Luận án tiến sĩ về quyền sử dụng đất nông nghiệp ở Việt Nam: Những vấn đề lý luận và thực tiễn

Luận án tiến sĩ phân tích quyền sử dụng đất nông nghiệp ở Việt Nam, khám phá lý luận và thực tiễn trong quản lý và phát triển đất đai.

• Tác giả: Nguyễn Thành Luân
• Người hướng dẫn: PGS.TS Dương Đăng Huệ
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Quyền Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Việt Nam: Lý Luận Và Thực Tiễn
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý thuyết của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT VÀ QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP
• 2.1. Lý luận về quyền sử dụng đất
• 2.2. Lý luận về quyền sử dụng đất nông nghiệp
• 2.3. Lược sử quá trình ra đời và phát triển của chế định quyền sử dụng đất nông nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Thực trạng quy định pháp luật về khách thể của quyền sử dụng đất nông nghiệp
• 3.2. Thực trạng quy định pháp luật về chủ thể của quyền sử dụng đất nông nghiệp
• 3.3. Thực trạng quy định pháp luật về nội dung của quyền sử dụng đất nông nghiệp
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về quyền sử dụng đất nông nghiệp
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện các quy định pháp luật về quyền sử dụng đất nông nghiệp và giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành quy định pháp luật về quyền sử dụng đất nông nghiệp
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG CỦA LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết của đề tài

Nghiên cứu về quyền sử dụng đất nông nghiệp tại Việt Nam đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng đất nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và xã hội. Đặc biệt, việc phân tích các quy định pháp luật liên quan đến luật đất đai và chính sách đất đai là cần thiết để hiểu rõ hơn về thực trạng và những vấn đề tồn tại. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, mặc dù có nhiều cải cách trong quy hoạch sử dụng đất, nhưng vẫn còn nhiều bất cập trong việc thực thi các quy định pháp luật. Điều này dẫn đến tình trạng thực trạng sử dụng đất không hiệu quả, gây lãng phí tài nguyên và ảnh hưởng đến phát triển bền vững. Một số nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng, việc quản lý đất đai cần phải được cải thiện để đảm bảo quyền lợi của người dân và doanh nghiệp trong việc sử dụng đất đai.

1.1. Tình hình nghiên cứu về quyền sử dụng đất

Nhiều công trình nghiên cứu đã tập trung vào việc phân tích quyền lợi người sử dụng đất và các vấn đề pháp lý liên quan đến đất đai tại Việt Nam. Các tác giả đã chỉ ra rằng, quyền sử dụng đất không chỉ là một loại tài sản mà còn là một yếu tố quyết định trong phát triển nông nghiệp. Việc nghiên cứu các quy định pháp luật hiện hành về quyền sử dụng đất nông nghiệp cho thấy rằng, mặc dù có nhiều cải cách, nhưng vẫn còn nhiều rào cản trong việc tiếp cận và sử dụng đất nông nghiệp. Điều này ảnh hưởng đến khả năng đầu tư và phát triển của các hộ gia đình và doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp.

1.2. Cơ sở lý thuyết về quyền sử dụng đất nông nghiệp

Cơ sở lý thuyết về quyền sử dụng đất nông nghiệp được xây dựng dựa trên các nguyên tắc của pháp luật về đất đai. Theo đó, quyền sử dụng đất được xác định là một loại tài sản đặc biệt, không giống như quyền sở hữu thông thường. Điều này có nghĩa là, người sử dụng đất chỉ có quyền khai thác và sử dụng đất nông nghiệp trong khuôn khổ pháp luật quy định. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc hiểu rõ bản chất của quyền sử dụng đất là rất quan trọng để xây dựng các chính sách và quy định pháp luật phù hợp, nhằm đảm bảo quyền lợi cho người dân và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.

II. Những vấn đề lý luận về quyền sử dụng đất và quyền sử dụng đất nông nghiệp

Các vấn đề lý luận về quyền sử dụng đất và quyền sử dụng đất nông nghiệp đã được nghiên cứu sâu sắc trong nhiều công trình. Quyền sử dụng đất được coi là một loại tài sản đặc biệt, có tính chất pháp lý riêng biệt. Điều này có nghĩa là, người sử dụng đất không có quyền sở hữu mà chỉ có quyền khai thác và sử dụng đất nông nghiệp theo quy định của pháp luật. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc xác định rõ ràng quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất là rất quan trọng để đảm bảo quyền lợi của họ. Hơn nữa, việc nghiên cứu lịch sử phát triển của quyền sử dụng đất nông nghiệp cũng cho thấy rằng, các quy định pháp luật đã có nhiều thay đổi để phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế xã hội.

2.1. Lý luận về quyền sử dụng đất

Lý luận về quyền sử dụng đất nhấn mạnh rằng, đây là một loại tài sản đặc biệt, không thể so sánh với các loại tài sản khác. Quyền sử dụng đất được xác định dựa trên các quy định của luật đất đai và các chính sách liên quan. Việc hiểu rõ bản chất của quyền sử dụng đất giúp các chủ thể có thể khai thác và sử dụng đất nông nghiệp một cách hiệu quả. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc bảo vệ quyền lợi người sử dụng đất là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp.

2.2. Lý luận về quyền sử dụng đất nông nghiệp

Lý luận về quyền sử dụng đất nông nghiệp tập trung vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyền lợi người sử dụng đất trong lĩnh vực nông nghiệp. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, quyền sử dụng đất nông nghiệp không chỉ liên quan đến việc khai thác tài nguyên mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế và xã hội. Việc xây dựng các chính sách và quy định pháp luật phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo quyền lợi cho người dân và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.

III. Thực trạng quy định pháp luật về quyền sử dụng đất nông nghiệp ở Việt Nam hiện nay

Thực trạng quy định pháp luật về quyền sử dụng đất nông nghiệp ở Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù đã có nhiều cải cách trong luật đất đai, nhưng vẫn còn nhiều bất cập trong việc thực thi các quy định pháp luật. Tình trạng manh mún, phân mảnh đất nông nghiệp cản trở sản xuất quy mô lớn, trong khi đó, nhiều nông dân vẫn bỏ hoang đất trồng lúa. Điều này không chỉ gây lãng phí tài nguyên mà còn ảnh hưởng đến an ninh lương thực quốc gia. Các doanh nghiệp cũng gặp khó khăn trong việc tiếp cận và sử dụng đất nông nghiệp để thực hiện dự án đầu tư.

