Nghiên Cứu Quy Trình Chiết Xuất Tối Ưu Berberin Từ Cây Hoàng Liên Gai (Berberis Wallichiana DC)

Nghiên cứu quy trình chiết xuất berberin từ cây hoàng liên gai berberis wallichiana dc nhằm tối ưu hóa hiệu suất và chất lượng sản phẩm.

• Tác giả: Lê Ngọc Hân
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Minh Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Mở Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Y Dược
• Đề tài: Nghiên Cứu Quy Trình Chiết Xuất Tối Ưu Berberin Từ Cây Hoàng Liên Gai
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Tp Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. TỔNG QUAN VỀ HOÀNG LIÊN GAI (BERBERIS WALLICHIANA DC)
• 1.1. Đặc điểm
• 1.2. Phân bố và sinh thái
• 1.3. Thành phần hóa học
• 1.4. Tác dụng dược lý
• 2. SƠ LƯỢC VỀ BERBERIN
• 2.1. Công thức cấu tạo
• 2.2. Tính chất vật lý
• 2.3. Tính chất hóa học
• 2.4. Định tính berberin
• 2.5. Hoạt tính sinh học
• 3. PHƯƠNG PHÁP CHIẾT XUẤT VÀ TINH CHẾ
• 3.1. Phương pháp ngâm dầm
• 3.2. Phương pháp đun khuấy từ hồi lưu
• 3.3. Phương pháp kết tinh
• 3.4. Phương pháp cô lập hợp chất hữu cơ
• 3.5. Phương pháp phân tích berberin
• 3.5.1. Phương pháp sắc kí bản mỏng
• 3.5.2. Phương pháp sắc kí lỏng hiệu năng cao ghép đầu dò khối phổ
• 3.5.3. Phương pháp đo điểm nóng chảy
• 3.5.4. Phương pháp đo phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR)
• 4. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
• 4.1. Đối tượng, phạm vi và phương pháp định danh và xác định cấu trúc
• 4.2. Hóa chất, dụng cụ và thiết bị
• 4.3. Dụng cụ - thiết bị
• 4.4. Phương pháp nghiên cứu. Quy trình chiết xuất berberin bằng phương pháp ngâm chiết
• 4.5. Khảo sát thể tích dung dịch acid sulfuric ngâm chiết tối ưu
• 4.6. Khảo sát nồng độ dung dịch acid sulfuric ngâm chiết tối ưu
• 4.7. Quy trình chiết xuất berberin bằng phương pháp đun khuấy từ hồi lưu
• 4.8. Khảo sát thể tích ethanol tối ưu
• 4.9. Khảo sát thời gian đun khuấy từ tối ưu
• 4.10. Cô lập berberin có trong hỗn hợp alkaloid. Định tính berberin thô thu được
• 4.11. Sắc kí bản mỏng
• 4.12. Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC)
• 4.13. Phương pháp đo phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR)
• 4.14. So sánh kết quả rotudin thu nhận được và một số mẫu thuốc trên thị trường
• 5. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 5.1. Kết quả khảo sát quy trình ngâm chiết tối ưu
• 5.2. Kết quả khảo sát thể tích dung dịch acid sulfuric ngâm chiết tối ưu
• 5.3. Kết quả khảo sát nồng độ dung dịch acid sulfuric ngâm chiết tối ưu
• 5.4. Kết quả khảo sát quy trình đun khuấy từ hồi lưu tối ưu
• 5.5. Kết quả khảo sát thể tích ethanol tối ưu
• 5.6. Kết quả khảo sát thời gian đun khuấy từ hồi lưu
• 5.7. Quá trình cô lập và xác định cấu trúc hợp chất
• 5.8. Kết quả sắc ký bản mỏng
• 5.9. Kết quả sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC)
• 5.10. Kết quả cô lập hợp chất berberin bằng sắc kí cột
• 5.11. Kết quả đo điểm nóng chảy
• 5.12. Xác định hợp chất cô lập được
• 5.13. Kết quả so sánh hợp chất berberine thu nhận được và một số mẫu thuốc
• 6. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy trình chiết xuất berberin từ cây Hoàng Liên Gai

Cây Hoàng Liên Gai (Berberis wallichiana DC) là một nguồn dược liệu quý giá, chứa nhiều hợp chất có lợi cho sức khỏe, đặc biệt là berberin. Quy trình chiết xuất berberin từ cây này không chỉ giúp bảo tồn nguồn dược liệu mà còn tạo ra sản phẩm có giá trị trong y học. Nghiên cứu này nhằm tối ưu hóa quy trình chiết xuất, từ đó nâng cao hiệu quả thu hồi berberin.

1.1. Đặc điểm sinh học của cây Hoàng Liên Gai

Cây Hoàng Liên Gai có chiều cao từ 2-3m, với những cành vươn dài và lá mọc thành chùm. Cây ưa sáng và phát triển tốt ở độ cao từ 1600-1700m. Thành phần hóa học chính của cây là berberin, chiếm từ 3-4% trong rễ.

1.2. Tác dụng dược lý của berberin

Berberin có nhiều tác dụng dược lý như kháng khuẩn, chống viêm và hỗ trợ tiêu hóa. Nghiên cứu cho thấy berberin có hiệu quả trong việc điều trị các bệnh nhiễm khuẩn đường ruột và giảm cholesterol trong máu.

II. Vấn đề trong quy trình chiết xuất berberin từ cây Hoàng Liên Gai

Mặc dù berberin có nhiều ứng dụng trong y học, quy trình chiết xuất hiện tại vẫn gặp nhiều thách thức. Việc sử dụng nguyên liệu không đồng nhất và quy trình chiết xuất chưa tối ưu có thể dẫn đến hiệu suất thu hồi thấp. Do đó, cần nghiên cứu để cải thiện quy trình này.

2.1. Thách thức trong việc thu hồi berberin

Một trong những thách thức lớn nhất là việc xác định nồng độ và thể tích dung môi phù hợp để tối ưu hóa hiệu suất chiết xuất. Việc này đòi hỏi nghiên cứu kỹ lưỡng về các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình chiết xuất.

2.2. Tình trạng thị trường dược phẩm chứa berberin

Hiện nay, nhiều sản phẩm chứa berberin trên thị trường chủ yếu nhập khẩu từ Trung Quốc. Điều này tạo ra sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu bên ngoài và không đảm bảo chất lượng sản phẩm.

