ĐẶT VẤN ĐỀ Xu hướng thực phẩm thời đại mới là quay lại với những gì tự nhiên có nguồn gốc thực vật nên số lượng người ăn chay ngày càng gia tăng, cùng với nhu cầu sử dụng thưc phẩm đảm bảo chất lượng dinh dưỡng và tiện lợi. Vì thế các thực phẩm thuần chay ngày càng đa dạng trên thị trường. Xuất phát từ thực tế đó sản phẩm chả lụa được xem là thực phẩm truyền thống nước Việt Nam có thể đáp ứng các nhu cầu trên. Gạo lứt lúa mùa nổi giữ được lớp cám bên ngoài chứa nhiều thành phần dinh dưỡng như vitamin, chất xơ, chất khoáng và anthocyanin giúp phòng và hỗ trợ điều trị các bệnh ung thư, tim mạch, chống lão hoá và ổn định đường huyết (Hồ Thanh Bình và Trần Nghĩa Khang, 2015).
Nhằm tận dụng nguồn nguyên liệu đặc sản địa phương là gạo lứt lúa mùa nổi vùng ĐBSCL. Trên cở sở đó để bổ sung vào sản phẩm chả chay nhằm cải thiện giá trị dinh dưỡng, giúp tăng cường sức khỏe cho người sử dụng. Hiên nay, sản phẩm chả chay phổ biến vùng ĐBSCL nhưng chưa công trình nghiên cứu nào về sản phẩm chả chay bổ sung gạo lứt lúa mùa nổi. Đề tài này nhằm tạo ra sản phẩm chưa có mặt trên thị trường, đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng cần thiết, đảm bảo chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm.
Sản phẩm này mong muốn nâng cao dinh dưỡng thực phẩm chả chay và góp phần đa da dạng hóa sản phẩm từ gạo lứt lúa mùa nổi của tỉnh An Giang.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Đề tài này nhằm xây dựng quy trình chế biến sản phẩm chả chay bổ sung gạo lứt lúa mùa nổi và nấm mèo quy mô phòng thí nghiệm.3 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Thí nghiệm 1: Khảo sát tỉ lệ bột gạo lứt LMN và tinh bột biến tính ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Thí nghiệm 2: Khảo sát tỉ lệ phụ gia polyphosphate ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Thí nghiệm 3: Khảo sát thời gian hấp ảnh hưởng chất lượng sản phẩm. Thí nghiệm 4: Khảo sát chế độ bảo quản ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm Thí nghiệm 5: Khảo sát mức độ chấp nhận sản phẩm của người tiêu dùng.4 TÍNH MỚI CỦA ĐỀ TÀI Đề tài nghiên cứu “Chả chay bổ sung gạo lứt lúa mùa nổi và nấm mèo” góp phần tạo ra sản phẩm chả lụa chay mới.
Sản phẩm thuần chay có hương vị thơm ngon, cung cấp dinh dưỡng cần thiết, đảm bảo chất lượng vệ sinh thực phẩm và tiện lợi. Tăng giá trị gạo lúa lứt mùa nổi, được nhiều người biết đến. Trong gạo lứt lúa mùa nổi có chỉ số đường huyết (GI- Gllycemic Index) ở mức trung bình (Phan Thị Dứt, 2014) ngăn ngừa bệnh tiểu đường. Trong gạo có hàm lượng anthocyanin cao 43,60 (mg/kg) (Trương Quốc Xuyên, 2015) giúp chống oxy hóa và hỗ trợ điều trị bệnh ung thư.
Bổ sung nấm mèo cung cấp thêm khoáng chất (Ca, P, Fe), vitamin (B1, B2, B3) và chất xơ (Bộ Y Tế, 2007) cải thiện chế độ thực dưỡng. 2 CHƯƠNG 2 TỔNG QUÁT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ SẢN PHẨM CHẢ CHAY 2.1 Giới thiệu sản phẩm chả lụa. Chả lụa là món ăn truyền thống nước Việt Nam, có các tên gọi khác nhau ở miền Bắc là giò chả, ở miền Nam là chả lụa. Đây là loại thực phẩm cung cấp năng lượng, thành phần chủ yếu là protein (Nguyễn Công Khẩn, 2007).