3.1. Thực trạng quy định pháp luật về khách thể của quyền sử dụng đất nông nghiệp

Thực trạng quy định pháp luật về khách thể của quyền sử dụng đất nông nghiệp cho thấy rằng, các quy định hiện hành chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Nhiều quy định còn thiếu tính khả thi, dẫn đến tình trạng đất nông nghiệp bị bỏ hoang hoặc sử dụng không hiệu quả. Việc cải thiện các quy định pháp luật về khách thể là rất cần thiết để đảm bảo quyền lợi cho người sử dụng đất và thúc đẩy phát triển nông nghiệp.

3.2. Thực trạng quy định pháp luật về chủ thể của quyền sử dụng đất nông nghiệp

Thực trạng quy định pháp luật về chủ thể của quyền sử dụng đất nông nghiệp cho thấy rằng, các quy định hiện hành chưa rõ ràng và cụ thể. Điều này dẫn đến tình trạng khó khăn trong việc xác định quyền lợi và nghĩa vụ của các chủ thể trong việc sử dụng đất nông nghiệp. Cần có sự cải cách trong quy định pháp luật để đảm bảo quyền lợi cho người dân và doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp.

IV. Định hướng giải pháp hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về quyền sử dụng đất nông nghiệp ở Việt Nam hiện nay

Để nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về quyền sử dụng đất nông nghiệp, cần có những định hướng và giải pháp cụ thể. Việc hoàn thiện các quy định pháp luật là rất cần thiết để đảm bảo quyền lợi cho người sử dụng đất và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững. Các giải pháp cần tập trung vào việc cải cách quy định pháp luật, nâng cao nhận thức của người dân về quyền sử dụng đất, và tăng cường công tác quản lý nhà nước về đất đai.

4.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về quyền sử dụng đất nông nghiệp

Định hướng hoàn thiện pháp luật về quyền sử dụng đất nông nghiệp cần tập trung vào việc xây dựng các quy định rõ ràng và cụ thể hơn. Cần có sự tham gia của các bên liên quan trong quá trình xây dựng và hoàn thiện các quy định pháp luật. Điều này sẽ giúp đảm bảo quyền lợi cho người sử dụng đất và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.

4.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về quyền sử dụng đất nông nghiệp

Giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về quyền sử dụng đất nông nghiệp cần bao gồm việc tăng cường công tác quản lý nhà nước, nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của họ trong việc sử dụng đất nông nghiệp. Cần có các chương trình đào tạo, tuyên truyền để người dân hiểu rõ hơn về các quy định pháp luật và quyền lợi của họ trong việc sử dụng đất.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh chuyển dịch kinh tế Việt Nam đang ghi nhận sự thay đổi tỷ trọng giữa các khu vực: năm 2018, nông - lâm - thủy sản chiếm 14,57% GDP, công nghiệp và xây dựng chiếm 34,28%, trong khi dịch vụ chiếm 41,17%. Mặc dù vậy, với hơn 65% dân số sinh sống tại khu vực nông thôn và 38,21% lực lượng lao động xã hội (tương đương 55,12 triệu người) trực tiếp tham gia sản xuất nông nghiệp, đất nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò tư liệu sản xuất cốt lõi. Việt Nam sở hữu quỹ đất nông nghiệp rộng lớn với quy mô hơn 27 triệu ha, chiếm hơn 80% tổng diện tích tự nhiên của cả nước. Đặt trong tương quan so sánh với Israel – quốc gia phát triển nền nông nghiệp công nghệ cao hàng đầu dù tài nguyên chủ yếu là sa mạc khô cằn đòi hỏi chi phí cải tạo khổng lồ – Việt Nam sở hữu ưu thế tự nhiên vượt trội nhưng hiệu quả khai thác chưa tương xứng do điểm nghẽn thể chế pháp lý. Như nhận định mang tính nguyên lý: "Đất đai là nguồn vốn tiềm ẩn của mỗi quốc gia" [144], việc khai thông nguồn lực này phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ hoàn thiện của chế định quyền sử dụng đất.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm nằm ở sự thiếu hụt cơ sở lý luận khoa học pháp lý vững chắc khi luận giải bản chất của quyền sử dụng đất nông nghiệp trong mối quan hệ với chế độ sở hữu toàn dân. Thực tiễn lập pháp và nghiên cứu tại Việt Nam thời gian dài rơi vào sự lúng túng khi tiếp cận quyền sử dụng đất đơn thuần như một quyền phái sinh bị chia cắt từ quyền sở hữu hoặc đồng nhất với quyền tài sản thông thường, dẫn đến sự thiếu nhất quán trong bảo hộ quyền đối vật và kìm hãm thị trường sơ cấp lẫn thứ cấp.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được xác lập chặt chẽ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1: Tại sao quyền sử dụng đất ra đời trong hệ thống pháp luật Việt Nam và lý thuyết vật quyền cần được vận dụng thế nào để khẳng định quyền sử dụng đất là một vật quyền hạn chế?
• Câu hỏi nghiên cứu 2: Nội hàm quyền sử dụng đất nông nghiệp dưới góc độ vật quyền hạn chế (nghĩa chủ quan và khách quan) bao gồm những yếu tố cấu thành nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3: Thực trạng pháp luật hiện hành và thực tiễn thi hành về khách thể, chủ thể, nội dung quyền sử dụng đất nông nghiệp đã bộc lộ những xung đột và rào cản nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 4: Những định hướng và giải pháp đột phá nào cần được thực thi nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi quyền sử dụng đất nông nghiệp?

