Báo Cáo Kết Quả Nghiên Cứu Phân Loại Cây Thuốc Ở Việt Nam Qua Chỉ Thị ADN

Nghiên cứu sử dụng chỉ thị phân tử ADN và dấu hiệu hình thái để phân loại cây thuốc tại Việt Nam, góp phần bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu.

• Tác giả: Nguyễn Văn Tập
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Đoàn Long
• Trường học: Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Công nghệ sinh học
• Đề tài: Nghiên Cứu Phân Loại Cây Thuốc Việt Nam Qua Chỉ Thị ADN
• Loại tài liệu: báo cáo
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam của các đối tượng nghiên cứu
• 1.1.1. Về thực vật học
• 1.1.2. Ngũ gia bì hương, Ngũ gia bì gai, Sâm vũ điệp, Tam thất hoang và Sâm ngọc linh
• 1.1.3. Tổng quan về các loại chỉ thị và dấu chuẩn trong nghiên cứu thảo dược trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.1.4. Chỉ thị (kỹ thuật) RAPD-PCR
• 1.1.5. Ứng dụng kỹ thuật RAPD-PCR trong nghiên cứu chỉ thị phân tử ADN ở Việt Nam
• 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu và địa điểm thu mẫu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.1. Điều tra thu thập mẫu
• 2.2.2. Xác định tên khoa học và mô tả hình thái các loài
• 2.2.3. Phân tích chỉ thị phân tử ADN (RAPD-PCR) trong nghiên cứu
• 2.2.4. Đánh giá sự kết hợp giữa việc sử dụng chỉ thị ADN với các dấu chuẩn hình thái trong nghiên cứu phân loại phục vụ công tác bảo tồn và phát triển các loài cây thuốc
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Điều tra thu thập mẫu
• 2.3.2. Xác định tên khoa học
• 2.3.3. Phân tích ADN
• 2.3.4. Dựng cây quan hệ di truyền bằng phần mềm NTSYS pc
• 2.3.5. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3.6. Trang thiết bị, dung môi hóa chất
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Điều tra, thu thập mẫu
• 3.1.1. Thu mẫu tiêu bản thực vật
• 3.1.2. Thu mẫu nguyên liệu chuẩn
• 3.2. Xác định tên khoa học và mô tả đặc điểm hình thái của các loài Ngũ gia bì hương, Ngũ gia bì gai, Sâm ngọc linh, Sâm vũ điệp, Tam thất hoang và Ba kích
• 3.3. Kết quả nghiên cứu chỉ thị ADN
• 3.3.1. Nghiên cứu tách chiết ADN
• 3.3.2. Sử dụng chỉ thị ADN (RAPD-PCR) để đánh giá sự đa dạng di truyền
• 3.3.3. Bước đầu xác định một số chỉ thị RAPD-PCR đặc trưng của các loài
• 3.4. Đánh giá việc sử dụng chỉ thị hình thái và chỉ thị ADN (RAPD-PCR) trong nghiên cứu
• 3.4.1. Áp dụng phương pháp phân loại hình thái so sánh trong việc xác định các loài
• 3.4.2. Xác định mối tương đồng giữa chỉ thị hình thái với chỉ thị ADN trong việc xác định các loài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên Cứu ADN Cách Mạng Phân Loại Cây Thuốc Việt Nam

Phân loại sinh học, đặc biệt là phân loại thực vật, đóng vai trò quan trọng trong việc xác định và phân biệt các loài, cũng như hiểu rõ mối quan hệ tiến hóa giữa chúng. Phương pháp truyền thống dựa trên các đặc điểm hình thái bên ngoài, đặc biệt là các cơ quan sinh sản. Tuy nhiên, sự ra đời của các chỉ thị ADN đã mở ra một kỷ nguyên mới trong phân loại. Nghiên cứu sử dụng ADN barcode cây thuốc Việt Nam đang ngày càng được ứng dụng rộng rãi. Kỹ thuật RAPD-PCR là một phương pháp phân tích hệ gen tương đối đơn giản và nhanh chóng, cho phép so sánh sự đa dạng di truyền trong phạm vi một loài cũng như giữa các loài khác nhau. Nghiên cứu này sử dụng chỉ thị phân tử ADN để phân loại cây thuốc Việt Nam, mang lại độ chính xác cao hơn. Theo tài liệu gốc, "Trong những năm gần đây, trên thế giới cũng như ở nước ta, các chỉ thị ADN (như RAPD, RFLP, SSR .) ngày càng được sử dụng rộng rãi trong việc nghiên cứu nguồn gen các tài nguyên sinh vật."