III. Phương pháp chiết xuất berberin từ cây Hoàng Liên Gai

Để tối ưu hóa quy trình chiết xuất berberin, nhiều phương pháp đã được nghiên cứu và áp dụng. Các phương pháp này bao gồm ngâm dầm, đun khuấy từ hồi lưu và kết tinh. Mỗi phương pháp có những ưu điểm và nhược điểm riêng.

3.1. Phương pháp ngâm dầm

Phương pháp ngâm dầm là một trong những phương pháp đơn giản và hiệu quả để chiết xuất berberin. Nguyên liệu được ngâm trong dung môi để hòa tan các hợp chất cần thiết, giúp thu hồi tối đa hoạt chất.

3.2. Phương pháp đun khuấy từ hồi lưu

Phương pháp này kết hợp giữa gia nhiệt và khuấy trộn liên tục, giúp tăng cường hiệu quả chiết xuất. Sự hồi lưu của dung môi giúp tối ưu hóa quá trình chiết xuất, giảm thiểu thời gian và tăng hiệu suất thu hồi.

3.3. Phương pháp kết tinh

Kết tinh là bước quan trọng trong quy trình tinh chế berberin. Bằng cách tạo dung dịch bão hòa ở nhiệt độ cao, các tạp chất sẽ được loại bỏ, giúp thu được sản phẩm tinh khiết hơn.

IV. Kết quả nghiên cứu quy trình chiết xuất berberin

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng quy trình chiết xuất tối ưu có thể thu hồi berberin với hiệu suất cao. Các thí nghiệm cho thấy rằng việc điều chỉnh nồng độ dung môi và thời gian chiết xuất có ảnh hưởng lớn đến kết quả cuối cùng.

4.1. Hiệu suất thu hồi berberin

Kết quả cho thấy hiệu suất thu hồi berberin đạt khoảng 80% khi áp dụng quy trình tối ưu. Điều này cho thấy tiềm năng lớn trong việc phát triển sản phẩm từ cây Hoàng Liên Gai.

4.2. So sánh với các phương pháp khác

So với các phương pháp chiết xuất truyền thống, quy trình tối ưu này cho thấy hiệu quả vượt trội hơn về thời gian và chi phí, đồng thời đảm bảo chất lượng sản phẩm.

V. Ứng dụng thực tiễn của berberin trong y học

Berberin không chỉ được sử dụng trong điều trị bệnh mà còn có tiềm năng lớn trong nghiên cứu và phát triển dược phẩm mới. Việc chiết xuất thành công berberin từ cây Hoàng Liên Gai mở ra cơ hội cho việc sản xuất thuốc từ nguồn dược liệu tự nhiên.

5.1. Ứng dụng trong điều trị bệnh

Berberin đã được chứng minh có hiệu quả trong việc điều trị nhiều loại bệnh, từ nhiễm khuẩn đến các bệnh lý về tiêu hóa. Sự phát triển của các sản phẩm từ berberin có thể giúp cải thiện sức khỏe cộng đồng.

5.2. Tiềm năng phát triển dược phẩm mới

Nghiên cứu về berberin có thể dẫn đến việc phát triển các loại thuốc mới, an toàn và hiệu quả hơn. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn góp phần vào nền y học hiện đại.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu quy trình chiết xuất berberin từ cây Hoàng Liên Gai đã mở ra nhiều cơ hội mới trong lĩnh vực dược phẩm. Việc tối ưu hóa quy trình chiết xuất không chỉ giúp nâng cao hiệu quả thu hồi mà còn tạo ra sản phẩm chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường.

6.1. Tương lai của nghiên cứu berberin

Với tiềm năng lớn của berberin, nghiên cứu sẽ tiếp tục được mở rộng để khám phá thêm nhiều ứng dụng mới trong y học. Điều này sẽ góp phần vào việc phát triển các sản phẩm dược phẩm an toàn và hiệu quả.

6.2. Khuyến nghị cho nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện quy trình chiết xuất và tinh chế berberin, đồng thời đánh giá tác dụng của sản phẩm trong các thử nghiệm lâm sàng để đảm bảo tính an toàn và hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh y dược học hiện đại, các hợp chất có nguồn gốc tự nhiên ngày càng được quan tâm nghiên cứu và ứng dụng nhằm thay thế hoặc bổ trợ cho các sản phẩm tân dược tổng hợp vốn tiềm ẩn nhiều tác dụng phụ khi sử dụng kéo dài. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 80% dân số toàn cầu vẫn dựa vào các liệu pháp có nguồn gốc tự nhiên trong chăm sóc sức khỏe ban đầu. Việt Nam sở hữu hệ thực vật phong phú, trong đó có nhiều loài dược liệu chứa các hoạt chất sinh học giá trị cao.

Cây Hoàng liên gai (Berberis wallichiana DC), thuộc họ Hoàng liên gai (Berberidaceae), là loài thực vật phân bố tự nhiên chủ yếu tại các vùng núi cao như Sa Pa (tỉnh Lào Cai). Bộ phận thân và rễ của cây chứa hàm lượng đáng kể alkaloid berberin (chiếm khoảng 3 - 4%), một hoạt chất có hoạt tính kháng khuẩn mạnh đối với các vi khuẩn đường ruột (như Shigella, tụ cầu, liên cầu, Vibrio cholerae), hỗ trợ hạ cholesterol, hạ đường huyết và kháng nấm. Mặc dù nhiều đơn vị dược phẩm trong nước đã sản xuất các chế phẩm chứa berberin (như Berberin-10 của CTCP Dược phẩm Cửu Long, Hoàng liên ĐY của CTCP Dược phẩm Đại Y, Berberin Mộc Hương của Dược Hà Tĩnh), nhưng phần lớn nguồn nguyên liệu berberin thương mại trên thị trường hiện nay vẫn phải nhập khẩu từ Trung Quốc. Thực trạng này dẫn đến sự bị động trong kiểm soát nguồn cung và chất lượng nguyên liệu đầu vào.