Hệ thống giả thuyết tương ứng:

• Giả thuyết 1: Sự ra đời của quyền sử dụng đất là một sáng tạo pháp lý tất yếu khách quan để hiện thực hóa chế độ sở hữu toàn dân về đất đai.
• Giả thuyết 2: Nhìn nhận quyền sử dụng đất là vật quyền hạn chế (iura in re aliena) sẽ giải quyết triệt để sự xung đột giữa quyền đại diện chủ sở hữu của Nhà nước và quyền tài sản độc lập của người sử dụng đất.
• Giả thuyết 3: Các rào cản về hạn mức, thời hạn, tư cách chủ thể hộ gia đình và cơ chế định giá hành chính đang làm méo mó quan hệ thị trường đất nông nghiệp.
• Giả thuyết 4: Tái cấu trúc pháp luật đất đai dựa trên nền tảng lý thuyết vật quyền và kinh tế thể chế là điều kiện tiên quyết thúc đẩy tích tụ, tập trung ruộng đất quy mô lớn.

Khung lý thuyết tích hợp của công trình vận dụng: Lý thuyết vật quyền (Property Law / Rights in rem), Lý thuyết Nhà nước và Pháp luật, Lý thuyết Kinh tế học thể chế mới (New Institutional Economics) và Lý thuyết Phát triển bền vững. Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian lãnh thổ Việt Nam, trục thời gian từ Luật Đất đai năm 1987 đến năm 2020, tập trung vào hệ thống văn bản từ Hiến pháp, Bộ luật Dân sự, Luật Đất đai đến Luật Đầu tư. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện ở việc tạo lập luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ sửa đổi Luật Đất đai và tháo gỡ rào cản cho hơn 27 triệu ha đất nông nghiệp.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu ghi nhận ba dòng học thuật chính trong và ngoài nước:

Dòng nghiên cứu về chế độ sở hữu toàn dân đối với đất đai: Penny Abbott và Jill Stanford (2006) phân tích chế độ quản lý nhà nước về đất đai tại Việt Nam; Trần Quang Huy (2008) làm rõ hình thức giao đất có thu tiền sử dụng đất như một biểu hiện của kinh tế hóa đất đai; Trần Thị Thanh Hợp (2010) khảo sát cơ chế cho thuê đất công khai; Trần Quốc Toản (2013) và Viện Nghiên cứu lập pháp (2012) phân tích sâu sắc quá trình vận động quan hệ sở hữu đất đai thời kỳ quá độ; Phạm Hữu Nghị (2005) cùng Nguyễn Quang Tuyến và Hà Văn Hòa (2016) tập trung phân định cấu trúc đại diện chủ sở hữu của Nhà nước và cơ chế giám sát thực thi quyền lực nhằm ngăn ngừa tham nhũng, lạm quyền.

Dòng nghiên cứu về khái niệm và bản chất pháp lý của quyền sử dụng đất: Vũ Văn Mẫu (1957) tiên phong đặt nền móng vật quyền học tại Việt Nam; Trịnh Khánh Phong (1975) và Nguyễn Ngọc Đào (1994) phân tích cấu trúc quyền tài sản trên nền tảng Luật La Mã cổ đại; Lê Văn Tứ (1997) và Nguyễn Thị Cam (1997) giải mã tính hai mặt kinh tế - pháp lý của quyền sử dụng đất; đặc biệt, chuỗi công trình của Nguyễn Ngọc Điện (1999, 2004, 2005, 2010, 2011) và Ngô Huy Cương (2009, 2016) lập luận mạnh mẽ về sự cần thiết tiếp thu tinh hoa Dân luật Pháp (Code Civil 1804) và hệ thống Dân luật Đức (BGB) để kiến tạo chế định vật quyền chuẩn mực; Nguyễn Thị Dung (2011) và Nguyễn Minh Oanh (2018) củng cố nền tảng quyền đối vật trong thị trường bất động sản.

Dòng nghiên cứu về khách thể, chủ thể và cơ chế điều tiết đất nông nghiệp: Richard Van Derostyne (2013) cùng nhóm nghiên cứu DERG, CIEM, IPSARD (2013) chỉ rõ tổn thất kinh tế từ hiện tượng phân mảnh ruộng đất; Phạm Duy Nghĩa (2015) cảnh báo sự bất bình đẳng trong bảo hộ quyền tài sản của nông hộ; Martin Ravallion và Dominique Van De Walle (2008) phân tích cải cách đất đai và bất bình đẳng nông thôn; Daley Catherine Kutzman (2016) so sánh quyền tài sản đất nông nghiệp giữa Mexico và Việt Nam; Byron Shibata (2002) so sánh mô hình kiểm soát đất đai tập trung của Nhật Bản với mô hình phi tập trung của Hoa Kỳ; Trương Thanh Đức (2012) vạch trần bất cập của tư cách chủ thể "Hộ gia đình" trong 52 đạo luật; Nguyễn Quỳnh Hoa và Nguyễn Thạch (2013, 2015) đề xuất mô hình kinh tế lượng thẩm định giá đất hàng loạt.

Tranh luận học thuật cốt lõi diễn ra giữa ba luồng quan điểm: (1) Quan điểm duy trì chế độ sở hữu toàn dân tuyệt đối tập trung quyền lực vào cơ quan hành chính; (2) Quan điểm tư hữu hóa đất đai nhằm triệt tiêu xung đột sở hữu; (3) Quan điểm duy trì sở hữu toàn dân kết hợp tái cấu trúc quyền sử dụng đất thành vật quyền độc lập. Công trình này định vị vững chắc ở nhóm thứ ba, tạo bước đột phá khi chứng minh quyền sử dụng đất chính là một "vật quyền hạn chế", phá vỡ thế bế tắc học thuật giữa sở hữu công và quyền tài sản tư nhân.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Nghiên cứu mang lại bước tiến quan trọng trong khoa học pháp lý khi vận dụng học thuyết vật quyền cổ điển (khởi nguồn từ Friedrich Karl von Savigny và Rudolf von Jhering) vào điều kiện đặc thù của Việt Nam. Tác giả luận giải sâu sắc: trong hệ thống pháp luật Việt Nam, quyền sử dụng đất không phải là quyền năng sử dụng thông thường thuộc cấu trúc tam quyền (chiếm hữu – sử dụng – định đoạt) của chủ sở hữu theo quan niệm truyền thống, mà là một sáng tạo pháp lý độc lập.

