Đánh Giá Khả Năng Kiểm Soát Phytophthora sp. Gây Bệnh Trên Cây Ớt

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp bảo vệ thực vật đánh giá khả năng kiểm soát phytophthora sp gây bệnh trên cây ớt của chế, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Tác giả: Nguyen Thi Bich Thuan
• Người hướng dẫn: TS. Trương Phước Thiên Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Bảo Vệ Thực Vật
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Kiểm Soát Phytophthora sp. Gây Bệnh Trên Cây Ớt Bằng Chế Phẩm Sinh Học Mycorrhiza
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Thủ Đức

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về cây ớt
• 1.2. Tình hình sản xuất tiêu thụ ớt trên thế giới và trong nước
• 1.3. Tổng quan về Phytophthora sp.
• 1.3.1. Giới thiệu về chi Phytophthora
• 1.3.2. Đặc điểm sinh học
• 1.3.3. Cơ chế gây bệnh của Phytophthora
• 1.4. Nấm rễ nội cộng sinh Arbuscular Mycorrhiza
• 1.4.1. Sơ lược về nấm rễ cộng sinh Mycorrhiza
• 1.4.2. Phân loại nấm cộng sinh Mycorrhiza
• 1.4.3. Đặc điểm cấu trúc và chức năng của nấm rễ nội cộng sinh Arbuscular
• 1.4.4. Vai trò của nấm nội cộng sinh AM đối với cây trồng
• 1.4.5. Cơ chế kiểm soát bệnh hại của nấm AM
• 1.4.6. Hỗ trợ hấp thu dinh dưỡng cho cây trồng
• 1.4.7. Tăng khả năng chống chịu bệnh cho cây trồng
• 1.4.8. Cải thiện cấu trúc đất
• 1.4.9. Tình hình nghiên cứu nấm cộng sinh AM trong và ngoài nước
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Vật liệu nghiên cứu
• 2.3. Đối tượng nghiên cứu
• 2.4. Thiết bị và dụng cụ
• 2.5. Nội dung nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7. Đánh giá khả năng kiểm soát Phytophthora sp. gây bệnh trên cây ớt của chế phẩm sinh học có nấm AM trong điều kiện nhà lưới
• 2.7.1. Kiểm tra nguồn bệnh và chuẩn bị nguồn
• 2.7.2. Bố trí nghiệm thức
• 2.7.3. Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu của cây
• 2.7.4. Xác định tỉ lệ rễ cây bệnh và chỉ số bệnh
• 2.7.5. Lấy nhiễm nhân tạo
• 2.7.6. Đánh giá mật số bào tử của bào tử AM trong đất
• 2.7.7. Định danh bào tử nấm AM dựa vào đặc điểm hình thái
• 2.7.8. Phương pháp nhận diện nấm AM cộng sinh trong rễ
• 2.8. Đánh giá khả năng kiểm soát Phytophthora sp. gây bệnh trên cây ớt của chế phẩm sinh học có nấm AM ở điều kiện ngoài đồng ruộng
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm hình thái Phytophthora sp.
• 3.2. Đánh giá khả năng hạn chế Phytophthora sp. gây bệnh trên cây ớt của chế phẩm sinh học nấm nội cộng sinh Mycorrhiza ở điều kiện nhà lưới
• 3.2.1. Ảnh hưởng của chế phẩm sinh học nấm AM đến sinh trưởng của cây ớt
• 3.2.2. Đánh giá tỷ lệ cộng sinh của nấm AM có trong rễ cây
• 3.2.3. Đánh giá tổng số bào tử AM hiện diện trong đất
• 3.2.4. Ảnh hưởng của chế phẩm sinh học nấm AM đến tỷ lệ nhiễm bệnh và chỉ số bệnh
• 3.2.5. Hiệu lực phòng trừ
• 3.3. Đánh giá khả năng hạn chế Phytophthora sp. gây bệnh trên cây ớt của chế phẩm sinh học nấm nội cộng sinh Mycorrhiza (AM) ở điều kiện ngoài đồng
• 3.3.1. Ảnh hưởng của chế phẩm sinh học nấm AM đến sinh trưởng của cây ớt
• 3.3.2. Tỷ lệ cộng sinh của nấm AM có trong rễ cây
• 3.3.3. Đánh giá mật số bào tử trong đất
• 3.3.4. Ảnh hưởng của chế phẩm AM đến hạn chế bệnh ở điều kiện ngoài đồng ruộng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH SÁCH CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH BẢNG
• DANH SÁCH HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khả Năng Kiểm Soát Phytophthora sp

Cây ớt là một trong những loại cây trồng quan trọng, không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao mà còn là nguyên liệu chính trong nhiều món ăn. Tuy nhiên, bệnh do Phytophthora sp. gây ra đã trở thành một thách thức lớn cho nông dân. Bệnh này có thể gây thiệt hại từ 10% đến 80% sản lượng ớt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng. Việc tìm kiếm các biện pháp kiểm soát hiệu quả, đặc biệt là sử dụng chế phẩm sinh học như Mycorrhiza, đang trở thành xu hướng trong nông nghiệp hiện đại.

1.1. Đặc Điểm Của Cây Ớt Và Tình Hình Bệnh Tật

Cây ớt (Capsicum annuum L.) có nhiều đặc điểm sinh học nổi bật. Tuy nhiên, bệnh do Phytophthora là một trong những nguyên nhân chính gây thiệt hại. Triệu chứng bệnh xuất hiện từ giai đoạn cây con, làm thối gốc và rễ, dẫn đến cây héo rũ và chết. Việc nhận diện sớm triệu chứng bệnh là rất quan trọng để có biện pháp phòng ngừa kịp thời.

1.2. Tình Hình Sản Xuất Và Tiêu Thụ Ớt Trên Thế Giới

Theo thống kê của FAO, sản lượng ớt trên toàn cầu đang tăng dần. Việt Nam hiện là một trong những nước có sản lượng ớt lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, bệnh do Phytophthora đang đe dọa đến sự phát triển bền vững của ngành sản xuất ớt. Việc áp dụng các biện pháp sinh học là cần thiết để bảo vệ cây trồng và nâng cao năng suất.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Kiểm Soát Bệnh Do Phytophthora

Bệnh do Phytophthora gây ra không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn làm giảm chất lượng sản phẩm. Các biện pháp truyền thống như sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học thường không hiệu quả và có thể gây hại cho môi trường. Do đó, việc tìm kiếm các giải pháp bền vững hơn là rất cần thiết.

