Luận văn thạc sĩ nhân vật thiếu nhi qua hai tiểu thuyết côi cút giữa cảnh đời và chuyện của lý của ma văn kháng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nhân vật thiếu nhi qua hai tiểu thuyết côi cút giữa cảnh đời và chuyện của lý của ma văn kháng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Thấm
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Thiện
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Nhân Vật Thiếu Nhi Qua Hai Tiểu Thuyết Côi Cút Giữa Cảnh Đời Và Chuyện Của Lý
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Nhân Vật Thiếu Nhi Trong Tiểu Thuyết Côi Cút Giữa Cảnh Đời

Nghiên cứu nhân vật thiếu nhi trong tiểu thuyết Côi cút giữa cảnh đời và Chuyện của Lý của Ma Văn Kháng là một chủ đề quan trọng trong văn học Việt Nam hiện đại. Hai tác phẩm này không chỉ phản ánh đời sống của trẻ em mà còn thể hiện những vấn đề xã hội sâu sắc. Qua đó, tác giả đã khắc họa những tâm tư, tình cảm và nỗi đau của nhân vật thiếu nhi trong bối cảnh xã hội đầy biến động.

1.1. Khái Niệm Nhân Vật Thiếu Nhi Trong Văn Học

Nhân vật thiếu nhi trong văn học thường được hiểu là những nhân vật trẻ tuổi, đại diện cho thế hệ tương lai. Họ mang trong mình những ước mơ, khát vọng và cả nỗi đau của cuộc sống. Trong tiểu thuyết của Ma Văn Kháng, nhân vật thiếu nhi không chỉ là hình ảnh ngây thơ mà còn là biểu tượng cho sự chống chọi với số phận.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Tiểu Thuyết Côi Cút Giữa Cảnh Đời

Tiểu thuyết Côi cút giữa cảnh đời không chỉ là một tác phẩm văn học mà còn là một tài liệu quý giá phản ánh thực trạng xã hội. Tác phẩm giúp người đọc hiểu rõ hơn về cuộc sống của trẻ em trong hoàn cảnh khó khăn, từ đó khơi gợi lòng trắc ẩn và sự đồng cảm.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Nghiên Cứu Nhân Vật Thiếu Nhi

Nghiên cứu nhân vật thiếu nhi trong tiểu thuyết Côi cút giữa cảnh đời và Chuyện của Lý gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn là việc thể hiện tâm lý nhân vật một cách chân thực và sâu sắc. Các nhà nghiên cứu cần phải phân tích kỹ lưỡng để hiểu rõ hơn về động cơ và cảm xúc của nhân vật.

2.1. Thách Thức Trong Việc Phân Tích Tâm Lý Nhân Vật

Phân tích tâm lý nhân vật thiếu nhi là một thách thức lớn. Các nhà nghiên cứu cần phải xem xét các yếu tố như hoàn cảnh sống, gia đình và xã hội để hiểu rõ hơn về hành động và suy nghĩ của nhân vật.

2.2. Vấn Đề Về Ngôn Ngữ Và Diễn Đạt

Ngôn ngữ trong tiểu thuyết Côi cút giữa cảnh đời rất phong phú và đa dạng. Tuy nhiên, việc diễn đạt cảm xúc và tâm tư của nhân vật thiếu nhi một cách chân thực là một vấn đề cần được chú trọng trong nghiên cứu.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Nhân Vật Thiếu Nhi Trong Tiểu Thuyết

Để nghiên cứu nhân vật thiếu nhi trong tiểu thuyết Côi cút giữa cảnh đời và Chuyện của Lý, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu văn học hiện đại. Các phương pháp này giúp phân tích sâu sắc hơn về nhân vật và bối cảnh xã hội mà họ sống.

3.1. Phương Pháp Phân Tích Nội Dung

Phân tích nội dung là phương pháp cơ bản trong nghiên cứu văn học. Qua việc phân tích các tình huống, hành động và lời nói của nhân vật, có thể hiểu rõ hơn về tâm lý và động cơ của họ.

3.2. Phương Pháp So Sánh

So sánh giữa hai tác phẩm Côi cút giữa cảnh đời và Chuyện của Lý giúp làm nổi bật những điểm tương đồng và khác biệt trong cách xây dựng nhân vật thiếu nhi. Điều này cũng giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển trong phong cách viết của Ma Văn Kháng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Nhân Vật Thiếu Nhi

Nghiên cứu nhân vật thiếu nhi trong tiểu thuyết Côi cút giữa cảnh đời và Chuyện của Lý không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn. Những hiểu biết từ nghiên cứu này có thể được áp dụng trong giáo dục và phát triển văn hóa đọc cho trẻ em.

