Nghiên Cứu Sản Xuất Bộ Sinh Phẩm Chẩn Đoán Nhanh Bệnh Sốt Dengue Và SARS Ở Việt Nam

Luận văn nghiên cứu sản xuất bộ sinh phẩm chẩn đoán nhanh bệnh sốt dengue, sốt xuất huyết dengue và SARS tại Việt Nam, ứng dụng hiệu quả trong y tế.

• Trường học: Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương
• Chuyên ngành: Y tế
• Đề tài: Nghiên cứu sản xuất bộ sinh phẩm chẩn đoán nhanh sốt dengue và SARS tại Việt Nam
• Loại tài liệu: báo cáo tổng kết khoa học và kỹ thuật
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Bệnh sốt Dengue và sốt xuất huyết Dengue
• 1.1.1. Biểu hiện lâm sàng
• 1.1.2. Tác nhân truyền bệnh
• 1.1.3. Tình hình dịch bệnh trên thế giới
• 1.1.4. Tình hình dịch bệnh ở Việt Nam
• 1.2. Đặc điểm hình thái và cấu trúc
• 1.2.1. Genome của virus
• 1.2.2. Chu trình nhân lên và cơ chế gây bệnh của virus Dengue
• 1.2.3. Đặc điểm kháng nguyên
• 1.3. Phát hiện kháng thể
• 1.3.1. Phân lập virus
• 1.4. Nghiên cứu virus corona gây bệnh viêm đường hô hấp cấp SARS ở Việt Nam
• 1.4.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.4.2. Các nghiên cứu tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Bộ sinh phẩm chẩn đoán nhanh bệnh Sốt Dengue/ Sốt xuất huyết Dengue
• 2.1.1. Đối tượng và vật liệu
• 2.1.2. Phương pháp
• 2.2. Các phương pháp sản xuất kháng nguyên và kháng huyết thanh
• 2.2.1. Sản xuất kháng nguyên
• 2.2.2. Phương pháp sản xuất kháng huyết thanh
• 2.2.3. Phương pháp ELISA phát hiện IgM
• 2.2.4. Kỹ thuật trung hòa (Neutralization Test - NT)
• 2.2.5. Phương pháp miễn dịch hợp phức liên kết men phát hiện KT IgG (GAC- ELISA)
• 2.2.6. Các phương pháp phân lập và xác định type virus
• 2.2.6.1. Cấy truyền trên não chuột sơ sinh (1-3 ngày tuổi)
• 2.2.6.2. Phương pháp phân lập virus trên tế bào muỗi Aedes
• 2.2.6.3. Kỹ thuật miễn dịch huỳnh quang trực tiếp (Direct ImmunoFluorescent Antibody Assay – DFA)
• 2.2.6.4. Kỹ thuật miễn dịch huỳnh quang gián tiếp (Indirect ImmunoFluorescent Antibody Assay – IFA)
• 2.2.6.5. Kỹ thuật Trung hòa giảm đậm hoại tử (Plaque Reduction Neutralization Test - PRNT)
• 2.2.7. Phương pháp tổng hợp dây chuyền chuỗi nhẹ polymerase (RT-PCR - Polymerase Chain Reaction)
• 2.3. Bộ sinh phẩm chẩn đoán nhanh bệnh Viêm đường hô hấp cấp SARS
• 2.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3.2. Mẫu bệnh phẩm
• 2.3.3. Sinh phẩm khác
• 2.3.4. Môi trường và hóa chất
• 2.3.5. Trang thiết bị và dụng cụ
• 2.3.6. Phương pháp
• 2.3.6.1. Phân lập virus SARS-CoV
• 2.3.6.2. Tạo plasmid tại tế hợp
• 2.3.6.3. Biểu lệ và tinh sạch kháng nguyên
• 2.3.6.4. Phương pháp hợp phức miễn dịch liên kết enzyme tạm bắt kháng thể IgM (MAC- ELISA)
• 2.3.6.5. Phương pháp Western Blot
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Kết quả sản xuất bộ sinh phẩm chẩn đoán nhanh bệnh sốt Dengue/ sốt xuất huyết Dengue
• 3.1.1. Nuôi cấy virus Dengue type I (D1), virus Dengue type II (D2), virus Dengue type III (D3) và virus Dengue type IV (D4) trên tế bào muỗi Aedes albopictus dòng C6/36
• 3.1.2. Nhân virus Dengue type I (D1), virus Dengue type II (D2), virus Dengue type III (D3) và virus Dengue type IV (D4) vào tế bào muỗi Aedes albopictus dòng C6/36 để tách chiết ARN
• 3.2. Quan sát sự nhân lên của virus Dengue trong tế bào muỗi Aedes albopictus dòng C6/36 dưới kính hiển vi điện tử
• 3.3. Nghiên cứu qui trình công nghệ biểu hiện, tách chiết, tinh chế kháng nguyên Dengue tại tế hợp các type
• 3.3.1. Kháng nguyên Dengue thứ
• 3.3.2. Kháng nguyên tại tế hợp
• 3.3.3. Quy trình tách chiết và tinh chế kháng nguyên tại tế hợp của virus dengue từ chủng E. coli cho cặp biến thể virus dengue
• 3.3.4. Tách dòng và xác định trình tự đoạn gen PreM và E của 4 type virus Dengue
• 3.3.4.1. Tách RNA tổng số của tế bào muỗi C6/36
• 3.3.4.2. Khuếch đại đoạn gene PreM và E bằng phương pháp RT-PCR
• 3.3.4.3. Biểu hiện kháng nguyên màng và vỏ của virus Dengue type 1, 2, 3, 4 trong hệ nấm men Pichia pastoris
• 3.3.5. Kiểm tra phản ứng của kháng nguyên DxME tại tế hợp với kháng thể kháng virus Dengue tự nhiên bằng Western Blot
• 3.4. Thiết kế cặp mồi và xây dựng kế hoạch tách dòng gen màng kháng nguyên của virus Dengue các type I, II, III, IV
• 3.5. Chọn tạo công hợp (Gold monoclonal antibodies) gắn kháng nguyên vào giá thể (màng thấm Nitrocellulo membrane)
• 3.6. Nghiên cứu dung dịch đệm tối ưu dùng trong phản ứng
• 3.7. Hoàn thiện bộ sinh phẩm
• 3.8. Thử nghiệm bộ sinh phẩm trong phòng thí nghiệm
• 3.9. Ứng dụng bộ sinh phẩm trong thực địa
• 3.10. Kết quả kiểm tra tại phòng thí nghiệm Sốt xuất huyết Arbovirus, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương
• 3.10.1. Giá thành và chất lượng bộ sinh phẩm chẩn đoán nhanh sốt Dengue/ sốt xuất huyết Dengue
• 3.10.2. Một số hình ảnh khi tiến hành thí nghiệm tại các điểm nghiên cứu
• 3.2. Kết quả sản xuất bộ sinh phẩm chẩn đoán nhanh bệnh Viêm đường hô hấp cấp (SARS)
• 3.2.1. Kháng nguyên tại tế hợp protein N - SARS-CoV
• 3.2.2. Xác định các thông số cơ bản cho bộ sinh phẩm MAC-ELISA chẩn đoán nhiễm virus SARS-CoV
• 3.2.3. Xác định thời gian sử dụng tối ưu của bộ sinh phẩm
• 3.2.4. Xác định độ nhạy của sinh phẩm
• 3.2.5. Thành phần bộ sinh phẩm
• 3.2.6. Phát hiện kháng thể IgM trong huyết thanh bệnh nhân SARS và nhân y tế có tiếp xúc trực tiếp với bệnh nhân SARS
• 3.3. Bàn luận
• 3.3.1. Một phương pháp chẩn đoán sớm trong phòng thí nghiệm có hiệu quả
• 3.3.2. Trong giai đoạn đầu của dịch SARS, một số phương pháp ELISA được giới thiệu
• 3.3.3. Bộ sinh phẩm MAC-ELISA phát hiện sớm nhiễm virus SARS
• 3.3.4. Toàn bộ bệnh nhân được xác định nhiễm virus SARS-CoV trên lâm sàng được khẳng định lại khi phát hiện được kháng thể IgM kháng đặc hiệu virus SARS –CoV thông qua phương pháp MAC-ELISA
• 3.3.5. Sự xuất hiện của kháng thể kháng đặc hiệu virus SARS-CoV trên một số người không có biểu hiện lâm sàng
• 3.4. Kết luận
• 3.5. Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh sốt dengue và SARS