2.1. Những Hạn Chế Của Biện Pháp Hóa Học

Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe con người và môi trường. Hơn nữa, việc lạm dụng hóa chất có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc, làm giảm hiệu quả phòng trừ bệnh. Do đó, cần có những biện pháp thay thế an toàn hơn.

2.2. Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Bệnh Do Phytophthora

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi điều kiện sinh trưởng của cây ớt, tạo điều kiện thuận lợi cho Phytophthora phát triển. Nhiệt độ và độ ẩm cao là yếu tố thúc đẩy sự lây lan của bệnh. Việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp kiểm soát hiệu quả là rất cần thiết.

III. Phương Pháp Kiểm Soát Bệnh Do Phytophthora Bằng Chế Phẩm Sinh Học

Chế phẩm sinh học từ Mycorrhiza đã được chứng minh là có khả năng kiểm soát bệnh do Phytophthora gây ra. Nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng chế phẩm này không chỉ giúp tăng cường sức đề kháng cho cây mà còn cải thiện khả năng hấp thu dinh dưỡng.

3.1. Cơ Chế Hoạt Động Của Mycorrhiza Trong Kiểm Soát Bệnh

Mycorrhiza giúp cây ớt tăng cường khả năng hấp thu nước và dinh dưỡng, đồng thời tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của rễ. Điều này giúp cây chống lại sự tấn công của Phytophthora hiệu quả hơn.

3.2. Nghiên Cứu Thực Nghiệm Về Hiệu Quả Của Chế Phẩm Sinh Học

Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy chế phẩm sinh học từ Mycorrhiza có khả năng giảm tỷ lệ bệnh do Phytophthora gây ra. Kết quả cho thấy, ở mức liều lượng 10g/kg, chế phẩm này mang lại hiệu quả tốt nhất trong việc kiểm soát bệnh và cải thiện sinh trưởng của cây.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chế Phẩm Sinh Học Trong Nông Nghiệp

Việc áp dụng chế phẩm sinh học trong sản xuất nông nghiệp đang ngày càng trở nên phổ biến. Các nông dân đã nhận thấy lợi ích của việc sử dụng Mycorrhiza trong việc kiểm soát bệnh và nâng cao năng suất cây trồng. Điều này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng.

4.1. Lợi Ích Kinh Tế Từ Việc Sử Dụng Chế Phẩm Sinh Học

Sử dụng chế phẩm sinh học giúp giảm chi phí cho thuốc bảo vệ thực vật hóa học, đồng thời nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Điều này mang lại lợi ích kinh tế lớn cho nông dân.

4.2. Tác Động Tích Cực Đến Môi Trường

Chế phẩm sinh học không chỉ an toàn cho sức khỏe con người mà còn giúp bảo vệ môi trường. Việc giảm thiểu sử dụng hóa chất độc hại sẽ góp phần bảo vệ hệ sinh thái và duy trì sự cân bằng tự nhiên.

V. Kết Luận Về Khả Năng Kiểm Soát Bệnh Do Phytophthora Trên Cây Ớt

Khả năng kiểm soát bệnh do Phytophthora gây ra trên cây ớt bằng chế phẩm sinh học Mycorrhiza đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu. Việc áp dụng các biện pháp sinh học không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo vệ môi trường và sức khỏe con người. Tương lai của nông nghiệp bền vững sẽ phụ thuộc vào việc phát triển và ứng dụng các chế phẩm sinh học này.

5.1. Triển Vọng Nghiên Cứu Trong Tương Lai

Nghiên cứu về chế phẩm sinh học cần được tiếp tục mở rộng để tìm ra các giải pháp hiệu quả hơn trong việc kiểm soát bệnh do Phytophthora. Việc phát triển các sản phẩm mới từ Mycorrhiza sẽ là một hướng đi tiềm năng trong nông nghiệp.

5.2. Khuyến Khích Nông Dân Áp Dụng Biện Pháp Sinh Học

Cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ để khuyến khích nông dân áp dụng chế phẩm sinh học trong sản xuất. Điều này sẽ giúp nâng cao nhận thức và tạo ra một nền nông nghiệp bền vững hơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây ớt (Capsicum annuum L.) thuộc họ Cà (Solanaceae), là một trong những loại cây gia vị và rau ăn quả có giá trị kinh tế quan trọng, được gieo trồng rộng rãi tại nhiều vùng sinh thái nông nghiệp của Việt Nam như Thái Bình, Quảng Bình, Quảng Nam, Bình Định, Lâm Đồng, Tiền Giang, Long An và Đồng Tháp. Theo số liệu thống kê của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), sản lượng ớt toàn cầu năm 2021 đạt khoảng 36 triệu tấn ớt tươi; tại Việt Nam, diện tích canh tác ớt đã mở rộng từ 48.630 ha (giai đoạn 1997–2000) lên 67.654 ha vào năm 2021, đồng thời vươn lên dẫn đầu thế giới về sản lượng xuất khẩu ớt khô với 90.038 tấn. Tuy nhiên, quá trình thâm canh cây ớt hiện đang đối mặt với áp lực dịch hại nghiêm trọng từ nấm, vi khuẩn và virus, trong đó các bệnh hại vùng rễ do nấm và các sinh vật giống nấm gây thiệt hại từ 10% đến 80% năng suất. Đặc biệt, mầm bệnh thuộc chi Phytophthora là tác nhân nguy hiểm, xâm nhiễm qua rễ và gốc thân ở mọi giai đoạn sinh trưởng, gây thối rễ, lở cổ rễ, héo rũ và làm chết rụi hàng loạt khi cây bước vào giai đoạn mang trái rộ. Mầm bệnh này bảo tồn lâu dài trong đất, phát tán nhanh qua nước tưới, nước mưa và các vết tổn thương cơ giới do côn trùng chích hút hoặc tuyến trùng gây ra.