4.1. Giáo Dục Và Phát Triển Văn Hóa Đọc

Nghiên cứu nhân vật thiếu nhi giúp giáo viên có thêm tư liệu để giảng dạy. Qua đó, học sinh có thể hiểu rõ hơn về cuộc sống và tâm tư của trẻ em trong xã hội.

4.2. Tăng Cường Nhận Thức Về Quyền Trẻ Em

Nghiên cứu này cũng góp phần nâng cao nhận thức về quyền trẻ em trong xã hội. Qua việc hiểu rõ hơn về hoàn cảnh sống của nhân vật, người lớn có thể có những hành động thiết thực để bảo vệ quyền lợi của trẻ em.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Nhân Vật Thiếu Nhi Trong Tiểu Thuyết

Nghiên cứu nhân vật thiếu nhi trong tiểu thuyết Côi cút giữa cảnh đời và Chuyện của Lý của Ma Văn Kháng là một lĩnh vực phong phú và đầy tiềm năng. Những tác phẩm này không chỉ phản ánh đời sống của trẻ em mà còn mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới trong văn học.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Nhân Vật Thiếu Nhi

Tương lai của nghiên cứu nhân vật thiếu nhi trong văn học Việt Nam rất hứa hẹn. Các nhà nghiên cứu có thể tiếp tục khai thác sâu hơn về các khía cạnh tâm lý và xã hội của nhân vật.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Mới

Đề xuất các hướng nghiên cứu mới như phân tích ảnh hưởng của văn hóa và xã hội đến sự phát triển của nhân vật thiếu nhi trong các tác phẩm văn học hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, phần kết luận, phần thƣ mục tài liệu tham khảo, thì cấu trúc của luận văn đƣợc triển khai thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Bức tranh đời sống xã hội trong hai tiểu thuyết Côi cút giữa cảnh đời và Chuyện của Lý của Ma Văn Kháng Chƣơng 2: Nghệ thuật miêu tả nhân vật thiếu nhi trong hai tiểu thuyết Côi cút giữa cảnh đời và Chuyện của Lý của Ma Văn Kháng Chƣơng 3: Đặc sắc trong ngôn ngữ, giọng điệu qua hai tiểu thuyết Côi cút giữa cảnh đời và Chuyện của Lý của Ma Văn Kháng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ NỘI DUNG CHƢƠNG 1 BỨC TRANH ĐỜI SỐNG XÃ HỘI TRONG HAI TIỂU THUYẾT CÔI CÚT GIỮA CẢNH ĐỜI VÀ CHUYỆN CỦA LÝ CỦA MA VĂN KHÁNG 1. Đề tài về đời sống thiếu nhi trong nền văn xuôi Việt Nam hiện đại 1. Khái niệm về đề tài Trong các bộ môn nghệ thuật nói chung và văn học nói riêng, đề tài là phạm vi cuộc sống mà nhà văn chọn lựa để sáng tác. Chỉ cần xem tác phẩm viết về cái gì là có thể xác định đƣợc đề tài của tác phẩm đó.

Hay nói cách khác, đề tài là phương diện khách quan của nội dung tác phẩm [13, tr. Đọc bất cứ tác phẩm nào chúng ta cũng bắt gặp những ngƣời, những cảnh và tâm tình cụ thể sinh động. Đó là phạm vi miêu tả trực tiếp của tác phẩm. Tính chất của phạm vi miêu tả trực tiếp trong các tác phẩm có thể hết sức đa dạng: có thể là chuyện con ngƣời, con thú, cây cỏ, chim muông.

nên đề tài của tác phẩm văn học bao giờ cũng xuyên qua một phạm vi miêu tả cụ thể để khái quát lên một phạm vi hiện thực đời sống nhất định có ý nghĩa sâu rộng hơn. Đề tài là phạm vi đời sống đƣợc nhà văn nhận thức, lựa chọn, lí giải và tái hiện trong tác phẩm. Con đƣờng nhận thức đề tài là đi từ nội dung trực tiếp của tác phẩm, xác định những đƣờng nét xã hội lịch sử của nó. Mỗi nhân vật của tác phẩm đều có thể tiêu biểu cho một tầng lớp xã hội, mang một tính cách xã hội, hoạt động trong một lĩnh vực đời sống, đều có thể tiêu biểu cho một đề tài.