Bệnh sốt dengue và SARS là hai bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe cộng đồng. Sốt dengue do virus Dengue gây ra, lây truyền qua muỗi Aedes, trong khi SARS là bệnh viêm đường hô hấp cấp do virus SARS-CoV. Cả hai bệnh đều có khả năng bùng phát thành dịch, đặc biệt ở các khu vực có điều kiện vệ sinh kém và mật độ dân số cao. Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề bởi cả hai bệnh này, đòi hỏi các biện pháp chẩn đoán và phòng chống hiệu quả.

1.1. Bệnh sốt dengue

Sốt dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi Aedes aegypti. Bệnh có biểu hiện lâm sàng đa dạng, từ sốt cao, đau cơ, xuất huyết da đến các biến chứng nặng như sốc dengue. Việt Nam là một trong những quốc gia có tỷ lệ mắc sốt dengue cao, đặc biệt trong mùa mưa. Việc chẩn đoán sớm và chính xác là yếu tố quan trọng để kiểm soát dịch bệnh.

1.2. Bệnh SARS

SARS (Hội chứng viêm đường hô hấp cấp tính nặng) do virus SARS-CoV gây ra, lây truyền qua đường hô hấp. Bệnh xuất hiện lần đầu vào năm 2002 và nhanh chóng lan rộng toàn cầu. Việt Nam là một trong những quốc gia đầu tiên ghi nhận ca mắc SARS. Việc phát triển các bộ sinh phẩm chẩn đoán nhanh là cần thiết để phát hiện sớm và ngăn chặn sự lây lan của bệnh.

II. Nghiên cứu sản xuất bộ sinh phẩm chẩn đoán

Nghiên cứu tập trung vào việc phát triển bộ sinh phẩm chẩn đoán nhanh cho cả sốt dengue và SARS. Các phương pháp chẩn đoán hiện đại như ELISA, RT-PCR, và kỹ thuật miễn dịch huỳnh quang được áp dụng để đảm bảo độ chính xác và tốc độ chẩn đoán. Việt Nam đã đầu tư mạnh vào nghiên cứu và sản xuất các bộ sinh phẩm này nhằm đáp ứng nhu cầu cấp thiết trong công tác phòng chống dịch bệnh.

2.1. Bộ sinh phẩm chẩn đoán sốt dengue

Bộ sinh phẩm chẩn đoán sốt dengue được phát triển dựa trên việc phát hiện kháng thể IgM và IgG trong huyết thanh bệnh nhân. Các phương pháp như MAC-ELISA và GAC-ELISA được sử dụng để đảm bảo độ nhạy và độ đặc hiệu cao. Nghiên cứu cũng tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình sản xuất kháng nguyên và kháng huyết thanh để tạo ra sản phẩm chất lượng cao.

2.2. Bộ sinh phẩm chẩn đoán SARS

Bộ sinh phẩm chẩn đoán SARS được thiết kế để phát hiện virus SARS-CoV thông qua các phương pháp như RT-PCR và Western Blot. Nghiên cứu cũng tập trung vào việc tạo ra các kháng nguyên tái tổ hợp và tối ưu hóa các thông số kỹ thuật để đảm bảo độ chính xác và tốc độ chẩn đoán. Đây là công cụ quan trọng trong việc kiểm soát dịch SARS tại Việt Nam.

III. Ứng dụng và giá trị thực tiễn

Các bộ sinh phẩm chẩn đoán nhanh được nghiên cứu và sản xuất tại Việt Nam có giá trị thực tiễn cao trong việc phát hiện sớm và kiểm soát dịch bệnh. Chúng không chỉ giúp giảm tỷ lệ mắc và tử vong mà còn góp phần nâng cao năng lực của hệ thống y tế trong việc ứng phó với các dịch bệnh truyền nhiễm. Việc áp dụng các công nghệ hiện đại trong chẩn đoán cũng mở ra hướng phát triển mới cho y học hiện đại tại Việt Nam.