Tập quán phòng trừ truyền thống của người nông dân chủ yếu dựa vào việc lạm dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học tổng hợp, dẫn đến nguy cơ tồn dư hóa chất độc hại, gây suy thoái hệ vi sinh vật đất, mất cân bằng sinh thái và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người sản xuất lẫn người tiêu dùng. Bên cạnh đó, việc chọn tạo và sử dụng giống kháng bệnh thường gặp rào cản do tính ổn định di truyền không cao qua các vụ canh tác. Nhằm hướng đến nền nông nghiệp sạch và bền vững, việc ứng dụng các chế phẩm sinh học chứa vi sinh vật đối kháng hoặc vi sinh vật có ích vùng rễ đang trở thành xu hướng tất yếu. Nấm rễ nội cộng sinh Arbuscular Mycorrhiza (AM) đã được ghi nhận có khả năng cải thiện dinh dưỡng khoáng, tăng cường cấu trúc rễ và hạn chế nhiều loại bệnh truyền qua đất (Phytophthora, Fusarium, Rhizoctonia, tuyến trùng), song các dữ liệu thử nghiệm cụ thể trên cây ớt tại vùng canh tác phía Nam còn hạn chế. Đề tài khóa luận được thực hiện nhằm đánh giá khả năng hạn chế bệnh do nấm Phytophthora sp. gây hại trên cây ớt của chế phẩm sinh học nấm nội cộng sinh Mycorrhiza.

Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài bao gồm hai nội dung chính:

1. Đánh giá khả năng kiểm soát Phytophthora sp. gây bệnh trên cây ớt của chế phẩm sinh học nấm nội cộng sinh AM ở các mức liều lượng khác nhau (từ 2,5 g đến 10,0 g chế phẩm/kg giá thể) trong điều kiện nhà lưới.
2. Đánh giá khả năng kiểm soát nấm Phytophthora sp. gây bệnh trên cây ớt của chế phẩm sinh học nấm nội cộng sinh AM ở điều kiện ngoài đồng ruộng, có so sánh đối chứng với thuốc bảo vệ thực vật hóa học và chế phẩm sinh học thị trường.

Đối tượng nghiên cứu là cây ớt hiểm lai F1 SANTA 8.0 (Công ty East–West Seed), nguồn bệnh nấm Phytophthora sp. thuần lập, cùng chế phẩm sinh học nấm nội cộng sinh Mycorrhiza (chứa hai chi nấm Glomus và Acaulospora với mật số $10^5$ bào tử/kg chế phẩm) được tài trợ từ đề tài nghiên cứu của Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh do TS. Trương Phước Thiên Hoàng làm chủ nhiệm. Phạm vi thực hiện đề tài diễn ra từ tháng 2 năm 2023 đến tháng 8 năm 2023 tại phòng thí nghiệm vi sinh (RIBE 208) và nhà lưới thuộc Viện Nghiên cứu Công nghệ Sinh học và Môi trường (Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh), kết hợp khảo nghiệm đồng ruộng tại vùng chuyên canh ớt thuộc xã Nhuận Đức, huyện Củ Chi, TP. Hồ Chí Minh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập cơ sở lý thuyết dựa trên đặc tính sinh học của hai nhóm vi sinh vật tương tác trong vùng rễ: tác nhân gây bệnh Phytophthora sp. và nấm nội cộng sinh Arbuscular Mycorrhiza. Chi Phytophthora de Bary thuộc lớp nấm trứng (Oomycetes), giới Chromista. Thành tế bào của chúng chứa β-glucan và cellulose thay vì chitin như nấm thật, sinh sản vô tính bằng bọc bào tử (sporangium) phóng thích du động bào tử (zoospore) có 2 lông roi bơi chuyển động trong nước, sinh sản hữu tính bằng bào tử noãn (oospore) và hình thành giác mút (haustoria) để hút chất dinh dưỡng từ tế bào vật chủ. Khi gặp điều kiện nhiệt độ 25–30°C và độ ẩm cao, bào tử nấm nảy mầm xâm nhập qua biểu bì hoặc vết thương, làm thối đen rễ và tắc nghẽn mạch dẫn. Ngược lại, nấm nội cộng sinh Arbuscular Mycorrhiza (AM) thuộc ngành Glomeromycota là vi sinh vật cộng sinh bắt buộc với rễ của hơn 80% loài thực vật trên cạn. Sợi nấm AM xâm nhập qua tế bào vỏ rễ, hình thành các cấu trúc đặc thù: sợi nấm (hyphae), cấu trúc bụi (arbuscule) thực hiện chức năng trao đổi ion khoáng và carbohydrate hai chiều, túi lưu trữ (vesicle) và bào tử (spore) sinh sản vô tính trong đất. Nấm AM bảo vệ rễ cây thông qua các cơ chế: tạo rào cản vật lý ngăn chặn mầm bệnh tiếp cận mô rễ, cạnh tranh vị trí xâm nhiễm và nguồn dinh dưỡng, kích thích rễ tăng tiết các hợp chất thứ cấp (phenolic, phytoalexin, flavonoid) và enzyme phòng thủ, đồng thời mở rộng mạng lưới sợi nấm ngoài rễ giúp hấp thu lân (photpho), kẽm, đồng và nước.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được triển khai theo quy trình chuẩn hóa:

