Nghiên Cứu Bệnh Chảy Gôm (Phytophthora SPP.) Trên Cây Có Múi Tại Huyện Bạch Thông, Tỉnh Bắc Kạn

Nghiên cứu bệnh chảy gôm do phytophthora spp trên cây có múi tại huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn, cung cấp thông tin và giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

• Tác giả: Đinh Thị Ngọc Mai
• Người hướng dẫn: PGS. Hà Viết Cường
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Chảy Gôm Trên Cây Có Múi Tại Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Thesis abtract
• 1.8. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.9. Mục đích và yêu cầu
• 1.10. Tổng quan tài liệu
• 1.10.1. Tổng quan cây có múi
• 1.10.2. Nguồn gốc và lịch sử cây có múi
• 1.10.3. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cây có múi
• 1.10.4. Giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế của cây có múi
• 1.10.5. Tình hình sản xuất, tiêu thụ cây có múi ở Việt Nam
• 1.10.6. Tình hình sản xuất cây có múi ở Bắc Kạn
• 1.10.7. Tình hình sản xuất cam quýt tại huyện Bạch Thông
• 1.10.8. Những nghiên cứu về sâu bệnh hại trên cây có múi
• 1.10.9. Sâu bệnh hại cây có múi
• 1.10.10. Bệnh chảy gôm (Phytophthora SPP.)
• 1.10.10.1. Lịch sử và thiệt hại của bệnh chảy gôm
• 1.10.10.2. Thành phần Phytophthora gây bệnh chảy gôm
• 1.10.10.3. Đặc điểm sinh học Phytophthora gây bệnh chảy gôm
• 1.10.10.4. Triệu chứng bệnh chảy gôm
• 1.10.10.5. Phòng trừ bệnh chảy gôm bằng biện pháp hóa học
• 1.10.10.6. Phòng trừ bệnh chảy gôm bằng biện pháp sinh học
• 1.10.10.7. Ứng dụng sản phẩm thứ cấp từ địa y trong phòng chống bệnh
• 1.10.11. Nghiên cứu Phytophthora và bệnh chảy gôm tại Việt Nam
• 1.10.11.1. Lịch sử và phân bố bệnh chảy gôm tại Việt Nam
• 1.10.11.2. Triệu chứng bệnh chảy gôm ghi nhận tại Việt Nam
• 1.10.11.3. Xác định nguyên nhân gây bệnh chảy gôm tại Việt Nam
• 1.10.11.4. Biện pháp phòng chống bệnh chảy gôm tại Việt Nam
• 1.11. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.11.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.11.2. Vật liệu nghiên cứu
• 1.11.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 1.11.3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 1.11.3.2. Thời gian nghiên cứu
• 1.11.4. Nội dung nghiên cứu
• 1.11.4.1. Điều tra hiện trạng bệnh chảy gôm thối gốc trên cây cam, quýt Bắc Kạn tại huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn
• 1.11.4.2. Xác định nguyên nhân gây bệnh chảy gôm thối gốc trên cây cam quýt Bắc Kạn
• 1.11.4.3. Nghiên cứu và thử nghiệm các thuốc hóa học trừ bệnh chảy gôm thối gốc trên cây cam, quýt Bắc Kạn trong điều kiện invitro
• 1.11.4.4. Nghiên cứu vi khuẩn đối kháng với nấm hại gây bệnh
• 1.11.4.5. Nghiên cứu khả năng ức chế của dịch chiết địa y đối với nấm Phytophthora spp.
• 1.11.4.6. Nghiên cứu khả năng ức chế sinh bọc động bào tử của dịch chiết địa y và thuốc hóa học đối với nấm Phytophthora spp.
• 1.11.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.11.5.1. Điều tra hiện trạng bệnh thối gốc trên cây cam quýt tại Bắc Kạn
• 1.11.5.2. Xác định nguyên nhân gây bệnh chảy gôm thối gốc cam quýt Bắc Kạn
• 1.11.5.3. Phương pháp điều chế môi trường
• 1.11.5.4. Phương pháp phân lập nấm gây bệnh
• 1.11.5.5. Phương pháp kích thích sinh bọc bào tử (Sporangia)
• 1.11.5.6. Phương pháp lây bệnh nhân tạo
• 1.11.5.7. Phương pháp đánh giá khả năng ức chế sinh bào tử của thuốc hóa học và dịch chiết địa y đối với nấm Phytophthora spp.
• 1.11.5.8. Phương pháp đánh giá khả năng đối kháng của vi khuẩn và nấm đối kháng với nấm gây bệnh
• 1.11.5.9. Phương pháp đánh giá hiệu quả thuốc trong phòng thí nghiệm theo phương pháp của Uesugi Yasuhiko (1997)
• 1.11.5.10. Phương pháp tính toán và xử lý số liệu
• 1.12. Kết quả nghiên cứu
• 1.12.1. Hiện trạng sản xuất, thành phần bệnh hại và bệnh chảy gôm tại huyện Bạch Thông
• 1.12.1.1. Hiện trạng sản xuất cây cam quýt tại huyện Bạch Thông
• 1.12.1.2. Thành phần bệnh hại trên cam quýt tại huyện Bạch Thông
• 1.12.1.3. Mức độ nhiễm bệnh chảy gôm trên cam quýt tại huyện Bạch Thông
• 1.12.2. Xác định nguyên nhân gây bệnh chảy gôm trên cây có múi tại huyện Bạch Thông
• 1.12.2.1. Triệu chứng và tầm quan trọng của bệnh
• 1.12.2.2. Phân lập Phytophthora từ đất và cây cam bị bệnh chảy gôm
• 1.12.2.3. Đánh giá vật liệu bẫy Phytophthora
• 1.12.2.4. Đặc điểm hình thái nấm Phytophthora gây bệnh thối gốc rễ
• 1.12.2.5. Đặc điểm sinh học, sinh thái của nấm Pythium P1 và Phytophthora nicotianae P2
• 1.12.2.6. Ảnh hưởng của môi trường nuôi cấy đến sự phát triển và hình thái tản nấm
• 1.12.2.7. Ảnh hưởng của các dung dịch kích thích khác nhau đến khả năng hình thành bọc động bào tử của nấm Pythium P1 và Phytophthora nicotianae P2
• 1.12.2.8. Kết quả lây bệnh nhân tạo nấm Pythium P1 và Phytophthora nicotianae P2 trên cam non thực sinh
• 1.12.3. Khả năng ức chế Pythium và Phytophthora nicotianae bằng thuốc hóa học, vi khuẩn đối kháng và sản phẩm chiết từ địa y trong điều kiện Invitro
• 1.12.3.1. Hiệu lực ức chế của thuốc hóa học đối với nấm Pythium P1 và Phytophthora nicotianae P2 trên môi trường PDA
• 1.12.3.2. Hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng đối với nấm Phytophthora nicotianae P2 trên môi trường PDA
• 1.12.3.3. Hiệu lực ức chế của sản phẩm chiết địa y đối với nấm Phytophthora nicotianae P2 trên môi trường PDA
• 1.12.3.4. Đánh giá khả năng ức chế sinh bào tử của sản phẩm chiết địa y đối với nấm Phytophthora nicotianae P2
• 1.12.3.5. Đánh giá khả năng ức chế sinh bào tử của thuốc hóa học đối với nấm Phytophthora nicotianae P2
• 1.13. Kết luận và kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Chảy Gôm Trên Cây Có Múi Bắc Kạn