3.1. Ứng dụng trong phòng chống dịch

Các bộ sinh phẩm chẩn đoán nhanh đã được thử nghiệm và áp dụng rộng rãi trong các đợt dịch sốt dengue và SARS tại Việt Nam. Chúng giúp các bác sĩ lâm sàng có hướng điều trị thích hợp và các nhà dịch tễ học đưa ra các giải pháp phòng chống hiệu quả. Điều này góp phần giảm thiểu tác động của dịch bệnh đến sức khỏe cộng đồng và nền kinh tế.

3.2. Giá trị kinh tế và xã hội

Việc sản xuất và ứng dụng các bộ sinh phẩm chẩn đoán nhanh không chỉ mang lại giá trị y tế mà còn có ý nghĩa kinh tế và xã hội lớn. Chúng giúp giảm chi phí điều trị và nâng cao hiệu quả quản lý dịch bệnh. Đồng thời, nghiên cứu này cũng góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghệ y tế tại Việt Nam, tạo tiền đề cho các nghiên cứu và ứng dụng mới trong tương lai.

Nội dung chính

Nghiên Cứu Sản Xuất Bộ Sinh Phẩm Chẩn Đoán Nhanh Sốt Xuất Huyết Dengue Và Hội Chứng Viêm Đường Hô Hấp Cấp (SARS) Tại Việt Nam

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

Đề tài cấp Nhà nước mã số KC 04 - 32 thuộc Chương trình KC-04 do Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương chủ trì thực hiện tập trung giải quyết bài toán cấp bách: Làm chủ công nghệ sinh học phân tử và miễn dịch học nhằm sản xuất các bộ sinh phẩm chẩn đoán nhanh, chính xác cho hai bệnh truyền nhiễm nguy hiểm bùng phát tại Việt Nam là sốt Dengue/sốt xuất huyết Dengue (SD/SXHD) và hội chứng viêm đường hô hấp cấp tính nặng (SARS-CoV).

Phương pháp tiếp cận nghiên cứu kết hợp nuôi cấy, phân lập virus Dengue (4 type huyết thanh D1–D4) trên dòng tế bào muỗi Aedes albopictus (C6/36) và SARS-CoV trên tế bào Vero-E6; ứng dụng kỹ thuật di truyền ngược (RT-PCR), biểu hiện gen mã hóa kháng nguyên tái tổ hợp (protein PreM-E của virus Dengue trong nấm men Pichia pastoris và vi khuẩn E. coli; protein Nucleocapsid - N của SARS-CoV); từ đó chế tạo thành công bộ sinh phẩm sắc ký miễn dịch gắn hạt vàng nano (Gold conjugated monoclonal antibodies) và kít chẩn đoán miễn dịch gắn men bắt giữ kháng thể IgM (MAC-ELISA).

Kết quả đạt được khẳng định tính khả thi và độ tin cậy vượt trội của sinh phẩm nội địa với độ nhạy và độ đặc hiệu cao (>85–95%), rút ngắn thời gian trả kết quả xuống còn 10–15 phút đối với que thử nhanh. Nghiên cứu tạo tiền đề vững chắc cho việc tự chủ nguồn sinh phẩm chẩn đoán dịch bệnh tại thực địa, giảm phụ thuộc vào sinh phẩm nhập khẩu đắt tiền và tăng cường năng lực ứng phó y tế công cộng quốc gia.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

Khu vực Đông Nam Á và đặc biệt là Việt Nam từ lâu đã là điểm nóng dịch tễ của nhiều bệnh truyền nhiễm nhiệt đới và các dịch bệnh truyền nhiễm mới nổi có nguồn gốc từ động vật sang người. Trong đó, sốt xuất huyết Dengue lưu hành quanh năm với sự hiện diện đồng thời của cả 4 type huyết thanh (D1, D2, D3, D4), hàng năm ghi nhận hàng chục ngàn ca mắc và nhiều ca tử vong do hội chứng sốc Dengue (DSS). Ngay sau đó, giai đoạn 2002–2003, đại dịch SARS do biến thể mới của coronavirus (SARS-CoV) xuất hiện, tấn công hệ hô hấp với tốc độ lây lan nhanh và tỷ lệ tử vong cao trong nhân viên y tế, gây khủng hoảng an ninh y tế toàn cầu.

Khoảng trống nghiên cứu lớn nhất lúc bấy giờ là sự thiếu hụt các công cụ chẩn đoán nhanh tại chỗ (Point-of-Care Testing). Các phương pháp truyền thống như:

• Phân lập virus trên não chuột ổ hoặc tế bào động vật có vú đòi hỏi thời gian kéo dài, quy trình bảo quản nghiêm ngặt và độ nhạy hạn chế đối với virus hoang dại;
• Phản ứng ngăn ngưng kết hồng cầu (HI) chỉ cho kết quả muộn sau 1–2 tuần;
• Kỹ thuật sinh học phân tử RT-PCR hay Real-time PCR tuy nhạy nhưng chi phí cao, đòi hỏi trang thiết bị đắt tiền và kỹ thuật viên trình độ cao, không thể triển khai đại trà ở các trạm y tế cơ sở.

Trước tình hình đó, việc nghiên cứu sản xuất bộ sinh phẩm chẩn đoán nhanh “made in Vietnam” có ý nghĩa sống còn. Không chỉ nâng cao độ phủ giám sát dịch tễ học và hỗ trợ bác sĩ lâm sàng phân tầng điều trị sớm, công trình còn khẳng định năng lực tự chủ công nghệ sinh học y tế, phục vụ an ninh y tế dự phòng trong bối cảnh các đại dịch toàn cầu ngày càng khó lường.

---

Methodology và tiếp cận nghiên cứu (Methodology & Approach)

Đề tài KC 04 - 32 triển khai thiết kế nghiên cứu thực nghiệm đa tầng, phối hợp chặt chẽ giữa virus học cổ điển, kỹ thuật di truyền phân tử tái tổ hợp và công nghệ miễn dịch sắc ký:

1. Thu thập vật liệu và nuôi cấy virus chuẩn

• Virus Dengue: Phân lập và nuôi cấy 4 type huyết thanh (D1, D2, D3, D4) trên dòng tế bào muỗi Aedes albopictus C6/36; theo dõi sự phát triển của virus qua biến đổi hình thái tế bào và soi kính hiển vi điện tử.
• Virus SARS-CoV: Phân lập trên tế bào cảm nhiễm Vero-E6 từ các bệnh phẩm lâm sàng của bệnh nhân SARS tại Hà Nội và Ninh Bình trong điều kiện phòng thí nghiệm an toàn sinh học kiểm soát nghiêm ngặt.