• Chuẩn bị và lây nhiễm nguồn bệnh nhân tạo: Nấm Phytophthora sp. lưu trữ tại phòng RIBE 208 được nhân sinh khối trên môi trường thạch cà rốt CRA (cà rốt 600 g, $\text{CaCO}_3$ 15 g, agar 15 g, nước cất 1000 ml) trong 6 ngày, sau đó cấy chuyển các khoanh tản nấm đường kính 4–5 mm vào đĩa petri chứa 10–15 ml môi trường dịch lỏng CR 20% (cà rốt 120 g, $\text{CaCO}_3$ 3 g, nước cất 1000 ml), ủ tối 48 giờ ở nhiệt độ phòng để đạt tản nấm 2–2,5 cm. Tản nấm được rửa bằng nước cất tiệt trùng 2–3 lần, bổ sung dung dịch khoáng MSS kết hợp chelated EDTA-Fe, phơi sáng 4 ngày trong tủ ủ để kích thích hình thành bọc bào tử. Kích thích phóng thích du động bào tử bằng phương pháp sốc nhiệt: thay dung dịch khoáng bằng nước cất tiệt trùng, giữ lạnh 30 phút trong tủ đông rồi đưa về nhiệt độ phòng trong 30 phút. Nồng độ dịch du động bào tử được định lượng bằng buồng đếm hồng cầu Thoma, điều chỉnh về mật độ chuẩn $10^5$ bào tử/ml để chủng lây nhiễm nhân tạo với liều lượng 10 ml/chậu.
• Bố trí thí nghiệm nhà lưới: Bố trí theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên (RCBD) đơn yếu tố gồm 5 nghiệm thức, 3 lần lặp lại, mỗi nghiệm thức gồm 30 chậu (tổng 150 chậu, kích thước miệng 25 cm, đáy 20 cm, cao 21 cm chứa 2 kg giá thể đất trộn tro trấu, mụn xơ dừa và phân tribat đã khử trùng bằng nồi hấp autoclave). Các nghiệm thức gồm: NT1 (Đối chứng dương: cây + 10 ml nguồn bệnh), NT2 (Đối chứng âm: cây + không nguồn bệnh), NT3 (2,5 g chế phẩm AM/kg giá thể + 10 ml nguồn bệnh), NT4 (5,0 g chế phẩm AM/kg giá thể + 10 ml nguồn bệnh), NT5 (10,0 g chế phẩm AM/kg giá thể + 10 ml nguồn bệnh). Bổ sung chế phẩm AM lần 1 khi trồng cây con, chủng bệnh sau 10 ngày, bổ sung AM lần 2 sau 15 ngày kể từ lần 1; theo dõi định kỳ vào các thời điểm 7, 14, 21 và 28 ngày sau xử lý (NSXL) lần 2.
• Bố trí thí nghiệm đồng ruộng: Bố trí theo kiểu khối đầy đủ hoàn toàn ngẫu nhiên đơn yếu tố với 4 nghiệm thức, 3 lần lặp lại tại xã Nhuận Đức, Củ Chi. Mỗi nghiệm thức gồm 2 líp, mỗi líp 40 cây (80 cây/lần lặp/nghiệm thức, tổng số cây thí nghiệm là 960 cây). Các nghiệm thức gồm: NT1 (Chế phẩm sinh học AM thị trường của Viện Thổ nhưỡng Nông hóa, xử lý 20 g/cây lần 1 khi trồng và nhắc lại 20 g/cây sau 15 ngày), NT2 (Thuốc BVTV hóa học EDDY 72WP chứa 600 g/kg Cuprous oxide + 120 g/kg Dimethomorph, xử lý sau trồng 15 ngày với liều 50 g/16 lít nước, tưới 200 ml/cây), NT3 (Chế phẩm sinh học thử nghiệm RIBE-MYCO, xử lý 20 g/cây lần 1 và nhắc lại 20 g/cây sau 15 ngày), NT4 (Đối chứng không xử lý). Theo dõi vào 10 NSXL lần 1 và 7, 14, 21, 28 NSXL lần 2.
• Phương pháp thu thập và phân tích mẫu:
  • Tách chiết và đếm bào tử AM trong đất: Áp dụng kỹ thuật sàng ướt (wet sieving) của Brundrett kết hợp ly tâm phân đoạn. Cân 50 g đất hòa vào 500 ml nước cất, khuấy lắng và gạn qua hệ thống rây lọc kích thước 500 µm và 40 µm; phần cặn trên rây 40 µm được đưa vào ống ly tâm 50 ml chứa dung dịch sucrose 50%, ly tâm với tốc độ 2000 vòng/phút trong 5 phút. Dịch nổi chứa bào tử được thu gom trên rây 40 µm, rửa sạch đường và đếm mật số dưới kính hiển vi soi nổi.
  • Nhuộm và đánh giá tỷ lệ cộng sinh trong rễ: Tiến hành theo phương pháp của Phillips và Hayman (1970). Rễ ớt được cắt thành đoạn 1 cm, tẩy tế bào chất bằng dung dịch KOH 10% ở 80°C trong 25–30 phút, trung hòa bằng dung dịch HCl 2% trong 15 phút, sau đó nhuộm bằng Trypan blue 0,05% ở 80°C trong 20 phút. Quan sát 100 đoạn rễ ngẫu nhiên dưới kính hiển vi quang học ở vật kính 40X để ghi nhận các cấu trúc sợi nấm, túi và bụi.
  • Định danh hình thái bào tử: Bào tử tách từ đất được cố định trên lame bằng hỗn hợp dung dịch PVLG (polyvinyl-lacto-glycerol) và thuốc thử Melzer theo tỷ lệ 1:1, tác động lực nứt chữ V để quan sát vách, cuống và các lớp màng.
  • Xác định tỷ lệ bệnh, chỉ số bệnh và hiệu lực phòng trừ: Dựa theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-172:2014/BNNPTNT và thang phân cấp tổn thương rễ 5 cấp (Cấp 0 đến Cấp 4) của Ahmed et al. (2020). Hiệu lực phòng trừ (%) được tính theo công thức Abbott: $E = (1 - Ta/Ca) \times 100$, trong đó $Ta$ và $Ca$ lần lượt là chỉ số bệnh ở công thức xử lý và đối chứng.
  • Xử lý thống kê: Toàn bộ số liệu thu thập được tính toán trung bình bằng phần mềm Microsoft Excel 2016, phân tích phương sai (ANOVA) và kiểm định phân hạng Duncan bằng phần mềm SAS phiên bản 9.1; các dữ liệu phần trăm được chuyển đổi dạng $\sqrt{x + 0,5}$ trước khi xử lý.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng thuật toàn diện các nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài. Phần đầu trình bày nguồn gốc, đặc điểm thực vật học, sinh thái và tình hình sản xuất cây ớt, nhấn mạnh sự gia tăng sản lượng xuất khẩu của Việt Nam theo thống kê FAO (2021). Tiếp theo, tác giả phân tích chi tiết bệnh học chi Phytophthora, phân loại vị trí của chúng trong giới Chromista (Erwin và Ribeiro, 1996), cùng hai phương thức nảy mầm trực tiếp và gián tiếp phụ thuộc vào nhiệt độ và ẩm độ môi trường. Trọng tâm của chương dành cho nấm rễ nội cộng sinh Arbuscular Mycorrhiza (AM): phân định 3 nhóm nấm rễ (ngoại cộng sinh, nội cộng sinh, nội-ngoại cộng sinh); mô tả chi tiết 4 cấu trúc cơ bản của AM gồm sợi nấm không vách ngăn phân nhánh chữ H hoặc Y, cấu trúc bụi (arbuscule) tồn tại 2–7 ngày là nơi trao đổi dinh dưỡng chính, cấu trúc túi (vesicle) hình bầu dục chứa lipid hình thành ở giai đoạn rễ già, và bào tử sinh sản vách dày. Tác giả tổng hợp các công trình chứng minh vai trò của AM trong kiểm soát bệnh thực vật qua việc sản sinh phenolic, phytoalexin và cải thiện hấp thu khoáng P, Zn, Cu (Cordier et al., 1998; Akhtar và Siddiqui, 2008; Ozgonen et al., 2007). Các nghiên cứu trong nước về sự hiện diện tự nhiên của chi Glomus, Acaulospora trên bắp, mè, lúa, dưa leo và hồ tiêu tại Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ (Đỗ Thị Xuân et al., 2016; Lưu Thị Thúy Hải et al., 2020; Nguyễn Vũ Phong et al., 2022) được tổng hợp làm cơ sở thực tiễn cho việc phát triển chế phẩm AM trên cây ớt.