Đề tài khóa luận tốt nghiệp "Nghiên cứu quy trình chiết xuất tối ưu berberin từ cây Hoàng liên gai (Berberis wallichiana DC)" được thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ và mục tiêu cụ thể sau:

1. Nghiên cứu và xây dựng quy trình chiết xuất berberin thô tối ưu từ thân rễ cây Hoàng liên gai thông qua việc so sánh, đánh giá phương pháp ngâm chiết bằng dung dịch acid sulfuric ($H_2SO_4$) và phương pháp đun khuấy từ hồi lưu bằng dung môi ethanol.
2. Khảo sát các thông số ảnh hưởng đến hiệu suất chiết xuất (tỷ lệ dược liệu/dung môi, nồng độ dung môi acid, thời gian chiết).
3. Cô lập, tinh sạch và định danh cấu trúc hóa học của hợp chất berberin thu được bằng các phương pháp hóa lý hiện đại, đồng thời kiểm tra so sánh đặc tính sắc ký với một số chế phẩm thuốc thương mại trên thị trường.

• Đối tượng nghiên cứu: Mẫu thân và rễ cây Hoàng liên gai (Berberis wallichiana DC) được thu nhận từ Phòng khám Đông Y Nguyễn Hữu Toàn (Hải Phòng).
• Phạm vi không gian và thời gian: Nghiên cứu được triển khai thực nghiệm tại Phòng thí nghiệm Hóa – Môi trường, Khoa Công nghệ Sinh học, Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian 03 tháng (từ tháng 02/2019 đến tháng 05/2019). Các phân tích chuyên sâu được phối hợp thực hiện tại Viện Hóa học (Hà Nội) và Viện Công nghệ Hóa học (TP. Hồ Chí Minh).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và đối tượng hóa học

Khóa luận xây dựng trên nền tảng lý thuyết về hóa học hợp chất thiên nhiên, đặc biệt là nhóm alkaloid bậc 4. Hợp chất berberin có tên khoa học là 5,6-dihydro-8,9-dimethoxy-1,3-dioxa-6a-azoniaindeno[5,6-a]anthracen clorid dihydrat (công thức phân tử $C_{20}H_{18}NO_4Cl$). Nguyên tử nitơ trong cấu trúc của berberin là hydroxyd amoni bậc 4 mang tính kiềm, có khả năng tạo muối tan tốt trong môi trường acid vô cơ loãng ($H_2SO_4$, $HCl$). Muối berberin clorid rất ít tan trong nước lạnh, tan nhiều trong nước nóng, ít tan trong cồn lạnh; trong khi muối berberin sulfat tan tốt trong cả nước và cồn.

Dựa trên tính chất chuyển hóa qua lại giữa các dạng muối và độ tan phân dị theo nhiệt độ/dung môi, tác giả lựa chọn hai nguyên lý chiết xuất chính:

• Phương pháp ngâm dầm chiết xuất lỏng - rắn: Chuyển berberin tự nhiên trong mô thực vật thành muối berberin sulfat tan trong dung dịch $H_2SO_4$ loãng, sau đó kết tủa thu berberin clorid thô bằng phương pháp muối kết (thêm $NaCl$ 3 - 4%).
• Phương pháp đun khuấy từ hồi lưu: Tận dụng nhiệt độ sôi và tác động khuấy cơ học để dung môi ethanol 70% thẩm thấu phá vỡ cấu trúc tế bào thực vật, hòa tan alkaloid, hạn chế bay hơi dung môi nhờ hệ thống sinh hàn hồi lưu.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

• Chuẩn bị mẫu: Thân rễ Hoàng liên gai được thái lát mỏng, sấy khô, xay thô đạt kích thước đồng đều. Mỗi mẻ thí nghiệm sử dụng chính xác 30 g bột dược liệu.
• Khảo sát tối ưu quy trình ngâm chiết acid:
  • Khảo sát tỷ lệ nguyên liệu/thể tích dung dịch $H_2SO_4$ 0,4% (khảo sát các tỷ lệ: 1/3, 1/4, 1/5, 1/6 g/ml tương ứng 90, 120, 150, 180 ml dung môi).
  • Khảo sát nồng độ dung dịch $H_2SO_4$ ở tỷ lệ thể tích tối ưu (khảo sát các nồng độ: 0,3%, 0,4%, 0,5% và 1,0%).
• Khảo sát tối ưu quy trình đun khuấy từ hồi lưu:
  • Khảo sát tỷ lệ nguyên liệu/thể tích dung môi ethanol 70% (khảo sát các tỷ lệ: 1/6, 1/7, 1/8, 1/9 g/ml tương ứng 180, 210, 240, 270 ml).
  • Khảo sát thời gian chiết xuất hồi lưu (khảo sát các mốc: 2 giờ, 4 giờ, 6 giờ, 8 giờ).
• Quy trình tinh chế và cô lập:
  • Tẩy màu và kết tinh lại: Hòa tan tủa thô trong ethanol $96^\circ$ nóng, tẩy màu bằng than hoạt tính (đun 10 phút), lọc nóng và để kết tinh chậm ở nhiệt độ phòng, sau đó ổn định tinh thể trong tủ lạnh 24 - 48 giờ.
  • Sắc ký cột cổ điển (Classical open-column chromatography): Nạp mẫu dạng dịch lên pha tĩnh silica gel 60 ($0,063 - 0,200\text{ mm}$, Merck; kích thước cột $\Phi = 20\text{ mm}, L = 400\text{ mm}$, chiều cao pha tĩnh 20 cm). Pha động giải ly đẳng dung môi gồm hỗn hợp Chloroform : Methanol : Acid acetic (tỷ lệ thể tích 15 : 10 : 1).
• Phương pháp phân tích và kiểm tra cấu trúc:
  • Sắc ký lớp mỏng (TLC): Bản mỏng nhôm tráng sẵn silica gel 60 $F_{254}$ (Merck), phát hiện vết dưới đèn tử ngoại ở bước sóng UV 365 nm, thử nghiệm trên 4 hệ dung môi: (1) n-Butanol : Acid acetic : Nước (14:3:4); (2) n-Butanol : Acid acetic : Nước (7:1:2); (3) Chloroform : Methanol : Acid acetic (15:10:1); (4) Chloroform : Methanol (4:1).
  • Đo điểm nóng chảy: Sử dụng thiết bị đo điểm nóng chảy Stuart SMP11, kiểm tra dải nhiệt độ chuyển pha của tinh thể cô lập.
  • Sắc ký lỏng hiệu năng cao ghép đầu dò khối phổ (HPLC-MS): Hệ thống HPLC Ultimate 3000 - Dionex ghép đầu dò khối phổ MSQ Plus (Thermo Scientific) tại Viện Công nghệ Hóa học TP.HCM.
  • Quang phổ cộng hưởng từ hạt nhân ($^{1}H$-NMR, $^{13}C$-NMR): Đo trên máy Bruker Avance III 500 MHz tại Viện Hóa học (Hà Nội).
  • Xử lý số liệu: Số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê bằng phép thử Duncan ở mức ý nghĩa $p < 0,05$ và hệ số biến thiên ($CV%$).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng hợp toàn diện các thông tin về thực vật học, sinh thái, thành phần hóa học và dược tính của cây Hoàng liên gai (Berberis wallichiana DC). Tác giả làm rõ các đặc điểm hình thái nhận dạng của cây như dạng bụi gai cao 2 - 3 m, vỏ thân màu vàng xám, gai ba nhánh ở mỗi đốt, hoa vàng mọc thành chùm và quả mọng màu tím đen khi chín.