2. Kỹ thuật sinh học phân tử và biểu hiện protein tái tổ hợp

• Tách chiết RNA tổng số từ dịch nuôi cấy tế bào C6/36 và Vero-E6.
• Thiết kế các cặp mồi đặc hiệu để khuếch đại đoạn gen mã hóa protein tiền màng và vỏ (preM-E) của 4 type Dengue và gen mã hóa protein Nucleocapsid (N, kích thước ~46 kDa) của SARS-CoV bằng kỹ thuật RT-PCR.
• Tách dòng và tạo plasmid tái tổ hợp mang gen đích; chuyển gen biểu hiện vào hệ nấm men Pichia pastoris và vi khuẩn Escherichia coli.
• Tinh chế kháng nguyên tái tổ hợp bằng sắc ký ái lực và kiểm tra tính đặc hiệu miễn dịch thông qua phản ứng Western Blot với kháng thể kháng Dengue/SARS-CoV tự nhiên.

3. Công nghệ chế tạo que thử sắc ký và kit MAC-ELISA

• Que thử nhanh Dengue: Sử dụng công nghệ kháng thể đơn dòng liên hợp keo vàng (Colloidal Gold-monoclonal antibody conjugate), cố định kháng nguyên tái tổ hợp trên màng xốp Nitrocellulose; khảo sát thành phần và pH của dung dịch đệm (buffer) để tối ưu hóa tính mao dẫn và cường độ hiện dải màu.
• Bộ kit MAC-ELISA (SARS & Dengue): Thiết lập phản ứng bắt giữ kháng thể IgM (IgM antibody capture ELISA) sử dụng kháng thể kháng IgM người gắn cố định trên giếng nhựa, tiếp xúc với kháng nguyên tái tổ hợp và phát hiện bằng phức hợp kháng thể gắn enzym peroxidase kèm cơ chất sinh màu.

4. Kiểm định độ tin cậy và giá trị giá trị chẩn đoán

Đánh giá độ nhạy, độ đặc hiệu, độ tái lặp của các bộ sinh phẩm bằng cách so sánh mù đôi với các kỹ thuật chuẩn vàng: phản ứng ức chế ngưng kết hồng cầu (HI), trung hòa giảm đám hoại tử (PRNT), miễn dịch huỳnh quang gián tiếp (IFA) và Real-time RT-PCR trên hàng trăm mẫu huyết thanh bệnh nhân thực tế.

---

Phát hiện chính và kết quả thực nghiệm (Major Findings)

Đề tài đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với các phát hiện và sản phẩm khoa học tiêu biểu:

1. Làm chủ công nghệ sản xuất kháng nguyên tái tổ hợp đa type Dengue

Nghiên cứu đã tách dòng, giải mã trình tự và biểu hiện thành công protein màng và vỏ PreM-E của toàn bộ 4 type virus Dengue trong hệ thống nấm men Pichia pastoris. Kháng nguyên tái tổ hợp tạo ra giữ nguyên được cấu trúc không gian ba chiều và hoạt tính gắn kết miễn dịch tương đương với kháng nguyên tự nhiên phân lập từ dịch muỗi/não chuột, loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây nhiễm mầm bệnh sống trong quá trình sản xuất.

2. Hoàn thiện bộ kit chẩn đoán nhanh sốt xuất huyết dạng que thử sắc ký

• Hiệu năng chẩn đoán: Bộ que thử sắc ký miễn dịch phát hiện đồng thời kháng thể IgM và IgG kháng Dengue từ mẫu huyết thanh hoặc máu toàn phần chỉ sau 10–15 phút.
• Độ chính xác: Đạt độ nhạy phát hiện IgM trên 85% và độ đặc hiệu trên 90% ở mẫu bệnh phẩm thu thập từ ngày thứ 3–5 sau sốt, tương thích cao với kỹ thuật MAC-ELISA chuẩn của Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương.
• Tối ưu hóa kỹ thuật: Tìm ra công thức dung dịch đệm đệm phản ứng tối ưu, giúp triệt tiêu hiện tượng dương tính giả và phản ứng chéo với các arbovirus khác thường gặp trong vùng nhiệt đới.

3. Phát triển thành công bộ sinh phẩm MAC-ELISA chẩn đoán sớm SARS-CoV

• Sản xuất protein N tái tổ hợp: Biểu hiện và tinh sạch thành công protein Nucleocapsid của SARS-CoV (kích thước 46 kDa) với độ tinh sạch cao, đóng vai trò là yếu tố miễn dịch then chốt.
• Phát hiện sớm kháng thể IgM: Bộ kít MAC-ELISA cho phép phát hiện sự xuất hiện của IgM kháng SARS-CoV trong huyết thanh bệnh nhân từ ngày thứ 5 đến ngày thứ 10 sau khi khởi phát sốt.
• Tương quan lâm sàng: Toàn bộ 100% bệnh nhân được khẳng định nhiễm SARS-CoV bằng lâm sàng và RT-PCR tại Bệnh viện Việt Pháp và Bệnh viện Đa khoa Ninh Bình đều được xác nhận dương tính với bộ sinh phẩm MAC-ELISA này.

4. Phát hiện ý nghĩa dịch tễ học về người nhiễm SARS không triệu chứng

Thông qua bộ sinh phẩm MAC-ELISA protein N, nghiên cứu đã phát hiện tỷ lệ chuyển đổi huyết thanh dương tính (xuất hiện kháng thể đặc hiệu) ở một số nhân viên y tế và người tiếp xúc trực tiếp nhưng không có biểu hiện lâm sàng viêm phổi rầm rộ, cung cấp minh chứng khoa học quý báu về phổ lâm sàng của coronavirus.