Cây có múi, thuộc họ Rutaceae, đóng vai trò quan trọng trong ngành nông nghiệp Việt Nam. Chúng có giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao, giàu vitamin và khoáng chất, tốt cho sức khỏe. Tại Bắc Kạn, cam quýt đã trở thành cây trồng chủ lực, đặc biệt ở huyện Bạch Thông. Tuy nhiên, bệnh chảy gôm cây có múi đang là một thách thức lớn. Bệnh gây suy giảm năng suất, chất lượng quả, thậm chí gây chết cây. Nhiều vườn cam quýt đã phải chặt bỏ, gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người dân. Theo nghiên cứu của Đinh Thị Ngọc Mai (2018), bệnh chảy gôm do nấm Phytophthora spp. gây ra là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Việc nghiên cứu và tìm ra giải pháp phòng trừ bệnh hiệu quả là vô cùng cấp thiết để bảo vệ và phát triển vùng trồng cam quýt tại Bắc Kạn.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Cây Có Múi Với Kinh Tế Bắc Kạn

Cây có múi, đặc biệt là cam quýt, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của tỉnh Bắc Kạn. Với diện tích trồng ngày càng tăng, năng suất ổn định và giá trị kinh tế cao, cam quýt đã giúp nhiều hộ gia đình xóa đói giảm nghèo và vươn lên làm giàu. Theo số liệu thống kê, thu nhập bình quân hàng năm từ cam quýt đạt 85 triệu đồng/ha, cao hơn nhiều so với các loại cây trồng khác. Sản phẩm cam quýt Bắc Kạn được người tiêu dùng ưa chuộng và tiêu thụ rộng rãi tại nhiều tỉnh thành trong cả nước.

1.2. Thực Trạng Bệnh Hại Trên Cây Có Múi Tại Huyện Bạch Thông

Mặc dù có tiềm năng phát triển lớn, vùng trồng cam quýt tại huyện Bạch Thông đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là tình trạng sâu bệnh hại. Các loại sâu bệnh phổ biến bao gồm sâu đục thân, nhện đỏ, bệnh greening và đặc biệt là bệnh chảy gôm. Việc sử dụng thuốc hóa học không đúng cách và trình độ canh tác còn hạn chế đã khiến tình trạng bệnh ngày càng trở nên nghiêm trọng, gây ảnh hưởng lớn đến năng suất và chất lượng quả.

II. Nguyên Nhân Gây Bệnh Chảy Gôm Trên Cây Có Múi

Bệnh chảy gôm trên cây có múi là một bệnh phức tạp, có thể do nhiều nguyên nhân gây ra. Tuy nhiên, tác nhân chính thường là các loài nấm thuộc chi Phytophthora spp., đặc biệt là Phytophthora nicotianae. Nấm tấn công vào rễ, gốc và thân cây, gây thối rữa và làm suy yếu cây. Ngoài ra, các yếu tố môi trường như độ ẩm cao, đất thoát nước kém, và tổn thương cơ giới cũng tạo điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển và gây bệnh. Theo nghiên cứu của Đinh Thị Ngọc Mai (2018), việc xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh là rất quan trọng để có biện pháp phòng trừ hiệu quả.

2.1. Vai Trò Của Nấm Phytophthora Spp. Trong Bệnh Chảy Gôm

Nấm Phytophthora spp. là tác nhân chính gây ra bệnh chảy gôm trên cây có múi. Nấm xâm nhập vào cây thông qua các vết thương hoặc trực tiếp tấn công vào rễ. Sau khi xâm nhập, nấm phát triển và gây thối rữa các mô, làm tắc nghẽn mạch dẫn và gây ra các triệu chứng đặc trưng của bệnh chảy gôm. Các loài Phytophthora khác nhau có thể gây ra các mức độ thiệt hại khác nhau, tùy thuộc vào điều kiện môi trường và sức khỏe của cây.

2.2. Các Yếu Tố Môi Trường Ảnh Hưởng Đến Sự Phát Triển Của Bệnh

Các yếu tố môi trường đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của bệnh chảy gôm. Độ ẩm cao, đất thoát nước kém, và nhiệt độ ấm áp tạo điều kiện thuận lợi cho nấm Phytophthora phát triển và lây lan. Ngoài ra, các tổn thương cơ giới do côn trùng, động vật hoặc hoạt động canh tác cũng tạo cơ hội cho nấm xâm nhập vào cây. Việc cải thiện điều kiện môi trường và giảm thiểu các tổn thương cơ giới là một phần quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh chảy gôm.

2.3. Tầm Quan Trọng Của Việc Xác Định Đúng Tác Nhân Gây Bệnh

Việc xác định chính xác tác nhân gây bệnh là rất quan trọng để lựa chọn biện pháp phòng trừ phù hợp. Các loại thuốc hóa học và biện pháp sinh học khác nhau có thể có hiệu quả khác nhau đối với các loài Phytophthora khác nhau. Do đó, việc phân tích mẫu bệnh và xác định chính xác loài nấm gây bệnh là bước đầu tiên cần thiết để xây dựng một chiến lược phòng trừ bệnh hiệu quả.

III. Triệu Chứng Và Tác Hại Của Bệnh Chảy Gôm Trên Cam Quýt

Bệnh chảy gôm gây ra nhiều triệu chứng khác nhau trên cây có múi, tùy thuộc vào vị trí và mức độ nhiễm bệnh. Các triệu chứng phổ biến bao gồm chảy gôm ở gốc và thân cây, thối rễ, vàng lá, rụng lá, và chết cành. Bệnh làm suy yếu cây, giảm năng suất và chất lượng quả, thậm chí gây chết cây. Theo nghiên cứu của Đinh Thị Ngọc Mai (2018), bệnh chảy gôm gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người trồng cam quýt tại Bắc Kạn.