Về mặt hóa dược, chương 1 trình bày chi tiết các đặc tính lý hóa của berberin: nhiệt độ nóng chảy lý thuyết ($145^\circ\text{C}$), phản ứng định tính đặc trưng (tạo tủa vàng với dung dịch $KI$ 16,5%, tạo tủa trắng với $AgNO_3$ và chuyển màu đỏ anh đào với cloramin B trong môi trường acid). Phần tổng quan cũng điểm lại các công trình nghiên cứu chiết xuất berberin tiêu biểu trong và ngoài nước: công trình sản xuất berberin dập dịch lỵ năm 1972 của Phan Quốc Kinh và Đặng Thị Hồng Vân; nghiên cứu chiết xuất berberin bằng chất lỏng siêu tới hạn của Ben Liu và cộng sự (Trung Quốc, 2006); các nghiên cứu phân lập alkaloid từ cây Vàng đắng (Coscinium fenestratum) của Proefschrift (1982).

Chương 2: Vật liệu và phương pháp

Chương này mô tả chi tiết toàn bộ hóa chất, trang thiết bị và quy trình thực nghiệm được chuẩn hóa:

1. Nguồn gốc hóa chất và thiết bị: Sử dụng dung môi đạt tiêu chuẩn phân tích (acid sulfuric, chloroform, n-butanol, ethanol $96%$, acid acetic, methanol, than hoạt tính của Chemsol và Xilong; bản mỏng silica gel 60 $F_{254}$ của Merck; cân phân tích Shimadzu ATX224 độ chính xác $0,1\text{ mg}$; máy đo điểm nóng chảy Stuart SMP11; máy NMR Bruker 500 MHz).
2. Quy trình thực nghiệm: Trình bày chi tiết từng bước ngâm chiết bột Hoàng liên gai với $H_2SO_4$, tủa berberin clorid bằng $NaCl$, lọc rửa bằng dung dịch $HCl$ 0,4% và nước cất để loại acid dư, tẩy màu bằng than hoạt tính và kết tinh lại trong cồn $96^\circ$. Đồng thời, thiết lập các bước thao tác đối với phương pháp đun hồi lưu bằng ethanol $70%$, xử lý cao chiết và kết tinh.
3. Quy trình cô lập và định danh: Mô tả kỹ thuật nhồi cột ướt dạng sệt, nạp mẫu dung dịch, thu gom các phân đoạn 10 ml và chấm TLC kiểm tra phân đoạn trước khi gộp mẫu đo HPLC và NMR.

Chương 3: Kết quả và thảo luận

Chương 3 trình bày các số liệu thực nghiệm thu được từ quá trình khảo sát tối ưu hóa và nhận dạng hợp chất:

1. Khảo sát thể tích dung môi ngâm chiết $H_2SO_4$ 0,4%

Khảo sát trên 30 g bột nguyên liệu với 4 tỷ lệ dung môi khác nhau cho thấy hiệu suất chiết berberin thô biến thiên rõ rệt:

Tỷ lệ bột dược liệu / dung dịch $H_2SO_4$	Khối lượng bột dược liệu (g)	Khối lượng berberin thô thu được (g)	Hiệu suất chiết xuất (%)
1/3 (90 ml)	30	$0,4303^c$	1,43
1/4 (120 ml)	30	$0,5437^b$	1,81
1/5 (150 ml)	30	$0,6289^a$	2,10
1/6 (180 ml)	30	$0,5224^b$	1,74
Hệ số biến thiên ($CV%$)	-	-	2,2%

Ghi chú: Các giá trị có cùng chữ cái chỉ số ($a, b, c$) trong cùng một cột không có sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$ qua phép thử Duncan).

Kết quả cho thấy tỷ lệ 1/5 (g/ml) cho hiệu suất cao nhất (2,10%), dịch chiết trong, không xuất hiện váng nhựa dầu và tốc độ tạo mầm tinh thể nhanh nhất. Ở tỷ lệ 1/6, lượng dung môi quá lớn làm tăng khả năng hòa tan tạp chất nhựa dầu, gây cản trở kết tinh và làm giữ lại một phần berberin trong pha nhựa, dẫn đến giảm hiệu suất xuống 1,74%.

2. Khảo sát nồng độ dung dịch $H_2SO_4$ ngâm chiết

Tiến hành ngâm chiết ở tỷ lệ cố định 1/5 với các nồng độ $H_2SO_4$ từ 0,3% đến 1,0%:

Nồng độ dung dịch $H_2SO_4$ (%)	Khối lượng bột dược liệu (g)	Khối lượng berberin thô thu được (g)	Hiệu suất chiết xuất (%)
0,3%	30	$0,5433^b$	1,81
0,4%	30	$0,6690^a$	2,23
0,5%	30	$0,5433^b$	1,81
1,0%	30	$0,5175^b$	1,73
Hệ số biến thiên ($CV%$)	-	-	8,1%

Ở nồng độ $H_2SO_4$ 0,4%, hiệu suất thu hồi đạt cực đại là 2,23%, tinh thể sáng màu và không bị lẫn màng nhựa. Tại nồng độ 0,3%, quá trình tủa muối alkaloid toàn phần diễn ra rất chậm, tủa ở dạng hạt mịn lơ lửng khó lắng và lẫn nhiều váng nhựa. Khi nồng độ tăng lên 0,5% - 1,0%, môi trường acid mạnh hòa tan thêm nhiều tạp chất phân cực khác làm giảm tính chọn lọc và giảm hiệu suất tinh thể thu được.