---

Đóng góp khoa học và công nghệ (Scientific Contributions)

• Về mặt lý thuyết: Bổ sung cơ sở dữ liệu di truyền học phân tử về cấu trúc kháng nguyên bề mặt của các chủng virus Dengue lưu hành tại Việt Nam; làm sáng tỏ động học đáp ứng miễn dịch dịch thể kháng protein cấu trúc của virus SARS-CoV trong quần thể bệnh nhân Việt Nam.
• Về mặt phương pháp và công nghệ: Thiết lập quy trình chuẩn từ khâu tách dòng gen, biểu hiện nấm men Pichia pastoris đến công nghệ phủ màng sắc ký mao dẫn và cộng hợp keo vàng. Đây là dây chuyền công nghệ nền tảng có thể tái sử dụng để sản xuất sinh phẩm cho các dịch bệnh nguy hiểm khác (cúm A/H5N1, viêm não Nhật Bản...).
• Về mặt ứng dụng thực tiễn:
  • Cung cấp bộ sinh phẩm chẩn đoán tại thực địa có giá thành chỉ bằng 30–50% so với kit thương mại nhập khẩu từ nước ngoài.
  • Giúp y tế tuyến huyện, tỉnh dễ dàng sàng lọc ca bệnh nhanh chóng mà không cần phòng xét nghiệm sinh học phân tử đắt đỏ.
• Về chính sách y tế: Cung cấp luận cứ kỹ thuật để Bộ Y tế xây dựng chiến lược quốc gia về giám sát bệnh truyền nhiễm chủ động, sẵn sàng ứng phó với các đại dịch tái bùng phát.

---

Đối tượng quan tâm và lợi ích ứng dụng (Target Audience)

1. Các nhà nghiên cứu vi sinh vật & công nghệ sinh học y sinh:
   • Nguồn tham khảo chuẩn mực về quy trình thiết kế primer, biểu hiện gen kháng nguyên vỏ trên hệ thống vi sinh vật tái tổ hợp và kỹ thuật cộng hợp kháng thể với hạt nano vàng.
2. Bác sĩ lâm sàng truyền nhiễm và kỹ thuật viên xét nghiệm:
   • Trang bị phương tiện chẩn đoán nhanh tại giường (Point-of-Care) nhằm đưa ra quyết định lâm sàng kịp thời: bù dịch sớm cho bệnh nhân sốt xuất huyết trước khi hạ huyết áp, cách ly nghiêm ngặt bệnh nhân nghi nhiễm SARS để ngăn ngừa lây nhiễm chéo bệnh viện.
3. Các cơ quan y tế dự phòng (Cục Y tế Dự phòng, Viện Dịch tễ, CDC các tỉnh):
   • Công cụ đắc lực để điều tra huyết thanh học quần thể, phát hiện ổ dịch tiềm ẩn và dự báo sớm nguy cơ bùng phát dịch tại cộng đồng.
4. Các doanh nghiệp sản xuất sinh phẩm y tế (In Vitro Diagnostics - IVD):
   • Cơ sở dữ liệu và quy trình công nghệ hoàn chỉnh sẵn sàng cho việc nhận chuyển giao, tối ưu hóa dây chuyền sản xuất theo chuẩn GMP-IVD để thương mại hóa đại trà.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Kháng nguyên tái tổ hợp có ưu thế gì vượt trội so với kháng nguyên truyền thống nuôi cấy từ não chuột?

Kháng nguyên tái tổ hợp (như PreM-E của Dengue hoặc Protein N của SARS-CoV) được sản xuất trong tế bào P. pastoris hoặc E. coli nên đảm bảo độ tinh sạch cao, không lẫn tạp chất mô thần kinh động vật (giảm tối đa phản ứng chéo, dương tính giả), năng suất cao, ổn định giữa các lô sản xuất và tuyệt đối an toàn sinh học cho người nghiên cứu vì không phải nuôi dưỡng khối lượng lớn virus sống độc lực cao.

2. Bộ que thử nhanh Dengue trong đề tài phát hiện kháng nguyên hay kháng thể?

Bộ que thử nhanh được thiết kế dựa trên nguyên lý sắc ký miễn dịch để phát hiện đồng thời cả hai loại kháng thể IgM (chỉ thị nhiễm trùng cấp tính, xuất hiện từ ngày 3–5) và IgG (chỉ thị tiền sử nhiễm hoặc đáp ứng miễn dịch thứ phát), giúp bác sĩ phân biệt giữa nhiễm trùng tiên phát và tái nhiễm.

3. Tại sao protein Nucleocapsid (N) lại được chọn làm đích chẩn đoán cho bộ sinh phẩm SARS-CoV?

Protein N là protein cấu trúc phong phú nhất của SARS-CoV, có tính sinh miễn dịch rất mạnh và bảo tồn cao giữa các biến chủng. Kháng thể kháng protein N xuất hiện rất sớm trong máu bệnh nhân (từ ngày thứ 5 sau khởi phát), do đó việc phát hiện kháng thể IgM kháng protein N qua kỹ thuật MAC-ELISA mang lại giá trị chẩn đoán sớm vô cùng đắt giá.

4. Kết quả nghiên cứu có khả năng khái quát hóa và ứng dụng cho các biến thể mới không?

Có. Nền tảng công nghệ biểu hiện gen tái tổ hợp và chế tạo que thử sắc ký mao dẫn gắn vàng nano hoàn toàn có thể nhanh chóng tái thích ứng để biểu hiện các biến thể mới của coronavirus (như SARS-CoV-2 sau này) hoặc các arbovirus khác thông qua việc cập nhật trình tự mồi và gen đích.

5. Những bước đi tiếp theo để đưa sản phẩm ra thị trường diện rộng là gì?

Cần tiến hành thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm trên cỡ mẫu lớn theo quy chuẩn của Bộ Y tế, hoàn thiện hồ sơ đăng ký lưu hành trang thiết bị y tế chẩn đoán in vitro (IVD), và liên kết hợp tác công - tư với các nhà máy sản xuất đạt chuẩn ISO 13485 / GMP để thương mại hóa hàng loạt.

---

Kết luận (Conclusion)

Đề tài cấp Nhà nước KC 04 - 32 là một mốc son quan trọng đánh dấu sự làm chủ công nghệ sinh học y tế trình độ cao của đội ngũ khoa học Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương. Công trình đã chế tạo thành công các bộ sinh phẩm chẩn đoán nhanh sốt xuất huyết Dengue và SARS-CoV với độ nhạy, độ đặc hiệu cao, giá thành hợp lý và khả năng ứng dụng thực địa linh hoạt.