Quyền sử dụng đất mang bản chất của một vật quyền hạn chế (iura in re aliena – quyền trên tài sản của người khác), có đầy đủ các đặc tính:

• Tính đối vật (droit réel): có hiệu lực ngoại trừ tuyệt đối (erga omnes), chống lại mọi hành vi xâm phạm từ bên thứ ba kể cả cơ quan công quyền nếu không có căn cứ luật định;
• Tính bám theo tài sản (droit de suite): quyền sử dụng đất vẫn tồn tại gắn liền với thửa đất dù có sự thay đổi về tư cách đại diện quản lý;
• Quyền ưu tiên (droit de préférence): được ưu tiên bảo vệ và thanh toán trong các giao dịch bảo đảm tài sản.

Đồng thời, nghiên cứu làm sáng tỏ luận điểm của TS. Phạm Duy Nghĩa: "Sáng tạo ra khái niệm QSDĐ của người Việt Nam và người Trung Quốc dường như đã tạo ra một khái niệm sở hữu kép, một khái niệm sở hữu đa tầng: Đất đai thuộc SHTD, song QSDĐ lại thuộc về cá nhân hoặc tổ chức" [125]. Nghiên cứu chính thức thiết lập hệ thống định đề lý thuyết:

• Proposition 1: Quyền sử dụng đất là quyền phái sinh nhưng có tính độc lập pháp lý tương đối so với quyền đại diện chủ sở hữu của Nhà nước.
• Proposition 2: Bản chất vật quyền hạn chế đòi hỏi quyền sử dụng đất phải được bảo hộ bằng các biện pháp kiện đòi vật quyền (rei vindicatio) thay vì chỉ áp dụng khiếu kiện hành chính.
• Proposition 3: Khách thể của giao dịch chuyển nhượng không phải là bản thân thửa đất hữu hình mà là vật quyền quyền sử dụng đất với đầy đủ các thuộc tính trị giá được bằng tiền.

   TRUYỀN THỐNG DÂN LUẬT LA MÃ - ĐỨC - PHÁP         CHẾ ĐỘ SỞ HỮU TOÀN DÂN TẠI VIỆT NAM

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp bốn trường phái lý thuyết: (1) Lý thuyết vật quyền dân sự chuẩn tắc; (2) Lý thuyết Nhà nước và Pháp luật duy vật biện chứng; (3) Lý thuyết Kinh tế học thể chế về chi phí giao dịch (Transaction Costs) và quyền tài sản (Property Rights); (4) Lý thuyết Phát triển bền vững về an ninh lương thực và bảo tồn sinh thái.

Tiếp cận phân tích 3 chiều cấu trúc:

1. Khách thể: Tái định nghĩa đất nông nghiệp, xóa bỏ phân biệt thời hạn sử dụng đất phi lý giữa nông nghiệp và phi nông nghiệp, xác lập cơ chế định giá đất theo giá trị thị trường độc lập.
2. Chủ thể: Tái cấu trúc phân loại chủ thể, loại bỏ tư cách chủ thể "Hộ gia đình" vốn thiếu tư cách pháp nhân độc lập, mở rộng quyền tiếp cận bình đẳng cho tổ chức kinh tế tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).
3. Nội dung: Mở rộng quyền định đoạt tài sản (chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, thế chấp, góp vốn) và chuẩn hóa nghĩa vụ khai thác đúng quy hoạch sinh thái.

Điều kiện biên xác định rõ: Khung phân tích vận hành trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nơi đất đai duy trì sở hữu toàn dân nhưng các quyền năng kinh tế được vận hành theo cơ chế thị trường hoàn hảo.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu lựa chọn lập trường triết học hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Thiết kế nghiên cứu pháp lý đa phương pháp bao gồm: Nghiên cứu pháp lý quy phạm (Doctrinal Legal Research), Phân tích luật học so sánh (Comparative Legal Analysis) và Xã hội học pháp luật (Socio-legal Empirical Analysis).

Mô hình nghiên cứu đa tầng phân định rõ ba cấp độ:

• Cấp độ vĩ mô: Chế độ sở hữu hiến định và vai trò đại diện chủ sở hữu của Nhà nước;
• Cấp độ trung mô: Khung khổ pháp luật thực định về quản lý đất đai (Luật Đất đai, Bộ luật Dân sự, Luật Đầu tư);
• Cấp độ vi mô: Hành vi kinh tế và mức độ bảo hộ quyền lợi của người trực tiếp sử dụng đất nông nghiệp (nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp nông nghiệp).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được chuẩn hóa nghiêm ngặt:

• Khảo sát lịch sử lập pháp từ Hiến pháp 1946 (Điều 12: "Quyền tư hữu tài sản của công dân Việt Nam được bảo đảm"), Luật Cải cách ruộng đất 1953, Hiến pháp 1980 (xác lập sở hữu toàn dân), Luật Đất đai các năm 1987, 1993, 2003, 2013 và Bộ luật Dân sự 2015.
• Thực hiện tam giác giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Đối chiếu đa chiều giữa quy định pháp luật thực định, lý luận vật quyền quốc tế, và dữ liệu thực chứng từ các báo cáo chính thức của Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tư pháp, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Tổ chức Oxfam.
• Đảm bảo tính giá trị cấu trúc (Construct Validity) thông qua việc chuẩn hóa các khái niệm "vật quyền hạn chế", "hạn mức tích tụ", "địa tô chênh lệch".