3.1. Các Triệu Chứng Điển Hình Của Bệnh Chảy Gôm

Triệu chứng điển hình của bệnh chảy gôm là sự xuất hiện của các vết nứt trên vỏ cây, từ đó chảy ra chất nhựa màu nâu hoặc hổ phách. Chất nhựa này sau đó khô lại và tạo thành các cục gôm. Ngoài ra, cây bị bệnh còn có thể bị thối rễ, vàng lá, rụng lá, và chết cành. Các triệu chứng này thường xuất hiện đầu tiên ở gốc và thân cây, sau đó lan dần lên các bộ phận khác.

3.2. Ảnh Hưởng Của Bệnh Chảy Gôm Đến Năng Suất Và Chất Lượng Quả

Bệnh chảy gôm gây ảnh hưởng lớn đến năng suất và chất lượng quả. Cây bị bệnh thường cho ít quả hơn, quả nhỏ hơn, và chất lượng kém hơn. Ngoài ra, bệnh còn làm giảm sức đề kháng của cây, khiến cây dễ bị tấn công bởi các loại sâu bệnh khác. Trong trường hợp bệnh nặng, cây có thể chết hoàn toàn.

3.3. Thiệt Hại Kinh Tế Do Bệnh Chảy Gôm Gây Ra Tại Bắc Kạn

Bệnh chảy gôm gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người trồng cam quýt tại Bắc Kạn. Nhiều vườn cam quýt đã phải chặt bỏ do bệnh quá nặng. Chi phí phòng trừ bệnh cũng rất cao, làm giảm lợi nhuận của người dân. Do đó, việc phòng trừ bệnh chảy gôm là một vấn đề cấp thiết để bảo vệ và phát triển vùng trồng cam quýt tại Bắc Kạn.

IV. Phương Pháp Phòng Trừ Bệnh Chảy Gôm Hiệu Quả Cho Cam Quýt

Phòng trừ bệnh chảy gôm trên cây có múi đòi hỏi một chiến lược tổng hợp, kết hợp nhiều biện pháp khác nhau. Các biện pháp bao gồm: chọn giống kháng bệnh, cải thiện điều kiện canh tác, sử dụng thuốc hóa học, và áp dụng các biện pháp sinh học. Theo nghiên cứu của Đinh Thị Ngọc Mai (2018), việc áp dụng đồng bộ các biện pháp này sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả và giảm thiểu thiệt hại.

4.1. Lựa Chọn Giống Kháng Bệnh Và Quản Lý Vườn Trồng

Việc lựa chọn giống cam quýt kháng bệnh là một biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Ngoài ra, cần chú ý đến việc quản lý vườn trồng, bao gồm: đảm bảo thoát nước tốt, bón phân cân đối, và tỉa cành tạo tán để tạo thông thoáng cho vườn cây. Việc loại bỏ các cành bị bệnh và vệ sinh vườn thường xuyên cũng giúp giảm thiểu nguồn bệnh.

4.2. Sử Dụng Thuốc Hóa Học Trong Phòng Trừ Bệnh Chảy Gôm

Sử dụng thuốc hóa học là một biện pháp quan trọng trong phòng trừ bệnh chảy gôm. Các loại thuốc gốc đồng, thuốc chứa hoạt chất metalaxyl, fosetyl-aluminium có hiệu quả trong việc kiểm soát nấm Phytophthora. Tuy nhiên, cần sử dụng thuốc đúng liều lượng và tuân thủ thời gian cách ly để đảm bảo an toàn cho người sử dụng và môi trường.

4.3. Ứng Dụng Biện Pháp Sinh Học Để Kiểm Soát Bệnh

Các biện pháp sinh học, như sử dụng vi khuẩn đối kháng, nấm đối kháng, và các chế phẩm sinh học, đang ngày càng được ưa chuộng trong phòng trừ bệnh chảy gôm. Các biện pháp này an toàn cho môi trường và không gây hại cho sức khỏe con người. Theo nghiên cứu của Đinh Thị Ngọc Mai (2018), một số chủng vi khuẩn và nấm đối kháng có khả năng ức chế sự phát triển của nấm Phytophthora.

V. Nghiên Cứu Vi Khuẩn Đối Kháng Nấm Gây Bệnh Chảy Gôm

Nghiên cứu của Đinh Thị Ngọc Mai (2018) đã chỉ ra tiềm năng của vi khuẩn đối kháng trong việc kiểm soát nấm Phytophthora nicotianae, tác nhân gây bệnh chảy gôm trên cây có múi. Ba mẫu vi khuẩn DN1, VT2 và QN4 đều thể hiện khả năng ức chế mạnh sự sinh trưởng của nấm bệnh trong điều kiện phòng thí nghiệm. Đây là một hướng đi đầy hứa hẹn trong việc phát triển các biện pháp phòng trừ sinh học an toàn và hiệu quả.

5.1. Phân Lập Và Tuyển Chọn Vi Khuẩn Đối Kháng Tiềm Năng

Quá trình nghiên cứu bắt đầu bằng việc phân lập các chủng vi khuẩn từ đất và rễ cây khỏe mạnh trong vùng trồng cam quýt. Sau đó, các chủng vi khuẩn này được sàng lọc và tuyển chọn dựa trên khả năng ức chế sự phát triển của nấm Phytophthora nicotianae trong các thí nghiệm in vitro.

5.2. Đánh Giá Hiệu Quả Ức Chế Của Vi Khuẩn Đối Kháng

Hiệu quả ức chế của các chủng vi khuẩn đối kháng được đánh giá bằng cách đo đường kính vòng vô khuẩn hình thành xung quanh khuẩn lạc nấm Phytophthora nicotianae trên môi trường PDA. Các chủng vi khuẩn có khả năng tạo vòng vô khuẩn lớn được coi là có tiềm năng ức chế cao.

5.3. Tiềm Năng Ứng Dụng Vi Khuẩn Đối Kháng Trong Thực Tế

Kết quả nghiên cứu cho thấy vi khuẩn đối kháng có tiềm năng lớn trong việc ứng dụng vào thực tế sản xuất. Việc sử dụng vi khuẩn đối kháng có thể giúp giảm thiểu việc sử dụng thuốc hóa học, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm cam quýt.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Bệnh Chảy Gôm

Nghiên cứu về bệnh chảy gôm trên cây có múi tại Bắc Kạn đã cung cấp những thông tin quan trọng về nguyên nhân gây bệnh, triệu chứng, và các biện pháp phòng trừ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, như: đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ trong điều kiện thực tế, nghiên cứu về tính kháng bệnh của các giống cam quýt địa phương, và phát triển các sản phẩm sinh học phòng trừ bệnh hiệu quả. Theo Đinh Thị Ngọc Mai (2018), việc tiếp tục nghiên cứu về bệnh chảy gôm là rất cần thiết để bảo vệ và phát triển vùng trồng cam quýt tại Bắc Kạn.