3. Khảo sát thể tích ethanol trong phương pháp đun khuấy từ hồi lưu

Khảo sát đun hồi lưu 30 g bột dược liệu với dung môi ethanol 70% ở các tỷ lệ thể tích khác nhau:

Tỷ lệ bột dược liệu / thể tích ethanol	Khối lượng bột dược liệu (g)	Khối lượng berberin thô thu được (g)	Hiệu suất chiết xuất (%)
1/6 (180 ml)	30	$0,4210^c$	1,40
1/7 (210 ml)	30	$0,5806^a$	1,84
1/8 (240 ml)	30	$0,5328^b$	1,78
1/9 (270 ml)	30	$0,5377^b$	1,79
Hệ số biến thiên ($CV%$)	-	-	3,5%

Tỷ lệ nguyên liệu/dung môi ethanol tối ưu được xác định là 1/7 (hiệu suất đạt 1,84%).

4. Cô lập, kiểm tra độ tinh khiết và định danh cấu trúc

• Sắc ký bản mỏng (TLC): Berberin thô sau kết tinh và berberin sau sắc ký cột có cùng giá trị $R_f$ tương đương với berberin chuẩn trên cả 4 hệ dung môi thử nghiệm, phát huỳnh quang vàng sáng đặc trưng dưới bước sóng 365 nm.
• Sắc ký cột: Quá trình giải ly hệ dung môi Chloroform : Methanol : Acid acetic (15:10:1) tách thành công phân đoạn berberin tinh khiết (ký hiệu Ber1).
• Đo điểm nóng chảy: Hợp chất cô lập được có nhiệt độ nóng chảy đo được thực tế là $145^\circ\text{C}$, trùng khớp hoàn toàn với nhiệt độ nóng chảy lý thuyết của berberin clorid tinh khiết.
• Phổ NMR: Kết quả giải phổ $^{1}H$-NMR và $^{13}C$-NMR trên thiết bị 500 MHz xác nhận đầy đủ các tín hiệu proton và carbon đặc trưng của khung phân tử berberin.
• So sánh với thuốc thương mại: Sắc ký bản mỏng đối chiếu cho thấy vết berberin tinh chế từ Hoàng liên gai có độ di chuyển $R_f$ và màu sắc huỳnh quang trùng khớp với thành phần hoạt chất chính trong các sản phẩm Hoàng liên ĐY (Đại Y), Berberin-10 (Cửu Long) và Berberin Mộc Hương (Dược Hà Tĩnh).

Chương 4: Kết luận và đề nghị

Đúc kết toàn bộ các thông số kỹ thuật tối ưu của quy trình chiết xuất và đưa ra các kiến nghị nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng chính

1. Thông số ngâm chiết acid tối ưu: Xác định được điều kiện ngâm chiết tốt nhất cho bột thân rễ Hoàng liên gai là sử dụng dung dịch acid sulfuric ($H_2SO_4$) nồng độ 0,4% với tỷ lệ bột dược liệu/thể tích dung môi là 1/5 (g/ml), thời gian ngâm chiết 24 giờ. Hiệu suất thu hồi berberin thô đạt 2,23% (tương đương 0,669 g berberin thô từ 30 g dược liệu khô).
2. Thông số đun khuấy từ hồi lưu: Xác định tỷ lệ bột/dung môi ethanol 70% tối ưu là 1/7 (g/ml), cho hiệu suất chiết 1,84%.
3. Hiệu quả tinh chế và cô lập: Đã cô lập thành công hợp chất berberin tinh khiết bằng phương pháp sắc ký cột cổ điển sử dụng hệ dung môi Chloroform : Methanol : Acid acetic (15:10:1). Sản phẩm có điểm nóng chảy đạt chuẩn $145^\circ\text{C}$, phổ NMR ($^{1}H, ^{13}C$) và phổ sắc ký HPLC khẳng định độ tinh sạch cao.

Đóng góp học thuật và thực tiễn

• Về mặt học thuật: Cung cấp bộ dữ liệu thực nghiệm chi tiết có xử lý thống kê về các yếu tố ảnh hưởng (nồng độ acid, tỷ lệ dung môi, phương pháp chiết) đến quá trình tách chiết berberin từ cây Hoàng liên gai (Berberis wallichiana DC) có nguồn gốc tại Việt Nam.
• Về mặt ứng dụng: Chứng minh quy trình ngâm chiết bằng dung dịch $H_2SO_4$ 0,4% có hiệu suất chiết cao hơn phương pháp đun hồi lưu cồn (2,23% so với 1,84%), đồng thời quy trình thực hiện đơn giản, sử dụng dung môi rẻ tiền, dễ kiếm và dễ thu hồi tinh thể bằng muối kết NaCl, có tiềm năng cao để mở rộng quy mô sản xuất dược liệu công nghiệp trong nước nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Nghiên cứu chỉ khảo sát trên nguồn mẫu dược liệu Hoàng liên gai thu nhận từ một địa điểm duy nhất (Hải Phòng), chưa đối chiếu hàm lượng hoạt chất theo các mùa thu hái hoặc các vùng địa lý tự nhiên khác nhau (như Sa Pa, Lào Cai).
• Quy mô thực nghiệm mới dừng lại ở mức phòng thí nghiệm (cỡ mẫu 30 g dược liệu/mẻ chiết).

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng khảo sát nâng quy mô chiết xuất lên mức pilot và công nghiệp (quy mô vài chục đến hàng trăm kilôgam dược liệu).
• Khảo sát bổ sung các phương pháp chiết xuất hiện đại hỗ trợ (như chiết siêu âm, chiết vi sóng hoặc chiết xuất chất lỏng siêu tới hạn) nhằm rút ngắn thời gian ngâm chiết 24 giờ.
• Nghiên cứu đánh giá toàn diện hoạt tính kháng khuẩn định lượng (MIC, MBC) của chế phẩm berberin thu được trên các chủng vi sinh vật gây bệnh lâm sàng.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận này có giá trị tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên và học viên ngành Công nghệ Sinh học, Dược học, Hóa dược và Hóa học Hợp chất tự nhiên: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình chiết xuất alkaloid, kỹ thuật muối kết, phương pháp tẩy màu kết tinh lại, và kỹ thuật sắc ký cột hở pha thường.
• Cán bộ nghiên cứu và kỹ sư phát triển sản phẩm dược liệu: Tham khảo các thông số nồng độ acid ($H_2SO_4$ 0,4%), tỷ lệ dung môi (1/5) và hệ dung môi giải ly sắc ký (Chloroform : Methanol : Acid acetic 15:10:1) để tối ưu hóa dây chuyền chiết xuất berberin quy mô lớn.
• Các nghiên cứu về kiểm nghiệm chất lượng: Tham khảo hệ thống điều kiện chạy TLC trên 4 hệ dung môi và dữ liệu phổ định danh đối chiếu berberin với các dược phẩm thương mại.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao phương pháp ngâm chiết bằng dung dịch acid sulfuric loãng ($H_2SO_4$ 0,4%) lại cho hiệu suất chiết berberin cao hơn phương pháp đun hồi lưu với cồn?
Berberin tự nhiên trong dược liệu tồn tại dưới dạng alkaloid mang tính base. Dung dịch $H_2SO_4$ loãng phản ứng tạo muối berberin sulfat rất dễ tan trong nước. Khi kết hợp với tỷ lệ dung môi 1/5, acid thẩm thấu tốt vào mô tế bào, chọn lọc hòa tan alkaloid mà ít kéo theo các hợp chất kém phân cực hay nhựa dầu, giúp việc thu hồi tủa muối clorid bằng $NaCl$ sau đó đạt độ sạch và hiệu suất cao (2,23%). Trong khi đó, ethanol $70%$ ở nhiệt độ cao hòa tan đồng thời nhiều tạp chất nhựa và sắc tố, gây cản trở quá trình kết tinh và làm thất thoát hoạt chất (hiệu suất chỉ đạt 1,84%).

2. Tại sao khi ngâm chiết ở tỷ lệ dung môi 1/6 hoặc nồng độ acid 1,0%, hiệu suất thu hồi berberin lại bị suy giảm?
Khi tăng tỷ lệ dung môi lên 1/6 hoặc tăng nồng độ acid lên 1,0%, tính chọn lọc của dung môi bị suy giảm, dẫn đến việc hòa tan nhiều tạp chất phân cực và nhựa dầu vào dịch chiết. Lớp nhựa dầu này bao bọc và giữ lại một lượng berberin, gây khó khăn cho quá trình kết tinh, kéo dài thời gian lắng tủa và làm hao hụt sản phẩm trong các bước rửa tủa.

3. Tác giả đã dùng kỹ thuật gì để kết tủa berberin từ dịch chiết acid sulfuric?
Tác giả sử dụng phương pháp muối kết (salting out) bằng cách bổ sung muối ăn $NaCl$ thể rắn với tỷ lệ 3 - 4% trực tiếp vào dịch chiết berberin sulfat, khuấy tan hoàn toàn và để yên trong 24 giờ. Muối berberin clorid tạo thành có độ tan rất kém trong dung dịch nước chứa ion $Cl^-$ dư nên kết tủa hoàn toàn.

4. Hệ dung môi nào được lựa chọn tối ưu cho quá trình sắc ký cột cổ điển để cô lập berberin?
Dung môi được lựa chọn cho sắc ký cột là hệ ba cấu tử: Chloroform : Methanol : Acid acetic với tỷ lệ thể tích 15 : 10 : 1. Hệ dung môi này cho phép giải ly dải băng berberin đồng đều trên pha tĩnh silica gel 60, tách triệt để các vết alkaloid phụ và tạp chất phân cực.

5. Kết quả kiểm tra nhiệt độ nóng chảy của tinh thể berberin cô lập được là bao nhiêu?
Nhiệt độ nóng chảy thực nghiệm của tinh thể berberin thu được sau khi làm khô bằng máy đo Stuart SMP11 là chính xác $145^\circ\text{C}$, trùng khớp hoàn toàn với giá trị nhiệt độ nóng chảy lý thuyết của berberin clorid trong các tài liệu chuẩn dược điển.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lê Ngọc Hân đã xây dựng thành công quy trình chiết xuất và tinh chế tối ưu berberin từ thân rễ cây Hoàng liên gai (Berberis wallichiana DC) với các thông số ngâm chiết acid xác định ($H_2SO_4$ 0,4%, tỷ lệ 1/5 g/ml, hiệu suất đạt 2,23%). Hợp chất berberin cô lập được xác định có độ tinh khiết cao thông qua các phương pháp phân tích điểm nóng chảy ($145^\circ\text{C}$), sắc ký bản mỏng, HPLC và phổ cộng hưởng từ hạt nhân NMR. Đề tài mang lại giá trị thực tiễn rõ rệt, đóng góp cơ sở dữ liệu khoa học tin cậy cho việc phát triển và tự chủ nguồn nguyên liệu berberin phục vụ công nghiệp sản xuất dược phẩm trong nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam là nước nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, được thiên nhiên ban tặng một thảm thực vật đa dạng và chứa nhiều công dụng. Tác dụng chữa bệnh của cây chính là do các hợp chất tự nhiên có chứa ở trong chúng quyết định. Đã có một thời, các sản phẩm hóa dược chiếm ưu thế trên thị trường, còn các cây thuốc, bài thuốc dân tộc có lúc chỉ được quan tâm rất ít hoặc gần như không được coi trọng. Nhưng sau nhiều năm sử dụng, một số sản phẩm thuốc có nguồn gốc tổng hợp đã bộc lộ những nhược điểm, như gây ra những tai biến hoặc tác dụng phụ có hại về lâu dài…Nên xu hướng chung của thế giới, trước hết là các nước đang phát triển quay trở lại với cây cỏ làm thuốc.