  TRIỂN KHAI PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU QUY PHẠM VÀ THỰC CHỨNG

Data và phân tích

Dữ liệu thứ cấp quy mô lớn được tổng hợp và phân tích hệ thống:

• Dữ liệu quy mô kinh tế và việc làm: Tỷ trọng 14,57% GDP nông nghiệp, 38,21% lao động tương ứng 55,12 triệu người, quỹ đất hơn 27 triệu ha.
• Dữ liệu rà soát văn bản: Phân tích 52 đạo luật chứa quy định về "Hộ gia đình" (trong đó có 12 đạo luật hết hiệu lực và 40 đạo luật đang thi hành) chỉ ra sự thiếu hụt căn cứ xác định tư cách thành viên hộ gia đình sử dụng đất.
• Dữ liệu tranh chấp và bất bình đẳng: Phân tích thực trạng mâu thuẫn đất đai lâm trường tại 4 tỉnh trọng điểm (Lạng Sơn, Quảng Bình, Đắk Lắk, Lâm Đồng); dữ liệu về chênh lệch địa tô khi thu hồi đất bồi thường giá rẻ mạt chuyển sang đất đô thị với chênh lệch hàng nghìn lần.
• Kỹ thuật phân tích: Sử dụng phương pháp phân tích quy phạm ngữ nghĩa (Normative Semantic Analysis), phân tích so sánh đối chiếu (Comparative Functional Method), và tổng hợp kinh tế lượng về định giá hàng loạt (Mass Appraisal Models).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Nghiên cứu mang lại 5 phát hiện mang tính đột phá:

1. Nhận diện bản chất vật quyền hạn chế của quyền sử dụng đất: Chứng minh quyền sử dụng đất là một vật quyền phái sinh độc lập, loại bỏ hoàn toàn sự nhầm lẫn giữa quyền sử dụng đất và quyền năng sử dụng trong quyền sở hữu. Quan niệm của Đảng Cộng sản Việt Nam xác định quyền sử dụng đất: “Là một loại tài sản và hàng hoá đặc biệt, nhưng không phải là quyền sở hữu, được xác định cụ thể phù hợp với từng loại đất, từng đối tượng và hình thức giao đất, cho thuê đất” [2] đã được thể chế hóa hoàn chỉnh dưới góc độ vật quyền học.
2. Vạch trần "khuyết tật thể chế" của chủ thể Hộ gia đình: Việc thừa nhận hộ gia đình là chủ thể sử dụng đất trong Luật Đất đai là một sự nhập nhèm pháp lý, tạo ra xung đột nghiêm trọng về quyền định đoạt khi thực hiện giao dịch chuyển nhượng, thế chấp ngân hàng do sự biến động liên tục của nhân khẩu hộ gia đình.
3. Nghịch lý phân mảnh và bỏ hoang đất nông nghiệp: Quy định hạn mức nhận chuyển nhượng đất nông nghiệp (hạn điền) quá thấp và thời hạn giao đất ngắn (trước đây 20 năm, nay 50 năm) không chỉ cản trở cơ giới hóa nông nghiệp mà còn kích thích tình trạng nông dân bỏ hoang ruộng đất (do ly nông, ly hương) trong khi doanh nghiệp lại thiếu đất để triển khai dự án công nghệ cao.
4. Cơ chế định giá đất hành chính làm biến dạng thị trường: Khung giá đất và bảng giá đất của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ bằng 20-30% giá thị trường thực tế. Điều này tạo ra mảnh đất màu mỡ cho tham nhũng, lạm quyền thu hồi đất nông nghiệp đền bù giá rẻ mạt để phục vụ các dự án bất động sản thương mại, gây thất thu ngân sách và bùng phát khiếu kiện phức tạp.
5. Rào cản tiếp cận đất đai của khối doanh nghiệp tư nhân và FDI: Sự phân biệt đối xử trong tiếp cận đất nông nghiệp giữa hộ cá thể và tổ chức kinh tế, đặc biệt là việc hạn chế quyền nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất nông nghiệp của doanh nghiệp, đã ngăn cản dòng vốn đầu tư công nghệ cao vào nông nghiệp.

Implications đa chiều

• Về lý thuyết: Tái định vị cấu trúc quyền tài sản tại các quốc gia chuyển đổi kinh tế, chứng minh tính tương thích hoàn hảo giữa chế độ công hữu về đất đai và cơ chế bảo hộ quyền đối vật tư nhân.
• Về phương pháp luận: Thiết lập khung chuẩn tắc đánh giá chính sách đất đai dựa trên ba trục: Khách thể – Chủ thể – Nội dung dưới lăng kính vật quyền.
• Về thực tiễn và chính sách: Đề xuất lộ trình sửa đổi Luật Đất đai gồm 4 trụ cột: (1) Xóa bỏ tư cách chủ thể hộ gia đình trong quan hệ đất đai, chuyển thành cá nhân hoặc đồng sở hữu theo phần; (2) Nâng hoặc dỡ bỏ hạn mức nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất nông nghiệp; (3) Kéo dài thời hạn giao đất nông nghiệp lên 99 năm hoặc giao ổn định lâu dài; (4) Thành lập tổ chức định giá đất độc lập và bắt buộc sử dụng kết quả thẩm định giá độc lập trong bồi thường thu hồi đất.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn thừa nhận các giới hạn:

1. Dữ liệu thực nghiệm phân tán, chủ yếu dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp do các cơ quan quản lý nhà nước công bố, chưa triển khai được khảo sát định lượng quy mô lớn trên toàn bộ 63 tỉnh thành.
2. Giới hạn thời gian nghiên cứu dừng lại ở mốc năm 2020, chưa phản ánh các biến động kinh tế - xã hội phát sinh trong giai đoạn sau đại dịch COVID-19 và tiến trình sửa đổi Luật Đất đai 2024.
3. Nghiên cứu chủ yếu tập trung vào khía cạnh pháp lý - kinh tế vĩ mô, chưa đi sâu vào từng tiểu vùng sinh thái nông nghiệp đặc thù (vùng Đồng bằng sông Cửu Long chịu mặn hóa, hạn hán so với vùng Trung du miền núi phía Bắc).

