Luận văn thạc sĩ về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại việt nam luận án ts luật 62 38 01 08, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Bùi Thị Thu
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Lan Nguyên
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Quốc Tế
• Đề tài: Luật Áp Dụng Điều Chỉnh Hợp Đồng Thương Mại Quốc Tế Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.3. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.4. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.5. Những kết quả nghiên cứu đạt được
• 1.6. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, giải quyết
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ LUẬT ÁP DỤNG ĐIỀU CHỈNH HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
• 2.1. Khái quát chung về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.2. Khái niệm hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.3. Khái niệm luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.4. Đặc trưng của luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.5. Ý nghĩa, vai trò của việc xác định luật áp dụng đối với hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.6. Nguồn luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.7. Lịch sử hình thành luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế. Các loại nguồn luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.8. Xu hướng phát triển pháp luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.9. Xu hướng thống nhất hóa, hài hòa hóa pháp luật quốc tế về hợp đồng
• 2.10. Xu hướng xây dựng và hoàn thiện các quy định của pháp luật trong nước về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ ĐIỀU ƯỚC QUỐC TẾ MÀ VIỆT NAM LÀ THÀNH VIÊN VỀ LUẬT ÁP DỤNG ĐIỀU CHỈNH HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
• 3.1. Thực trạng các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• 3.2. Các Điều Ước quốc tế về thương mại và đầu tư
• 3.3. Công Ước Viên 1980 về mua bán hàng hóa quốc tế
• 3.4. Các Hiệp định Tương trợ tư pháp về các vấn đề dân sự thương mại, hình sự
• 3.5. Thực trạng các văn bản pháp luật trong nước về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• 3.6. Hệ thống văn bản về hợp đồng
• 3.7. Nội dung các văn bản pháp luật trong nước về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• 3.8. Luật áp dụng đối với một số hợp đồng thương mại cơ bản
• 3.9. Luật áp dụng đối với hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế
• 3.10. Luật áp dụng đối với hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển
• 3.11. Luật áp dụng đối với hợp đồng nhượng quyền thương mại
• 3.12. Luật áp dụng đối với hợp đồng đầu tư
• 3.13. Luật áp dụng đối với hợp đồng điện tử
• 3.14. Thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại quốc tế về luật áp dụng tại Việt Nam
• 3.15. Thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại tại tòa án Việt Nam. Tòa án xác định luật áp dụng theo sự thỏa thuận của các bên
• 3.16. Trường hợp các bên không thỏa thuận chọn luật áp dụng
• 3.17. Thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại tại trọng tài. Trọng tài xác định luật áp dụng theo sự thỏa thuận của các bên
• 3.18. Trường hợp các bên không thỏa thuận chọn luật áp dụng
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: NHỮNG BẤT CẬP CÒN TỒN TẠI VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ LUẬT ÁP DỤNG ĐIỀU CHỈNH HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
• 4.1. Những điểm bất cập còn tại trong các quy định của pháp luật Việt Nam và Điều Ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 4.2. Bất cập về quan điểm trong xây dựng pháp luật
• 4.3. Những bất cập về nội dung các quy định về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• 4.4. Giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• 4.5. Quan điểm, phương hướng hoàn thiện pháp luật
• 4.6. Những yêu cầu cơ bản đối với việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam
• 4.7. Những giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam

Luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam là một lĩnh vực pháp lý quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Việc nghiên cứu và hoàn thiện hệ thống pháp luật này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia hợp đồng mà còn tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho các giao dịch thương mại quốc tế. Trong bối cảnh Việt Nam gia nhập nhiều hiệp định thương mại tự do, việc hiểu rõ các quy định về luật áp dụng là cần thiết để giảm thiểu rủi ro và tranh chấp trong các giao dịch thương mại.

1.1. Khái niệm và vai trò của luật áp dụng trong hợp đồng thương mại quốc tế

Luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế là tập hợp các quy định pháp lý xác định luật nào sẽ được áp dụng trong việc giải quyết tranh chấp phát sinh từ hợp đồng. Vai trò của luật áp dụng rất quan trọng, nó không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên mà còn quyết định tính hợp pháp và hiệu lực của hợp đồng. Việc xác định luật áp dụng đúng đắn giúp các bên có thể dự đoán được kết quả của tranh chấp và giảm thiểu rủi ro pháp lý.

1.2. Tình hình nghiên cứu luật áp dụng tại Việt Nam

Tình hình nghiên cứu luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể. Nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ ra những bất cập trong hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy định pháp luật. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam tham gia vào các hiệp định thương mại quốc tế.

II. Những thách thức trong việc áp dụng luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế

Việc áp dụng luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ sự phức tạp của các quy định pháp luật mà còn từ sự khác biệt trong hệ thống pháp luật giữa các quốc gia. Điều này có thể dẫn đến những tranh chấp không mong muốn và gây khó khăn trong việc thực thi hợp đồng.