Chương 2: Vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả tường minh địa điểm, hóa chất, thiết bị và các bước thực nghiệm của đề tài. Tác giả chuẩn hóa chi tiết quy trình nhân nuôi và kích thích nấm Phytophthora sp. sinh du động bào tử bằng môi trường chuyên dụng CRA, CR 20%, dung dịch khoáng MSS bổ sung chelated EDTA-Fe kết hợp xử lý sốc nhiệt ở tủ đông 30 phút và nhiệt độ phòng 30 phút. Chương này công bố sơ đồ bố trí chi tiết hai nội dung thí nghiệm: thí nghiệm chậu trong nhà lưới (5 nghiệm thức, 3 lần lặp, 150 chậu) với 3 mức liều lượng chế phẩm AM thử nghiệm RIBE-MYCO (2,5 g; 5,0 g; 10,0 g/kg giá thể); thí nghiệm đồng ruộng (4 nghiệm thức, 3 lần lặp, 960 cây) với các công thức đối chứng thuốc hóa học EDDY 72WP và chế phẩm AM thị trường. Quy trình nhuộm rễ bằng Trypan blue 0,05%, kỹ thuật tách bào tử bằng sàng ướt rây $500/40\ \mu\text{m}$ ly tâm dung dịch sucrose 50%, các công thức toán học tính tỷ lệ rễ bệnh, chỉ số bệnh theo thang 5 cấp và hiệu lực phòng trừ Abbott được trình bày rõ ràng kèm quy chuẩn phân tích thống kê trên SAS 9.1.

Chương 3: Kết quả và thảo luận

Chương 3 trình bày các kết quả quan sát hình thái và số liệu định lượng thu thập từ hai nội dung nghiên cứu:

• Đặc điểm hình thái: Dưới kính hiển vi quang học vật kính 40X, khuẩn ty Phytophthora sp. phân nhánh vuông góc, không màu; túi bào tử trong suốt hình quả lê, oval hoặc quả chanh có núm đỉnh; bào tử hậu hình tròn vách dày. Đối với nấm AM, quan sát thấy sợi nấm bắt màu đậm Trypan blue tạo nhánh chữ H, cấu trúc bụi phân nhánh dày đặc trong tế bào vỏ rễ, cấu trúc túi hình bầu dục. Bào tử tách từ đất định danh được 2 chi: chi Glomus (bào tử hình cầu màu vàng nhạt đến nâu đỏ, mọc đơn hoặc chùm 2–10 bào tử, cuống đính thẳng hoặc uốn cong, vách dày 2–3 lớp) và chi Acaulospora (bào tử đơn lẻ màu vàng cam, bề mặt gồ ghề có hốc nhỏ, không cuống, chứa nhiều giọt dầu).
• Hiệu quả trong điều kiện nhà lưới: Chế phẩm AM thúc đẩy rõ rệt các chỉ tiêu nông học và giảm thiểu tác hại của nấm bệnh. Tại thời điểm 28 NSXL lần 2, nghiệm thức NT5 (10,0 g AM/kg) đạt số lá 38,3 lá; chiều cao cây 60,5 cm; chiều dài rễ 39,6 cm; số rễ cấp 1 đạt 74,3 rễ và sinh khối rễ tươi đạt 13,39 g/bộ rễ, vượt trội có ý nghĩa thống kê so với đối chứng dương NT1 (29,0 lá; 48,3 cm; 26,3 cm; 52,6 rễ; 4,83 g). Tỷ lệ nhiễm nấm AM trong rễ ở NT5 tăng từ 27,4% (7 NSXL) lên 54,6% (28 NSXL). Mật số bào tử AM trong đất của NT5 dao động từ 101,3 bào tử/100 g đất (7 NSXL) xuống 78,4 bào tử/100 g đất (28 NSXL) do sự nảy mầm xâm nhiễm vào mô rễ. Về chỉ tiêu bệnh hại tại 28 NSXL lần 2, NT5 có tỷ lệ bệnh thấp nhất (19,8%), chỉ số bệnh thấp nhất (4,7%) và hiệu lực phòng trừ bệnh đạt cao nhất (59,7%) trong các nghiệm thức xử lý AM.
• Hiệu quả ngoài đồng ruộng: Cả hai chế phẩm AM (thị trường và RIBE-MYCO) đều cải thiện sinh trưởng của cây ớt tương đương nhau và vượt trội so với đối chứng không xử lý. Tại 28 NSXL lần 2, số lá ở NT1 (AM thị trường) đạt 38,7 lá, NT3 (AM thử nghiệm) đạt 34,7 lá (đối chứng NT4 chỉ đạt 23,7 lá); chiều cao cây ở NT1 đạt 48,5 cm, NT3 đạt 47,9 cm (đối chứng NT4 đạt 34,0 cm). Đáng chú ý, về khả năng kiểm soát bệnh, ở các giai đoạn đầu (10 NSXL lần 1 đến 14 NSXL lần 2), nghiệm thức thuốc hóa học NT2 (EDDY 72WP) cho tỷ lệ bệnh thấp nhất; tuy nhiên, bước sang giai đoạn 21 đến 28 NSXL lần 2, nghiệm thức AM thử nghiệm NT3 đã duy trì tỷ lệ bệnh thấp hơn nghiệm thức thuốc hóa học, với hiệu lực phòng trừ cuối cùng đạt 56,4%, chứng minh khả năng bảo vệ bền vững của nấm nội cộng sinh trong điều kiện tự nhiên.