Chương trình nghiên cứu 5-10 năm tới mở ra các hướng ưu tiên:

• Ứng dụng công nghệ địa chính số và Blockchain trong đăng ký, minh bạch hóa giao dịch vật quyền sử dụng đất nông nghiệp.
• Nghiên cứu mô hình Ngân hàng đất nông nghiệp (Land Bank) nhằm hỗ trợ tích tụ đất đai và bảo vệ nông dân dễ bị tổn thương.
• Định lượng hóa tác động của việc dỡ bỏ hạn điền đối với năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) trong nông nghiệp công nghệ cao.
• Cơ chế giải quyết tranh chấp đất đai lâm nghiệp cho đồng bào dân tộc thiểu số thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tác động và ảnh hưởng

Tác động học thuật: Công trình là tài liệu tham khảo nền tảng cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Dân sự và Kinh tế Nông nghiệp; mở đường cho việc áp dụng lý thuyết vật quyền vào các dạng tài sản đặc thù khác tại Việt Nam.

Chuyển đổi ngành nông nghiệp: Tháo gỡ nút thắt tích tụ ruộng đất, mở đường cho việc hình thành các trang trại quy mô hàng trăm, hàng nghìn ha; tạo cơ sở pháp lý an toàn cho các tập đoàn nông nghiệp đầu tư công nghệ chế biến sâu và chuỗi giá trị toàn cầu.

Ảnh hưởng chính sách và lập pháp: Các kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp phục vụ các cơ quan lập pháp (Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, Bộ Tư pháp, Bộ Tài nguyên và Môi trường) trong tiến trình hoàn thiện thể chế đất đai, trực tiếp định hình tinh thần cải cách của Luật Đất đai sửa đổi.

Lợi ích xã hội: Bảo vệ sinh kế bền vững của hơn 55 triệu lao động nông thôn, giảm thiểu tình trạng khiếu kiện đất đai (vốn chiếm tới hơn 70% tổng lượng đơn thư khiếu nại hành chính tại Việt Nam), đảm bảo công bằng trong phân chia địa tô và giữ vững ổn định chính trị - xã hội.

Tầm vóc quốc tế: Đóng góp một trường hợp điển hình (case study) vào kho tàng nghiên cứu luật học so sánh quốc tế về phương thức chuyển đổi quyền tài sản đất đai tại các nền kinh tế xã hội chủ nghĩa sang cơ chế thị trường.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận một khung lý thuyết hoàn chỉnh về vật quyền hạn chế, giải quyết khoảng trống lý luận về quyền sử dụng đất trong nền kinh tế chuyển đổi.
• Cơ quan hoạch định chính sách và Lập pháp: Tiếp nhận hệ thống giải pháp sửa đổi Luật Đất đai mang tính khả thi cao, được luận chứng chặt chẽ bằng cả cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực tiễn.
• Cộng đồng Doanh nghiệp Nông nghiệp (Agribusiness): Nắm bắt hành lang pháp lý an toàn để thực hiện các chiến lược tích tụ đất đai, thuê đất, góp vốn bằng quyền sử dụng đất và thu hút vốn FDI.
• Người nông dân và Hộ sản xuất nông nghiệp: Được bảo đảm quyền tài sản lâu dài, yên tâm đầu tư cải tạo đất, linh hoạt chuyển đổi mục đích cây trồng và tối ưu hóa giá trị tài sản trong các giao dịch tín dụng.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của công trình là gì? Đó là việc chứng minh một cách khoa học quyền sử dụng đất là một "vật quyền hạn chế" (iura in re aliena) độc lập, phái sinh từ sở hữu toàn dân nhưng có hiệu lực đối vật tuyệt đối (erga omnes). Luận điểm này giải mã triệt để nghịch lý "sở hữu kép / sở hữu đa tầng" mà không cần thay đổi chế độ sở hữu hiến định.

2. Đột phá phương pháp luận so với các nghiên cứu tiền nhiệm? Khác với các nghiên cứu trước đây chỉ tiếp cận thuần túy luật học thực định hoặc kinh tế học mô tả, công trình tích hợp phương pháp nghiên cứu quy phạm (Doctrinal Research) với Lý thuyết Kinh tế học thể chế và so sánh luật đa chiều (đối chiếu hệ thống Dân luật Pháp - Đức với các bài học kinh nghiệm từ Hoa Kỳ, Nhật Bản và Mexico).

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tiễn? Đó là nghịch lý: Đất nông nghiệp vừa bị phân mảnh manh mún cực độ vừa xuất hiện làn sóng bỏ hoang đất trồng lúa quy mô lớn. Nguyên nhân gốc rễ không phải do thiếu lao động, mà do cơ chế hạn mức giao đất thấp và việc bảo vệ quyền tài sản nông hộ chưa đầy đủ khiến chi phí cơ hội của việc giữ đất canh tác bị méo mó.

4. Khung quy trình nhân rộng và kiểm chứng (Replication Protocol)? Công trình cung cấp một ma trận phân tích chuẩn hóa gồm 3 trụ cột (Khách thể – Chủ thể – Nội dung) liên kết với 4 thuộc tính vật quyền (chiếm hữu, sử dụng, định đoạt giao dịch, quyền bám theo tài sản). Ma trận này có thể áp dụng trực tiếp để rà soát bất kỳ chế định tài sản nào trong hệ thống pháp luật tài nguyên (khoáng sản, tài nguyên nước, tài nguyên rừng).

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm được vạch ra như thế nào? Lộ trình hướng tới 3 mục tiêu: (i) Thể chế hóa hoàn chỉnh chế định vật quyền trong Bộ luật Dân sự và Luật Đất đai; (ii) Số hóa toàn diện hệ thống đăng ký quyền đối vật về đất đai; (iii) Phát triển các công cụ tài chính phái sinh và ngân hàng đất nông nghiệp phục vụ nền nông nghiệp phát thải thấp thích ứng Net Zero 2050.