1.1. Tổng Quan Về Phân Loại Học Thực Vật Truyền Thống

Phân loại thực vật truyền thống dựa trên các đặc điểm hình thái, giải phẫu của cây. Các đặc điểm này bao gồm hình dạng lá, hoa, quả, cấu trúc thân, rễ. Phương pháp này có ưu điểm là đơn giản, dễ thực hiện, nhưng lại gặp nhiều khó khăn khi các loài có hình thái tương đồng hoặc biến đổi lớn do môi trường. Việc phân loại cây thuốc Việt Nam bằng phương pháp truyền thống đôi khi dẫn đến nhầm lẫn, ảnh hưởng đến chất lượng dược liệu.

1.2. Ưu Điểm Của Phân Loại Thực Vật Bằng ADN

Phân loại thực vật bằng ADN khắc phục được những hạn chế của phương pháp truyền thống. Chỉ thị phân tử ADN cho phép phân biệt các loài có hình thái tương đồng, xác định chính xác các giống loài. Kỹ thuật này dựa trên sự khác biệt về trình tự ADN giữa các loài, không bị ảnh hưởng bởi yếu tố môi trường. Ứng dụng ADN trong xác định loài cây mang lại độ tin cậy cao, hỗ trợ bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên thực vật.

II. Thách Thức Nhầm Lẫn và Suy Thoái Cây Thuốc Việt Nam

Nguồn tài nguyên cây thuốc Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Phần lớn cây thuốc hiện nay được thu hái từ tự nhiên, dẫn đến sự suy kiệt nguồn tài nguyên. Do thu hái tự phát, chất lượng dược liệu không đồng đều, dễ bị nhầm lẫn, thậm chí bị giả mạo. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả điều trị và sức khỏe người tiêu dùng. Nghiên cứu sử dụng chỉ thị ADN barcode cây thuốc Việt Nam là giải pháp cấp thiết để xác định chính xác các loài cây thuốc, bảo tồn nguồn gen và đảm bảo chất lượng dược liệu. Theo báo cáo gốc, "Bên cạnh đó, do thu hái tự phát trong tự nhiên nên chất lượng dược liệu không đồng bộ, hoặc đã xảy ra sự nhằm lẫn, thậm chí còn bị giả mạo."

2.1. Suy Giảm Đa Dạng Sinh Học Dược Liệu

Việc khai thác quá mức và thiếu kiểm soát đã gây ra sự suy giảm đáng kể về đa dạng sinh học của dược liệu Việt Nam. Nhiều loài cây thuốc quý hiếm đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Bảo tồn nghiên cứu dược liệu Việt Nam là nhiệm vụ cấp bách để duy trì nguồn cung cấp dược liệu cho tương lai. Việc sử dụng các công nghệ phân tích sinh học phân tử cây thuốc để xác định đúng loài và bảo tồn là vô cùng quan trọng.

2.2. Vấn Đề Kiểm Định Chất Lượng Dược Liệu

Việc kiểm định chất lượng dược liệu gặp nhiều khó khăn do sự nhầm lẫn giữa các loài, đặc biệt là các loài có hình thái tương đồng. Phương pháp truyền thống không đủ khả năng phân biệt chính xác, dẫn đến việc sử dụng sai dược liệu, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh. Ứng dụng chỉ thị phân tử trong phân loại thực vật giúp giải quyết vấn đề này, đảm bảo chất lượng dược liệu.

III. RAPD PCR Phương Pháp Phân Loại Cây Thuốc Bằng ADN Hiệu Quả

Kỹ thuật RAPD-PCR (Random Amplified Polymorphic DNA) là một phương pháp hiệu quả để đánh giá đa dạng di truyền và phân loại cây thuốc. Phương pháp này dựa trên việc khuếch đại ngẫu nhiên các đoạn ADN bằng các mồi ngẫu nhiên. Kết quả phân tích RAPD-PCR cho phép xác định sự khác biệt di truyền giữa các cá thể, quần thể và loài, góp phần phân loại chính xác. Kỹ thuật RAPD-PCR được áp dụng rộng rãi trong nghiên cứu và phân loại do tính đơn giản, nhanh chóng và chi phí thấp. Dữ liệu từ tài liệu cho thấy "Đối với các loài thực vật, chỉ thị RAPD đã được sử dụng hiệu quả trong việc đánh giá tính đa dang di truyền và góp phần phân loại một cách chính xác các taxon dưới loài."

