Nghiên cứu Phytophthora gây bệnh chảy gôm trên cây sầu riêng tại Đắk Lắk

Nghiên cứu ảnh hưởng của phytophthora gây bệnh chảy gôm trên cây sầu riêng tại Đắk Lắk, góp phần bảo vệ cây trồng và nâng cao năng suất.

• Tác giả: Thiều Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: Pgs. Nguyễn Văn Viên
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên Cứu Phytophthora Gây Bệnh Chảy Gôm Cây Sầu Riêng Tại Đắk Lắk
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. DANH MỤC ĐỒ THỊ
• 6. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 7. THESIS ABSTRACT
• 8. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 9. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU
• 10. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 10.1. Đối tượng nghiên cứu
• 10.2. Phạm vi nghiên cứu
• 11. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 11.1. Ý nghĩa khoa học
• 11.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 12. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 12.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NGOÀI NƯỚC
• 12.1.1. Giới thiệu sơ lược về cây sầu riêng
• 12.1.2. Tình hình trồng và xuất nhập khẩu sầu riêng trên thế giới
• 12.1.3. Nghiên cứu về một số bệnh hại chủ yếu trên sầu riêng
• 12.1.4. Tình hình thiệt hại do bệnh héo ngọn, chảy gôm cây sầu riêng gây ra
• 12.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC
• 12.2.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ sầu riêng ở Việt Nam. Thực trạng canh tác sầu riêng tại tỉnh Đắk Lắk
• 12.2.2. Những nghiên cứu về bệnh hại trên sầu riêng
• 12.2.3. Những nghiên cứu về bệnh chảy gôm hại sầu riêng
• 12.2.4. Nghiên cứu về ứng dụng biện pháp sinh học trong phòng trừ bệnh do Phytophthora sp.
• 13. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 13.1. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 13.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 13.1.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 13.1.3. Vật liệu, dụng cụ nghiên cứu
• 13.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 13.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 13.3.1. Phương pháp điều tra thành phần bệnh hại sầu riêng
• 13.3.2. Phương pháp quan sát mô tả triệu chứng bệnh chảy gôm Sầu riêng
• 13.3.3. Phương pháp thu thập mẫu bệnh, phân lập nấm và nghiên cứu một số đặc điểm chính của nấm
• 13.3.4. Phương pháp lây bệnh nhân tạo nấm Phytophthora sp. đối với Sầu riêng
• 13.3.5. Phương pháp nghiên cứu phòng trừ bệnh bằng một số loại thuốc trừ nấm
• 13.3.6. Phương pháp tính toán và xử lý số liệu
• 14. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 14.1. KẾT QUẢ ĐIỀU TRA THÀNH PHẦN BỆNH HẠI CHÍNH TRÊN CÂY SẦU RIÊNG TẠI ĐẮK LẮK NĂM 2019
• 14.2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU BỆNH CHẢY GÔM DO PHYTOPHTHORA SP.
• 14.2.1. Triệu chứng bệnh chảy gôm hại sầu riêng tại Đắk Lắk
• 14.2.2. Diễn biến bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng tại Đắk Lắk trong năm 2019
• 14.2.3. Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát sinh, phát triển của bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng tại Đắk Lắk
• 14.2.4. Xác định tác nhân gây bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng tại Đắk Lắk
• 14.2.5. Nghiên cứu đặc điểm hình thái Phytophthora sp. gây bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng
• 14.2.6. Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học Phytophthora sp. gây bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng
• 14.2.7. Định danh loài Phytophthora sp. gây bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng bằng phương pháp sinh học phân tử
• 14.3. THỬ NGHIỆM HIỆU LỰC ỨC CHẾ CỦA MỘT SỐ VI SINH VẬT ĐỐI KHÁNG ĐẾN SỰ SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN CỦA PHYTOPHTHORA PALMIVORA GÂY BỆNH CHẢY GÔM HẠI THÂN CÂY SẦU RIÊNG
• 14.3.1. Thử nghiệm hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng Bacillus methylotrophicus đến sự phát triển của Phytophthora palmivora
• 14.3.2. Thử nghiệm hiệu lực ức chế của xạ khuẩn đối kháng Streptomyces misionesis đến sự phát triển của Phytophthora palmivora
• 14.3.3. Thử nghiệm hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Trichoderma harzianum đến sự phát triển của Phytophthora palmivora
• 14.4. THỬ NGHIỆM HIỆU QUẢ CỦA CHẾ PHẨM NANO KIM LOẠI BẠC (AG-H) ĐẾN SỰ SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN PHYTOPHTHORA PALMIVORA GÂY BỆNH CHẢY GÔM HẠI THÂN CÂY SẦU RIÊNG
• 14.5. THỬ NGHIỆM HIỆU QUẢ PHÒNG TRỪ PHYTOPHTHORA PALMIVORA BẰNG BIỆN PHÁP HÓA HỌC TRONG ĐIỀU KIỆN INVITRO
• 14.5.1. NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ LOẠI THUỐC HÓA HỌC ĐẾN SỰ HÌNH THÀNH BỌC BÀO TỬ PHYTOPHTHORA PALMIVORA TRÊN MÔI TRƯỜNG NHÂN TẠO
• 14.5.2. NGHIÊN CỨU HIỆU LỰC CỦA THUỐC HÓA HỌC ĐỐI VỚI BỆNH CHẢY GÔM HẠI THÂN CÂY SẦU RIÊNG TRONG NHÀ LƯỚI
• 15. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu Phytophthora gây bệnh chảy gôm cây sầu riêng

Bệnh chảy gôm trên cây sầu riêng do nấm Phytophthora gây ra là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong sản xuất nông nghiệp tại Đắk Lắk. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu về tác động của bệnh và các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh học của nấm Phytophthora

Nấm Phytophthora là một trong những tác nhân gây bệnh chính trên cây sầu riêng. Đặc điểm sinh học của nấm này bao gồm khả năng phát triển nhanh chóng trong điều kiện ẩm ướt và nhiệt độ thích hợp.

1.2. Tình hình bệnh chảy gôm tại Đắk Lắk

Tình hình bệnh chảy gôm trên cây sầu riêng tại Đắk Lắk đang gia tăng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ cây bị nhiễm bệnh ngày càng cao.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý bệnh chảy gôm

Quản lý bệnh chảy gôm do Phytophthora gây ra gặp nhiều thách thức. Việc nhận diện sớm và áp dụng biện pháp phòng ngừa là rất cần thiết để bảo vệ cây trồng.

2.1. Các triệu chứng của bệnh chảy gôm

Triệu chứng bệnh chảy gôm bao gồm các vết nứt trên thân cây, chảy nhựa và hoại tử mạch dẫn. Những triệu chứng này cần được nhận diện sớm để có biện pháp xử lý kịp thời.

2.2. Nguyên nhân gây ra sự lây lan của bệnh

Sự lây lan của bệnh chảy gôm chủ yếu do điều kiện khí hậu ẩm ướt, kỹ thuật canh tác không hợp lý và việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách.

III. Phương pháp nghiên cứu và giải pháp phòng ngừa bệnh

Nghiên cứu sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để xác định tác nhân gây bệnh và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa.

3.1. Phương pháp điều tra hiện trạng bệnh

Phương pháp điều tra hiện trạng bệnh bao gồm khảo sát thực địa và thu thập mẫu bệnh để phân lập nấm Phytophthora. Điều này giúp xác định mức độ phổ biến của bệnh trong các vườn sầu riêng.

3.2. Giải pháp phòng ngừa hiệu quả

Các giải pháp phòng ngừa bao gồm việc sử dụng vi sinh vật đối kháng, chế phẩm nano và thuốc hóa học để kiểm soát sự phát triển của nấm Phytophthora.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy các biện pháp phòng ngừa có thể giảm thiểu thiệt hại do bệnh chảy gôm gây ra. Việc áp dụng các biện pháp này trong thực tiễn là rất cần thiết.

4.1. Hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa

Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng vi sinh vật đối kháng và chế phẩm nano có hiệu quả cao trong việc ức chế sự phát triển của nấm Phytophthora.

4.2. Kết quả điều tra bệnh chảy gôm

Kết quả điều tra cho thấy tỷ lệ cây sầu riêng bị bệnh chảy gôm giảm đáng kể khi áp dụng các biện pháp phòng ngừa hợp lý.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu

Nghiên cứu về bệnh chảy gôm do Phytophthora gây ra trên cây sầu riêng tại Đắk Lắk mở ra nhiều triển vọng trong việc phát triển các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn.

5.1. Tương lai của nghiên cứu bệnh chảy gôm

Nghiên cứu sẽ tiếp tục được mở rộng để tìm ra các biện pháp phòng ngừa mới, hiệu quả hơn nhằm bảo vệ cây sầu riêng khỏi bệnh chảy gôm.

5.2. Đề xuất các biện pháp canh tác bền vững

Đề xuất các biện pháp canh tác bền vững nhằm giảm thiểu sự phát sinh của bệnh chảy gôm, bao gồm việc cải thiện kỹ thuật trồng trọt và quản lý đất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây sầu riêng (Durio zibethinus Murr) là một trong những loại cây ăn quả nhiệt đới mang lại giá trị kinh tế vượt trội tại Việt Nam, đặc biệt tại khu vực Tây Nguyên với tốc độ tăng trưởng diện tích đạt 17,6%/năm và sản lượng tăng 28,9%/năm trong giai đoạn 2010–2016. Tại tỉnh Đắk Lắk, tổng diện tích canh tác sầu riêng đạt trên 3.100 ha với sản lượng hàng năm ước tính hơn 32.000 tấn, chủ yếu trồng xen trong các vườn cà phê tại các huyện trọng điểm như Krông Pắk (chiếm 623 ha), Cư M'gar và thị xã Buôn Hồ. Tuy nhiên, việc phát triển vùng trồng nhanh chóng và thâm canh thiếu quy hoạch đồng bộ đã dẫn đến sự bùng phát nghiêm trọng của các loại dịch bệnh nguy hiểm. Điển hình vào cuối năm 2016, hiện tượng xì mủ thối thân và héo ngọn chết cây lan rộng với tỷ lệ nhiễm tại nhiều vườn lên tới 90%–95%, đe dọa trực tiếp đến sinh kế của nhà vườn khi thiệt hại do nấm bệnh vùng nhiệt đới thường chiếm từ 20%–25% tổng giá trị sản lượng sầu riêng.

Trước thực trạng cấp bách đó, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Bảo vệ thực vật của tác giả Thiều Thị Thu Trang, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Văn Viên tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, đã thực hiện đề tài nghiên cứu toàn diện về tác nhân gây bệnh chảy gôm trên cây sầu riêng tại Đắk Lắk. Nghiên cứu tập trung vào việc xác định thành phần bệnh hại, làm rõ đặc tính sinh học, sinh thái của loài vi sinh vật gây hại, đồng thời đánh giá hiệu lực của các biện pháp sinh học, nano kim loại và hóa học. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực địa tại các vùng chuyên canh ở Đắk Lắk kết hợp thử nghiệm chuyên sâu tại phòng thí nghiệm Viện Bảo vệ thực vật từ tháng 4/2019 đến tháng 4/2020. Kết quả của luận văn mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, cung cấp luận cứ khoa học vững chắc giúp giảm tỷ lệ bệnh hại xuống dưới 10%, cắt giảm lượng thuốc hóa học độc hại và hướng tới xây dựng quy trình canh tác sầu riêng bền vững đạt chuẩn xuất khẩu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết bệnh học thực vật kinh điển và mô hình tam giác bệnh tễ học (Plant Disease Triangle), phân tích sự tương tác mật thiết giữa nguồn ký chủ (Durio zibethinus), tác nhân truyền nhiễm (Phytophthora sp.) và các yếu tố môi trường sinh thái đặc trưng của vùng đất đỏ bazan Tây Nguyên. Đề tài vận dụng chặt chẽ định đề Koch (Koch's Postulates) gồm 4 bước liên hoàn: quan sát mô tả triệu chứng, phân lập thuần khiết mầm bệnh, lây bệnh nhân tạo trên cây khỏe mạnh và phân lập lại tác nhân để chứng minh mối quan hệ nhân quả tuyệt đối giữa vi sinh vật và bệnh lý.

Hệ thống lý thuyết của luận văn bao hàm các khái niệm chuyên ngành then chốt:

• Sinh vật giống nấm (Oomycetes): Nhóm sinh vật có thành tế bào chứa cellulose và glucan, hình thành bọc bào tử (sporangia) và du động bào tử (zoospore) có khả năng bơi trong nước để xâm nhiễm mạch dẫn cây trồng qua vết nứt tự nhiên hoặc vết thương cơ giới.
• Vùng liên gen phiên mã nội (Internal Transcribed Spacer - ITS rDNA): Trình tự DNA tiêu chuẩn vàng trong sinh học phân tử nấm học, cho phép định danh chính xác mức độ phân loại loài thông qua so sánh độ tương đồng di truyền trên ngân hàng dữ liệu quốc tế.
• Cơ chế đối kháng sinh học (Biocontrol mechanisms): Sự phối hợp giữa ký sinh trực tiếp, cạnh tranh dinh dưỡng/không gian sống và cơ chế tiết hợp chất kháng sinh bay hơi từ các chủng vi khuẩn, xạ khuẩn, nấm có ích nhằm ức chế sự sinh trưởng của mầm bệnh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tiến hành điều tra thực địa trên quy mô mẫu vườn đại diện tại Đắk Lắk tuân thủ theo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-38:2010/BNNPTNT ban hành bởi Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật 5 điểm trên 2 đường chéo góc, mỗi điểm cố định điều tra 3 cây (tương ứng 15 cây/vườn khảo sát), thực hiện đo đếm định kỳ 15 ngày một lần kết hợp thu thập tại các giai đoạn xung yếu của cây. Việc phân chia cấp bệnh từ 0 đến 4 dựa trên tỷ lệ diện tích vết thâm đen quanh khoanh vỏ thân và mức độ héo rụng tán lá.

Để phân lập nấm, tác giả sử dụng môi trường chọn lọc PSM bổ sung kháng sinh Hymexazol (0,3 g/20 ml), Pimaricin (10 ppm) và Penicillin (200 mg) nhằm ức chế tối đa vi khuẩn và nấm hoại sinh, kết hợp phương pháp bẫy sinh học bằng cánh hoa hồng đỏ và mô quả tươi. Tinh sạch nấm thực hiện bằng kỹ thuật cắt đỉnh sinh trưởng sợi nấm trên môi trường thạch nước WA.

Phương pháp sinh học phân tử được lựa chọn nhằm khắc phục tính hạn chế của việc định danh hình thái đơn thuần. DNA bộ gen được tách chiết bằng bộ kít chuyên dụng DNeasy Plant Mini Kit của hãng Qiagen. Đoạn gen mục tiêu ITS được khuếch đại qua phản ứng PCR với cặp mồi chuẩn ITS1 (5'-TCCGTAGGTGAACCTGCGC-3') và ITS4 (5'-TCCTCCGCTTATTGATATGC-3') ở nhiệt độ gắn mồi 58°C qua 25 chu kỳ nhiệt. Sản phẩm tinh sạch được giải trình tự Sanger 2 chiều và phân tích phylogenetic bằng phần mềm MEGA 7.0, đối chiếu dữ liệu BLAST trên hệ thống NCBI. Các thí nghiệm sinh thái học và hiệu lực thuốc được bố trí theo khối ngẫu nhiên với 3 lần nhắc lại, 5 đĩa petri hoặc chậu cây cho mỗi công thức, theo dõi diễn biến từ ngày thứ 1 đến ngày thứ 10.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả điều tra năm 2019 ghi nhận 8 loại bệnh chính gây hại trên cây sầu riêng tại Đắk Lắk gồm: chảy gôm, héo ngọn khô cành, thán thư lá, đốm lá, thối rễ, đốm rong tảo, thối ướt quả và thối khô quả. Trong đó, bệnh chảy gôm nứt thân và bệnh héo ngọn khô cành xuất hiện với tần suất cao nhất, chiếm tỷ lệ phổ biến trên 25% tại các vườn thâm canh giống Monthong.

Thứ hai, nghiên cứu xác định và định danh chính xác nguyên nhân gây bệnh chảy gôm thân cây sầu riêng là loài Phytophthora palmivora. Trình tự vùng gen ITS rDNA sau khi giải trình tự và so sánh BLAST trên NCBI đạt độ tương đồng di truyền từ 99% đến 100% với các chủng Phytophthora palmivora chuẩn quốc tế, hoàn toàn thỏa mãn các bước kiểm chứng của định đề Koch với triệu chứng làm mạch dẫn hóa nâu và chảy nhựa đặc trưng.

Thứ ba, khảo sát đặc điểm sinh học cho thấy sợi nấm P. palmivora sinh trưởng mạnh nhất trên môi trường V8-juice, phát triển tối ưu trong dải nhiệt độ từ 25°C đến 30°C, ngưỡng pH tối thích rộng từ 6,0 đến 8,0 và điều kiện chiếu sáng liên tục kích thích mạnh mẽ khả năng hình thành bọc bào tử dạng quả lê có núm rõ rệt.

Thứ tư, thử nghiệm in vitro chứng minh chế phẩm nano kim loại bạc (Ag-H) thể hiện hiệu lực ức chế nấm vượt bậc đạt 97,79% ở nồng độ 5 ppm sau 6 ngày thí nghiệm. Bên cạnh đó, các tác nhân sinh học gồm nấm Trichoderma harzianum, vi khuẩn Bacillus methylotrophicus và xạ khuẩn Streptomyces misionensis đều ức chế mạnh sự phát triển của sợi nấm thông qua cơ chế quấn sợi ký sinh và tiết kháng sinh.

Thứ năm, đánh giá hiệu lực phòng trừ trong nhà lưới sau 10 ngày xử lý cho thấy cả 3 loại thuốc bảo vệ thực vật gồm Acrobat MZ 90/600 WP, Ridomil Gold 68WP và Aliette 800WG đều đạt hiệu quả ức chế trên 80%, làm khô vết loét và ngăn ngừa tái nhiễm hoàn toàn.

Thảo luận kết quả

Diễn biến tỷ lệ bệnh chảy gôm tại Đắk Lắk thể hiện mối tương quan thuận rõ rệt với lượng mưa và độ ẩm không khí. Bệnh phát sinh từ tháng 5, tăng nhanh và đạt đỉnh cao vào các tháng 8, 9, 10 khi lượng mưa tập trung cao nhất năm kết hợp ẩm độ không khí trên 85%. Dữ liệu diễn biến này có thể được biểu diễn trực quan qua đồ thị đường biểu diễn tương quan lượng mưa - chỉ số bệnh, cho thấy sự gia tăng đột biến của vết nứt thân khi vườn bị ứ đọng nước cục bộ.

Kết quả định danh Phytophthora palmivora trong luận văn hoàn toàn nhất quán với các công bố khoa học của Viện Bảo vệ thực vật và các nghiên cứu nông nghiệp tại khu vực Đông Nam Á (Thái Lan, Malaysia). Tuy nhiên, điểm đột phá của nghiên cứu này là đã làm rõ sự thích nghi sinh thái của chủng nấm trên nền đất bazan Đắk Lắk và chứng minh tiềm năng to lớn của nano bạc Ag-H ở nồng độ siêu thấp (5 ppm). Điều này mở ra giải pháp công nghệ mới thay thế thuốc hóa học, giúp giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc của nấm bệnh và hạn chế dư lượng kim loại nặng trong đất trồng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm quản lý hiệu quả bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng tại Đắk Lắk và các tỉnh Tây Nguyên, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật tích hợp:

1. Kiến thiết hệ thống thoát nước và cải tạo tán cây: Các chủ trang trại cần tiến hành đào rãnh thoát nước sâu từ 40–50 cm giữa các hàng sầu riêng trước mùa mưa (hoàn thành trong tháng 5 hàng năm), đảm bảo vườn không bị ngập úng. Thực hiện cắt tỉa toàn bộ cành nhánh la thấp hơn 2 m tính từ mặt đất để tăng độ lưu thông không khí, hạ độ ẩm tiểu khí hậu dưới tán xuống dưới 75%.

2. Ứng dụng chế phẩm sinh học đối kháng vào đất: Định kỳ 3 lần/năm (đầu mùa mưa, giữa mùa mưa và cuối mùa mưa), bón bổ sung chế phẩm vi sinh chứa Trichoderma harzianum kết hợp vi khuẩn Bacillus methylotrophicus với lượng từ 2–3 kg/gốc cùng 20–30 kg phân chuồng hoai mục. Biện pháp này giúp thiết lập quần thể vi sinh vật có ích quanh vùng rễ, tiêu diệt nguồn bọc bào tử nấm tồn dư trong đất.

3. Triển khai phun phòng và quét gốc bằng chế phẩm nano bạc Ag-H: Các hợp tác xã và hộ nông dân nên sử dụng dung dịch nano bạc nồng độ 5 ppm để phun ướt đều thân lá và quét quanh gốc cây định kỳ 15–20 ngày/lần trong các tháng cao điểm mùa mưa (từ tháng 6 đến tháng 10), nhằm đạt mục tiêu ức chế trên 95% bào tử nấm nảy mầm trên bề mặt vỏ.

4. Xử lý can thiệp hóa học đúng kỹ thuật khi vết bệnh mới xuất hiện: Cán bộ kỹ thuật cơ sở cần hướng dẫn nhà vườn thường xuyên kiểm tra thân cây. Khi phát hiện vết xì mủ, dùng dao bén cạo sạch phần vỏ thâm đen rồi quét trực tiếp dung dịch thuốc đặc trị như Aliette 800WG, Ridomil Gold 68WP hoặc Acrobat MZ 90/600 WP ở nồng độ khuyến cáo, thực hiện lặp lại 2 lần cách nhau 7 ngày để giúp mô sẹo nhanh tái sinh và bảo vệ mạch dẫn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Tài liệu luận văn là nguồn tham khảo chuyên môn giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Bảo vệ thực vật, Nông học: Khai thác quy trình chuẩn hóa định danh nấm bằng kỹ thuật sinh học phân tử qua cặp mồi ITS1/ITS4, dữ liệu trình tự DNA và các phương pháp nghiên cứu sinh học in vitro phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về vi sinh vật học thực vật.
• Kỹ sư nông nghiệp và cán bộ trạm khuyến nông vùng Tây Nguyên: Ứng dụng trực tiếp bảng phân cấp bệnh, lịch trình dự tính dự báo diễn biến dịch tễ theo lượng mưa để tổ chức tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật phòng trừ tổng hợp (IPM) bệnh chảy gôm cho người trồng sầu riêng tại địa phương.
• Doanh nghiệp sản xuất vật tư nông nghiệp và chế phẩm sinh học: Sử dụng dữ liệu thực nghiệm về nồng độ ức chế 5 ppm của nano kim loại bạc Ag-H và hiệu lực đối kháng của các chủng xạ khuẩn Streptomyces misionensis để nghiên cứu, đăng ký và thương mại hóa các dòng sản phẩm thuốc trừ bệnh sinh học thân thiện với môi trường.
• Chủ trang trại, giám đốc hợp tác xã sản xuất sầu riêng xuất khẩu: Nắm vững các dấu hiệu triệu chứng ban đầu, hiểu rõ sự nguy hại của việc trồng mật độ quá dày và lạm dụng phân bón hóa học, từ đó điều chỉnh quy trình chăm sóc vườn cây đạt các tiêu chuẩn chất lượng VietGAP, GlobalGAP.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính gây ra bệnh chảy gôm xì mủ trên cây sầu riêng tại Đắk Lắk là gì? Bệnh do loài vi sinh vật giống nấm Phytophthora palmivora gây ra. Tác nhân này đã được phân lập thuần khiết từ các mô vỏ thâm nâu, kiểm chứng qua định đề Koch và định danh chính xác bằng kỹ thuật giải trình tự đoạn gen ITS rDNA với độ tương đồng 99%–100% so với dữ liệu chuẩn quốc tế.

Thời điểm nào trong năm bệnh chảy gôm phát triển và lây lan mạnh nhất tại Tây Nguyên? Bệnh bùng phát mạnh nhất trong mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 10 hàng năm, đạt đỉnh cao vào tháng 8 và tháng 9. Điều kiện ẩm độ không khí trên 80%, nhiệt độ môi trường duy trì từ 25°C đến 30°C và đất vườn thoát nước kém tạo môi trường tối ưu cho nấm sinh bọc bào tử và phát tán du động bào tử lây lan.

Hiệu quả ức chế nấm của chế phẩm nano bạc Ag-H được ghi nhận như thế nào trong nghiên cứu? Trong điều kiện thử nghiệm in vitro, chế phẩm nano bạc Ag-H thể hiện hiệu lực ức chế nấm Phytophthora palmivora đạt mức cao nhất 97,79% chỉ ở nồng độ 5 ppm sau 6 ngày xử lý. Kết quả này chứng minh tiềm năng vượt trội của công nghệ nano trong kiểm soát mầm bệnh mà không cần dùng liều lượng hóa chất cao.

Các chủng vi sinh vật đối kháng nào có khả năng kiểm soát tốt nấm Phytophthora palmivora? Nghiên cứu ghi nhận nấm Trichoderma harzianum, vi khuẩn Bacillus methylotrophicus và xạ khuẩn Streptomyces misionensis đều có khả năng ức chế mạnh sợi nấm gây bệnh. Trong đó, Trichoderma harzianum tiêu diệt sợi nấm bệnh nhanh chóng qua cả hai cơ chế: ký sinh quấn sợi trực tiếp và tiết chất kháng sinh bay hơi.

Những loại thuốc hóa học nào đạt hiệu lực phòng trừ cao đối với bệnh chảy gôm trong nhà lưới? Sau 10 ngày thí nghiệm trong nhà lưới, ba loại thuốc thương phẩm gồm Acrobat MZ 90/600 WP, Ridomil Gold 68WP và Aliette 800WG đều thể hiện hiệu lực phòng trừ xuất sắc, làm khô hoàn toàn vết loét chảy nhựa trên thân cây và ngăn chặn sự phát triển của hệ sợi nấm xâm nhiễm.

Kết luận

• Nhận diện toàn diện hệ thống 8 bệnh hại chính trên cây sầu riêng tại Đắk Lắk năm 2019, khẳng định bệnh chảy gôm và héo ngọn là hai đối tượng gây tổn thất kinh tế nặng nề nhất.
• Định danh chính xác tác nhân gây bệnh chảy gôm là Phytophthora palmivora bằng việc tích hợp phương pháp hình thái học và sinh học phân tử rDNA-ITS.
• Xác định môi trường dinh dưỡng V8-juice, nhiệt độ 25°C–30°C, ngưỡng pH 6,0–8,0 và ánh sáng liên tục là các điều kiện sinh thái tối ưu thúc đẩy nấm phát triển và sinh sản bọc bào tử.
• Chứng minh hiệu lực ức chế nấm đạt 97,79% của nano bạc Ag-H ở nồng độ 5 ppm cùng tiềm năng đối kháng vượt trội của các chủng Trichoderma harzianum, Bacillus methylotrophicus.
• Thiết lập cơ sở khoa học lựa chọn các hoạt chất trừ nấm hiệu lực cao gồm Fosetyl aluminium, Metalaxyl kết hợp Mancozeb, Dimethomorph phục vụ dập dịch nhanh chóng.

Luận văn mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về việc thử nghiệm diện rộng các chế phẩm nano bạc và vi sinh vật đối kháng trên đồng ruộng trong giai đoạn 2026–2027. Đề tài kêu gọi các nhà khoa học, cơ quan quản lý nông nghiệp và doanh nghiệp đẩy mạnh chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, xây dựng chuỗi quy trình quản lý dịch hại tổng hợp để bảo vệ bền vững vùng chuyên canh sầu riêng xuất khẩu của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM THIỀU THỊ THU TRANG NGHIÊN CỨU PHYTOPHTHORA GÂY BỆNH CHẢY GÔM CÂY SẦU RIÊNG TẠI ĐẮK LẮK Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 8620112 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Văn Viên NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2020 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả luận văn Thiều Thị Thu Trang i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Để hoàn thành luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc trước sự quan tâm, dìu dắt, tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện của PGS. Nguyễn Văn Viên trong suốt quá trình tôi học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Bệnh cây, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám đốc Viện Bảo vệ thực vật, các cán bộ Bộ môn Bệnh cây và Miễn dịch thực vật, đặc biệt là ThS.

Lê Thu Hiền và các đồng nghiệp nhóm Nghiên cứu Cây trồng cạn – Viện bảo vệ thực vật đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình điều tra và thực hiện thí nghiệm đề tài. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến TS. Nguyễn Văn Liêm và nhóm nghiên cứu thực hiện đề tài: “Nghiên cứu giải pháp khoa học công nghệ tổng hợp phòng trừ bệnh héo ngọn chết cây và một số sâu bệnh chính hại sầu riêng tại Đắk Lắk và một số tỉnh vùng Tây Nguyên” đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cũng như hỗ trợ một phần kinh phí để tôi có thể tiến hành nghiên cứu và hoàn thành tốt luận văn. Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn này.

Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả luận văn Thiều Thị Thu Trang ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG.

vii DANH MỤC HÌNH. ix DANH MỤC ĐỒ THỊ. x TRÍCH YẾU LUẬN VĂN. xi THESIS ABSTRACT.

TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NGOÀI NƯỚC. Giới thiệu sơ lược về cây sầu riêng. Tình hình trồng và xuất nhập khẩu sầu riêng trên thế giới.

Nghiên cứu về một số bệnh hại chủ yếu trên sầu riêng. Tình hình thiệt hại do bệnh héo ngọn, chảy gôm cây sầu riêng gây ra. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC. Tình hình sản xuất và tiêu thụ sầu riêng ở Việt Nam.

Thực trạng canh tác sầu riêng tại tỉnh Đắk Lắk. Những nghiên cứu về bệnh hại trên sầu riêng. Những nghiên cứu về bệnh chảy gôm hại sầu riêng. 19 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Nghiên cứu về ứng dụng biện pháp sinh học trong phòng trừ bệnh do Phytophthora sp. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Vật liệu, dụng cụ nghiên cứu. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Phương pháp điều tra thành phần bệnh hại sầu riêng. Phương pháp quan sát mô tả triệu chứng bệnh chảy gôm Sầu riêng. Phương pháp thu thập mẫu bệnh, phân lập nấm và nghiên cứu một số đặc điểm chính của nấm. Phương pháp lây bệnh nhân tạo nấm Phytophthora sp.

đối với Sầu riêng. Phương pháp nghiên cứu phòng trừ bệnh bằng một số loại thuốc trừ nấm. Phương pháp tính toán và xử lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

KẾT QUẢ ĐIỀU TRA THÀNH PHẦN BỆNH HẠI CHÍNH TRÊN CÂY SẦU RIÊNG TẠI ĐẮK LẮK NĂM 2019. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU BỆNH CHẢY GÔM DO PHYTOPHTHORA SP. Triệu chứng bệnh chảy gôm hại sầu riêng tại Đắk Lắk. Diễn biến bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng tại Đắk Lắk trong năm 2019.

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát sinh, phát triển của bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng tại Đắk Lắk. Xác định tác nhân gây bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng tại Đắk Lắk. Nghiên cứu đặc điểm hình thái Phytophthora sp. gây bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng.

Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học Phytophthora sp. gây bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng. 50 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Định danh loài Phytophthora sp.

gây bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng bằng phương pháp sinh học phân tử. THỬ NGHIỆM HIỆU LỰC ỨC CHẾ CỦA MỘT SỐ VI SINH VẬT ĐỐI KHÁNG ĐẾN SỰ SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN CỦA PHYTOPHTHORA PALMIVORA GÂY BỆNH CHẢY GÔM HẠI THÂN CÂY SẦU RIÊNG. Thử nghiệm hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng Bacillus methylotrophicus đến sự phát triển của Phytophthora palmivora. Thử nghiệm hiệu lực ức chế của xạ khuẩn đối kháng Streptomyces misionesis đến sự phát triển của Phytophthora palmivora.

Thử nghiệm hiệu lực ức chế của nấm đối kháng Trichoderma harzianum đến sự phát triển của Phytophthora palmivora. THỬ NGHIỆM HIỆU QUẢ CỦA CHẾ PHẨM NANO KIM LOẠI BẠC (AG-H) ĐẾN SỰ SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN PHYTOPHTHORA PALMIVORA GÂY BỆNH CHẢY GÔM HẠI THÂN CÂY SẦU RIÊNG. THỬ NGHIỆM HIỆU QUẢ PHÒNG TRỪ PHYTOPHTHORA PALMIVORA BẰNG BIỆN PHÁP HÓA HỌC TRONG ĐIỀU KIỆN INVITRO. NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ LOẠI THUỐC HÓA HỌC ĐẾN SỰ HÌNH THÀNH BỌC BÀO TỬ PHYTOPHTHORA PALMIVORA TRÊN MÔI TRƯỜNG NHÂN TẠO.

NGHIÊN CỨU HIỆU LỰC CỦA THUỐC HÓA HỌC ĐỐI VỚI BỆNH CHẢY GÔM HẠI THÂN CÂY SẦU RIÊNG TRONG NHÀ LƯỚI. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 72 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 77 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ.

98 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt B Vi khuẩn Bacillus BNNPTNT Bộ nông nghiệp phát triển nông thôn BVTV Bảo vệ thực vật CA Môi trường cà rốt, agar CSA Môi trường cà rốt, đường saccarozo, agar CSB Chỉ số bệnh CT Công thức ĐC Đối chứng HL Hiệu lực NCBI Trung tâm thông tin công nghệ sinh học quốc gia P Nấm Phytophthora PCA Môi trường khoai tây, cà rốt, agar PDA Môi trường khoai tây, đường D- glucozo, agar ppm Phần triệu QCVN Quy chuẩn Việt Nam S Xạ khuẩn Streptomyces STT Số thứ tự T Nấm đối kháng Trichoderma TLB Tỷ lệ bệnh WA Môi trường nước agar vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Diện tích và sản lượng sầu riêng ở một số nước khu vực Đông Nam Á. Cơ cấu diện tích trồng sầu riêng theo giống ở Thái Lan tại Đắk Lắk - 2019. Diễn biến bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng tại Đắk Lắk năm 2019.

Ảnh hưởng của địa hình đến bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng tại Đắk Lắk. Ảnh hưởng của việc vệ sinh đồng ruộng đến bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng tại Đắk Lắk. Ảnh hưởng của các giống sầu riêng đến bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng tại Đắk Lắk. Ảnh hưởng của các biện pháp canh tác đến bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng tại Đắk Lắk.

Kết quả phân lập nấm Phytophthora sp. từ mẫu cây sầu riêng bị bệnh chảy gôm (Viện BVTV, tháng 6/2019). Kết quả lây bệnh nhân tạo Phytophthora sp. trên cây sầu riêng (Viện BVTV, tháng 6/2019).

Kết quả phân lập lại mẫu cây sầu riêng bị bệnh chảy gôm trong nhà lưới do lây bệnh nhân tạo (Viện BVTV, tháng 7/2019). Đặc điểm hình thái Phytophthora sp. gây bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng trên môi trường PDA. Ảnh hưởng của môi trường nuôi cấy nhân tạo đến sự sinh trưởng, phát triển của Phytophthora sp.

gây bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng (Viện BVTV, tháng 8/2019). Ảnh hưởng của pH môi trường đến sự sinh trưởng, phát triển của Phytophthora sp. gây bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng. Kết quả xác định mẫu Phytophthora sp.

gây bệnh chảy gôm hại thân cây sầu riêng bằng giải trình tự và tìm kiếm các chuỗi gần gũi trên GenBank. Hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng Bacillus methylotrophicus đến sự phát triển của Phytophthora palmivora. 58 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hiệu lực ức chế của xạ khuẩn đối kháng Streptomyces misionesis đến sự phát triển của Phytophthora palmivora.

Hiệu lực ức chế bằng kháng sinh bay hơi của nấm đối kháng Trichoderma harzianum đến sự phát triển của Phytophthora palmivora. Hiệu lực ức chế bằng ký sinh trực tiếp của nấm đối kháng Trichoderma harzianum đến sự phát triển của Phytophthora palmivora. Thử nghiệm hiệu lực của nano kim loại bạc Ag-H đến sự sinh trưởng, phát triển Phytophthora palmivora gây bệnh chảy gôm sầu riêng. Khảo sát hiệu lực ức chế Phytophthora palmivora của 5 loại thuốc: Acrobat MZ 90/600 WP, Aliette 800WG, Ridomil Gold 68 WP, Agri-fos 400SL, Anvil 5SC.

Ảnh hưởng của thuốc hóa học đến sự hình thành bọc bào tử Phytophthora palmivora trên môi trường nhân tạo PDA (sau 3 ngày). Hiệu lực của thuốc hóa học đối với bệnh chảy gôm hại sầu riêng trong điều kiện nhà lưới (sau 10 ngày). 71 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 4. Một số bệnh chính hại cây sầu riêng tại Đắk Lắk – 2019.

Triệu chứng bệnh chảy gôm sầu riêng trên thân, lá và quả. Kết quả phân lập Phytophthora sp. từ mẫu cây sầu riêng bệnh. Kết quả lây bệnh nhân tạo Phytophthora sp.

cây sầu riêng. Kết quả phân lập mẫu sau lây bệnh nhân tạo Phytophthora sp.