Trong bối cảnh các hiểm họa vi sinh vật mới nổi và tái nổi liên tục đe dọa sức khỏe cộng đồng, thành tựu của đề tài không chỉ giải quyết các vấn đề cấp bách tại thời điểm nghiên cứu mà còn đặt nền móng kỹ thuật vững chắc cho việc nghiên cứu phát triển các kit xét nghiệm thế hệ mới. Việc tiếp tục đầu tư chuyển giao công nghệ và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu này là bước đi chiến lược nhằm bảo đảm an ninh y tế quốc gia bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé Khoa häc vµ C«ng nghÖ Ch−¬ng tr×nh KC- 04 B¸o c¸o tæng kÕt khoa häc vµ kü thuËt §Ò tµi cÊp nhµ n−íc §Ò tµi: KC 04 - 32 Nghiªn cøu s¶n xuÊt Bé sinh phÈm ®Ó chÈn ®o¸n nhanh bÖnh sèt Dengue/ sèt xuÊt huyÕt Dengue vµ bÖnh Viªm ®−êng h« hÊp cÊp (SARS) ë ViÖt Nam. Tr−¬ng uyªn Ninh ViÖn VÖ sinh DÞch tÔ Trung −¬ng 6701 24/12/2007 Hµ Néi, 9- 2007 B¶n quyÒn thuéc VVSDTTW- Bé Y TÕ Nh÷ng ch÷ viÕt t¾t trong b¸o c¸o ☯ ARN Axit ribonucleic ADN Axit deoxyribonucleic CID Center of Infection Diseases Trung t©m c¸c bÖnh nhiÔm trïng CDC Center of Diseases Control Trung t©m kiÓm so¸t bÖnh tËt ELISA Enzym linked Immunosorbent Assay Thö nghiÖm miÔn dÞch men GAC- ELISA IgG Capture ELISA Kü thuËt miÔn dÞch enzym ph¸t hiÖn IgG HI Hemagglutination Inhibition test HT HuyÕt thanh FBS Fetal Bovin Serum IFAT (Immunofluorescent indirect Antibody Technique) Kü thuËt miÔn dÞch huúnh quang gi¸n tiÕp IFDT (Immunofluorescent direct Antibody Technique) Kü thuËt miÔn dÞch huúnh quang trùc tiÕp IFA (Immunofluorescent Indirect Antibody Technique) Kü thuËt miÔn dÞch huúnh quang gi¸n tiÕp MAC - IgM Capture ELISA ELISA Kü thuËt miÔn dÞch enzym ph¸t hiÖn IgM ML Maximum Likelihood Ph−¬ng ph¸p ch¾c ch¾n tèi ®a MP Maximum Pasimony Ph−¬ng ph¸p chi li tèi ®a NJ Neighbor Joining Ph−¬ng ph¸p kÕ cËn liÒn kÒ NNKHC Ng¨n ng−ng kÕt hång cÇu (HI) Primer §äan måi ADN PRNT Plaque Assay and Plaque Reduction Neutralization tests. Kü thuËt trung hoµ vµ Kü thuËt Trung hoµ gi¶m ®¸m ho¹i tö PCR Polymerase Chain Reaction Ph¶n øng chuçi Polymeraza RT- PCR Reverse transcriptase- Polymerase chain reaction Ph¶n øng dao chÐp ng−îc khuÕch ®¹i chuçi SARS Severe Acute Respiratory Syndrome Héi chøng viªm ®−êng h« hÊp cÊp tÝnh SARS-CoV Severe Acute Respiratory Syndrome associated Corona virus Virus Corona g©y bÖnh SARS SD Sèt Dengue SXHD Sèt xuÊt huyÕt Dengue TCYTTG Tæ chøc Y tÕ ThÕ giíi VVSDTTW ViÖn VÖ sinh DÞch tÔ Trung ¦¬ng VCNSH ViÖn C«ng nghÖ Sinh häc WHO World Health Organization (Tæ chøc Y tÕ ThÕ giíi) WB Western Blot Môc lôc Sè TT Néi dung Trang §Æt vÊn ®Ò 1 Ch−¬ng I. Tæng quan tµi liÖu A.

Nghiªn cøu virus Dengue g©y nªn bÖnh Sèt Dengue/ Sèt xuÊt huyÕt Dengue ë ViÖt Nam 1.1 BÖnh sèt Dengue vµ sèt xuÊt huyÕt Dengue 5 1.1 BiÓu hiÖn l©m sµng 1.2 T¸c nh©n truyÒn bÖnh 6 1.3 T×nh h×nh dÞch bÖnh trªn thÕ giíi 8 1.4 T×nh h×nh dÞch bÖnh ë ViÖt Nam 11 1.1 §Æc ®iÓm h×nh th¸i vµ cÊu tróc 13 1.2 Genome cña virus 13 1.3 Chu tr×nh nh©n lªn vµ c¬ chÕ g©y bÖnh cña virus Dengue 15 1.4 §Æc ®iÓm kh¸ng nguyªn 17 1.1 Ph¸t hiÖn kh¸ng thÓ 18 1.2 Ph©n lËp virus 20 B. nghiªn cøu virus corona g©y bÖnh viªm ®−êng h« hÊp cÊp SARS ë ViÖt Nam 1.1 T×nh h×nh nghiªn cøu trªn thÕ giíi 26 1.2 C¸c nghiªn cøu t¹i ViÖt nam 42 Ch−¬ng II §èi t−îng vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu A. Bé sinh phÈm chÈn ®o¸n nhanh bÖnh Sèt Dengue/ Sèt xuÊt huyÕt Dengue 2.1 §èi t−îng vµ vËt liÖu 44 2.3 Ph−¬ng ph¸p 55 C¸c ph−¬ng ph¸p s¶n xuÊt kh¸ng nguyªn vµ Kh¸ng huyÕt thanh 2.1 S¶n xuÊt kh¸ng nguyªn 55 2.2 Ph−¬ng ph¸p s¶n xuÊt kh¸ng huyÕt thanh 58 2.3 Ph−¬ng ph¸p ELISA ph¸t hiÖn IgM 59 2.4 Kü thuËt trung hoµ (Neutralization Test - NT) 59 2.5 Ph−¬ng ph¸p miÔn dÞch hÊp phô liªn kÕt men 60 ph¸t hiÖn KT IgG (GAC- ELISA) 2.4 C¸c ph−¬ng ph¸p ph©n lËp vµ x¸c ®Þnh type virus 60 2.1 CÊy truyÒn trªn n·o chuét æ (1-3 ngµy tuæi) 60 2.2 Ph−¬ng ph¸p ph©n lËp virus trªn tÕ bµo muçi 61 Aedes.3 Kü thuËt miÔn dÞch huúnh quang trùc tiÕp 64 (Direct ImmunoFluorescent Antibody Assay – DFA).4 Kü thuËt miÔn dÞch huúnh quang gi¸n tiÕp 65 (Indirect ImmunoFluorescent AntibodyAssay – IFA).5 Kü thuËt Trung hoµ gi¶m ®¸m ho¹i tö 66 ( Plaque Reduction Neutralization Test - PRNT ) 2.6 Ph−¬ng ph¸p tæng hîp d©y chuyÒn chuçi nhê polymerase 68 (RT-PCR - Polymerase Chain Reaction) C. Bé sinh phÈm chÈn ®ãan nhanh bÖnh Viªm ®−êng h« hÊp cÊp SARS 2.1 §èi t−îng nghiªn cøu 73 2.1 MÉu bÖnh phÈm 74 2.3 Sinh phÈm kh¸c 74 2.4 M«i tr−êng vµ ho¸ chÊt 75 2.5 Trang thiÕt bÞ vµ dông cô 76 2.3 Ph−¬ng ph¸p 78 2.1 Ph©n lËp virus SARS-CoV 78 2.2 T¹o plasmid t¸i tæ hîp.3 BiÓu lé vµ tinh s¹ch kh¸ng nguyªn .4 Ph−¬ng ph¸p hÊp phô miÔn dÞch liªn kÕt enzyme tãm b¾t 80 kh¸ng thÓ IgM (MAC- ELISA) 2.5 Ph−¬ng ph¸p Western Blot.