3.1. Nguyên Tắc Hoạt Động Của Kỹ Thuật RAPD PCR

Kỹ thuật RAPD-PCR dựa trên việc sử dụng các mồi (primer) ngắn, có trình tự ngẫu nhiên, để khuếch đại các đoạn ADN. Các mồi này sẽ gắn vào các vị trí khác nhau trên hệ gen, tạo ra các đoạn ADN có kích thước khác nhau. Kết quả điện di các đoạn ADN này sẽ tạo ra một mẫu băng đặc trưng cho từng cá thể hoặc loài. Sự khác biệt về mẫu băng phản ánh sự khác biệt về di truyền.

3.2. Ưu Điểm Vượt Trội Của RAPD PCR Trong Phân Loại

So với các phương pháp phân tích ADN khác, RAPD-PCR có nhiều ưu điểm vượt trội. Kỹ thuật này không đòi hỏi trình tự ADN phải được biết trước, có thể áp dụng cho nhiều loài khác nhau. RAPD-PCR đơn giản, dễ thực hiện, chi phí thấp, phù hợp với điều kiện nghiên cứu ở Việt Nam. Kết quả phân tích RAPD-PCR cho phép đánh giá nhanh chóng đa dạng di truyền, phân biệt các loài có hình thái tương đồng.

IV. Ứng Dụng Xác Định Các Loài Cây Thuốc Quý Hiếm Việt Nam

Nghiên cứu đã ứng dụng kỹ thuật RAPD-PCR để xác định các loài cây thuốc quý hiếm của Việt Nam, bao gồm Ngũ gia bì hương, Ngũ gia bì gai, Sâm ngọc linh, Sâm vũ điệp, Tam thất hoang và Ba kích. Kết quả phân tích ADN đã xác định được sự khác biệt di truyền giữa các loài này, góp phần phân loại chính xác. Nghiên cứu cũng phát hiện ra các dạng hình thái trung gian của một số loài, cung cấp thông tin quan trọng cho công tác bảo tồn và phát triển. Theo tài liệu gốc, "Qua nghiên cứu hình thất đã xác định các rnẫu thu được thuộc 6 loài: Acanthopanax gracilistylus, Acanthopanax trifoliatus, Panax vietnamensis, Panax stipuleanctus, Panax bipinnatifidus va Morinda officinalis"

4.1. Phân Biệt Ngũ Gia Bì Hương và Ngũ Gia Bì Gai Bằng ADN

Ngũ gia bì hương (Acanthopanax gracilistylus) và Ngũ gia bì gai (Acanthopanax trifoliatus) là hai loài cây thuốc có hình thái tương đồng, dễ bị nhầm lẫn. Phân tích ADN bằng kỹ thuật RAPD-PCR đã xác định được các chỉ thị đặc trưng cho từng loài, giúp phân biệt chính xác. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng dược liệu Ngũ gia bì.

4.2. Xác Định Sâm Ngọc Linh Sâm Vũ Điệp và Tam Thất Hoang

Sâm ngọc linh (Panax vietnamensis), Sâm vũ điệp (Panax stipuleanctus) và Tam thất hoang (Panax bipinnatifidus) là ba loài sâm quý hiếm của Việt Nam. Việc xác định chính xác các loài này rất quan trọng để bảo tồn và phát triển. RAPD-PCR đã được sử dụng để phân tích ADN của các loài sâm này, xác định được sự khác biệt di truyền, góp phần phân loại chính xác.