Chẳng hạn, tác phẩm Tắt đèn của Ngô Tất Tố, bên cạnh đề tài về cuộc sống bi thảm của ngƣời nông dân còn có các đề tài về cuộc sống của bọn quan lại tham lam, ích kỉ, về cuộc đời của các em bé nghèo khổ… Nhƣ vậy, khi nói đến đề tài của một tác phẩm văn học, chúng ta không chỉ nói tới một đề tài mà là một hệ thống đề tài liên quan nhau, bổ sung cho nhau tạo thành đề tài của tác phẩm. Đề tài tác phẩm chẳng những gắn với hiện thực khách quan mà còn do lập trƣờng tƣ tƣởng và vốn sống nhà văn quy định. Mỗi nhà văn, tùy theo sở trƣờng của mình, có thể chọn lựa một địa hạt nào đó để phản ánh. Có những đề tài dƣờng nhƣ thƣờng lặp đi lặp lại trong văn học ở mọi nơi và mọi thời đại nhƣ đề tài tình yêu và Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ hạnh phúc, chiến tranh và hòa bình, sự sống và cái chết…Có ngƣời cho rằng đấy là những đề tài vĩnh cửu của văn học.

Thật ra, đó chỉ là một cách nói. Bởi vì, ngay chính một nhà văn khi viết về một phạm vi cuộc sống thì đề tài của tác phẩm cũng là một cái gì mới mẻ, không trùng lặp. Đề tài về đời sống thiếu nhi trong hai tiểu thuyết Côi cút giữa cảnh đời và Chuyện của Lý của Ma Văn Kháng Nếu nhƣ những trang viết của Ma Văn Kháng, kể cả viết cho thiếu nhi và viết cho ngƣời lớn trƣớc thập kỷ 80 thể hiện cái nhìn mang tính sử thi, thì ở giai đoạn sau nhà văn đã chuyển sang cái nhìn thế sự đời tƣ. Cuộc sống hiện lên trong tác phẩm của ông giờ đây không còn đơn tuyến mà đa tuyến, nhiều chiều, cái xấu xen lẫn cái tốt, ma quỷ chen lẫn với thần thánh.

Ông quan tâm, phản ánh số phận con ngƣời trong nhiều quan hệ, nhiều hoàn cảnh khác nhau và cố gắng nắm bắt mọi khía cạnh của cuộc sống để lột tả nó một cách đầy đủ nhất trong tính đa dạng, toàn vẹn của nó. Ông thực sự muốn dùng sức mạnh ngòi bút của mình để mang tới những giá trị nhân văn cho con ngƣời và con ngƣời ở nghĩa rộng nhất. Với quan niệm viết văn là việc “Đào bới vào bản thể ở chiều sâu tâm hồn”. Ma Văn Kháng đã tạo cho mình một tiếng nói, một phong cách nghệ thuật riêng.

Đúng nhƣ ông đã từng nói: “Chỉ viết đƣợc những gì mình đã trải nghiệm và mỗi cuốn văn xuôi tự sự dài đều có một phần đời của tôi” [29, tr. Điều này đƣợc thể hiện rất rõ ở trong các sáng viết về thiếu nhi của nhà văn. Ở trong các sáng viết về thiếu nhi của Ma Văn Kháng nói chung hai cuốn tiểu thuyết Côi cút giữa cảnh đời và Chuyện của Lý nói riêng, ta thấy, Ma Văn Kháng luôn quan tâm và đề cập đến vấn đề cốt tử của đời sống con người, của vận mệnh dân tộc, đặc biệt là đời sống con ngƣời thiếu nhi. Đó là đời sống thiếu nhi trong gia đình, đời sống thiếu nhi trong học đƣờng nhà trƣờng và trong các mối quan hệ xã hội khác.

Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã căn dặn, muốn giáo dục thiếu niên, nhi đồng thì chúng ta “phải biết kết hợp giữa gia đình, nhà trƣờng, xã hội để nuôi dạy và giáo dục các cháu. Tất cả mọi ngƣời, mọi đoàn thể, mọi ngành, mọi gia đình phải có trách nhiệm chăm sóc các cháu…phải chú ý đến các cháu thiếu tình cảm gia đình, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ những ngƣời phụ trách cần tìm cách bù đắp cho các cháu. Lỗi các cháu một phần thì lỗi ngƣời lớn chúng ta là mƣời phần”… Chính vì thế, mà các đề tài viết về đời sống thiếu nhi qua hai tiểu thuyết Côi cút giữa cảnh đời và Chuyện của Lý cũng đã đƣợc Ma Văn Kháng phản ánh tƣơng đối toàn diện, đề cập đến tất cả các khía cạnh trong đời sống tâm hồn của các em. Đời sống thiếu nhi trong gia đình Trong nếp sống của ngƣời Á Đông, gia đình có vai trò rất lớn trong việc bồi dƣỡng tâm hồn và giáo dục nhân cách con ngƣời.