Có thể sử dụng chả lụa ăn trực tiếp, ăn kèm với các món ăn khác hoặc chiên tạo nên mùi vị đặc trưng hấp dẫn cho chả lụa. Sản phẩm chả lụa thành phẩm có cấu trúc đàn hồi tốt, liên kết chặt chẽ, bề mặt mịn, không mềm nát, không khô rắn và mùi vị thơm ngon. Chả lụa được định hình thành khối trụ, bao gói kín bởi lá chuối, bao bì PE, PA và xử lý qua quá trình hấp để làm chín, tạo cấu trúc và mùi vị đặc trưng cho sản phẩm. Dựa vào thành phần nguyên liệu chả lụa được chia thành 2 loại: - Chả lụa mặn có nguyên liệu chính từ thịt động vật, mỡ, cá,… hay còn gọi là chả lụa.
- Chả lụa chay làm từ tàu hủ, protein đậu nành, bột mì,.nguyên liệu từ sản phẩm thực vật. Sản phẩm chả lụa chay thích hợp cho mọi người đặc biệt là những người ăn chay.2 Các sản phẩm chả chay có mặt trên thị trường hiện này. Bảng 1 trình bày các sản phẩm chả chay có mặt trên thị trường bao gồm thành phần nguyên liệu, nhiệt độ bảo quản Bảng 1: Các sản phẩm chả chay trên thị trường Tên sản Thành phần dinh Bảo quản Hình ảnh phẩm dưỡng Chả lụa Mì căn (gluten), Ở nhiệt chay bột bắp, dầu đậu độ dưới Hoàng Kim nành, muối, đường, 0⁰C tiêu, chất điều vị 621,… 3 Chả lụa Đạm lúa mì, tinh Ở nhiệt chay bột mì, dầu thực độ dưới - Vegan vật, muối, đường, 18⁰C hoặc tiêu, nước mắm ngăn đá chay, hạt nêm, nấm tủ lạnh. Chả lụa Tinh bột mì, dầu Ở nhiệt của Công ăn, hạt nêm xay từ độ dưới ty CP rau củ quả, nước 0⁰C.
CBTP mắm chay.2 TỔNG QUAN VỀ NGUYÊN LIỆU 2.1 Gạo lứt lúa mùa nổi Bông sen 2.1 Nguồn gốc lúa mùa nổi Bông sen. Lúa mùa nổi có tên là floating rice, wild rice hoặc deepwater rice; thuộc nhóm lúa nước sâu có thể sống và phát triển tốt trong điều kiện nước sâu (Miah et al. Lúa mùa nổi là một thành phần chính trong chế độ ăn uống của người dân từ lâu đời. Trong thời kỳ tiền thuộc địa ở Việt Nam, vào triều Nguyễn (1705- 1858), lúa nổi là vùng dễ bị lũ lụt của đồng bằng sông Cửu Long (Tứ giác Long Xuyên, vùng Đồng Tháp Mười ở Việt Nam và Campuchia) (Nguyen & Howie, 2018).
Kể từ khi các giống lúa năng suất cao (HYV) được đưa vào vùng sông Mekong vào những năm 1960, việc trồng lúa nổi đã giảm đáng kể. Hình 1: Lúa mùa nổi Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Nông thôn (RCRD) thuộc Đại học An Giang đã thực hiện một chương trình nghiên cứu kéo dài 3 năm để phục hồi các hệ thống canh tác lúa nổi (Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Nông thôn, 2013). Tại 4 Hội thảo "Xây dựng kế hoạch bảo tồn và phát triển lúa mùa nổi tại xã Vĩnh Phước, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang" đã giới thiệu một số đặc tính của cây lúa mùa nổi cũng như lợi ích của việc bảo tồn giống lúa này. Một số đặc tính của cây lúa mùa nổi được trình bày trong Hội thảo: - Loài Oryza satival và Oryza prosative - Khả năng chịu ngập: 1 - 1,5 m - Sinh trưởng tốt ở đất phèn nặng.
- Khả năng vươn lóng: 10 cm/ngày. - Sử dụng ít phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. - Thời gian sinh trưởng từ tháng 5 đến tháng 12 âm lịch. - Năng suất: 2 - 2,5tấn/ha.
(2012) có thể coi giống lúa này ít nguy cơ bị nhiễm lượng thuốc BVTV lưu tồn trong gạo. Khi canh tác không sử dụng phân bón hóa học nên thân thiện với môi trường. Theo kết quả phân tích một số hóa chất nông nghiệp của lúa mùa nổi trồng tại khu vực xã Vĩnh Phước, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang không phát hiện dư lượng các hóa chất 2,4-D, hóa chất gốc Nicotinoid, thuốc trừ gốc Pyrethroid, hóa chất nhóm Carbamate (Trương Quốc Xuyên, 2014). Khi bắt đầu mùa mưa lúa mùa nổi sẽ phục hồi và phát triển về chiều cao.