V. Cơ Sở Dữ Liệu ADN Nền Tảng Bảo Tồn Cây Thuốc Tương Lai

Xây dựng cơ sở dữ liệu ADN cây thuốc Việt Nam là bước tiến quan trọng trong công tác bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên dược liệu. Cơ sở dữ liệu ADN cung cấp thông tin di truyền chi tiết về các loài cây thuốc, giúp xác định chính xác, quản lý và khai thác bền vững. Cơ sở dữ liệu ADN cũng là nền tảng cho các nghiên cứu về sinh học phân tử cây thuốc, mở ra cơ hội phát triển các loại thuốc mới và hiệu quả hơn. Dựa vào kết quả nghiên cứu, một ngân hàng gen về cây thuốc quý hiếm cần được xây dựng để bảo tồn giống loài phục vụ các công tác lai tạo giống. Cần có những nghiên cứu chuyên sâu hơn về các chỉ thị ADN của cây thuốc Việt Nam.

5.1. Giá Trị Của Cơ Sở Dữ Liệu ADN Cây Thuốc

Cơ sở dữ liệu ADN cung cấp thông tin di truyền chi tiết về các loài cây thuốc, giúp xác định chính xác, quản lý và khai thác bền vững. Dữ liệu ADN cũng có thể được sử dụng để theo dõi sự biến đổi di truyền của các quần thể cây thuốc trong tự nhiên, từ đó đưa ra các biện pháp bảo tồn phù hợp.

5.2. Hướng Phát Triển Cơ Sở Dữ Liệu ADN Cây Thuốc Việt Nam

Để cơ sở dữ liệu ADN cây thuốc Việt Nam phát triển bền vững, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các nhà khoa học, các cơ quan quản lý và cộng đồng. Cần đầu tư vào trang thiết bị, đào tạo nguồn nhân lực, xây dựng quy trình thu thập, phân tích và quản lý dữ liệu ADN chuẩn hóa. Đồng thời, cần có chính sách khuyến khích các nhà khoa học chia sẻ dữ liệu ADN, thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực sinh học phân tử cây thuốc.

VI. Tương Lai Ứng Dụng ADN Phân Loại Mở Rộng và Sâu Rộng

Trong tương lai, ứng dụng ADN trong phân loại sẽ ngày càng mở rộng và sâu rộng. Các kỹ thuật phân tích ADN mới, như giải trình tự gen thế hệ mới (NGS), sẽ cung cấp thông tin di truyền toàn diện hơn, cho phép phân loại chính xác ở cấp độ dưới loài và quần thể. Ứng dụng ADN trong phân loại cũng sẽ góp phần giải quyết các vấn đề về danh pháp khoa học cây thuốc Việt Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho nghiên cứu, bảo tồn và phát triển. Nghiên cứu ADN là yếu tố then chốt trong việc bảo tồn và phát triển bền vững nguồn tài nguyên cây thuốc vô giá của Việt Nam. Phải có sự đầu tư nghiêm túc về nguồn lực và con người để thực hiện các nghiên cứu có giá trị.

6.1. Tiềm Năng Của Giải Trình Tự Gen Thế Hệ Mới NGS

Giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) cho phép phân tích toàn bộ hệ gen một cách nhanh chóng và hiệu quả. Ứng dụng NGS trong phân loại thực vật mở ra cơ hội xác định các chỉ thị ADN có độ phân giải cao, phân biệt các loài, quần thể có quan hệ di truyền gần gũi. NGS cũng giúp phát hiện các gen liên quan đến các đặc tính dược lý của cây thuốc, hỗ trợ quá trình chọn tạo giống cây thuốc có chất lượng cao.

6.2. Hoàn Thiện Danh Pháp Khoa Học Cây Thuốc Việt Nam

Danh pháp khoa học cây thuốc Việt Nam còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho việc nghiên cứu, bảo tồn và khai thác. Ứng dụng ADN trong phân loại giúp xác định chính xác tên khoa học của các loài cây thuốc, giải quyết các vấn đề về đồng danh, dị danh, từ đó hoàn thiện danh pháp khoa học, tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nghiên cứu dược liệu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Phân loại sinh học là một ngành khoa học có lịch sử lâu đời, giúp cho việc nhận biết và phân biệt giữa các taxon cùng với mối quan hệ của chúng trong quá trình tiến hóa. Phương pháp chung được sử dụng trong phân loại các bậc taxon sinh hoc nói chung và thực vật nói riêng là căn cứ vào các đặc điểm hình thái bên ngoài. của các cơ quan sinh dưỡng, đặc biệt là các cơ quan sinh sản (thực vật). Trong những năm gần đây, trên thế giới cũng như ở nước ta, các chỉ thị ADN (như RAPD, RFLP, SSR .) ngày càng được sử dụng rộng rãi trong việc nghiên cứu nguồn gen các tài nguyên sinh vật.