Vì “gia đình là một nhóm người cùng sống chung thành đơn vị tổ chức nhỏ nhất trong xã hội. Họ gắn bó với nhau bằng quan hệ hôn nhân và dòng máu. Gia đình thường bao gồm vợ chồng là cha mẹ và con cái” [40, tr. Cho nên, khi viết truyện cho thiếu nhi, Ma Văn Kháng đặc biệt quan tâm đến tình cảm gia đình.

Bởi trẻ em là một trong những thành phần quan trọng cấu thành gia đình. Phải xác định gia đình hạnh phúc chính là nơi an toàn nhất cho trẻ em. Ở trong các sáng tác của Ma Văn Kháng viết cho thiếu nhi, ta thấy đời sống thiếu nhi trong gia đình hiện lên khá rõ nét. Đó là đời sống thiếu nhi trong các gia đình khá giả, giàu có và đời sống thiếu nhi trong các gia đình nghèo khổ.

Đại diện cho lớp thiếu nhi sống ở trong các gia đình nghèo khổ nhƣng họ lại chăm ngoan, hiếu học, giàu tình cảm và có ý chí vƣợt lên trên hoàn cảnh để sống tốt nhƣ Duy, Thảm (Côi cút giữa cảnh đời) và Lý (Chuyện của Lý). Trƣớc hết là Duy - một cậu bé đã từng đƣợc sống trong một gia đình rất hạnh phúc có ngƣời bà hiền hậu nhƣ bà Tiên trong truyện cổ tích; có bố mẹ đều là những ngƣời thợ giỏi rất thƣơng yêu nhau và quan tâm đến con. Thế nhƣng quãng thời gian đó chẳng kéo dài đƣợc bao lâu thì lần lƣợt bao biến động không tốt đã ập đến gia đình và tuổi thơ của cậu bé. Tai họa bắt đầu từ lúc bố Duy làm bộ đội lái xe ở chiến trƣờng Cam - pu - chia biệt vô âm tín với gia đình.

Mẹ Duy ở nhà tin vào lời một quẻ bói là chồng đã chết nên chị đã bỏ gia đình, bỏ nghề nghiệp đi theo ngƣời đàn ông lái xe tải, để lại cho mẹ chồng đứa con trai năm tuổi. Vậy là từ một tuổi thơ ăm ắp hạnh phúc, tràn đầy tiếng cƣời nói vui vẻ, thế mà bỗng chốc Duy đã trở thành một đứa trẻ côi cút, thiếu vắng sự chăm sóc, quan tâm của cả cha lẫn mẹ, chỉ có bà Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ nội là chỗ dựa duy nhất của em. Mẹ Duy vừa bỏ đi chƣa đƣợc bao lâu, thì cái căn nhà từng là tổ ấm êm đềm ngày xƣa của gia đình Duy đã bị ông Đào Chí Hứng - Trƣởng phòng hành chính, nơi mẹ Duy làm việc câu kết với ông Luông - Chủ tịch phƣờng Ngọc Sinh, nơi bà cháu Duy cƣ trú đến thu hồi, thực chất là chiếm riêng cho bản thân. Từ căn hộ hai mƣơi tƣ mét vuông, chỉ để lại cho bà cháu Duy một góc phòng sáu mét vuông vừa kê đƣợc một chiếc giƣờng chen giữa lối đi chung cho cả hai nhà.

Bây giờ hai bà cháu phải sống trong cảnh chật chội, chèn ép và đặc biệt phải hàng ngày chứng kiến, chịu đựng những hành động thô bỉ, xỉ vả, hành hạ, truy bức của bọn ma giáo kia vì lý do này nọ, kể cả vu khống chính trị. Thế rồi, số phận nghiệt ngã vẫn chƣa chịu buông tha cho hai bà cháu nghèo khổ, bơ vơ. Giữa lúc thiếu thốn, cùng cực thì cô Quỳnh - em ruột bố Duy lại mang đứa cháu gái còn đỏ hỏn - kết quả của mối tình lầm lỡ về nhờ bà ngoại nuôi hộ, còn bản thân mình lại phải ra đi nơi khác để lập nghiệp. Với đồng lƣơng hƣu công nhân ít ỏi, may ra chỉ đủ mua gạo cho hai bà cháu.

Bây giờ bà cháu Duy lại bắt đầu quãng thời gian phải chi tiêu tằn tiện, chắt bóp hơn để nuôi thêm một sinh linh bé nhỏ phải đêm ngày giành giật sự sống với bệnh tật. Phải nói, tuổi thơ của Duy là một tuổi thơ đầy rẫy những bất hạnh, những ngang trái. Mặc dù sống trong gia đình có mẹ, có cha mà lại hóa ra côi cút.