quốc tế. Bài viết kỳ vọng góp phần tăng cường hơn nữa trách nhiệm BVMT trong nhận thức và hành động của mỗi cá nhân vì lợi ích lâu dài của quốc gia và toàn cầu. Nguyễn Thị Thu Hà, Hồ Thị Thúy Phương 2015 , "Thuyết Duyên khởi – Giá trị ứng dụng bảo vệ môi trường ở một số quốc gia Phật giáo Theravada thuộc tiểu vùng sông Mê Kông" [84], khẳng định vấn đề ô nhiễm môi trường có nguyên nhân từ lòng tham và dục vọng khiến con người phải tự gánh chịu những hậu quả do chính mình gây ra.