Kết quả và đóng góp

Dữ liệu thực nghiệm tổng hợp

Các bảng số liệu dưới đây tổng hợp các chỉ tiêu theo dõi cốt lõi ở thời điểm kết thúc thí nghiệm (28 ngày sau xử lý lần 2):

Nghiệm thức (Nhà lưới)	Số lá (lá)	Chiều cao cây (cm)	Chiều dài rễ (cm)	Số rễ cấp 1 (rễ)	Sinh khối rễ tươi (g)	Tỷ lệ rễ cộng sinh (%)	Chỉ số bệnh (%)	Hiệu lực phòng trừ (%)
NT1 (ĐC+: Chủng bệnh)	$29,0^c$	$48,3^c$	$26,3^c$	$52,6^c$	$4,83^c$	$0,0^c$	$11,7^a$	$0,0^d$
NT2 (ĐC-: Không bệnh)	$29,3^c$	$50,9^{bc}$	$28,8^c$	$55,0^c$	$5,47^c$	$0,0^c$	$0,0^d$	$0,0^d$
NT3 (2,5 g AM/kg)	$31,0^b$	$58,9^a$	$37,5^a$	$68,7^b$	$7,48^b$	$45,9^b$	$8,3^b$	$37,2^c$
NT4 (5,0 g AM/kg)	$30,6^b$	$58,1^a$	$37,7^a$	$69,0^b$	$12,90^a$	$46,8^b$	$6,3^c$	$46,0^b$
NT5 (10,0 g AM/kg)	$38,3^a$	$60,5^a$	$39,6^a$	$74,3^a$	$13,39^a$	$54,6^a$	$4,7^d$	$59,7^a$
Hệ số biến thiên CV (%)	9,9	9,9	4,6	4,1	9,1	8,8	3,8	8,3

(Ghi chú: Trong cùng một cột, các giá trị trung bình có ký tự theo sau khác nhau thể hiện sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ở mức $\alpha = 0,05$ hoặc $\alpha = 0,01$).

Nghiệm thức (Đồng ruộng)	Số lá (28 NSXL L2)	Chiều cao cây (cm) (28 NSXL L2)	Đánh giá diễn biến bệnh	Hiệu lực phòng trừ (%)
NT1 (AM thị trường)	$38,7^a$	$48,5^a$	Tỷ lệ bệnh giảm dần ở các giai đoạn cuối	Duy trì ổn định
NT2 (Thuốc HH EDDY 72WP)	$28,3^b$	$40,1^b$	Tỷ lệ bệnh thấp nhất ở giai đoạn đầu (7–14 NSXL L2), tăng dần về sau	Giảm dần hiệu lực
NT3 (AM thử nghiệm)	$34,7^a$	$47,9^a$	Tỷ lệ bệnh thấp hơn thuốc hóa học từ 21–28 NSXL L2	56,4%
NT4 (Đối chứng)	$23,7^c$	$34,0^c$	Tỷ lệ bệnh và triệu chứng thối gốc phát triển mạnh	0,0%

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Khuyến nghị sử dụng chế phẩm sinh học nấm AM thử nghiệm (RIBE-MYCO) ở mức liều lượng 10 g/kg giá thể trong khâu vườn ươm hoặc giai đoạn cây con trong chậu để kích thích hệ thống rễ phát triển tối đa, nâng cao sức đề kháng trước khi đưa ra đồng ruộng.
• Đối với điều kiện sản xuất ngoài đồng ruộng, áp dụng quy trình xử lý với liều lượng 20 g chế phẩm/cây tại thời điểm mới trồng và xử lý nhắc lại 20 g/cây sau 15 ngày nhằm thiết lập mật độ cộng sinh vững chắc, kiểm soát hiệu quả nấm Phytophthora sp.
• Từng bước sử dụng chế phẩm AM để thay thế một phần hoặc toàn bộ thuốc bảo vệ thực vật hóa học trong các mô hình canh tác ớt an toàn theo hướng VietGAP.

Đóng góp mới của đề tài

• Chứng minh bằng số liệu thực nghiệm mối quan hệ tương hỗ giữa hỗn hợp hai chi nấm nội cộng sinh Glomus và Acaulospora với cây ớt trong việc ức chế tác nhân Phytophthora sp. tại vùng đất Củ Chi.
• Khẳng định tính ưu việt về mặt bền vững sinh học của nấm nội cộng sinh so với thuốc hóa học: thuốc hóa học EDDY 72WP có tác dụng dập dịch nhanh ban đầu nhưng suy giảm hiệu lực ở giai đoạn sau, trong khi nấm AM sau khi thiết lập quan hệ nội sinh trong rễ (đạt tỷ lệ cộng sinh 54,6%) giúp cây duy trì khả năng kháng bệnh liên tục và ổn định lâu dài.
• Cung cấp dẫn liệu vi học trực quan về sự xuất hiện của cả ba cấu trúc sợi nấm, túi và bụi của nấm AM trong mô rễ ớt sau khi nhuộm Trypan blue.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ giới hạn phạm vi nghiên cứu thực nghiệm ở các mức liều lượng chế phẩm từ 2,5 g đến 10,0 g/kg giá thể trong nhà lưới và liều 20 g/cây ngoài đồng ruộng; chưa mở rộng khảo sát các dải liều lượng cao hơn để xác định ngưỡng tối ưu tuyệt đối. Đề tài mới chỉ thực hiện trên một giống ớt duy nhất là ớt hiểm lai F1 SANTA 8.0 và theo dõi hiệu lực sinh học đến thời điểm 28 ngày sau khi xử lý lần 2, chưa theo dõi kéo dài suốt toàn bộ chu kỳ thu hoạch trái rộ của cây ớt ngoài đồng.

