Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ GIAO DỊCH ĐIỆN TỬ 1. Khái niệm pháp luật quốc tế về giao dịch điện tử 1. Định nghĩa Cho đến nay, chưa có một định nghĩa chính thức về pháp luật quốc tế về giao dịch điện tử trong các văn bản pháp luật quốc tế được cộng đồng quốc tế thừa nhận rộng rãi. Tuy nhiên, có thể nói pháp luật quốc tế về giao dịch điện tử là một ngành mới trong hệ thống pháp luật bao gồm các nguyên tắc và quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ phát sinh từ các giao dịch điện tử vượt ra khỏi phạm vi một quốc gia.
Pháp luật quốc tế về giao dịch điện tử là ngành luật quốc tế hỗn hợp bao gồm các quy phạm của công pháp quốc tế và các quy phạm của tư pháp quốc tế về giao dịch điện tử. Để hiểu pháp luật quốc tế về giao dịch điện tử, phải nghiên cứu kỹ các giao dịch điện tử quốc tế. Có ba định nghĩa sau về giao dịch điện tử quốc tế cần được chú ý. Theo Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), thì giao dịch điện tử bao gồm việc cung cấp các dịch vụ công từ cơ quan nhà nước, việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng Internet, nhưng được giao nhận một cách hữu hình.
Luật mẫu về Thương mại điện tử của Ủy ban Liên hợp quốc về Luật Thương mại quốc tế (UNCITRAL) định nghĩa: "Thuật ngữ thương mại [commerce] cần được diễn giải theo nghĩa rộng để bao quát các vấn đề phát sinh từ mọi giao dịch mang tính chất thương mại dù có hay không có hợp đồng. Các giao dịch mang tính thương mại bao gồm, nhưng không chỉhạn chế ở , các giao dịch sau đây: bất cứ giao dịch nào về cung cấp hoặc trao đổi hàng hóa hoặc dịch LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vụ; thoả thuận phân phối; đại diện hoặc đại lý thương mại, ủy thác hoa hồng (factoring), cho thuê dài hạn (leasing); xây dựng các công trình; tư vấn, kỹ thuật công trình (engineering); đầu tư; cấp vốn, ngân hàng; bảo hiểm; thỏa thuận khai thác hoặc tô nhượng, liên doanh và các hình thức về hợp tác công nghiệp hoặc kinh doanh; chuyên chở hàng hóa hay hành khách bằng đường biển, đường không, đường sắt hoặc đường bộ". Theo định nghĩa này, có thể thấy phạm vi áp dụng các giao dịch điện tử rất rộng, bao quát hầu hết các lĩnh vực hoạt động kinh tế, trong đó các giao dịch mua bán hàng hóa và dịch vụ chỉ là một phạm vi rất nhỏ trong giao dịch điện tử. Thực tế, đó chính là bản chất của giao dịch điện tử quốc tế khi mà nội dung giao dịch không chỉ đơn giản là trao đổi hàng hoá, dịch vụ.
Theo Ủy ban châu Âu: "Thương mại điện tử được hiểu là việc thực hiện các giao dịch kinh doanh qua các phương tiện điện tử. Nó dựa trên việc xử lý và truyền dữ liệu điện tử dưới dạng text, âm thanh và hình ảnh". Thương mại điện tử trong định nghĩa này gồm nhiều loại giao dịch : hoạt động mua bán hàng hóa; dịch vụ; giao nhận các nội dung kỹ thuật số trên mạng; chuyển tiền điện tử; mua bán cổ phiếu điện tử, vận đơn điện tử; đấu giá thương mại; hợp tác thiết kế; tài nguyên trên mạng; mua sắm công cộng; tiếp thị trực tiếp với người tiêu dùng và các dịch vụ sau bán hàng; đối với thương mại hàng hoá (như hàng tiêu dùng, thiết bị y tế chuyên dụng) và thương mại dịch vụ (như dịch vụ cung cấp thông tin, dịch vụ pháp lý, tài chính); các hoạt động truyền thống (như chăm sóc sức khoẻ, giáo dục) và các hoạt động mới (như siêu thị ảo). Theo quan điểm này, "thương mại" (commerce) trong "giao dịch điện tử" không chỉ là buôn bán hàng hoá và dịch vụ (trade) theo các hiểu thông thường, mà bao quát một phạm vi rộng lớn hơn nhiều, do đó việc áp dụng giao dịch điện tử sẽ làm thay đổi hình thái hoạt động của hầu hết nền kinh tế.
Theo ước tính đến nay, thương mại điện tử có tới trên 1.300 lĩnh vực ứng dụng, trong đó, buôn bán hàng hoá và dịch vụ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chỉ là một lĩnh vực ứng dụng. Sự bao quát rộng của định nghĩa về thương mại điện tử đã bao hàm các nội dung căn bản của giao dịch điện tử. Các đặc trưng - Sự phát triển của giao dịch điện tử gắn liền và tác động qua lại với sự phát triển của ICT. Giao dịch điện tử là việc ứng dụng công nghệ thông tin vào trong mọi hoạt động giao dịch, chính vì lẽ đó mà sự phát triển của công nghệ thông tin sẽ thúc đẩy giao dịch điện tử phát triển nhanh chóng, tuy nhiên sự phát triển của thương mại điện tử cũng thúc đẩy và gợi mở nhiều lĩnh vực của ICT như phần cứng và phần mềm chuyển dụng cho các ứng dụng thương mại điện tử, dịch vụ thanh toán cho thương mại điện tử, cũng như đẩy mạnh sản xuất trong lĩnh vực ICT như máy tính, thiết bị viễn thông, thiết bị mạng.