2.1. Khó khăn trong việc xác định luật áp dụng

Một trong những khó khăn lớn nhất trong việc áp dụng luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế là việc xác định luật áp dụng. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa nắm rõ các quy định về luật áp dụng, dẫn đến việc lựa chọn luật không phù hợp, gây ra rủi ro trong các giao dịch thương mại.

2.2. Tranh chấp hợp đồng và giải quyết tranh chấp

Tranh chấp hợp đồng thương mại quốc tế thường phát sinh do sự khác biệt trong cách hiểu và áp dụng các quy định pháp luật. Việc giải quyết tranh chấp tại các cơ quan tài phán Việt Nam cũng gặp nhiều khó khăn do thiếu kinh nghiệm và kiến thức về luật quốc tế. Điều này đòi hỏi cần có sự cải cách và nâng cao năng lực cho các cơ quan tài phán.

III. Phương pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật về luật áp dụng hợp đồng thương mại quốc tế

Để hoàn thiện hệ thống pháp luật về luật áp dụng hợp đồng thương mại quốc tế, Việt Nam cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm quốc tế và xây dựng các quy định pháp luật phù hợp là rất cần thiết. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và các tổ chức liên quan để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả của hệ thống pháp luật.

3.1. Nâng cao nhận thức về luật áp dụng

Việc nâng cao nhận thức về luật áp dụng trong cộng đồng doanh nghiệp là rất quan trọng. Các chương trình đào tạo, hội thảo và tài liệu hướng dẫn cần được tổ chức thường xuyên để giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về các quy định pháp luật liên quan đến hợp đồng thương mại quốc tế.

3.2. Cải cách pháp luật và quy định

Cải cách pháp luật là một trong những phương pháp quan trọng để hoàn thiện hệ thống pháp luật về luật áp dụng. Cần rà soát và sửa đổi các quy định hiện hành để đảm bảo tính thống nhất và phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia.

IV. Ứng dụng thực tiễn của luật áp dụng trong hợp đồng thương mại quốc tế

Việc áp dụng luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế trong thực tiễn tại Việt Nam đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Nhiều doanh nghiệp đã thành công trong việc áp dụng các quy định pháp luật để bảo vệ quyền lợi của mình trong các giao dịch thương mại. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả áp dụng luật.

4.1. Các trường hợp thành công trong áp dụng luật

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã thành công trong việc áp dụng luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế để giải quyết tranh chấp. Những trường hợp này thường liên quan đến việc lựa chọn luật áp dụng phù hợp và sử dụng các phương thức giải quyết tranh chấp hiệu quả.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Từ thực tiễn áp dụng luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế, có thể rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý giá. Việc hiểu rõ các quy định pháp luật và chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi ký kết hợp đồng là rất cần thiết để giảm thiểu rủi ro và tranh chấp.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của luật áp dụng hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam

Kết luận, việc nghiên cứu và hoàn thiện luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam là một nhiệm vụ cấp thiết trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Triển vọng tương lai của lĩnh vực này phụ thuộc vào khả năng cải cách và nâng cao nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp cũng như sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước.

5.1. Tầm quan trọng của việc hoàn thiện pháp luật

Việc hoàn thiện pháp luật về luật áp dụng không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên mà còn tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho các giao dịch thương mại quốc tế. Điều này sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế của Việt Nam trong tương lai.

5.2. Hướng đi cho tương lai

Hướng đi cho tương lai của luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam cần tập trung vào việc cải cách pháp luật, nâng cao năng lực cho các cơ quan tài phán và tăng cường hợp tác quốc tế. Điều này sẽ giúp Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn vào nền kinh tế toàn cầu.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng đã thúc đẩy sự gia tăng vượt bậc của các giao dịch thương mại xuyên biên giới. Tính đến thời điểm nghiên cứu, "Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 185 nước, có quan hệ kinh tế, thương mại, đầu tư với 224 thị trường tại tất cả châu lục... ký kết trên 90 Hiệp định thương mại song phương, gần 60 Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư, 54 Hiệp định chống đánh thuế hai lần" cùng việc tham gia 16 Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) thế hệ mới như EVFTA, TPP (hiện là CPTPP). Đặc biệt, mốc sự kiện ngày 24/11/2015 khi Việt Nam chính thức gia nhập Công ước Viên 1980 về Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG) theo Quyết định số 2588/2015/QĐ-CTN và Quốc hội khóa XIII thông qua Bộ luật Dân sự 2015 đã tạo ra bước ngoặt mang tính lịch sử cho tư pháp quốc tế nước nhà.