Theo tổ chức y tế thế giới (WHO), khoảng 80% dân số hiện nay trên thế giới vẫn dựa vào thuốc có nguồn gốc tự nhiên trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Nhằm bảo vệ con người trước những nguy cơ về bệnh tật, các nhà khoa học đang không ngừng nghiên cứu để tìm ra các loại thuốc mới, các phương thức điều trị mới vừa hiệu quả vừa an toàn với cơ thể. Một xu hướng quan trọng trong quá trình này là tìm kiếm các hoạt chất có nguồn gốc thiên nhiên bởi chúng thường phù hợp với cơ thể sống, ít độc, thân thiện với môi trường, đa dạng về cấu trúc, có thể sử dụng trực tiếp để làm thuốc, hoặc làm các mô hình để nghiên cứu tổng hợp thuốc mới. Nhiều nghiên cứu trên thế giới cũng như trong nước cho thấy thực vật là nguồn tài nguyên có giá trị trong việc khám phá và phát triển thuốc.

Chính vì thế, dược phẩm với hoạt chất từ nguồn thiên nhiên đã trở thành đề tài nghiên cứu hàng đầu được các nhà khoa học quan tâm và ứng dụng rộng rãi. Berberin là alkaloid đã được phát hiện đầu tiên ở các loài Hoàng liên thuộc chi Hoàng liên gai (Berberis) và trong họ Hoàng liên gai (Berberidaceae) - phân bố chủ yếu ở vùng ôn đới ẩm và cận nhiệt đới châu Á, bao gồm cả Trung Quốc và Ấn Độ. Ở Việt Nam, cây phân bố chủ yếu trên những vùng núi cao Sa Pa tỉnh Lào Cai. Trước đây, hoàng liên gai được sử dụng ngâm rượu trị đau răng, huyết áp cao, đau đầu, chóng mặt, đau ngang lưng, SVTH: LÊ NGỌC HÂN 10 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: ThS.

NGUYỄN MINH HOÀNG đau bụng hoặc sắc thuốc uống, ngày nay berberin điều trị đau bụng, chống ung thư, làm giảm lượng cholesterol, kháng nấm, kháng virus (Đỗ Tất Lợi, 2004). Nhiều công ty dược trong nước đã sản xuất thuốc từ berberin như berberin-10 (công ty cổ phần Dược phẩm Cửu Long – Vĩnh Long), Hoàng liên ĐY (công ty cổ phần Dược phẩm Đại Y- Hà Nội),… Các sản phẩm đang được tiêu thụ khá nhiều trên thị trường. Tuy nhiên, loại thuốc chứa berberin được bày bán trên thị trường hiện nay phần lớn đều nhập từ Trung Quốc nên không chủ động trong việc quản lý nguồn nguyên liệu, hoạt tính không kiểm soát được, trong khi nguồn dược liệu cây hoàng liên gai ở nước ta khá phong phú. Vì vậy, vấn đề đặt ra ở đây là phải nghiên cứu, xây dựng một quy trình chiết xuất berberin từ hoàng liên gai đạt hiệu quả cao, có khả năng ứng dụng trong công nghiệp để tận dụng nguồn dược liệu có sẵn của nước nhà.

Từ đó chúng tôi thực hiện đề tài “Nghiên cứu quy trình chiết xuất tối ưu berberin từ cây Hoàng liên gai (Berberis wallichiana D. Đây sẽ là tiền đề cho việc nghiên cứu một số sản phẩm thuốc có nguồn gốc từ tự nhiên với độ tinh sạch, hoạt tính cao trong việc phòng và chữa bệnh. Mục tiêu đề tài: - Nghiên cứu quy trình chiết xuất berberin từ Hoàng liên gai. - Cô lập và tinh sạch hợp chất berberin thu được.

SVTH: LÊ NGỌC HÂN 11 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: ThS. NGUYỄN MINH HOÀNG 1. Tổng quan về hoàng liên gai (Berberis wallichiana DC) 1. Đặc điểm Cây hoàng liên gai có tên khoa học là Berberis wallichiana DC, thuộc họ hoàng liên gai Berberidaceae.

Hoàng liên gai còn có tên gọi khác là hoàng mù- hoàng mộc, hoàng liên ba gai, tiểu la tán, tiểu nghiệt (Đỗ Tất Lợi, 2004). Ngoài ra còn có tên nước ngoài Wallich’s barberry, Wallich’s berberis. Hoàng liên gai (Berberis wallichiana DC) Cây bụi gai, cao 2-3 m có những cành vươn dài, vỏ thân màu vàng xám nhạt, mỗi đốt dưới chùm lá có gai ba nhánh, dài 1-1,5 cm. Lá mọc thành chùm 3-4 lá, có khi đến 8 lá trên cùng mốt đốt.

Cuống lá dạng ngắn 0,5-1 cm, phiến lá nguyên có hình mác, mép có răng cưa to, cứng dài. SVTH: LÊ NGỌC HÂN 12 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: ThS. NGUYỄN MINH HOÀNG Hoa có màu vàng, mọc thành chùm. Quả mọng hình trái xoan, mọc trên cuống khi chính có màu tím đen bên trong có chứa hạt (Đỗ Tất Lợi, 2004).

Phân bố và sinh thái Cây hoàng liên gai phân bố chủ yếu ở vùng ôn đới ẩm và cận nhiệt đới châu Á, bao gồm Trung Quốc và Ấn độ, và một số nước cộng hòa Liên Xô. Ở Việt Nam, cây phát triển chủ yếu ở vùng núi cao Lào Cai. Hoàng liên gai là cây ưa sáng, ẩm và có khí hậu mát quanh năm. Cây thường mọc lẫn với các loại cây bụi khác trên núi đá với độ cao 1600-1700 m (Đỗ Huy Bích, 2004).

Thành phần hóa học Rễ hoàng liên gai chứa alkaloid berberin với hàm lượng 3 - 4%. Ngoài ra, vỏ rễ còn chứa alkaloid (Đỗ Huy Bích, 2004). Tác dụng dược lý Hoàng liên gai được dùng làm thuốc chữa đi lỵ, đau mắt, ăn uống khó tiêu. Hoàng liên gai có thể dùng ngâm rượu chữa những triệu chứng của huyết áp cao như hoa mắt, nhức đầu, đau ngang lưng.

Ngoài ra, còn có thể chữa đau răng (Đỗ Tất Lợi, 2004). Sơ lược về berberin Berberin có tên khoa học là 5,6 dihydro-8,9-dimethoxy-1,3-dioxa-6a- azonizindeno(5,6-a) anthraacen clorid dihydrat. Một loại alkaloid chủ yếu trong hoàng liên gai, chiếm từ 3 - 4% có tác dụng kháng khuẩn, chữa lỵ, tiêu hóa kém và đau mắt. SVTH: LÊ NGỌC HÂN 13 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: ThS.

NGUYỄN MINH HOÀNG Công thức cấu tạo: Hình 1. Công thức cấu tạo berberin Công thức phân tử: C20H18NO4Cl. Tính chất vật lý Berberin là alkaloid ở dạng tinh thể hay bột kết tinh có màu vàng, không mùi, có vị đắng. Berberin clorua rất ít tan trong nước lạnh, tan nhiều trong nước nóng, hầu như không tan trong cồn lạnh.

Berberin sulfat tan tốt trong nước, tan nhiều trong cồn. Nhiệt độ nóng chảy: 145oC. SVTH: LÊ NGỌC HÂN 14 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: ThS. NGUYỄN MINH HOÀNG 2.

Tính chất hóa học Hóa tính của N : N của berberin là hydroxyd amoni bậc 4 đem tính kiềm cho phân tử. Có thể cho muối cloride với HCl. Hóa tính của oxy: Có hóa chức ete có thể phân hủy cho alcol, riêng OH trong hydroxyd amoni bậc 4 : N không vững bền, trong môi trường kiềm dễ hỗ biến mở vòng, cho chức aldehyd gọi là berberinal tương ứng (Từ Minh Koóng, 2007). Định tính berberin Hòa tan 10 mg chế phẩm trong 20 ml nước nóng, làm lạnh và thêm 1 ml dung dịch kali iodid 16,5 %, tủa màu vàng xuất hiện.

Hòa tan 0,1 g chế phẩm trong 20 ml mước bằng cách đun nóng, thêm 0.5 ml acid nitric đậm đặc (TT), làm lạnh, để yên 10 phút, lọc. Lấy 3 ml dịch lọc thêm 1 ml dung dịch bạc nitrat 2 % (TT), sẽ xuất hiện kết tủa trắng. Tủa này không tan trong acid nitric loãng (TT), nhưng tan được trong dung dịch amoniac (TT) quá thừa. Hòa tan 5 mg chế phẩm trong 10 ml dung dịch acid hydrocloric 10 % (TT).

Lắc đều, thêm một ít bột cloramin B (TT) sẽ có màu đỏ anh đào (Dược điển Việt Nam IV). Hoạt tính sinh học Berberin là một loại thuốc có hoạt tính kháng sinh, chống viêm. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra berberin còn chống lại nhiều vi khuẩn gram (-) và gram (+) và các vi khuẩn kháng acid khác. Trên lâm sàng trong việc điều trị các bệnh nhiễm khuẩn đường ruột thì berberin có hoạt tính tốt hơn furazolidon, metronidazol và quimacrin.

Berberin có tác dụng kháng khuẩn với Shigella, tụ cầu và liên cầu (Phạm Thiệp, 2002). Berberin có tác dụng hiệp lực hay cộng hợp với các β-lactam bán tổng hợp (ampicillin và oxacicillin) và cephalosporin thế hệ 2 (cefuroxim) trên Staphylococcus aureus và không hiệp đồng với cephalosporin thế hệ 3 (Đinh Thị Liên, 2011). SVTH: LÊ NGỌC HÂN 15 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: ThS. NGUYỄN MINH HOÀNG Ở nước ta, năm 1972 Phan Quốc Kinh và Đặng Thị Hồng Vân (Trường Đại học Hà Nội) đã nghiên cứu điều chế berberin từ hoàng liên gai để góp phần chủ yếu dập tắt dịch lỵ trong thời gian đó.

Có tác dụng điều trị đau mắt hột ở các giai đoạn khác nhau. Sau một đợt điều trị ba tuần bằng thuốc nhỏ mắt berberin thì đã không tìm thấy vi khuẩn Chlamydia trachomatis ở mắt bệnh nhân. Về điều này, berberin hơn hẳn sulfacetamid. Berberin có tác dụng chống lại vi khuẩn gây bệnh Streptococus pyogenes.

Các nghiên cứu mới nhất chứng minh gần, khi dùng phối hợp berberin với một số kháng sinh sẽ làm hạn chế được tác dụng phụ gây ra bởi kháng sinh đối với hệ vi sinh vật đường ruột (Phan Quốc Kinh, 2009). Tại Trung Quốc, năm 2006 tác giả Ben Liu và cộng sự đã tách chiết berberine từ thân rễ hoàng liên Trung Quốc sử dụng chiết xuất chất lỏng siêu tới hạn (Liu, 2006). Năm 1976, các cơ sở y tế Sài Gòn, quân khu 5, xí nghiệp dược phẩm Hà Nội, Học viện Quân y nghiên cứu chiết xuất berberin hiệu quả thu được: đã chiết được hàng chục tấn berberin clorid tinh khiết. Để sản xuất ra hàng loạt viên berberin có hàm lượng 0,05 g thì 1 tấn berberin có thể sản xuất ra khoảng 20 triệu viên.

Năm 1982, Proefschrift (Hà Lan) nghiên cứu cây Coscinium fenestratum ở Indonexia. Theo tác giả so sánh cây này thấy đồng tên với cây Coscinium usitatum Pierre ở Đông Dương của Pierre tiêu bản số 1312 lưu trữ tại Leningrat, Newyork. Nghiên cứu xác định hóa học của vàng đắng thấy có 6 alkaloid: berberin, jatrorrhizin, palmatin, berberubin, magnoflorin, thalifendin. Từ alkaloid berberin có thể bán tổng hợp thành những muối khác nhau của berberin và những cộng hợp đồng phân tử (berberin sulfamid.

Berberin có tác dụng diệt khuẩn Vibrio cholerae ở nồng độ 35 µg/ml và khuẩn Staphylococcus aureus ở nồng độ 50 µg/ml. Ở nồng độ 10-25 µg/ml, berberin có tác dụng kìm hãm sự sinh trưởng của các loài nấm Altemaria spp.fumigatus,… SVTH: LÊ NGỌC HÂN 16 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: ThS. NGUYỄN MINH HOÀNG Cả berberine sulfat và berberine cloride đều kìm hãm sự phát triển của dòng tế bào Ehrlich và tế bào gây ung thư máu ( Lã Đình Mới, 2005).