+ Về hình thức, giao dịch điện tử là giao dịch hoàn toàn qua mạng. Trong hoạt động giao dịch truyề n thố ng các bên phải gă ̣p gỡ nhau trực tiế p để tiế n hành đàm phán , giao dich ̣ và đi đế n ký kế t hơ ̣p đồ ng. Còn trong hoạt động giao d ịch điê ̣n tử nhờ viê ̣c sử du ̣ng các phương tiê ̣n điê ̣n tử có k ết nối với mạng toàn cầu, chủ yếu là sử dụng mạng internet, mà giờ đây các bên tham gia vào giao dịch không phải gă ̣p gỡ nhau trực tiế p mà vẫn có thể đàm phán , giao dich ̣ đươ ̣c với nhau dù cho các bên tham gia giao dich ̣ đang ở bấ t cứ quố c gia nào. Ví dụ như trước kia muố n mua mô ̣t quyể n sách thì b ạn đọc phải ra tâ ̣n của hàng để t ham khảo, chọn mua một cuốn sách mà mình mong muốn.
Sau khi đã cho ̣n đươ ̣c cuố n sách cầ n mua thì ngư ời đọc phải ra quầ y thu ngân để thanh toán mua cuố n sách đó. Nhưng giờ đây với sự ra đời của thương ma ̣i điê ̣n tử thì chỉ cầ n c ó một chiế c mày tính và ma ̣ng internet , thông qua vài thao tác kích chuô ̣t , người đọc không cầ n biế t mă ̣t của người bán hàng thì h ọ vẫn có thể mua mô ̣t cuố n sách mình mong muốn trên các website mua bán trực tuyến như amazon. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Về phạm vi hoạt động, trên khắp toàn cầu hay thị trường trong giao dịch điện tử là thị trường phi biên giới. Điều này thể hiện ở chỗ mọi người ở tất cả các quốc gia trên khắp toàn cầu không phải di chuyển tới bất kì địa điểm nào mà vẫn có thể tham gia vào cũng một giao dịch bằng cách truy cập vào các website hoặc vào các trang mạng xã hội.
+ Về chủ thể tham gia, Trong hoạt động giao dịch điện tử phải có tổi thiểu ba chủ thể tham gia. Đó là các bên tham gia giao dịch và không thể thiếu được tham gia của bên thứ ba đó là các cơ quan cung cấp dịch vụ mạng và cơ quan chứng thực, đây là những người tạo môi trường cho các giao dịch giao dịch điện tử. Nhà cung cấp dịch vụ mạng. Nhà cung cấp dịch vụ mạng và cơ quan chứng thực có nhiệm vụ chuyển đi, lưu giữ các thông tin giữa các bên tham gia giao dịch điện tử, đồng thời họ cũng xác nhận độ tin cậy của các thông tin trong giao dịch điện tử.
+Về thời gian không giới hạn,: Các bên tham gia vào hoạt động giao dịch điện tử đều có thể tiến hành các giao dịch suốt 24 giờ 7 ngày trong vòng 365 ngày liên tục ở bất cứ nơi nào có mạng viễn thông và có các phương tiện điện tử kết nối với các mạng này, đây là các phương tiện có khả năng tự động hóa cao giúp đẩy nhanh quá trình giao dịch. - Trong giao dịch điện tử, hệ thống thông tin chính là thị trường. Trong giao dịch truyền thống các bên phải gặp gỡ nhau trực tiếp để tiến hành đàm phán, giao dịch. Còn trong giao dịch điện tử các bên không phải gặp gỡ nhau trực tiếp mà vẫn có thể tiến hành đàm phán, ký kết hợp đồng.
Để làm được điều này các bên phải truy cập vào hệ thống thông tin của nhau hay hệ thống thông tin của các giải pháp tìm kiếm thông qua mạng internet, mạng extranet….để tìm hiểu thông tin về nhau từ đó tiến hành đàm phán kí kết hợp đồng. Ví dụ giờ đây các doanh nghiệp thương mại muốn tìm kiếm các đối tác trên khắp toàn cầu thì LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chỉ cần vào các trang tìm kiếm như google, yahoo hay vào các cổng thương mại điện tử như trong nước là ecvn.com hay của hàn quốc là ec21. - Trong quan hệ giao dịch điện tử có thể có sự tham gia của bốn chủ thể chính: Chính phủ (G), doanh nghiệp (B), khách hàng cá nhân (C), người lao động (E). Việc kết hợp các chủ thể này lại với nhau sẽ cho chúng ta những mô hình giao dịch điên tử khác nhau.
Dưới đây là một số mô hình giao dịch điện tử phố biến nhất hiện nay. + Giao dịch điện tử giữa Doanh nghiệp và người tiêu dùng (B2C) Doanh nghiệp sử dụng các phương tiện điện tử để bán hàng hóa và dịch vụ tới người tiêu dùng; người tiêu dùng thông qua các phương tiện điện tử để lựa chọn, mặc cả, đặt hàng, thanh toán và nhận hàng. Mô hình B2C chủ yếu là mô hình bán lẻ qua mạng như www.com, qua đó doanh nghiệp thường thiết lập website, hình thành cơ sở dữ liệu về hàng hóa, dịch vụ, tiến hành các quy trình tiếp thị, quảng cáo và phân phối trực tiếp tới người tiêu dùng. Thương mại điện tử B2C đem lại lợi ích cho cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng: doanh nghiệp tiết kiệm nhiều chi phí bán hàng do không cần phòng trưng bày hay thuê người giới thiệu bán hàng, chi phí quản lý cũng giảm hơn.
Người tiêu dùng sẽ cảm thấy thuận tiện vì không phải tới tận cửa hàng, ngồi ở bất cứ nơi đâu, bất cứ khi nào cũng có khả năng lựa chọn và so sánh nhiều mặt hàng cùng một lúc, cũng như tiến hành việc mua hàng.