81 Ch−¬ng III KÕt qu¶ vµ Bµn luËn A. KÕt qu¶ s¶n xuÊt bé sinh phÈm chÈn ®ãan nhanh bÖnh sèt Dengue/ sèt xuÊt huyÕt Dengue.1 Nu«i cÊy virus Dengue type I (D1), virus Dengue type II (D2), virus 82 Dengue type III (D3) vµ virus Dengue type IV (D4) trªn tÕ bµo muçi Aedes albopictus dßng C6/36.1 Nh©n virus Dengue type I (D1), virus Dengue type II (D2), virus 82 Dengue type III (D3) vµ virus Dengue type IV (D4) vµo tÕ bµo muçi Aedes albopictus dßng C6/36 ®Ó t¸ch chiÕt ARN.2 Quan s¸t sù nh©n lªn cña virus Dengue trong tÕ bµo muçi Aedes 100 albopictus dßng C6/ 36 d−íi kÝnh hiÓn vi ®iÖn tö 3.2 Nghiªn cøu qui tr×nh c«ng nghÖ biÓu hiÖn, t¸ch chiÕt, tinh chÕ kh¸ng 106 nguyªn Dengue t¸i tæ hîp c¸c type.1 Kh¸ng nguyªn Dengue th« 106 3.2 Kh¸ng nguyªn t¸i tæ hîp.3 Quy tr×nh t¸ch chiÕt vµ tinh chÕ kh¸ng nguyªn t¸i tæ hîp cña virus 109 dengue tõ chñng E. coli cho c¶ bèn typ virus dengue 3.3 T¸ch dßng vµ x¸c ®Þnh tr×nh tù ®äan gen PreM vµ E cña 4 type virus 117 Dengue.1 T¸ch RNA tæng sè cña tÕ bµo muçi C6/36 117 3.2 KhuÕch ®¹i ®o¹n gene PreM vµ E b»ng ph−¬ng ph¸p RT-PCR 118 3.3 BiÓu hiÖn kh¸ng nguyªn mµng vµ vá cña virus Dengue type 1, 2, 3, 4 148 trong hÖ nÊm men Pichia pastoris 3.4 BiÓu hiÖn gen m· ho¸ kh¸ng nguyªn preM-E (gen preM-env) trong 163 Pichia pastoris 3.5 KiÓm tra ph¶n øng cña kh¸ng nguyªn DxME t¸i tæ hîp víi kh¸ng thÓ 167 kh¸ng virus Dengue tù nhiªn b»ng Western Blot 3.4 ThiÕt kÕ cÆp måi vµ x©y dùng kÕ häach t¸ch dßng gen m· hãa kh¸ng 168 nguyªn vá cña virus Dengue c¸c type I, II, III, IV.5 ChÕ t¹o céng hîp (Gold monoclonal antibodies) g¾n kh¸ng nguyªn vµo 173 gi¸ thÓ (mµng thÊm Nitrocellulo membrane) 3.6 Nghiªn cøu dung dÞch ®Öm buffer tèi −u 179 dïng trong ph¶n øng 3.7 Hoµn thiÖn Bé sinh phÈm 183 3.8 Thö nghiÖm Bé sinh phÈm trong phßng thÝ nghiÖm 198 3.1 Th−êng qui sö dông Bé sinh phÈm chÈn ®ãan nhanh bÖnh sèt Dengue/ 200 sèt xuÊt huyÕt Dengue 3.2 So s¸nh kÕt qu¶ thö nghiÖm trong phßng thÝ nghiÖm 204 3.9 øng dông Bé sinh phÈm trong thùc ®Þa 210 3.1 KÕt qu¶ kiªm tra t¹i phßng thÝ nghiÖm Sèt xuÊt huyªt Arbovirus, ViÖn 210 VÖ sinh DÞch tÔ Trung −¬ng 3.2 Gi¸ thµnh vµ chÊt l−îng Bé sinh phÈm chÈn ®ãan nhanh bÖnh sèt 211 Dengue/ sèt xuÊt huyÕt Dengue 3.3 Mét sè h×nh ¶nh khi tiÕn hµnh thÝ nghiÖm t¹i c¸c ®iÓm nghiªn cøu 213 B. KÕt qu¶ s¶n xuÊt Bé sinh phÈm chÈn ®o¸n nhanh bÖnh viªm ®−êng h« hÊp cÊp (SARS) 3.1 Kh¸ng nguyªn t¸i tæ hîp protein N - SARS-CoV 217 3.2 X¸c ®Þnh c¸c th«ng sè c¬ b¶n cho bé sinh phÈm MAC-ELISA chÈn 218 ®o¸n nhiÔm virus SARS-CoV 3.1 X¸c ®Þnh thêi gian sö dông tèi −u cña bé sinh phÈm.2 X¸c ®Þnh ®é ®Æc hiÖu cña Bé sinh phÈm 220 3.3 X¸c ®Þnh ®é nh¹y cña sinh phÈm.3 Thµnh phÇn bé sinh phÈm.4 Ph¸t hiÖn kh¸ng thÓ IgM trong huyÕt thanh bÖnh nh©n SARS vµ nh©n 221 viªn y tÕ cã tiÕp xóc trùc tiÕp víi bÖnh nh©n SARS.