Kết luận

Công trình nghiên cứu khẳng định các kết luận mang tính bản lề:

1. Khẳng định tính tất yếu của quyền sử dụng đất: Quyền sử dụng đất là sáng tạo pháp lý tất yếu khách quan để hiện thực hóa chế độ sở hữu toàn dân về đất đai trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
2. Xác lập chuẩn mực vật quyền hạn chế: Chấm dứt sự mơ hồ về bản chất pháp lý của quyền sử dụng đất, định vị chuẩn xác quyền sử dụng đất là vật quyền hạn chế với hiệu lực bảo hộ quyền đối vật tuyệt đối.
3. Tháo gỡ rào cản thể chế khách thể: Bãi bỏ các rào cản hạn điền, kéo dài thời hạn sử dụng đất nông nghiệp lên 99 năm hoặc ổn định lâu dài nhằm tạo tâm lý an tâm đầu tư quy mô lớn.
4. Chuẩn hóa hệ thống chủ thể: Loại bỏ tư cách chủ thể "Hộ gia đình", xác lập sự bình đẳng tuyệt đối giữa cá nhân, tổ chức kinh tế trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong tiếp cận đất nông nghiệp.
5. Kinh tế hóa giá đất minh bạch: Xóa bỏ cơ chế định giá đất hành chính hai giá, áp dụng phương pháp định giá thị trường và thẩm định giá độc lập để xử lý triệt để bài toán phân chia địa tô chênh lệch.
6. Mở ra các dòng nghiên cứu tiên phong: Khởi xướng các nghiên cứu chuyên sâu về Ngân hàng đất đai, số hóa địa chính và kinh tế thể chế nông nghiệp, để lại di sản học thuật quan trọng cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Tính tới nay, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học khác nhau về các đề tài liên quan đến QSDĐ nói chung và QSDĐ nông nghiệp nói riêng. Trong quá trình nghiên cứu các công trình đó, nghiên cứu sinh đã tổng hợp, hệ thống hoá được những công trình khoa học có liên quan đến đề tài luận án như sau: 1. Những công trình nghiên cứu về sở hữu toàn dân về đất đai - Penny Abbott and Jill Stanford (2006), Vietnam Land Administration Project, Nxb.

Department of Geomatics The University of Melboure. Bài viết này phân tích chế độ quản lý nhà nước về đất đai ở Việt Nam với các vấn đề cơ bản là: chủ thể quản lý, nội dung quản lý, đối tượng quản lý. Đặc biệt, bài viết đã đánh giá những ảnh hưởng của chế độ quản lý nhà nước về đất đai đối với QSDĐ. Chế độ quản lý đất đai ảnh hướng rất lớn tới các quy định pháp luật về QSDĐ và việc thực thi trên thực tế.

Có thể đánh giá, đây là những thông tin hữu ích giúp nghiên cứu sinh nghiên cứu nội dung các yếu tố chi phối, tác động tới QSDĐ. - Trần Quang Huy (2008), Pháp luật về hình thức giao đất có thu tiền sử dụng đất, Luận án tiến sỹ luật học, Viện Nhà nước và Pháp luật. Luận án đã giải quyết một cách toàn diện những vấn đề lý luận và thực tiễn của pháp luật về hình thức giao đất có thu tiền sử dụng đất – một trong những hình thức sử dụng đất theo quy định của pháp luật đất đai. Trong luận án, tác giả đã nhấn mạnh hình thức giao đất có thu tiền sử dụng đất là một sản phẩm tất yếu của việc công nhận hàng hoá QSDĐ, góp phần xoá bỏ sự bao cấp trong quan hệ sử dụng đất tồn tại ở nước ta trước đây và đồng thời thể hiện tính hưởng lợi về mặt kinh tế đối với đại diện chủ SHTD về đất đai.

- Trần Thị Thanh Hợp (2010), Những vấn đề pháp lý trong hoạt động cho thuê đất của nhà nước, Luận văn thạc sĩ luật học, Đại học Luật Hà Nội. Luận văn làm rõ những vấn đề lý luận như khái niệm, đặc điểm, cơ sở ra đời và quá trình ra đời của pháp luật về cho thuê đất của nhà nước; phân tích, đánh giá thực trạng từ đó đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về cho thuê đất của nhà nước. Đáng chú ý trong luận văn tác giả đã nhìn nhận hình thức cho thuê đất ra đời gắn liền với việc chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường ở nước ta, xác lập nguyên tắc công khai, minh bạch trong việc tiếp cận đất đai giữa các chủ thể có nhu cầu sử dụng đất. - Trần Quốc Toản (chủ biên) (2013), Đổi mới quan hệ sở hữu đất đai – Lý luận và thực tiễn, Nxb.

Chính trị quốc gia. Cuốn sách này đã trình bày khái quát thực trạng luan an 9 quan hệ sở hữu đất đai ở nước ta trong cơ chế quan liêu, bao cấp và phân tích một cách sâu sắc nội dung của sự vận động quan hệ ruộng đất trong cơ chế thị trường hiện nay. Từ việc phân tích, đánh giá cấu trúc, bản chất, các hình thái vận động của quan hệ sở hữu đất đai ở nước ta, theo tác giả việc tiếp tục đổi mới quan hệ sở hữu đất đai ở nước ta hiện nay cần phải dựa trên ba nội dung chủ yếu là: bản chất của quan hệ sở hữu đất đai; tính quy định của quá trình lịch sử thay đổi quan hệ sở hữu đất đai ở nước ta tạo nên thực trạng hiện nay; chế định chế độ SHTD về đất đai được quy định trong Hiến pháp năm 1992. - Viện nghiên cứu lập pháp (2012), Chế định sở hữu đất đai và việc hoàn thiện pháp luật về sở hữu đất đai ở Việt Nam hiện nay - những vấn đề lý luận và thực tiễn, Đề tài NCKH cấp Bộ.