6.1. Tổng Kết Các Kết Quả Nghiên Cứu Chính Về Bệnh Chảy Gôm

Nghiên cứu đã xác định được Phytophthora nicotianae là tác nhân chính gây bệnh chảy gôm trên cây có múi tại Bắc Kạn. Ba mẫu vi khuẩn DN1, VT2 và QN4 đều ức chế mạnh sinh trưởng của Phytophthora. Thuốc hóa học Agrifos 400, Nano copper và Ridomil Gol 68WP đều ức chế mạnh sinh trưởng và sinh bào tử của Phytophthora. Sản phẩm chiết của 2/3 loài địa y có tiềm năng ức chế tốt sinh trưởng của Phytophthora.

6.2. Các Vấn Đề Cần Nghiên Cứu Sâu Hơn Về Bệnh Chảy Gôm

Cần tiếp tục nghiên cứu về hiệu quả của các biện pháp phòng trừ trong điều kiện thực tế, nghiên cứu về tính kháng bệnh của các giống cam quýt địa phương, và phát triển các sản phẩm sinh học phòng trừ bệnh hiệu quả. Ngoài ra, cần nghiên cứu về dịch tễ học của bệnh để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

6.3. Đề Xuất Các Giải Pháp Phòng Trừ Bệnh Chảy Gôm Bền Vững

Để phòng trừ bệnh chảy gôm bền vững, cần áp dụng một chiến lược tổng hợp, kết hợp nhiều biện pháp khác nhau, bao gồm: chọn giống kháng bệnh, cải thiện điều kiện canh tác, sử dụng thuốc hóa học hợp lý, và áp dụng các biện pháp sinh học. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, tập huấn cho người dân về các biện pháp phòng trừ bệnh hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây có múi thuộc họ Rutaceae giữ vị trí chiến lược trong cơ cấu cây ăn quả đặc sản tại Việt Nam, đóng góp lớn vào sinh kế của các nông hộ miền núi. Tại tỉnh Bắc Kạn, vùng sản xuất cam quýt tập trung đã được quy hoạch với quy mô khoảng 2.400 ha, đạt năng suất bình quân 83,6 tạ/ha và tổng sản lượng 10.880 tấn mỗi năm. Trong đó, huyện Bạch Thông là vùng trọng điểm với diện tích cho thu hoạch đạt 894 ha. Tuy nhiên, sự bùng phát của các loại dịch bệnh truyền qua đất đang đe dọa trực tiếp đến sự phát triển bền vững của vùng chuyên canh. Nghiêm trọng nhất là bệnh chảy gôm thối rễ do vi sinh vật giống nấm thuộc chi Phytophthora gây ra, ghi nhận tỷ lệ nhiễm bệnh trên đồng ruộng lên tới 53,3% tại xã Quang Thuận và làm chết hơn 40% số cây từ 7 năm tuổi trở lên.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài tập trung vào việc làm rõ căn nguyên sinh học, hiện trạng phân bố và mức độ gây hại của bệnh chảy gôm trên cây cam quýt tại huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn. Mục tiêu cụ thể là xác định chính xác loài vi sinh vật gây hại, đánh giá các đặc điểm sinh học, sinh thái học của nguồn bệnh và sàng lọc hiệu lực ức chế nấm của các loại thuốc hóa học, chủng vi khuẩn đối kháng bản địa cùng các sản phẩm dịch chiết thứ cấp từ địa y trong điều kiện in vitro.

Nghiên cứu được triển khai từ tháng 2/2017 đến tháng 3/2018 tại 3 xã trọng điểm gồm Quang Thuận, Dương Phong, Đôn Phong và phòng thí nghiệm Trung tâm Bệnh cây nhiệt đới trực thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Kết quả đề tài mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ thống dữ liệu định lượng chính xác về dịch tễ học, hỗ trợ giảm thiểu tỷ lệ thất thoát năng suất từ 25% đến 30% và thiết lập nền tảng khoa học vững chắc để xây dựng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp bền vững cho vùng cây ăn quả đặc sản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết dịch tễ học bệnh cây truyền qua đất và học thuyết tương tác ký chủ - mầm bệnh thuộc ngành Oomycota. Trọng tâm lý thuyết xoay quanh chu trình sinh học của chi Phytophthora, một nhóm sinh vật nhân thực giống nấm có cấu tạo sợi nấm không màu, không vách ngăn và khả năng sinh sản vô tính qua bọc động bào tử (sporangium). Khi gặp điều kiện ẩm độ bão hòa, bọc động bào tử giải phóng các động bào tử (zoospore) mang hai lông roi, có khả năng bơi trong màng nước để tiếp cận rễ cây và cổ rễ qua cơ chế cảm ứng hóa học.

Bên cạnh đó, đề tài vận dụng lý thuyết phòng trừ sinh học và hóa học sinh thái. Khung lý thuyết này giải thích cơ chế ức chế cạnh tranh không gian dinh dưỡng của vi sinh vật đối kháng vùng rễ và hoạt tính kháng khuẩn của các hợp chất chuyển hóa thứ cấp từ địa y như acid evernic và acid usnic. Các khái niệm cốt lõi được ứng dụng bao gồm: bọc động bào tử, động bào tử, tỷ lệ bệnh, chỉ số bệnh và hiệu lực ức chế sinh trưởng tương đối theo công thức Abbott.

       [Độ ẩm đất cao & Đất trũng ngập]
                     │
                     ▼
  [Bọc động bào tử (Sporangia) hình thành]
                     │
                     ▼
 [Giải phóng Động bào tử (Zoospores) có 2 lông roi]
                     │
     ┌───────────────┴───────────────┐
     ▼                               ▼
[Xâm nhiễm hệ thống rễ]     [Tấn công vỏ gốc thân cây]
     │                               │
     ▼                               ▼
[Thối rễ tơ, nghẽn mạch dẫn]  [Chảy nhựa gôm, nứt mô gỗ]
     │                               │
     └───────────────┬───────────────┘
                     ▼
     [Vàng lá, suy kiệt và chết cây]
                     │
     ┌───────────────┴───────────────┐
     ▼                               ▼
[Biện pháp Hóa học]         [Biện pháp Sinh học]
(Ridomil Gold, Agri-Fos,     (Vi khuẩn DN1/VT2/QN4,
 Nano copper ức chế bào tử)   Dịch chiết địa y 100 ppm)

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp giữa dữ liệu điều tra thực địa theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-119:2012/BNNPTNT và dữ liệu thực nghiệm in vitro. Cỡ mẫu điều tra thực địa gồm 15 vườn cam quýt đại diện tại 3 xã (5 vườn mỗi xã). Tại mỗi vườn, phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên theo 5 điểm chéo góc được áp dụng, điều tra trực tiếp 3 cây mỗi điểm, tạo nên tổng cỡ mẫu 75 cây cho mỗi đợt khảo sát định kỳ qua 3 mốc thời gian: tháng 7/2017, tháng 10/2017 và tháng 2/2018.