Về hướng nghiên cứu tiếp theo, đề tài đề xuất:

• Tiếp tục khảo nghiệm chế phẩm sinh học AM trên các giống ớt thương phẩm khác nhau và trên các vùng đất canh tác có tính chất thổ nhưỡng đa dạng.
• Kéo dài thời gian theo dõi đến các giai đoạn ra hoa, tạo quả và thu hoạch nhằm đánh giá đầy đủ tác động của nấm AM đến năng suất thực thu, phẩm chất trái và dư lượng hóa chất.
• Nghiên cứu sâu hơn về cơ chế sinh hóa học phân tử, định lượng nồng độ các hợp chất phenolic, phytoalexin và hoạt tính của các enzyme kháng bệnh trong mô rễ ớt sau khi được chủng nấm cộng sinh AM và lây nhiễm Phytophthora sp.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Bảo vệ Thực vật, Nông học, Khoa học Cây trồng và Công nghệ Sinh học Nông nghiệp. Công trình này đặc biệt có giá trị đối với các nghiên cứu sinh và kỹ sư đang thực hiện các đề tài liên quan đến quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) bằng biện pháp sinh học, vi sinh vật đất và nông nghiệp sinh thái.

Các phần có giá trị tham khảo ứng dụng cao bao gồm:

• Quy trình kích thích nấm Phytophthora sp. hình thành và phóng thích du động bào tử nhân tạo thông qua dung dịch khoáng MSS kết hợp kỹ thuật sốc nhiệt.
• Phương pháp tách chiết bào tử AM trong đất bằng kỹ thuật sàng ướt kết hợp ly tâm trong thang tỷ trọng đường sucrose 50%.
• Kỹ thuật nhuộm phát hiện cấu trúc nội sinh của nấm AM trong rễ thực vật bằng hóa chất KOH 10%, HCl 2% và Trypan blue 0,05%, cùng các khóa mô tả hình thái phân loại bào tử chi Glomus và Acaulospora.

Câu hỏi thường gặp

1. Chế phẩm sinh học nấm AM thử nghiệm trong khóa luận gồm những chi nấm nào và có mật độ bào tử ban đầu là bao nhiêu?
Chế phẩm sinh học thử nghiệm RIBE-MYCO có mật số bào tử ban đầu là $10^5$ bào tử/kg chế phẩm, bao gồm hỗn hợp bào tử của hai chi nấm rễ nội cộng sinh là chi Glomus (bào tử có cuống, vách dày 2–3 lớp, mọc đơn hoặc thành chùm) và chi Acaulospora (bào tử không cuống, bề mặt gồ ghề có hốc nhỏ, chứa chất dầu).

2. Quy trình sốc nhiệt được tác giả áp dụng để kích thích nấm Phytophthora sp. phóng thích du động bào tử nhân tạo diễn ra như thế nào?
Sau khi nuôi tản nấm trên môi trường CR 20% và phơi sáng 4 ngày trong dung dịch khoáng MSS bổ sung chelated EDTA-Fe để hình thành bọc bào tử, tác giả thay dung dịch khoáng bằng nước cất tiệt trùng, sau đó đặt mẫu vào tủ đông trong 30 phút rồi chuyển ra để ở nhiệt độ phòng trong 30 phút. Quá trình thay đổi nhiệt độ này kích thích bọc bào tử giải phóng du động bào tử có 2 lông roi bơi tự do trong dịch lỏng, sau đó dùng buồng đếm Thoma để hiệu chỉnh mật độ về $10^5$ bào tử/ml.

3. Mức liều lượng chế phẩm AM nào cho hiệu quả kiểm soát bệnh thối rễ tốt nhất trong điều kiện nhà lưới?
Nghiệm thức NT5 với liều lượng 10,0 g chế phẩm AM/kg giá thể mang lại hiệu quả tốt nhất: sau 28 ngày xử lý lần 2, cây đạt chiều cao 60,5 cm, sinh khối rễ tươi đạt 13,39 g, tỷ lệ nấm AM cộng sinh trong rễ đạt 54,6%, tỷ lệ bệnh giảm xuống còn 19,8%, chỉ số bệnh đạt 4,7% và hiệu lực phòng trừ bệnh đạt cao nhất là 59,7%.

4. Hiệu quả kiểm soát bệnh của chế phẩm AM ngoài đồng ruộng khác biệt như thế nào so với thuốc BVTV hóa học EDDY 72WP?
Ở các giai đoạn đầu (10 NSXL lần 1 và 7–14 NSXL lần 2), nghiệm thức sử dụng thuốc hóa học EDDY 72WP cho tỷ lệ bệnh thấp nhất do hoạt chất hóa học có tính tiêu diệt tức thời. Tuy nhiên, ở giai đoạn sau (21–28 NSXL lần 2), nghiệm thức bổ sung chế phẩm AM thử nghiệm cho tỷ lệ bệnh thấp hơn thuốc hóa học và đạt hiệu lực phòng trừ 56,4%, chứng minh chế phẩm vi sinh AM có tính bảo vệ bền vững và kéo dài hơn so với thuốc hóa học.