Công trình này đã nghiên cứu chuyên sâu làm rõ những vấn đề lý luận về sở hữu đất đai, phân tích thực tiễn thực hiện chế độ SHTD về đất đai ở nước ta trong thời gian qua và đề xuất kiến nghị hoàn thiện chế độ SHTD về đất đai. Đặc biệt, công trình đã tổng hợp và phân tích những điểm phù hợp và không phù hợp của ba nhóm ý kiến lớn tranh luận xoay quanh vấn đề sở hữu đất đai đang tồn tại ở nước ta đó là: (i) thực hiện chế độ SHTD một cấp độ chủ sở hữu - sử dụng là Nhà nước, không giao nhiều quyền cho người sử dụng, khi đó nhà nước mới quản lý, quy hoạch sử dụng, thu hồi dễ dàng, không phải đền bù quá lớn; (ii) thừa nhận và xác lập sở hữu nhà nước, sở hữu tập thể và sở hữu tư nhân về đất đai. Chế độ SHTD về đất đai không phù hợp với thời kỳ quá độ, đồng thời còn là môi trường pháp lý thuận lợi cho tham nhũng phát triển; (iii) tiếp tục duy trì chế độ SHTD về đất đai. Trên cơ sở đó, công trình luận giải và chứng minh việc duy trì chế độ SHTD về đất đai là hoàn toàn phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Đồng thời, công trình cũng đề xuất nhiều giải pháp cụ thể hoàn thiện chế độ SHTD về đất đai. - Các bài viết: Nguyễn Minh Tuấn (2013), Chế độ SHTD về đất đai – Một vấn đề kiên quyết thực hiện, Tạp chí Cộng sản, Số 04/2013; Nguyễn Đình Kháng (2013), Cơ sở lý luận và thực tiễn của chế độ SHTD về đất đai ở Việt Nam, Tạp chí Cộng sản, số 11/2013; Nguyễn Ngọc Điện & Đinh Xuân Thảo (2013), Đất đai thuộc SHTD là phù hợp yêu cầu phát triển, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số chuyên đề 03/2013; Vũ Văn Phúc (2013), SHTD về đất đai: Tất yếu lịch sử trong điều kiện nước ta hiện nay, Tạp chí Cộng sản, số 05/2013. Các công trình này đã chứng minh sự cần thiết của việc phải tiếp tục duy trì chế độ SHTD về đất đai ở nước ta trên cả phương diện lý luận cũng như điều kiện thực tiễn. Theo đó, chỉ có chế độ SHTD về đất đai mới phù hợp với bản chất Nhà nước ta là của dân, do dân, vì dân và mới đảm bảo quyền lợi của nhân dân lao động cũng như sự ổn định phát triển của đất nước.

Đồng thời, các bài luan an 10 viết cũng khẳng định những tiêu cực, mâu thuẫn gay gắt trong lĩnh vực đất đai thời gian qua chủ yếu là do sự yếu kém, lạm quyền trong quản lý đất đai của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền chứ không phải xuất phát từ bản chất của SHTD về đất đai. - Phạm Hữu Nghị (2005), Vai trò của Nhà nước trong việc thực hiện quyền SHTD về đất đai, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 01/2005. Bài viêt này phân tích, làm sáng tỏ vai trò của Nhà nước với tư cách là đại diện chủ SHTD về đất đai trong việc thực hiện ba quyền năng của chủ sở hữu là quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt đối với đất đai. Việc thực hiện quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt của Nhà nước đối với đất đai có sự khác biệt so với các chủ thể khác trong xã hội.

Sự khác biệt đó là quyền chiếm hữu, quyền sử dụng của Nhà nước đối với đất đai mang tính gián tiếp còn quyền định đoạt đối với đất đai là quyền quy định điều kiện, hình thức, trình tự, thủ tục giao đất, thu hồi đất, cho thuê đất, chuyển QSDĐ đai cho người sử dụng đất. - Nguyễn Quang Tuyến (2016), Vài suy nghĩ về SHTD đối với đất đai, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 01/2016. Trên cơ sở phân tích làm rõ nội hàm khái niệm SHTD về đất đai, tác giả đã cho rằng, SHTD là một khái niệm chính trị mà không phải là khái niệm pháp lý, bởi “toàn dân” mang tính chung chung, trừu tượng không thể trở thành chủ thể của quan hệ pháp luật về sở hữu đất đai. Đồng thời, bài viết phân tích, đánh giá những thiếu sót, hạn chế trong các quy định của LĐĐ năm 2013 về quyền đại diện chủ SHTD về đất đai của Nhà nước và vấn đề tham gia giám sát của người dân đối với Nhà nước trong thực hiện quyền đại chủ SHTD về đất đai, từ đó đưa ra các kiến nghị hoàn thiện.

- Nguyễn Quang Tuyến, Hà Văn Hoà (2016), Cấu trúc SHTD về đất đai và vấn đề giám sát quyền của đại diện chủ sở hữu về đất đai ở Việt Nam, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 06/2016. Bài viết khẳng định cấu trúc thực hiện quyền của đại diện chủ SHTD về đất đai ở nước ta có nhiều tầng nấc do thẩm quyền được giao cho nhiều cơ quan nhà nước và điều đó gây ra sự lạm quyền, hối lộ, tham nhũng. Thực trạng giám sát quyền của đại diện chủ sở hữu về đất đai đang tồn tại nhiều bất cập. Để khắc phục các hạn chế này, các tác giả đã đề xuất một số khuyến nghị như tăng số lượng các đại biểu chuyên trách đối với giám sát quyền lực nhà nước; nâng cao năng lực giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; đảm bảo quyền tự do ngôn luận của công dân.

Từ việc nghiên cứu các công trình đã công bố nêu ở trên về quyền SHTD về đất đai, tác giả luận án có một số đánh giá cơ bản như sau: luan an 11 - Trên thế giới và cũng như tại Việt Nam, vấn đề sở hữu đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến việc xây dựng và hoàn thiện các quy định pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai cũng như quy định về địa vị pháp lý của Nhà nước và cá nhân, HGĐ, tổ chức trong quan hệ đất đai. - Nhiều nhà nghiên cứu đã khẳng định SHTD về đất đai là một đặc thù của Việt Nam. Tuy nhiên, đặc thù này không phải là bất biến mà nội dung của nó luôn có sự thay đổi do sự tác động của chủ trương chuyển nền kinh tế nước ta từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nên nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. - Nhiều nhà nghiên cứu khẳng định việc tiếp tục duy trì SHTD về đất đai là phù hợp với lý luận và điều kiện, hoàn cảnh thực tiễn của Việt Nam hiện nay.

- Những bất cập, hạn chế trong lĩnh vực đất đai trong thời gian qua là có thể được khắc trên cơ sở hoàn thiện pháp luật và tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát.