Nghiên cứu phối hợp hóa chất pyrethroid để phòng chống muỗi Anopheles epiroticus Linton & Harbach

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus nghiên cứu phối hợp một số hóa chất nhóm pyrethroid để phòng chống muỗi anopheles epiroticus, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Trịnh Hoàng Anh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hương Bình
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Động Vật Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Phối Hợp Một Số Hóa Chất Nhóm Pyrethroid Để Phòng Chống Muỗi Anopheles Epiroticus Linton & Harbach, 2005 Đã Kháng Hóa Chất Diệt Côn Trùng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ Khoa Học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Các véc-tơ truyền bệnh sốt rét
• 1.2. Vị trí phân loại của muỗi Anopheles epiroticus Linton & Harbach, 2005
• 1.3. Phân bố của muỗi Anopheles epiroticus Linton & Harbach, 2005
• 1.4. Vai trò truyền bệnh
• 1.5. Các biện pháp phòng chống véc-tơ sốt rét
• 1.5.1. Các biện pháp vật lý và môi trường
• 1.5.2. Các biện pháp sinh học
• 1.5.3. Các biện pháp hóa học
• 1.5.3.1. Biện pháp phun tồn lưu
• 1.5.3.2. Biện pháp tẩm màn
• 1.5.3.3. Các biện pháp sử dụng hóa chất khác
• 2. ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Trong phòng thí nghiệm
• 2.4.2. Tại thực địa
• 2.5. Tác dụng không mong muốn của hóa chất và khả năng chấp nhận của cộng đồng
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm
• 3.1.1. Mức nhạy cảm của muỗi An. dirus chủng phòng thí nghiệm với các hóa chất nhóm pyrethroid
• 3.1.2. Xác định hiệu lực xua diệt của các mẫu hóa chất trong buồng thử Glass Chamber
• 3.1.3. Hiệu lực diệt tồn lưu của các mẫu hóa chất đối với màn và tường vách trong điều kiện phòng thí nghiệm
• 3.1.4. Đánh giá tác dụng không mong muốn trong phòng thí nghiệm
• 3.2. Nghiên cứu tại thực địa
• 3.2.1. Mức nhạy cảm của muỗi An. epiroticus chủng thực địa với các hóa chất nhóm pyrethroid
• 3.2.2. Đánh giá hiệu lực tồn lưu trên tường vách với muỗi An.
• 3.2.3. Hiệu lực tồn lưu của hóa chất trên màn tẩm với An.
• 3.2.4. Đánh giá hiệu lực của biện pháp phòng chống trước và sau khi tẩm 1 tháng
• 3.2.5. Đánh giá các thử nghiệm trong nhà bẫy
• 3.2.6. Kết quả đánh giá tác dụng không mong muốn của người tiếp xúc trực tiếp với các mẫu hóa chất
• 3.2.7. Đánh giá khả năng chấp nhận của cộng đồng khi sử dụng các mẫu hóa chất để phun và tẩm màn
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu hóa chất pyrethroid phòng chống muỗi Anopheles epiroticus

Nghiên cứu về hóa chất pyrethroid trong việc phòng chống muỗi Anopheles epiroticus đã trở thành một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực y tế công cộng. Bệnh sốt rét do ký sinh trùng Plasmodium gây ra, và muỗi Anopheles là véc-tơ chính truyền bệnh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 40% dân số thế giới có nguy cơ mắc bệnh sốt rét. Việc sử dụng hóa chất diệt côn trùng, đặc biệt là nhóm pyrethroid, đã mở ra một hướng đi mới trong công tác phòng chống muỗi. Tuy nhiên, tình trạng kháng hóa chất đang gia tăng, đòi hỏi cần có những nghiên cứu sâu hơn về hiệu quả và an toàn của các hóa chất này.

1.1. Tình hình kháng hóa chất của muỗi Anopheles epiroticus

Kháng hóa chất là một vấn đề nghiêm trọng trong phòng chống muỗi. Nghiên cứu cho thấy muỗi Anopheles epiroticus đã phát triển khả năng kháng với nhiều loại hóa chất, đặc biệt là nhóm pyrethroid. Việc hiểu rõ cơ chế kháng và mức độ kháng của muỗi là rất cần thiết để phát triển các biện pháp phòng chống hiệu quả hơn.

1.2. Vai trò của hóa chất pyrethroid trong phòng chống muỗi

Hóa chất pyrethroid được biết đến với khả năng diệt muỗi hiệu quả và ít độc hại đối với động vật máu nóng. Chúng có tác dụng ức chế thần kinh côn trùng mạnh mẽ, giúp giảm thiểu sự lây lan của bệnh sốt rét. Tuy nhiên, việc sử dụng lâu dài có thể dẫn đến tình trạng kháng, do đó cần có các nghiên cứu về phối hợp hóa chất để nâng cao hiệu quả.

II. Thách thức trong việc phòng chống muỗi Anopheles epiroticus

Việc phòng chống muỗi Anopheles epiroticus gặp nhiều thách thức, đặc biệt là tình trạng kháng hóa chất. Các biện pháp truyền thống như phun hóa chất và tẩm màn đã không còn hiệu quả như trước. Nghiên cứu cho thấy rằng muỗi đã phát triển khả năng thích ứng với các hóa chất, làm giảm hiệu quả diệt muỗi. Điều này đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải tìm ra các phương pháp mới và hiệu quả hơn để đối phó với tình trạng này.

2.1. Tình trạng kháng hóa chất và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng

Kháng hóa chất không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả phòng chống muỗi mà còn có thể dẫn đến sự gia tăng các ca mắc sốt rét. Việc muỗi kháng với hóa chất diệt côn trùng có thể làm tăng nguy cơ lây lan bệnh, đặc biệt ở những khu vực có mật độ muỗi cao.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả phòng chống muỗi

Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của các biện pháp phòng chống muỗi, bao gồm điều kiện môi trường, thói quen sinh hoạt của người dân và sự chấp nhận của cộng đồng đối với các biện pháp hóa học. Việc nâng cao nhận thức và sự tham gia của cộng đồng là rất quan trọng trong công tác phòng chống muỗi.

III. Phương pháp nghiên cứu phối hợp hóa chất pyrethroid

Nghiên cứu phối hợp hóa chất pyrethroid nhằm nâng cao hiệu quả diệt muỗi Anopheles epiroticus đã được thực hiện với nhiều phương pháp khác nhau. Các nghiên cứu này không chỉ tập trung vào việc xác định liều lượng tối ưu mà còn đánh giá tác dụng không mong muốn của hóa chất đối với sức khỏe con người. Việc phối hợp các hóa chất có thể giúp tăng cường hiệu quả diệt muỗi và giảm thiểu tình trạng kháng hóa chất.

3.1. Thiết kế thí nghiệm và phương pháp khảo sát

Thiết kế thí nghiệm bao gồm việc xác định các liều lượng khác nhau của hóa chất pyrethroid và đánh giá hiệu quả diệt muỗi trong điều kiện phòng thí nghiệm và thực địa. Các phương pháp khảo sát sẽ giúp thu thập dữ liệu chính xác về mức độ nhạy cảm của muỗi đối với các hóa chất.

3.2. Đánh giá hiệu quả và tác dụng không mong muốn

Đánh giá hiệu quả diệt muỗi và tác dụng không mong muốn của hóa chất là rất quan trọng. Các nghiên cứu sẽ xem xét không chỉ hiệu quả diệt muỗi mà còn các tác động đến sức khỏe con người và môi trường. Điều này giúp đảm bảo rằng các biện pháp phòng chống muỗi không gây hại cho cộng đồng.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc phối hợp các hóa chất pyrethroid có thể nâng cao hiệu quả diệt muỗi Anopheles epiroticus. Các thí nghiệm cho thấy rằng một số phối hợp hóa chất có thể giảm thiểu tình trạng kháng và tăng cường khả năng diệt muỗi. Những kết quả này có thể được áp dụng trong thực tiễn để cải thiện công tác phòng chống muỗi tại các khu vực có nguy cơ cao.

4.1. Hiệu quả diệt muỗi trong phòng thí nghiệm

Các thí nghiệm trong phòng thí nghiệm cho thấy rằng một số phối hợp hóa chất pyrethroid có hiệu quả diệt muỗi cao hơn so với việc sử dụng đơn lẻ. Điều này mở ra hướng đi mới trong việc phát triển các sản phẩm diệt muỗi hiệu quả hơn.

4.2. Ứng dụng thực tiễn tại các khu vực có nguy cơ cao

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng tại các khu vực có nguy cơ cao mắc sốt rét. Việc sử dụng các phối hợp hóa chất pyrethroid có thể giúp giảm thiểu số ca mắc bệnh và nâng cao sức khỏe cộng đồng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu

Nghiên cứu về phối hợp hóa chất pyrethroid trong phòng chống muỗi Anopheles epiroticus đã mở ra nhiều triển vọng mới. Việc hiểu rõ hơn về cơ chế kháng và phát triển các phương pháp mới sẽ giúp nâng cao hiệu quả phòng chống muỗi. Tương lai của nghiên cứu này không chỉ giúp cải thiện công tác phòng chống sốt rét mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

5.1. Tương lai của nghiên cứu hóa chất diệt muỗi

Nghiên cứu hóa chất diệt muỗi sẽ tiếp tục phát triển với nhiều phương pháp mới. Việc phối hợp hóa chất và nghiên cứu các loại hóa chất mới sẽ là hướng đi quan trọng trong công tác phòng chống muỗi.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong phòng chống muỗi

Sự tham gia của cộng đồng là rất quan trọng trong công tác phòng chống muỗi. Nâng cao nhận thức và khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động phòng chống sẽ giúp tăng cường hiệu quả của các biện pháp phòng chống muỗi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 40% dân số toàn cầu hiện đang sống trong các vùng có nguy cơ mắc bệnh sốt rét. Trong năm 2013, trên toàn thế giới ước tính có khoảng 207 triệu ca mắc và 627.000 trường hợp tử vong, phần lớn là trẻ em tại các nước đang phát triển. Tại Việt Nam, loài muỗi Anopheles epiroticus được xác định là một trong ba véc-tơ truyền bệnh sốt rét chính, phân bố tập trung tại dải đồng bằng ven biển Nam Bộ từ vĩ độ 10°56' trở vào phía Nam. Quần thể loài này gắn liền với các hệ sinh thái thủy vực nước lợ có độ mặn dao động từ 3‰ đến 28‰ (thích hợp nhất khoảng 7‰), đặc biệt bùng phát mạnh tại các vùng nuôi tôm công nghiệp với mật độ đốt người có thời điểm đạt mức kỷ lục 190 con/người/đêm hoặc trung bình 12,8 con/giờ/người.

Mặc dù các biện pháp tẩm màn và phun tồn lưu bằng hóa chất nhóm pyrethroid tổng hợp đã góp phần quan trọng trong việc khống chế sốt rét, nhưng áp lực chọn lọc kéo dài đã dẫn đến tình trạng An. epiroticus kháng diện rộng với nhiều loại hóa chất diệt côn trùng thông dụng như Permethrin, Lambdacyhalothrin và Deltamethrin. Để giải quyết nguy cơ bùng phát dịch trở lại, đề tài nghiên cứu được thực hiện từ tháng 01/2013 đến tháng 10/2014 nhằm xác định công thức phối hợp tối ưu giữa các hóa chất pyrethroid trong điều kiện phòng thí nghiệm và đánh giá toàn diện hiệu lực thực địa tại huyện Đông Hải, tỉnh Bạc Liêu. Nghiên cứu hướng đến mục tiêu kéo dài thời gian diệt tồn lưu trên 5 tháng, nâng cao hiệu lực bảo vệ cá nhân lên trên 75% và bảo đảm tính an toàn sinh học cao cho cộng đồng dân cư.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng hai hệ thống lý thuyết cốt lõi trong côn trùng học y học: lý thuyết cơ chế kháng hóa chất diệt côn trùng và chiến lược quản lý tính kháng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Tính kháng hóa chất ở muỗi Anopheles được hình thành qua bốn cơ chế chính: giảm thẩm thấu qua lớp biểu bì, thay đổi tập tính trú đậu, biến đổi vị trí đích tác động trên kênh điện thế Natri của màng tế bào thần kinh (đột biến gen kdr), và thay đổi chuyển hóa thông qua sự khuếch đại hoạt tính của các hệ enzym giải độc như esterase, glutathione-S-transferase và cytochrome P450 monooxygenase.

Để ngăn chặn và kiểm soát tính kháng, WHO khuyến cáo ba chiến lược can thiệp kỹ thuật: luân phiên hóa chất định kỳ, phun khảm theo không gian và phối hợp đồng thời hai hoặc nhiều hóa chất có đặc tính bổ trợ. Nghiên cứu vận dụng khung khái niệm đánh giá hiệu lực hóa chất chuẩn bao gồm: thời gian hạ gục 50% và 90% cá thể (KT50, KT90), hiệu lực diệt tồn lưu (ngưỡng chết tối thiểu 70% đối với màn tẩm và 50% đối với tường phun), tỷ lệ ức chế đốt máu và hiệu lực bảo vệ cá nhân trong điều kiện thực địa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế thực nghiệm can thiệp có đối chứng, triển khai qua hai giai đoạn liên hoàn từ tháng 01/2013 đến tháng 10/2014:

Trong phòng thí nghiệm tại Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương, các thử nghiệm nhạy cảm và tồn lưu được tiến hành trên chủng muỗi Anopheles dirus nuôi chuẩn thức. Cỡ mẫu thử nghiệm bao gồm tối thiểu 100 muỗi thử và 20 muỗi đối chứng cho mỗi nồng độ hóa chất, 60 muỗi cho mỗi lượt khảo nghiệm trong buồng kính Glass Chamber kích thước 70 x 70 x 70 cm, và 50 muỗi cho các thử nghiệm phễu nón sinh học trên mẫu gỗ và màn tuyn ở điều kiện chuẩn nhiệt độ 27°C ± 2°C, độ ẩm 80% ± 10%. Các công thức phối hợp giữa Fendona 10SC (Alphacypermethrin) và Icon 2,5CS (Lambdacyhalothrin) được pha chế theo các tỷ lệ tổng liều 20–30 mg/m2 (mẫu IF1: 10 mg Icon + 20 mg Fendona; mẫu IF2: 10 mg Icon + 15 mg Fendona; mẫu IF3: 10 mg Icon + 10 mg Fendona).

Tại thực địa xã An Trạch, huyện Đông Hải, tỉnh Bạc Liêu, phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được triển khai trên 150 hộ gia đình đồng nhất về điều kiện nhà ở và sinh cảnh véc-tơ, chia làm 3 nhóm can thiệp (50 nhà thử nghiệm hỗn hợp, 50 nhà đối chứng dương dùng hóa chất đơn, và 50 nhà đối chứng âm không xử lý). Hiệu lực xua diệt thực địa được kiểm chứng thông qua hệ thống 6 nhà bẫy sinh thái chuẩn WHO kích thước 3 x 3 m xây dựng bằng vách lá dừa nước địa phương, kết hợp luân chuyển 12 người tình nguyện ngủ đêm theo ma trận xoay vòng trong 3 tuần liên tiếp (mỗi tuần 6 đêm) nhằm triệt tiêu hoàn toàn sai số cá nhân và vị trí. Phương pháp phân tích thống kê áp dụng kiểm định Student t-test để so sánh mật độ muỗi bắt mồi và mô hình hồi quy logistic để phân tích sự khác biệt về tỷ lệ muỗi bay ra ngoài, tỷ lệ hút máu và tỷ lệ chết sau 24 giờ với mức ý nghĩa p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, qua các thử nghiệm trong buồng kính Glass Chamber, nghiên cứu đã xác định được công thức phối hợp IF1 (10 mg Icon + 20 mg Fendona/m2) đạt hiệu lực xua diệt tối ưu nhất cho tường phun với thời gian hạ gục KT50 rút ngắn xuống dưới 12 phút, và công thức IF3 (10 mg Icon + 10 mg Fendona/m2) tối ưu nhất cho màn tẩm với tỷ lệ muỗi chết đạt 100% sau 24 giờ.

Thứ hai, tại thực địa trên quần thể muỗi Anopheles epiroticus tự nhiên đã kháng hóa chất, mẫu tường gỗ phun hỗn hợp IF1 duy trì hiệu lực diệt tồn lưu trên 50% trong suốt 6 tháng liên tục, kéo dài hơn từ 1 đến 2 tháng so với tường chỉ phun Fendona đơn liều 30 mg/m2. Màn tuyn tẩm hỗn hợp IF3 duy trì tỷ lệ muỗi chết trên 70% sau 5 tháng sử dụng thực tế.

Thứ ba, khảo nghiệm trong 6 nhà bẫy thực địa ghi nhận màn tẩm hỗn hợp IF3 tạo ra hiệu lực ngăn cản muỗi xâm nhập nhà đạt 62,4%, nâng tỷ lệ muỗi bay ra bẫy hiên lên 81,2% (gấp hơn 2,1 lần so với nhà đối chứng không tẩm màn đạt 38,0%). Đồng thời, công thức phối hợp đạt hiệu lực ức chế đốt máu 84,2% và hiệu lực bảo vệ cá nhân 79,6% đối với người ngủ trong nhà bẫy.

Thứ tư, điều tra theo dõi trên 150 người dân và kỹ thuật viên trực tiếp phun tẩm tại các thời điểm 24 giờ, 1 tuần và 1 tháng cho thấy không có bất kỳ phản ứng ngộ độc cấp tính hay mạn tính nào. Chỉ có khoảng 3,8% trường hợp ghi nhận cảm giác châm chích nhẹ ngoài da hoặc hắt hơi thoáng qua trong 24 giờ đầu và tự biến mất hoàn toàn, tỷ lệ cộng đồng chấp nhận sử dụng đạt 98,6%.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng vượt trội về hiệu lực diệt và thời gian tồn lưu của hỗn hợp pyrethroid được giải thích bởi cơ chế tác động bổ trợ giữa hai hoạt chất. Alphacypermethrin mang lại khả năng gây độc tiếp xúc và ức chế thần kinh cực nhanh trên biểu bì chân muỗi, trong khi Lambdacyhalothrin dạng huyền phù vi nang (Capsule Suspension - CS) có tính bám dính cao, hạn chế sự quang hóa và giải phóng hoạt chất từ từ trên bề mặt gỗ cũng như sợi vải. Khi biểu diễn diễn biến hiệu lực theo thời gian qua các biểu đồ đường cong tỷ lệ sống sót và bảng ma trận luân chuyển nhà bẫy, dữ liệu phản ánh rõ ràng xu hướng ổn định vượt bậc của mẫu phối hợp so với các mẫu đơn chất.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu quốc tế tại Bờ Biển Ngà, Tanzania và Malaysia, nơi việc kết hợp đa hoạt chất giúp khống chế thành công các chủng muỗi mang đột biến gen kháng kdr. Đề tài đã chứng minh một giải pháp có tính thực tiễn cao: bằng cách giảm một nửa nồng độ của từng loại hóa chất đơn lẻ và phối hợp chúng lại, chương trình phòng chống sốt rét vừa duy trì được hiệu lực diệt véc-tơ tối ưu trên các chủng đã kháng thuốc, vừa giảm áp lực chọn lọc kháng mới, đồng thời tiết kiệm đáng kể chi phí mua sắm hóa chất y tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả khoa học đã được kiểm chứng, nghiên cứu đưa ra 4 khuyến nghị can thiệp cụ thể:

Thứ nhất, phê duyệt áp dụng chính thức công thức phối hợp IF1 (10 mg Icon 2,5CS + 20 mg Fendona 10SC/m2) cho kỹ thuật phun tồn lưu tường vách và công thức IF3 (10 mg Icon 2,5CS + 10 mg Fendona 10SC/m2) cho tẩm màn tuyn tại toàn bộ các vùng ven biển Nam Bộ có Anopheles epiroticus lưu hành, đặt mục tiêu bao phủ trên 90% số hộ dân trong giai đoạn 2015–2020.

Thứ hai, thiết lập chương trình giám sát côn trùng học định kỳ 6 tháng một lần do Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương phối hợp cùng Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) các tỉnh ven biển triển khai, nhằm liên tục đo lường chỉ số nhạy cảm sinh học và phát hiện sớm các dấu hiệu biến đổi gen kháng.

Thứ ba, tổ chức tập huấn chuẩn hóa quy trình pha chế hóa chất hỗn hợp và thao tác phun tẩm an toàn cho 100% cán bộ chuyên trách sốt rét tuyến huyện và trạm y tế xã, bảo đảm trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ lao động đạt chuẩn để giảm thiểu tối đa các kích ứng ngoài da.

Thứ tư, tăng cường công tác truyền thông giáo dục sức khỏe cộng đồng qua mạng lưới y tế thôn bản, nâng cao nhận thức của người dân về thói quen ngủ màn thường xuyên đạt tỷ lệ trên 95%, hướng dẫn người dân bảo quản màn tẩm đúng cách trong bóng râm và hạn chế giặt tẩy bằng xà phòng mạnh trong 6 tháng đầu sau tẩm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao đối với 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Cán bộ quản lý chương trình y tế dự phòng và phòng chống sốt rét các cấp: Nắm bắt luận cứ khoa học thực chứng để xây dựng kế hoạch mua sắm, điều chuyển hóa chất hợp lý và hoạch định chính sách kiểm soát véc-tơ bền vững.
2. Nhà nghiên cứu côn trùng học y học và dịch tễ học: Tiếp cận phương pháp luận chuẩn xác về thử nghiệm sinh học buồng kính, kỹ thuật đo lường phễu nón WHO và phương pháp vận hành nhà bẫy thực địa mô phỏng sinh thái học muỗi.
3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên các ngành Sinh học, Động vật học, Ký sinh trùng học: Sử dụng như một tài liệu tham khảo mẫu mực về thiết kế thí nghiệm cân bằng đối chứng, quy trình luân chuyển Latin square và kỹ thuật phân tích thống kê y sinh.
4. Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh hóa chất diệt côn trùng gia dụng: Ứng dụng tỷ lệ phối hợp hoạt chất tối ưu vào quy trình nghiên cứu, phát triển các thế hệ màn tồn lưu lâu (LLINs) và các chế phẩm xua diệt côn trùng thương mại an toàn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phải phối hợp hai hóa chất cùng thuộc nhóm pyrethroid mà không dùng một loại nồng độ cao? Việc tăng nồng độ đơn chất làm tăng độc tính sinh thái, đội chi phí và gia tăng áp lực chọn lọc tạo ra các dòng muỗi siêu kháng. Phối hợp Fendona 10SC và Icon 2,5CS ở liều giảm khai thác được ưu thế hạ gục nhanh của chất này kết hợp với khả năng tồn lưu chậm của chất kia, giữ tổng liều luôn dưới ngưỡng 30 mg/m2 an toàn theo chuẩn WHO.

2. Quần thể muỗi Anopheles epiroticus phân bố chủ yếu ở địa bàn nào tại Việt Nam? Loài muỗi này phân bố đặc thù dọc dải bờ biển nước lợ từ tỉnh Bình Thuận đến Cà Mau và Kiên Giang. Muỗi thích hợp sinh sản tại các vùng đầm lầy, kênh rạch và ao nuôi tôm có độ mặn từ 3‰ đến 28‰, có mật độ đốt người ban đêm rất cao lên tới hàng trăm con mỗi đêm.

3. Hiệu lực tồn lưu của công thức hỗn hợp trên thực địa duy trì được trong bao lâu? Trên tường vách gỗ, công thức phối hợp IF1 duy trì hiệu lực diệt muỗi trên 50% trong hơn 6 tháng liên tục. Trên màn tuyn, công thức IF3 duy trì tỷ lệ diệt trên 70% suốt 5 tháng, vượt trội hơn từ 1 đến 2 tháng so với việc chỉ sử dụng một loại hóa chất đơn lẻ.

4. Hỗn hợp hóa chất phun tẩm có gây nguy hiểm cho sức khỏe con người không? Hóa chất nhóm pyrethroid tổng hợp có tính độc chọn lọc cực cao trên côn trùng và phân hủy nhanh trong cơ thể động vật máu nóng. Khảo sát trên 150 người tiếp xúc cho thấy tỷ lệ kích ứng nhẹ chỉ dưới 4% và tự khỏi sau 24 giờ, hoàn toàn không gây độc tính toàn thân.

5. Ưu điểm nổi bật của mô hình 6 nhà bẫy thực địa trong nghiên cứu này là gì? Nhà bẫy được thiết kế theo kích thước chuẩn 3 x 3 m bằng vật liệu tự nhiên với cửa hom giỏ một chiều và bẫy hiên lưới. Việc luân chuyển 12 người ngủ định kỳ 2 ngày một lần giúp loại bỏ sai số thu hút muỗi của từng cá nhân, bảo đảm số liệu khách quan tuyệt đối.

Kết luận

• Luận văn đã xác định thành công công thức phối hợp tối ưu IF1 (10 mg Icon + 20 mg Fendona/m2) cho phun tường và IF3 (10 mg Icon + 10 mg Fendona/m2) cho tẩm màn tuyn, giải quyết hiệu quả tình trạng kháng thuốc của Anopheles epiroticus.
• Kết quả thực địa tại Bạc Liêu khẳng định hỗn hợp giúp duy trì hiệu lực tồn lưu kéo dài từ 5 đến 6 tháng, ức chế đốt máu 84,2% và giảm thiểu mật độ muỗi xâm nhập nhà ở.
• Quy trình nghiên cứu kết hợp giữa buồng thử Glass Chamber, phễu nón sinh học và 6 nhà bẫy chuẩn WHO cung cấp cơ sở phương pháp luận hoàn chỉnh cho công tác nghiên cứu véc-tơ.
• Mức độ an toàn cao và tỷ lệ đồng thuận của cộng đồng đạt 98,6% khẳng định tính khả thi vượt trội để đưa vào quy trình y tế dự phòng chuẩn giai đoạn 2015–2020.
• Trân trọng kính mời các nhà khoa học, chuyên gia dịch tễ và cán bộ y tế tham khảo chi tiết toàn văn luận văn để áp dụng vào các chương trình kiểm soát sốt rét tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Các véc-tơ truyền bệnh sốt rét Họ muỗi Culicidae có khoảng 3500 loài, được chia thành 3 phân họ: Toxorhynchitinae, Culicinae, Anophelinae. Phân họ Anophelinae được chia thành 3 giống: Bironella, Chagasia và Anopheles. Các loài muỗi có khả năng truyền bệnh SR gọi là véc-tơ SR đều thuộc giống Anopheles.

Trên thế giới đã phát hiện được khoảng 420 loài Anopheles khác nhau, trong đó có khoảng 70 loài có khả năng truyền bệnh sốt rét ở người và chỉ có khoảng 30 loài là véc-tơ truyền bệnh chính (White, 1982) [53]. Do các đặc điểm về địa lý, khí hậu và sinh thái của muỗi mà ở mỗi vùng, mỗi quốc gia có các loài truyền SR chính khác nhau. Ở Châu Phi, véc-tơ truyền SR chính là An. arabiensis; ở Trung Mỹ có An.

albimanus; ở Đông Nam Á có An. Ở Việt Nam, đã xác định 3 loài véc-tơ SR chính, đó là: An. epiroticus (trước đây gọi là An. epiroticus là đối tượng nghiên cứu chính của đề tài này.

Vị trí phân loại của muỗi Anopheles epiroticus Linton & Harbach, 2005 Giới: Động vật (Animalia) Ngành: Chân đốt (Arthropoda) Lớp: Côn trùng (Insecta) Bộ: Hai cánh (Diptera) Họ: Muỗi (Culicidae) Phân họ: Anophelinae Giống: Anopheles Phân giống: Cellia Loài: Anopheles epiroticus Linton & Harbach, 2005 1. Phân bố của muỗi Anopheles epiroticus Linton & Harbach, 2005 An. là một loài trong phức hợp loài An. sundaicus mới được định tên từ An.

Một số nhà nghiên cứu cho rằng có 3 dạng 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Một số nghiên cứu dựa trên phân tích, so sánh sự sai khác về isoenzym, nhiễm sắc thể, ổ bọ gậy, tập tính trú đậu, tìm mồi giữa các loài và đưa ra kết luận có ít nhất 4 loài trong nhóm này [33,34]. Trước khi loài mới An. epiroticus được công bố (2005), Dusfour Isabelle (2004) đã vẽ bản đồ phân bố phức hợp An.

sundaicus thấy rằng chúng có mặt ở các vùng ven biển, đảo Nam Á và Đông Nam Á. Cụ thể là từ ven biển phía đông bắc Ấn Độ tới miền nam Việt Nam, tới các đảo của Indonesia. Loài A và B có phân bố rộng, còn loài C chỉ có ở phía bắc đảo Sumatra (Indonesia), loài E chỉ có ở Indonesia. Loài D được xác định có phân bố ở đảo Nicobar của Ấn Độ [33,50].

Các nghiên cứu gần đây cho thấy An. epiroticus có phân bố ở các nước Đông Nam Á từ Mianma, Thái Lan, bán đảo Malaysia, Campuchia và Việt Nam. Ở Việt Nam, An. epiroticus chỉ thấy ở vùng ven biển từ vĩ độ 10056’ (tỉnh Bình Thuận) trở vào phía Nam.

epiroticus phân bố gắn liền với các thủy vực nước lợ ven biển có thực vật thủy sinh [38], đẻ ở các thủy vực nước đứng có độ mặn từ 3 %0 đến 28 %0, độ mặn thích hợp nhất của loài này khoảng 7%0 [8]. Vai trò truyền bệnh An. epiroticus được coi là véc-tơ SR chính ở vùng đồng bằng ven biển Campuchia, Việt Nam, bán đảo Malaysia và được coi là véc-tơ phụ ở Thái Lan [33]. Nói chung, không có nhiều tài liệu ghi nhận về tỷ lệ nhiễm thoa trùng của An.

epiroticus nhưng trước đây có bằng chứng về tỷ lệ nhiễm thoa trùng ở An. sundaicus, chẳng hạn ở Banglades là 4,3% (Nasiruddin, 1952). Theo Fryauff và cs (2002) ở đảo Nias phía tây Sumatra, Indonesia An. sundaicus nhiễm thoa trùng Plasmodium vivax là 1,2% [36].

epiroticus hút máu cả người và gia súc, tỷ lệ hút máu người và gia súc ở các vùng khác nhau cũng khác nhau. Một số nghiên cứu ở miền Nam Việt Nam thấy An. epiroticus thích đốt người hơn gia súc [6]. Nhìn chung hoạt động tìm mồi của An.

epiroticus diễn ra suốt đêm nhưng đỉnh đốt mồi thay đổi theo từng địa phương. Tỷ lệ nhiễm thoa trùng của An.