Phương pháp phân lập nấm sử dụng kỹ thuật bẫy sinh học bằng cánh hoa hồng trong dịch đất pha loãng theo tỷ lệ 1 phần đất với 2 phần nước cất, kết hợp nuôi cấy mô bệnh trên môi trường chọn lọc PSM chứa kháng sinh Piramicin 10 ppm, Rifampicin 50 ppm và Hymexazol 50 ppm. Các thí nghiệm kiểm tra độc tính sinh học in vitro bao gồm: đánh giá 3 loại thuốc hóa học (Ridomil Gold 68WP, Agri-Fos 400, Nano copper ở 2 dải nồng độ), đồng nuôi cấy 3 mẫu vi khuẩn đối kháng (DN1, VT2, QN4) và thử nghiệm dịch chiết từ 3 loài địa y (Parmotrema tinctorum, Usnea sp., Parmotrema sancti-angelii) ở nồng độ 100 ppm pha trong các dung môi methanol, acetone và hexan.

Dữ liệu thực nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh với 3 lần nhắc lại. Lý do lựa chọn phân tích phương sai (ANOVA) qua phần mềm IRRISTAT 5.0 và Microsoft Excel là nhằm kiểm định mức độ sai khác có ý nghĩa thống kê giữa các công thức xử lý ở độ tin cậy 95%, đảm bảo tính khách quan và chuẩn xác tuyệt đối cho kết luận học thuật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, điều tra cơ cấu canh tác cho thấy diện tích cây cam quýt ở độ tuổi kinh doanh từ 7 đến 15 năm chiếm tỷ lệ cao nhất với 55,43% (tương đương 43,4 ha trên tổng số 78,3 ha điều tra), trong khi cây trên 15 năm tuổi chỉ chiếm 2,30%. Về nguồn gốc cây giống, 46,67% số vườn sử dụng cành chiết, 40,00% sử dụng cây ghép và 13,33% trồng bằng hạt theo tập quán cũ. Điều tra thành phần bệnh hại đã ghi nhận 11 loại bệnh phổ biến, trong đó bệnh do nấm chiếm ưu thế tuyệt đối với 8 loài, nổi bật là bệnh chảy gôm thối rễ do Phytophthora spp. với tần suất bắt gặp trên 40%.

Thứ hai, mức độ nhiễm bệnh chảy gôm có sự phân hóa rõ rệt theo địa bàn. Tỷ lệ cây nhiễm bệnh cao nhất xuất hiện tại xã Quang Thuận với 53,3%, tiếp theo là Đôn Phong với 45,3% và thấp nhất tại Dương Phong với 36,0%. Cấp bệnh trung bình dao động từ 1,26 đến 1,81. Kết quả giám định hình thái và sinh học đã xác định tác nhân chính gây thối rễ, chảy gôm nghiêm trọng là loài Phytophthora nicotianae, bên cạnh việc đồng phân lập được nấm Pythium (chủng P1). Thí nghiệm lây bệnh nhân tạo trên cây cam non thực sinh bằng 6 mảnh môi trường nấm sau 3 tuần đã tái hiện đầy đủ triệu chứng thối rễ và chết héo tương tự ngoài tự nhiên.

Thứ ba, thử nghiệm in vitro chứng minh cả 3 loại thuốc hóa học gồm Ridomil Gold 68WP, Agri-Fos 400 và Nano copper đều thể hiện hiệu lực ức chế 100% sự phát triển tản nấm và sự hình thành bọc động bào tử của Phytophthora nicotianae ở nồng độ khuyến cáo. Đối với giải pháp sinh học, 3 mẫu vi khuẩn đối kháng phân lập từ đất (DN1, VT2, QN4) tạo ra vòng ức chế đối kháng rõ rệt trên môi trường PDA. Đặc biệt, sản phẩm dịch chiết từ 2 trong số 3 loài địa y khảo nghiệm (Parmotrema tinctorum và Parmotrema sancti-angelii) ở nồng độ 100 ppm ức chế mạnh mẽ sự phát triển đường kính tản nấm và ngăn chặn hoàn toàn khả năng giải phóng động bào tử.

Chỉ tiêu nghiên cứu	Điểm điều tra / Công thức thử nghiệm	Giá trị ghi nhận	Ý nghĩa thực tiễn
Tỷ lệ nhiễm bệnh chảy gôm	Xã Quang Thuận	53,3%	Nguy cơ dịch hại mức báo động
Tỷ lệ nhiễm bệnh chảy gôm	Xã Đôn Phong	45,3%	Cần can thiệp biện pháp tổng hợp
Tỷ lệ nhiễm bệnh chảy gôm	Xã Dương Phong	36,0%	Duy trì kiểm soát độ ẩm vườn
Cơ cấu tuổi cây	Giai đoạn kinh doanh (7 - 15 năm)	55,43%	Nhóm cây mẫn cảm nhất với bệnh
Cơ cấu cây giống	Phương pháp chiết cành	46,67%	Rễ ăn nông, dễ bị nấm xâm nhiễm
Hiệu lực ức chế nấm in vitro	Thuốc hóa học & Dịch chiết địa y	85,0% - 100%	Cơ sở phát triển thuốc trừ bệnh sinh học

Thảo luận kết quả

Diễn biến bệnh tăng mạnh từ tháng 7, trùng với thời điểm mùa mưa lũ tại vùng núi phía Bắc. Về mặt sinh thái, địa hình canh tác cam quýt tại Bạch Thông chủ yếu nằm trên các sườn dốc dọc lưu vực sông Cầu xen kẽ thung lũng hẹp. Khi lượng mưa tăng cao, đất tích tụ nước cục bộ kết hợp với nhiệt độ môi trường từ 25 đến 30 độ C tạo điều kiện tối hảo cho bọc động bào tử của Phytophthora nicotianae nảy mầm và phát tán. Tỷ lệ vườn sử dụng cành chiết chiếm tới 46,67% cũng là nguyên nhân khiến cây có bộ rễ bàn ăn nông, sức đề kháng kém hơn so với cây ghép trên gốc kháng bệnh.

Các dữ liệu nghiên cứu về đường kính tản nấm theo thời gian nuôi cấy từ 1 đến 7 ngày có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ đường tăng trưởng, cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa công thức đối chứng (mọc kín đĩa 90 mm) và các công thức bổ sung dịch chiết địa y hay thuốc Nano copper (đường kính bị chặn đứng dưới 15 mm). So sánh với các công bố của những nhà khoa học trước đây, kết quả này hoàn toàn thống nhất với nhận định rằng Phytophthora nicotianae là tác nhân hàng đầu gây hại trên cây có múi tại các vùng sinh thái nhiệt đới ẩm. Việc chứng minh thành công hoạt tính ức chế của dịch chiết địa y mở ra một hướng tiếp cận đột phá, cung cấp nguồn hoạt chất sinh học tự nhiên thay thế dần các loại thuốc BVTV hóa học độc hại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Kiến thiết hệ thống canh tác và tiêu thoát nước vườn đồi: Các hộ nông dân cần đào hệ thống rãnh thoát nước sâu từ 30 đến 40 cm xung quanh vườn và giữa các hàng cây trước mùa mưa lũ (hoàn thành trước tháng 5 hàng năm). Mục tiêu là giảm 30% độ ẩm ứ đọng quanh vùng rễ, ngăn chặn sự phát tán của động bào tử bơi trong đất.
2. Chuẩn hóa cơ cấu cây giống ghép sạch bệnh: Phòng Nông nghiệp và Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp huyện Bạch Thông cần xây dựng kế hoạch chuyển đổi 100% diện tích trồng mới sang sử dụng cây giống ghép trên gốc kháng (như bưởi chua hoặc cam đắng) thay thế tập quán chiết cành. Mục tiêu đưa tỷ lệ vườn cây ghép đạt trên 80% tổng diện tích vào năm 2022.
3. Ứng dụng chế phẩm vi sinh đối kháng định kỳ: Khuyến nông địa phương hướng dẫn nông dân xử lý chế phẩm sinh học chứa các chủng vi khuẩn đối kháng bản địa tương tự nhóm DN1, VT2 hoặc nấm Trichoderma với liều lượng 1 kg/gốc kết hợp bón phân hữu cơ hoai mục 2 lần mỗi năm (vào đầu mùa mưa tháng 4 và kết thúc mùa mưa tháng 10). Biện pháp này giúp thiết lập hàng rào vi sinh bảo vệ bộ rễ tơ.
4. Quản lý can thiệp hóa học và phát triển sản phẩm địa y: Khi cây chớm xuất hiện vết chảy nhựa dưới 20% chu vi thân, chủ vườn cần cạo sạch mô bệnh và quét trực tiếp các loại thuốc có hiệu lực cao như Agri-Fos 400 hoặc Ridomil Gold 68WP theo đúng nồng độ hướng dẫn. Đồng thời, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Kạn cần phối hợp với Học viện Nông nghiệp Việt Nam triển khai đề tài sản xuất thử nghiệm thuốc BVTV nguồn gốc dịch chiết địa y giai đoạn 2020-2025 nhằm hướng tới nền nông nghiệp hữu cơ bền vững.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Bảo vệ thực vật: Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu về phương pháp bẫy sinh học nấm Phytophthora từ đất, kỹ thuật nuôi cấy trên môi trường chọn lọc PSM và phương pháp đánh giá hoạt tính kháng nấm của sản phẩm thứ cấp tự nhiên.
• Cán bộ kỹ thuật thuộc Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật các tỉnh miền núi: Cung cấp cơ sở khoa học để thiết lập các mô hình dự tính, dự báo diễn biến bệnh chảy gôm thối rễ trên cây ăn quả có múi dựa trên quy luật mùa vụ và điều kiện thổ nhưỡng thực tế.
• Ban quản trị hợp tác xã và chủ trang trại trồng cam quýt: Hướng dẫn nhận diện sớm triệu chứng bệnh qua vết nứt thân chảy gôm và rụng lá, từ đó áp dụng quy trình cắt tỉa, vệ sinh tán và xử lý thuốc đúng thời điểm để bảo vệ năng suất vườn cây kinh doanh.
• Các doanh nghiệp và viện nghiên cứu phát triển thuốc BVTV sinh học: Khai thác dữ liệu thực nghiệm về hoạt tính kháng nấm của dịch chiết địa y (Parmotrema tinctorum, Parmotrema sancti-angelii) và các chủng vi khuẩn đối kháng làm nguyên liệu đầu vào cho quy trình chiết tách hoạt chất sinh học quy mô công nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Tác nhân chính gây bệnh chảy gôm thối rễ cam quýt tại Bạch Thông là gì?

Nghiên cứu đã xác định loài nấm trứng Phytophthora nicotianae là nguyên nhân trực tiếp gây ra triệu chứng chảy gôm trên thân và thối rễ tơ ở cam quýt. Bên cạnh đó, chủng nấm Pythium P1 cũng được phân lập đồng thời từ đất vùng rễ cây bệnh.

Tỷ lệ cây nhiễm bệnh và mức độ gây hại thực tế tại địa phương như thế nào?

Bệnh xuất hiện tại 100% các xã khảo sát với tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 53,3% tại xã Quang Thuận. Đặc biệt, bệnh gây thiệt hại nặng nhất ở giai đoạn cây kinh doanh từ 7 đến 15 năm tuổi, làm chết hơn 40% số cây bị nhiễm lâu năm nếu không được xử lý kịp thời.

Phương pháp bẫy cánh hoa hồng có ưu điểm gì trong chẩn đoán nguồn bệnh?

Phương pháp bẫy cánh hoa hồng cho phép phát hiện nhanh sự hiện diện của động bào tử nấm trong mẫu đất ngập nước nhờ tính mẫn cảm cao của mô hoa. Đây là giải pháp hữu hiệu khắc phục tình trạng nấm mọc chậm và dễ bị tạp nhiễm khi phân lập trực tiếp từ rễ thối.

Những loại thuốc hóa học nào đạt hiệu lực diệt trừ nấm cao nhất trong thử nghiệm?

Trong điều kiện in vitro, cả 3 loại thuốc gồm Ridomil Gold 68WP, Agri-Fos 400 và Nano copper đều đạt hiệu lực ức chế 100% đối với sự phát triển tản nấm và sự sinh bọc động bào tử của Phytophthora nicotianae ở nồng độ khuyến cáo.

Dịch chiết địa y có tiềm năng ứng dụng như thế nào trong phòng trừ sinh học?

Dịch chiết từ 2 loài địa y Parmotrema tinctorum và Parmotrema sancti-angelii ở nồng độ 100 ppm thể hiện hoạt tính kháng nấm vượt trội, ức chế mạnh đường kính tản nấm và ngăn cản quá trình tạo bọc bào tử, mở ra triển vọng sản xuất thuốc trừ bệnh nguồn gốc sinh học an toàn.

Kết luận

• Luận văn đã phân lập và định danh chính xác tác nhân gây bệnh chảy gôm thối rễ trên cam quýt tại huyện Bạch Thông là loài Phytophthora nicotianae.
• Đánh giá toàn diện bức tranh dịch tễ học với tỷ lệ nhiễm bệnh trên đồng ruộng dao động từ 36,0% đến 53,3%, trong đó các vườn 7-15 năm tuổi chịu thiệt hại nặng nhất.
• Xác định nguyên nhân gia tăng áp lực nguồn bệnh bắt nguồn từ tập quán chiết cành (chiếm 46,67%), địa hình đất dốc dễ ứ nước và điều kiện mưa ẩm kéo dài từ tháng 7.
• Khẳng định hiệu lực ức chế tuyệt đối của các dòng thuốc hóa học Ridomil Gold 68WP, Agri-Fos 400, Nano copper và 3 chủng vi khuẩn đối kháng bản địa (DN1, VT2, QN4).
• Tiên phong chứng minh tiềm năng kháng nấm xuất sắc của dịch chiết từ 2 loài địa y (Parmotrema tinctorum, Parmotrema sancti-angelii) ở nồng độ 100 ppm.

Công trình đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho ngành Bảo vệ thực vật trong việc kiểm soát nấm bệnh truyền qua đất. Lộ trình tiếp theo cần tập trung khảo nghiệm diện hẹp ngoài đồng ruộng các chế phẩm dịch chiết địa y và vi khuẩn đối kháng trong giai đoạn 2019-2021 trước khi thương mại hóa rộng rãi. Các cơ quan quản lý nông nghiệp và người trồng cam quýt cần nhanh chóng áp dụng đồng bộ các giải pháp canh tác, thoát nước và xử lý chế phẩm sinh học để bảo tồn thương hiệu cam quýt đặc sản Bắc Kạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐINH THỊ NGỌC MAI NGHIÊN CỨU BỆNH CHẢY GÔM (PHYTOPHTHORA SPP.) TRÊN CÂY CÓ MÚI TẠI HUYỆN BẠCH THÔNG, TỈNH BẮC KẠN Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 8620110 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Hà Viết Cường NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày… tháng… năm 2018 Tác giả luận văn Đinh Thị Ngọc Mai i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS. Hà Viết Cường đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Bệnh cây, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các cán bộ Trung tâm Bệnh cây nhiệt đới – Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày… tháng… năm 2018 Tác giả luận văn Đinh Thị Ngọc Mai ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.

vii Danh mục bảng. viii Danh mục hình. x Trích yếu luận văn. xii Thesis abtract.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và yêu cầu. Tổng quan tài liệu. Tổng quan cây có múi.

Nguồn gốc và lịch sử cây có múi. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cây có múi. Giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế của cây có múi. Tình hình sản xuất, tiêu thụ cây có múi ở Việt Nam.

Tình hình sản xuất cây có múi ở Bắc Kạn. Tình hình sản xuất cam quýt tại huyện Bạch Thông. Những nghiên cứu về sâu bệnh hại trên cây có múi. Sâu bệnh hại cây có múi.

Bệnh chảy gôm (Phytophthora SPP. Lịch sử và thiệt hại của bệnh chảy gôm. Thành phần Phytophthora gây bệnh chảy gôm. Đặc điểm sinh học Phytophthora gây bệnh chảy gôm.

Triệu chứng bệnh chảy gôm. Phòng trừ bệnh chảy gôm bằng biện pháp hóa học. Phòng trừ bệnh chảy gôm bằng biện pháp sinh học. Ứng dụng sản phẩm thứ cấp từ địa y trong phòng chống bệnh.

Nghiên cứu Phytophthora và bệnh chảy gôm tại Việt Nam. Lịch sử và phân bố bệnh chảy gôm tại Việt Nam. Triệu chứng bệnh chảy gôm ghi nhận tại Việt Nam. Xác định nguyên nhân gây bệnh chảy gôm tại Việt Nam.

Biện pháp phòng chống bệnh chảy gôm tại Việt Nam. Nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu.

Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Điều tra hiện trạng bệnh chảy gôm thối gốc trên cây cam, quýt Bắc Kạn tại huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn. Xác đinh nguyên nhân gây bệnh chảy gôm thối gốc trên cây cam quýt Bắc Kạn. Nghiên cứu và thử nghiệm các thuốc hóa học trừ bệnh chảy gôm thối gốc trên cây cam, quýt Bắc Kạn trong điều kiện invitro. Nghiên cứu vi khuẩn đối kháng với nấm hại gây bệnh.

Nghiên cứu khả năng ức chế của dịch chiết địa y đối với nấm Phytophthora spp. Nghiên cứu khả năng ức chế sinh bọc động bào tử của dịch chiết địa y và thuốc hóa học đối với nấm Phytophthora spp. Phương pháp nghiên cứu. Điều tra hiện trạng bệnh thối gốc trên cây cam quýt tại Bắc Kạn.

Xác đinh nguyên nhân gây bệnh chảy gôm thối gốc cam quýt Bắc Kạn. Phương pháp điều chế môi trường. Phương pháp phân lập nấm gây bệnh. Phương pháp kích thích sinh bọc bào tử (Sporangia).

Phương pháp lây bệnh nhân tạo. Phương pháp đánh giá khả năng ức chế sinh bào tử của thuốc hóa học và dịch chiết địa y đối với nấm Phytophthora spp. Phương pháp đánh giá khả năng đối kháng của vi khuẩn và nấm đối kháng với nấm gây bệnh. Phương pháp đánh giá hiệu quả thuốc trong phòng thí nghiệm theo phương pháp của Uesugi Yasuhiko (1997).

Phương pháp tính toán và xử lý số liệu. Kết quả nghiên cứu. Hiện trạng sản xuất, thành phần bệnh hại và bệnh chảy gôm tại huyện Bạch Thông. Hiện trạng sản xuất cây cam quýt tại huyện Bạch Thông.

Thành phần bệnh hại trên cam quýt tại huyện Bạch Thông. Mức độ nhiễm bệnh chảy gôm trên cam quýt tại huyện Bạch Thông. Xác định nguyên nhân gây bệnh chảy gôm trên cây có múi tại huyện Bạch Thông. Triệu chứng và tầm quan trọng của bệnh.

Phân lập Phytophthora từ đất và cây cam bị bệnh chảy gôm. Đánh giá vật liệu bẫy Phytophthora. Đặc điểm hình thái nấm Phytophthora gây bệnh thối gốc rễ. Đặc điểm sinh học, sinh thái của nấm Pythium P1 và Phytophthora nicotianae P2.

Ảnh hưởng của môi trường nuôi cấy đến sự phát triển và hình thái tản nấm. Ảnh hưởng của các dung dịch kích thích khác nhau đến khả năng hình thành bọc động bào tử của nấm Pythium P1 và Phytophthora nicotianae P2. Kết quả lây bệnh nhân tạo nấm Pythium P1 và Phytophthora nicotianae P2 trên cam non thực sinh. Khả năng ức chế Pythium và Phytophthora nicotianae bằng thuốc hóa học, vi khuẩn đối kháng và sản phẩm chiết từ địa y trong điều kiện Invitro.

Hiệu lực ức chế của thuốc hóa học đối với nấm Pythium P1 và Phytophthora nicotianae P2 trên môi trường PDA. Hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng đối với nấm Phytophthora nicotianae P2 trên môi trường PDA. Hiệu lực ức chế của sản phẩm chiết địa y đối với nấm Phytophthora nicotianae P2 trên môi trường PDA. Đánh giá khả năng ức chế sinh bào tử của sản phẩm chiết địa y đối với nấm Phytophthora nicotianae P2.

Đánh giá khả năng ức chế sinh bào tử của thuốc hóa học đối với nấm Phytophthora nicotianae P2. Kết luận và kiến nghị. 62 Tài liệu tham khảo. 67 vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa Tiếng Việt BVTV Bảo vệ thực vật P.

citricola Phytophthora citricola P. citrophthora Phytophthora citrophthora P. capsici Phytophthora capsici P. palmivora Phytophthora palmivora P.

nicotiana Phytophthora nicotiana P. parasitica Phytophthora parasitica VSV Vi sinh vật vii DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Thành phần dinh dưỡng của cây cam, quýt, chanh, bưởi. Diện tích, năng suất và sản lượng cam quýt Bắc Kạn từ 2011 – 2015.

Diện tích, sản lượng cam quýt huyện Bạch Thông từ 2011 - 2015. Hiện trạng tuổi cây cam quýt Bắc Kạn. Tình hình sử dụng cây giống cam cây cam quýt Bắc Kạn. Thành phần bệnh hại chính trên cam quýt tại Bạch Thông, Bắc Kạn (năm 2017).

Mức độ nhiễm bệnh chảy gôm cây cam tại huyện Bạch Thông - Bắc Kạn. Kết quả phân lập Phytophthora từ đất vùng gốc cây bị bệnh chảy gôm bằng bẫy cánh hoa hồng. Kết quả phân lập trực tiếp nấm Phytophthora từ mô cây ở cây có múi trên môi trường PSM. Đánh giá hiệu quả bẫy Pythium (P1) và Phytophthora (P2, P3) bằng vật liệu thực vật được bẫy hỗn hợp.

Đánh giá hiệu quả bẫy Pythium (P1) và Phytophthora (P2) bằng vật liệu thực vật được bẫy riêng rẽ. Một số đặc điểm hình thái nấm Phytophthora phân lập từ cây cam quýt tại huyện Bạch Thông - Bắc Kan. Ảnh hưởng của môi trường nuôi cấy đến sự phát triển của nấm Pythium P1 và Phytophthora nicotianae P2. Đặc điểm hình thái tản nấm Pythium P1 trên một số môi truờng nuôi cấy.

Đặc điểm hình thái tản nấm Phytophthora nicotianae P2 trên một số môi truờng nuôi cấy. Khả năng sinh bọc bào tử của nấm Pythium P1 và Phytophthora nicotianae P2 trên một số dung dịch kích thích. Lây nhiễm nhân tạo Pythium (P1) và Phytophthora nicotianae (P2, P3) trên cây cam non thực sinh. Kết quả tái phân lập nấm từ rễ cây cây lây bệnh nhân tạo trên môi trường PSM.

Hiệu lực ức chế của thuốc hóa học đối với nấm Pythium P1 và Phytophthora nicotianae P2 trên môi trường PDA ở nồng độ 1. Hiệu lực ức chế của thuốc hóa học đối với nấm Pythium P1 và Phytophthora nicotianae P2 trên môi trường PDA ở nồng độ 2. Hiệu lực ức chế của vi khuẩn đối kháng đối với nấm Phytophthora nicotianae P2 trên môi trường PDA. Hiệu lực ức chế sinh trưởng của các sản phẩm chiết địa y đối với nấm Phytophthora nicotianae P2 trên môi trường PDA (nồng độ xử lý 100 ppm).

Khả năng ức chế sinh bào tử của sản phẩm chiết địa y (100 ppm) đối với nấm Phytophthora nicotianae P2. 58 ix DANH MỤC HÌNH Hình 4. Một số bệnh phổ biến trên cây cam quýt tại Bạch Thông - Bắc Kạn. Triệu chứng cây bị bệnh chảy gôm trên cây cam tại huyện Bạch Thông.

Bẫy Phytophthora từ đất vùng gốc cây bị bệnh chảy gôm tại huyện Bạch Thông (Lần 1). Phân lập trực tiếp nấm Phytophthora từ mô cây ở cây có múi trên môi trường PSM. Hiệu quả bẫy Pythium (P1) và Phytophthora (P2, P3) bằng vật liệu thực vật (2018) từ nguồn thuần trên môi trường PSM. Hiệu quả bẫy Pythium (P1) và Phytophthora (P2) bằng vật liệu thực vật từ nguồn thuần trên môi trường PSM.

Vật liệu bẫy được bẫy riêng rẽ. Một số đặc điểm hình thái của nấm Phytophthora spp. gây bệnh chảy gôm cây cam quýt. Mẫu nấm được phân lập từ cây bệnh tại các vườn trồng cam quýt huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn.

Mẫu nấm hình thành trên môi trường PSM. Ảnh hưởng của môi trường nuôi cấy đến sự phát triển của nấm Pythium P1. Ảnh hưởng của môi trường nuôi cấy đến sự phát triển của nấm Phytophthora nicotianae P2.