Chiều cao cây sẽ chịu ảnh hưởng của mực nước lũ và đặc tính của giống lúa. Khi lũ về nhanh làm cây lúa ngập hoàn toàn ít nhất 10 ngày mà cây lúa vẫn còn sống, phục hồi và phát triển thì khả năng chịu ngập của cây lúa tốt (Đặng Kim Sơn và Nguyễn Minh Châu, 1987). Tuy nhiên khả năng chịu ngập còn tuỳ thuộc và từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa, độ đục của nước và độ ngập lũ. Ngoài ra khả năng chịu ngập còn tuỳ thuộc vào khả năng vươn lóng của cây lúa mùa nổi (Bùi Văn Xinh, 1985).
Một số loại giống gạo lúa mùa nổi như: Nàng Pha, Nàng Tây, Nàng Đùm, Chẹt Cụt, Tàu Binh,.thích nghi với mùa lũ lớn, đã mất giống. Hiện nay, còn giống Bông Sen, giống này thích nghi với lũ trung bình và nhỏ. Cảm quan về chất lượng gạo hơi mềm, hơi đỏ, tốt cho sức khỏe và có nguồn cung ổn định.2 Thành phần dinh dưỡng Một số thành phần dinh dưỡng có trong 100 gram gạo lúa mùa nổi ở mức độ không xát được thể hiện ở Bảng 2. 5 Bảng 2: Thành phần dinh dưỡng có trong 100 gram gạo lúa mùa nổi ở mức độ không xát STT Chỉ tiêu Hàm lượng 1 Đạm tổng 9,84 (%wt) 2 Béo tổng 2,47 (%wt) 3 Tổng số Carbohydrate 74,2 4 Natri 1,52 (mg/kg) 5 Mangan 31,97 (mg/kg) 6 Photpho 0,30 (%wt) 7 Lưu huỳnh 33,6 (mg/kg) 8 Kẽm 20,88 (mg/kg) 9 Kali 1639 (mg/kg) 10 Xơ tổng 0,79 (%wt) 11 Canxi KPH (%wt) 12 Tro 1,21 (%wt) 13 Vitamin B1 64,74 (mg/kg) 14 Vitamin E 64,74 15 Anthocyanin 43,60 (mg/kg) 16 Amylose 31,79 % “Nguồn: Trương Quốc Xuyên, 2014” Gạo lúa mùa nổi có các thành phần như protein, chất béo, vitamin và nhiều khoáng chất như natri, kali, mangan, lưu huỳnh do còn giữ lại ở lớp cám.
Nên gạo càng xay xát nhiều thì hàm lượng vitamin, chất xơ và khoáng chất càng giảm so với gạo lứt, ngược lại hàm lượng cacbohydrate tăng. Vì thế gạo lứt lúa mùa nổi sẽ giữ được hàm lượng dinh dưỡng tối ưu hơn các gạo đã xay xát. Gạo lúa mùa nổi có hàm lượng amlylose cao (31,79%). Gao có nhiều amylose sẽ có độ trương nở lớn và độ phân rã sau khi nấu nên gạo cơm khô, ít dẻo và trở nên cứng sau khi nấu.
Ngược lại ít amylose thì cơm nhão, dính dẻo hơn (Phạm Văn Tấn, 2010; Zhongkai Zhou et al., 2002) Thêm vào đó, gạo lứt lúa mùa nổi được có chứa nhóm màu anthocyanin trong hạt gạo. Đây là hợp chất thuộc nhóm màu flavonoid có khả năng chống oxy hóa rất tốt và được cho là có thể chữa bệnh ung thư. Trong nghiên cứu khác về các hợp chất dinh dưỡng của giống gạo hoang dại (Cummings, R. (1978) cũng 6 khẳng định tiềm năng sử dụng các giống này có các hợp chất γ-oryzanol, vitamin nhóm B, tocopherols, tocotrienols và các hợp chất màu flavonoid.
Gạo lứt được xem là một trong những sự lựa chọn tối ưu cho người ăn kiêng, người bệnh tiểu đường do chỉ số GI trung bình (Phan Thị Dứt, 2014). Tuy nhiên việc nấu cơm gạo lứt lại đòi hỏi nhiều bước kỳ công nhưng đôi khi không hợp khẩu vị bởi cơm gạo lứt thường khô cứng, vị “ngang”, màu sẫm và không ngọt bùi như cơm gạo trắng nên chúng thường ít được sử dụng như gạo trắng (Cung Thị Tố Quỳnh và cộng sự, 2013) 2.4 Các sản phẩm từ gạo lứt có mặt trên thị trường hiện này.