5. Tác giả đã sử dụng kỹ thuật nhuộm nào để quan sát cấu trúc sợi nấm, túi và bụi của nấm AM trong mô rễ ớt?
Tác giả áp dụng phương pháp nhuộm của Phillips và Hayman (1970): các đoạn rễ ớt dài 1 cm được ngâm trong dung dịch KOH 10% và đun ở 80°C trong 25–30 phút để tẩy tế bào chất, rửa sạch rồi ngâm trong HCl 2% khoảng 15 phút để trung hòa kiềm, sau đó nhuộm bằng dung dịch Trypan blue 0,05% ở 80°C trong 20 phút trước khi quan sát cấu trúc dưới kính hiển vi quang học ở vật kính 40X.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Bích Thuận đã xác định và đánh giá thành công tiềm năng ứng dụng của chế phẩm sinh học nấm nội cộng sinh Mycorrhiza trong việc hạn chế nấm bệnh Phytophthora sp. hại cây ớt ở cả quy mô nhà lưới và đồng ruộng. Kết quả nghiên cứu khẳng định liều lượng 10 g AM/kg giá thể trong nhà lưới và 20 g/cây ngoài đồng ruộng giúp cải thiện vượt bậc hệ thống rễ, kích thích tăng trưởng sinh khối và kiểm soát bệnh với hiệu lực phòng trừ đạt từ 56,4% đến 59,7%. Đây là công trình thực nghiệm nông học có phương pháp chuẩn xác, dữ liệu tin cậy, đóng góp cơ sở khoa học quan trọng cho việc phát triển các chế phẩm sinh học phòng trừ dịch hại rễ theo hướng nông nghiệp hữu cơ bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tống quan về cây ót 1. Đặc điểm của cây ớt Cây ớt hiện nay được trồng rất nhiều nơi trên thé giới và hiện tại rất phô biến ở Việt Nam như một loại rau, gia vị không thê thiếu trong bữa cơm hằng ngày của gia đình. Ớt là cây trồng có diện tích và sản lượng tiêu thụ lớn nhất trong các loại gia vi.

Với hình thức sử dụng đa dạng như ăn tươi, phơi khô xay làm bột ớt, chế biến tương ớt, các loại sốt, ngâm dam, quả đóng hop,. Cây ớt có tên khoa học Capsicum annuum L., thuộc họ Cà (Solanaceae). Trong ớt chứa nhiều chất dinh dưỡng như vtamin A, vitamin C, axit folic, khoáng chat canxi, magie, sat, kali. Đặc biệt trai ớt chứa capsaicin một hỗn hợp alkaloid có tác dụng giảm dau, kháng khuẩn, chống ung thư.

Ớt thuộc loại cây thân thảo, thân gỗ, chiều cao biến động từ 0,5 — 1,5 m, trên thân cành nhánh phát triển. Lá cây có dạng hình elip hoặc lưỡi mác, phiến lá nhan không có răng cua, gân lá day. Ot thuộc loại hoa lưỡng tính, tự thụ phấn, hoa thường có màu trắng và có 5-7 cánh. Hệ thống rễ thường gồm rễ chùm và rễ cọc, phát triển chủ yếu ở tang đất mặt 0-30 cm, rễ ớt có khả năng chịu hạn nhưng không chịu được úng.

Trái và hạt ớt thường có nhiều hình dạng khác nhau: thuôn, mảnh đẹp, có màu đỏ, xanh, tím tuỳ theo giống. Tình hình phân bố Cay ớt là cây chịu nhiệt thích hợp với khí hậu nhiệt đới, ấm áp, khô ráo. Là loài cây nhỏ có thê sống được vài năm nếu được chăm sóc tốt. Điều đặc biệt là ớt rất dễ mọc, dù không cần gieo trồng nhưng ớt vẫn có thé tự mọc hoang và phát triển như bình thường.

Nhiệt độ thích hợp cho cây ớt sinh trưởng là 18 - 30°C. Ớt chịu đựng được điều kiện che rợp đến 45%, nhưng che rợp nhiều hơn ớt chậm trổ hoa và rụng nụ. Do đó, nước ta ớt được trồng nhiều chủ yếu ở Quỳnh Phụ (Thái Bình) với diện tích 1200 ha, Đại Lộc (Quảng Nam), Phù Mỹ, Phù Cát (Bình Định), B6 Trạch (Quảng Bình), Châu Đốc (An Giang), Thanh Bình (Đồng Tháp), Tiền Giang, Long An, Lâm Đồng, Vĩnh Phúc, Thái Bình, Nam Định và một số tỉnh thành khác. Tình hình sản xuất tiêu thụ ót trên thế giới và trong nước Theo thống kê của FAO thì hiện nay trên thế giới có khoảng 66 nước trồng ớt.

Tổng sản lượng ớt tăng dần theo từng năm: năm 1961 toàn thế giới có khoảng 5.956 tân ớt tươi, gần đây nhất năm 2021 là 36. Ở Việt Nam, từ năm 1997 — 2000 diện tích từ 48630 ha lên 50000 ha, đến năm 2021 diện tích trông đã tăng lên 67654 ha (FAO, 2021). Năm 2000, các nước có sản lượng ớt khô 20.488 tấn lớn là Ấn Độ, Cambodia, Ethiopia. Đến năm 2021, Việt Nam đã vươn lên đứng đầu trở thành nước có sản lượng lớn nhất thế giới là 90038 tấn ớt khô.

Hiện nay Châu Âu và Châu Mỹ là hai khu vực nhập khẩu ớt tươi và ớt khô lớn nhất thế giới. Các nước nhập khẩu ớt chủ yếu là Mỹ, Đức, Anh, Malaysia và Tây Ba Nha (FAO, 2011). Từ những năm 2015 nhu cầu ớt xuất khẩu sang các nước Châu Á như Ấn Độ, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan, Trung Quốc tăng mạnh nên giá ớt có nhiều thời điểm rất cao. Đặc biệt là Trung Quốc thị trường xuất khâu chủ yếu ở nước ta, giá ớt phụ thuộc vào Trung Quốc rất nhiều và ngày càng đòi hỏi nghiêm ngặt.

Cây ớt là cây trồng quan trọng, đem lại giá trị kinh tế cao vừa là loại rau vừa là gia vị.