Trong số các chỉ thị đó, đa hình độ dài các trình tự ADN được khuếch đại ngẫu nhiên RAPD (Random. Amplification Polymorphic DNA) được sử dụng rộng rãi trong việc đánh giá tính đa dạng của các nguồn gen. Đây là một phương pháp phân tích hệ gen. tương đối đơn giản và nhanh chóng, cho phép so sánh sự đa dạng di truyền.

trong phạm vi một loài cũng như giữa các loài khác nhau. Đối với các loài thực vật, chỉ thị RAPD đã được sử dụng hiệu quả trong việc đánh giá tính đa dang di truyền và góp phần phân loại một cách chính xác các taxon dưới loài. Như chúng ta đã biết, trong nguồn tài nguyên thực vật ở nước ta, cây thuốc giữ một vai trồ quan trọng trong việc cung cấp thuốc cho y học cổ truyền. Tuy vậy, phần lớn các loài cây thuốc hiện nay chủ yếu được thu hái từtự nhiên nên.

tất yếu dẫn đến sự suy kiệt nguồn tài nguyên. Bên cạnh đó, do thu hái tự phát trong tự nhiên nên chất lượng dược liệu không đồng bộ, hoặc đã xảy ra sự nhằm lẫn, thậm chí còn bị giả mạo. Những vấn đẻ trên đặt ra một yêu cầu cấp thiết cần có các biện pháp xác định chính xác các loài cây thuốc hoặc dược liệu, phục vụ cho yêu cầu bảo tổn và phát triển, nhằm cung cấp được các nguyên liệu làm thuốc có chất lượng cao. 'Với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, việc ứng dụng các chỉ thị phân từ, ADN, cũng như chỉ thị hoá học., như một công cụ bỏ sung cho công tác kiểm định cây thuốc và dược liệu.

Trong các phương pháp vẻ chỉ thị ADN cần. kể đến các chỉ thị RAPD-PCR. Đây là kỹ thuật tiên tiến, dễ áp dụng và kết quả mang lại thường khả quan trong việc đánh giá tính đa dạng di truyền, góp phản phân loại các loài thực vật nói chung và cây thuốc nói riêng một cách chính xác. Đặc biệt là những taxon có quan hệ gần gũi về mặt di truyền và có các đặc điểm hình thái tương tự nhau.

Xuất phát từ tình hình thực tế nói trên, chúng tôi tiến hành đẻ tài "Sử đựng chỉ thị phân tử ADN kết hợp với các dấu hiệu hình thái trong nghiên cứu. phân loại một số cây thuốc ở Việt Nam”, với các mục tiêu sau đây: Muc tén chưng: Tiếp cận được với một phương pháp mới trong việc sử dụng chỉ thị phân từ ADN kết hợp với phương pháp phân loại hình thái cổ điển, nhằm xác định chính xác tên khoa học của các loài cây thuốc, góp phảu. định hướng cho công tác bảo tỏa, cũng như góp phảu tiêu chuẩn hóa và kiếm. định dược liệu ở Việt Nam.

Mục tiêu cụ thể là: (D) Ap dung chỉ thị ADN (RAPD - PCR) kết hợp với phương pháp phân. loại bình thái cổ điển nhằm xác định chính xác tên khoa học ở bậc phân loại loài hoặc dưới loài của 6 loài cây Ngũ gia bì hương, Ngũ gia bì gai, Sam ngọc linb, Sim vii digp, Tam that hoang và Ba kích. ) Thông qua việc áp dụng kỹ thuật RAPD - PCR bước đầu đánh giá sự da dạng nguồn gen, phục vụ cho yêu cầu bảo tổn, cũng như việc tiêu chuẩn hóa vẻ kiểm định dược liệu đối với 6 loài cây thuốc thuộc điện quí hiếm kể trên. TỔNG QUAN VE TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRÊN THẾ GIỚI VA Ö VIỆT NAM CỦA CÁC ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 1.

Yê thực vật học 1. Ngũ gia bì hương, Ngũ gia bì gai Trên thế giới, Ngũ gia bì hương (NGBH) và Ngũ gia bì gai (ÑGBG) đều thuộc chỉ Acanthopanax Miq., họ Ngũ gia bì (Araliaceae). Chỉ nầy trên thế giới hiện đã biết có loài, phân bố chủ yếu ở vùng cận nhiệt đới, nhiệt đới hoặc vùng ôn đới ấm của châu Á [70, 92]. Ngũ gia bì hương đã được Smith xác định tên khoa học từ năm 1617 là Acanthopanax gracilistylus W.Smith và từ đó cho đến nay không thấy có sự thay đổi nào.

Trên thế giới, loài này rnới được phát hiệnở Trung Quốc [70, 91. Ngũ gia bì gai được Lianế xác định đầu tiên với tên khoa học là Zanthoxylum trifoliatum L. Đến năm 1789 Ait chuyển thành chỉ Panax với tên khac la Panax aculeatus Ait. Sau đó được Witte (1861), H.

Li (1970) xép vao chi Acanthopanax. Đồng thời để ghỉ nhớ cách đặt tên đầu tiên của Linnế (1733), nên các nhà thực vật học đều thống nhất tên khoa học của loài Ngũ gia bì gai là Acanthopanax (rifoliatu (L. Về sau, khi nghiên cứu phân loại họ Araliaceae ở vùng Đông Á, H.Li đã xác định thêm. trong loài NGBŒ ở Trung Quốc có một thứ (var.) này cũng đã được phát hiệnở Việt Nam [3, 8, 10].

NGBG trêu thế giới có vùng phân bố tương đối rộng, kéo đài từ Trung Quốc, Đài Loan xuống đến Việt Nam, Lào và ở cả Philippia [31, 70, 92]. Ở Việt Nam, chi Acanthopanax Mig. Vigues nghiên cứu đầu tiên (trong bộ Elore gềnếrale de LTado-Chiae, T3, ). Trong đó ông để cập đến 2 loài Acanthopanax aculeafuz (Ait.) Witte và một loài mới ông thu thập được.

ở núi Ba Vì - Hà Tây: A.) Witt sau ted thành đồng danh (Syn) của A. Loài NGBH (Acanthopanax gracilistyius W.Smith) được Grushvitzky và Trương Canh thu được mẫu lần đầu tiên năm 1969 tại Phó Bảng, Hà Giang. Về sau, Nguyễn Tập, Bùi Xuân Chương, Lưu Minh Xư (1973) ghỉ nhận cụ thể thêm vẻ phân. Bao gồm ở thị trấn Phó Bảng, xã Phố Là, Sùng Là (huyện Đỏng Văn), xã Mèo Vạc (huyện Mèo Vạc) tỉnh Hà Giang; gần đây cồn thấy trồng tại vườn một số nhà dân thuộc xã Quyết Tiến (huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang); xã Hầu.

Tổng hợp các chỉ Acanthopanax Miq. ở Việt Nam, Nguyễn Quang Hào và Mai Nghị (1972) thống kê có 4 loài là Acanthopanax trifoliatus, A. Viguer thu thập ở Ba Vì, nhưng cho đến nay chưa có ai thu lại được mẫu. evodiaefolis hiện đã chuyển sang chỉ mới (Evodiopanax).

Như vậy, theo Nguyễn Tập, Nguyễn Chiều, Ngô Văn. Trại và Mai Nghị (1986) [21]; theo Grushvitzky và Hà Thị Dụng (1990) [8] thì chỉ Acanthopanax Mia. ở Việt Nam có 2 loài và 1 thứ (var.) sau: - Ngũ gia bì gai (Acanthopanax trifoliatus (L.): phan bố tập trung ở vùng rừng núi đá vôi, thuộc các tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn, Lai Châu, lào Cai và rải rác ở các tỉnh Yên Bái, Sơa La, Điện Biên, Hòa Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Nam và Kon Tum. - Ngũ gia bì gai long (Acanthopanax trifoliatus vat.): phan bố lẫn loài trênở Lạng Sơn, Lào Cai và Lai Châu.

- Ngũ gia bì hương (Acanthopanax gracilistylus W. Smith): phân bố rat hẹp ở tỉnh Hà Giang (mọc tự nhiên và trồng) và Lào Cai (trồng). Sâm vũ điệp, Tam thất hoang và Sâm ngọc linh Trên thế giới, chỉ Zanax L. hiện đã biết có 13 loài và dưới loài, phân bố chủ yếu ở vùng cậ nhiệt đới và ôn đới ấm châu Á và châu Mỹ.

Trong đó, một số loài như Nhân sâm, Tam thất, Giả nhân sâm, Tây dương sâm đã trở thành. Các loài mọc tự nhiên còn lại bao gồm cả Sâm vũ điệp (SVD), Tam thất hoang (TTH) và Sâm ngọc linh (SNL) kể trên. Sâm vữ điệp: Tên khoa bọc của loài Sam vũ điệp được nhà thực vật học người Đức Bethold Car Seemana xác định đầu tien a Panax bipinnatifidus Seem. Đến năm 1879, Charles Baron Clatke đã chuyển loài aay sang chi Aralia la Aralia bipinnatifidus (Seem.

Sau Clarke cd cé Isaac Henry Burkill lai xếp Sâm vũ điệp cùng loài với Sảm Mỹ song là thứ (vat.) khác của Aralia quinguejolia (L. major Burkill, 1902 (Kew Bull, 1902: 7); Aralia quinquefolia (L. elegantior Buckill, 1902 (Kew Bull. Quan điểm trên tôn tại đến gầu giữa thế kỷ 20, khi Hui-Lia Li (1996) nghiên cứu hệ thực vật Đông Á, ông đã đưa Sâm vũ diệp trở lại với chỉ Panax.

Day [A mot quan điểm đúng đắn, bởi vì từ đó đến nay, mặc dù Sâm vũ diệp có thể được xếp vào các loài, loài phụ (ssp.) hoặc thứ (var.) khác nhau, nhưng loài này vẫn thuộc chỉ #anax. với các têu khoa học khác nhau như: Pgnax pseudoginseng Wall.; Panax pseudoginseng Wall.; Panax major Tiog ex Pei, 1958.; Panax pseudoginseng Wall.; Panax pseudoginseng Wall. elegantior (Burkill) Hoo et Tseng, 1973; Panax japonicus Mey.) Wu et Feag, 1975 [25, 39, 47, 48, 79, 80, 8L, 89, 90, 92] Cho đến năm 1975, một số nhà nghiên cứu ở Viện Thực vật Côn Minh. Vì thế, Sâm vũ diệp lại được trở về với tên khoa học là Panax bipinnatifidus Seem.

do Berthold Carl Seemann xác định từ năm 1868. 'Về phân bố, Sâm vũ diệp trên thế giới được ghi nhận ở phía Nam Trung Quốc, Bắc Myanma, Đông - Bắc Ấn Độ va Népan [25, 47, 48, 81, 86, 89, 92]. Tam thất hoang: Tam thất hoang cồn gọi là Bình biên tam thất, Hương thích hay Bạch tam thất (Trung Quốc). Loài này lúc đầu chỉ được xếp là một thứ (var) của loài giả Nhân sâm (Panax pseudogimseng vat.

bipinnatifidus Hoo et Tseng) cùng với loài Sâm vũ diệp [48]. Về sau, khi đã đầy đủ dẫn liệu, Tam thất hoang được công bố là loài mới đối với khoa học (Panax afipuleanatus TH. Feng, 1975) bởi một nhóm các nhà thực vật học Trung Quốc, trong Acta Phyfofaxonomy Siaica, số 13 năm 1975 [86]. Đến năm 2000, trong một công bố của Jun Wen,, tác giả cũng thừa nhận Tam.

thất hoang là một loài độc lập [81], với tên khoa học đã được các nhà thực vật Trung Quốc công bố kể trên [86]. 'Về phân bố, Tam thất hoang hiện mới chỉ thấy ở tỉnh Vân Nam - Trung Quốc. Trong công bố năm 1975 của các nhà Thực vật học Trung Quốc cũng ghỉ nhận cồn có ở Lào Cai - thuộc miễn Bắc Việt Nam [81, 86]. Cả hai loài SVD và TTH cũng có ở Việt Nam; còn SNL là loài đặc hữu hẹp của Việt Nam - chưa phát hiện thấy ở các quốc gia khác trên thế giới.

Ở Việt Nam, ngay từ năm 1964 Viện Dược liệu đã thu thập được mẫu. SVD và TTH ở Sa Pa (Lào Cai) — với tên gọi địa phương là "Phan xiết” và ”Xán xì”.