Bµn luËn 1 Mét ph−¬ng ph¸p chÈn ®o¸n sím trong phßng thÝ nghiÖm cã hiÖu qu¶ 226 2 Trong giai ®o¹n ®Çu cña dÞch SARS, mét sè ph−¬ng ph¸p ELISA ®−îc 234 giíi thiÖu 3 Bé sinh phÈm MAC- ELISA ph¸t hiÖn sím nhiÔm virus SARS 236 4 Toµn bé bÖnh nh©n ®−îc x¸c ®Þnh nhiÔm virus SARS-CoV trªn l©m 239 sµng ®· ®−îc kh¼ng ®Þnh l¹i khi ph¸t hiÖn ®−îc kh¸ng thÓ IgM kh¸ng ®Æc hiÖu virus SARS –CoV th«ng qua ph−¬ng ph¸p MAC-ELISA. 5 Sù xuÊt hiÖn cña KT kh¸ng ®Æc hiÖu virus SARS-CoV trªn mét sè 239 ng−êi kh«ng cã biÓu hiÖn l©m sµng KÕt luËn 241 Tµi liÖu tham kh¶o 244 §Æt vÊn ®Ò Trong vßng 15 n¨m gÇn ®©y, nhiÒu dÞch bÖnh nguy hiÓm ë qui m« khu vùc còng nh− toµn cÇu ®· x¶y ra vµ lÇn ®Çu tiªn g©y ¶nh h−ëng lín ®Õn nÒn kinh tÕ thÕ giíi. TÊt c¶ c¸c bÖnh dÞch nguy hiÓm nµy (nh− dÞch h¹nh Ên §é vµo n¨m 1994, dÞch cóm gia cÇm t¹i Hång K«ng 1997, dÞch viªm n·o Nipah t¹i Malaysia, dÞch SARS hay héi chøng h« hÊp cÊp tÝnh ë Trung Quèc tõ n¨m 2002 ®Õn 2003, vµ cóm gia cÇm ë vïng §«ng Nam ¸ tõ n¨m 2003 ®Õn2007)… ®Òu cã mÇm bÖnh tõ ®éng vËt vµ ph¸t sinh t¹i ¸ Ch©u vµ dÇn dµ l©y lan lµm ¶nh h−ëng ®Õn nÒn kinh tÕ thÕ giíi. Víi tiÕn tr×nh toµn cÇu ho¸ hiÖn nay, chóng t«i thiÕt nghÜ trong t−¬ng lai sÏ x¶y ra nhiÒu dÞch bÖnh ë tÇm møc t−¬ng tù.

H¬n n÷a, do c¸c yÕu tè x· héi, v¨n ho¸ vµ nh©n khÈu ë Ch©u ¸… cã lÏ vÉn lµ n¬i tiÕp tôc xuÊt hiÖn c¸c dÞch bÖnh b¾t nguån tõ ®éng vËt… ViÖc ph¸t hiÖn æ dÞch trong ch−¬ng tr×nh “chiÕn l−îc dù phßng sím” t¹i ¸ ch©u sÏ gióp chóng ta chñ ®éng ph¸t hiÖn vµ ng¨n chÆn kÞp thêi c¸c bÖnh dÞch ®· biÕt ®Õn còng nh− c¸c bÖnh dÞch míi ph¸t sinh. Trong c¸c bÖnh dÞch míi gÇn ®©y, næi lªn cã dÞch SD/ SXHD vµ Viªm ®−êng h« hÊp cÊp SARS. Sèt Dengue/ sèt xuÊt huyÕt Dengue (SD/ SXHD) lµ mét bÖnh nhiÔm trïng cÊp tÝnh do virus Dengue g©y ra. BÖnh kh«ng cã vacxin vµ thuèc ®iÒu trÞ.

BiÓu hiÖn l©m sµng cña SD/ SXHD rÊt ®a d¹ng tõ sèt cao ®ét ngét kÐo dµi 2-7 ngµy kÌm theo triÖu chøng ®au ®Çu, ®au c¬, ®au x−¬ng, ®au khíp, ®au bông cho tíi buån n«n, ph¸t ban. Sau ®ã cã thÓ cã biÓu hiÖn xuÊt huyÕt d−íi da, xuÊt huyÕt néi t¹ng (ch¶y m¸u cam, ch¶y m¸u lîi, n«n ra m¸u, ®i ngoµi ra m¸u. Ngoµi ra cßn cã thÓ cã thªm c¸c dÊu hiÖu kh¸c nh− gan to, sèc, huyÕt ¸p h¹ vµ cã thÓ dÉn tíi tö vong (Barnes W. BÖnh SD/ SXHD lµ bÖnh do muçi (Aedes aegypti, Aedes albopictus) [33] truyÒn v× vËy bÖnh th−êng dÔ dµng ph¸t triÓn thµnh dÞch.

Virus Dengue ®−îc Sabin ph©n lËp ®Çu tiªn ë Calcuta, Ên 1 ®é, New-Guinea vµ Hawaii (Sabin A. Sau nµy ®−îc x¸c ®Þnh lµ virus Dengue type 1-Hawaii vµ virus Dengue type 2-New-Guinea. C¸c type virus Dengue 3 vµ virus Dengue 4 ®−îc Hammon W. vµ cs ph©n lËp ë Philippines vµo n¨m 1956 (Hammon W.

TiÕp ®ã nhiÒu chñng virus Dengue ®· ®−îc ph©n lËp tõ nhiÒu vïng kh¸c nhau trªn thÕ giíi nh−ng ®Òu ®−îc x¸c ®Þnh lµ thuéc 4 type huyÕt thanh nªu trªn (Anonymous, 1986). Tíi n¨m 1997 bÖnh SD/ SXHD ®· lan réng trªn ph¹m vi toµn thÕ giíi. (1997) th× hiÖn nay cã tíi h¬n 2,5 tû ng−êi ®ang sèng trong khu vùc cã l−u hµnh SD/ SXHD vµ hµng n¨m cã kho¶ng 100 triÖu ng−êi m¾c bÖnh nµy.