Tuy nhiên, thực tiễn pháp lý bộc lộ một khoảng trống nghiên cứu (research gap) mang tính cấu trúc: hệ thống quy phạm xung đột (conflict-of-laws rules) và quy phạm thực chất (substantive rules) điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam vẫn phân tán, thiếu đồng bộ, chứa đựng nhiều xung đột nội tại giữa các văn bản chuyên ngành (Luật Thương mại 2005, Bộ luật Hàng hải, Luật Đầu tư, Luật Trọng tài thương mại 2010) với luật chung (Bộ luật Dân sự 2005 và 2015). Nghiên cứu của Bùi Thị Thu (2016) tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội với đề tài "Luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam" (Mã số: 62380108) là công trình tiên phong cấp tiến sĩ giải quyết toàn diện vấn đề này.

Luận án xác lập 04 câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học tương ứng:

1. RQ1: Đâu là cơ sở lý luận nền tảng và các xu thế phát triển mang tính quy luật của hệ thống nguồn luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế trong kỷ nguyên hài hòa hóa pháp luật?
   Hypothesis 1 (H1): Xu hướng quốc tế hóa đang dịch chuyển mạnh mẽ từ chủ nghĩa thực định quốc gia (Legal Positivism) sang công nhận các nguồn luật phi quốc gia (non-State law / Lex Mercatoria), đòi hỏi mở rộng tối đa biên độ quyền tự do ý chí (Party Autonomy).
2. RQ2: Hệ thống quy phạm xung đột và quy phạm thực chất trong pháp luật thực định Việt Nam cùng các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có tính tương thích ra sao với các chuẩn mực tư pháp quốc tế hiện đại (Quy chế Rome I, Nguyên tắc La Hay 2015, CISG 1980, PICC UNIDROIT)?
   Hypothesis 2 (H2): Hệ thống pháp luật Việt Nam tồn tại độ vênh đáng kể về kỹ thuật lập pháp, giải thích hạn hẹp khái niệm "thương mại" và thiếu vắng các cơ chế giải quyết xung đột linh hoạt như học thuyết mối liên hệ gắn bó nhất (Closest Connection Doctrine).
3. RQ3: Thực tiễn áp dụng và giải thích luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Tòa án và Trọng tài thương mại Việt Nam (đặc biệt là VIAC) đang đối mặt với những rào cản kỹ thuật và hạn chế tư duy tư pháp nào?
   Hypothesis 3 (H3): Tồn tại sự phân hóa rõ rệt giữa cơ chế trọng tài linh hoạt và cơ chế tòa án tư pháp vốn có xu hướng bảo thủ, e ngại áp dụng luật nước ngoài và tập quán thương mại quốc tế.
4. RQ4: Những giải pháp lập pháp và thực thi tư pháp nào mang tính khả thi để hoàn thiện khung pháp lý Việt Nam đáp ứng yêu cầu hội nhập?
   Hypothesis 4 (H4): Cần thiết lập mô hình tích hợp đa tầng giữa hoàn thiện Phần thứ năm Bộ luật Dân sự, ban hành Luật Tư pháp quốc tế độc lập và nâng cao năng lực giải thích pháp luật quốc tế của cơ quan tài phán.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp học thuyết Tự do ý chí (Party Autonomy của Charles Dumoulin), học thuyết Luật riêng điều chỉnh hợp đồng (Proper Law of the Contract của Dicey & Morris), và học thuyết Đặc trưng thực hiện nghĩa vụ (Characteristic Performance của Schnitzer). Phạm vi khảo sát trải dài từ năm 1986 đến 2016, tập trung vào các dạng hợp đồng thương mại quốc tế có tính chất tư nhân điển hình (mua bán hàng hóa, vận tải biển, nhượng quyền thương mại, đầu tư PPP/BOT/BTO, và hợp đồng điện tử). Luận án mang lại tác động định lượng sâu sắc khi cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho quá trình rà soát, thi hành Bộ luật Dân sự 2015, CISG 1980 và định hướng xây dựng Luật Tư pháp quốc tế Việt Nam.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  KHUNG PHÂN TÍCH LUẬT ÁP DỤNG HĐTMQT                    |
+-------------------------------------------------------------------------+
                                    |
          +-------------------------+-------------------------+
          |                                                   |
          v                                                   v
+-----------------------+                           +-------------------+
|  NGUYÊN TẮC CƠ BẢN    |                           |  QUY PHẠM BỔ KHIẾT|
|  - Quyền tự do ý chí  |                           |  (Không chọn luật)|
|  - Giới hạn: Trật tự  |                           |  - Mối liên hệ    |
|    công, Lois de      |                           |    gắn bó nhất    |
|    police             |                           |  - Nghĩa vụ đặc   |
|  - Áp dụng: Lex       |                           |    trưng          |
|    Mercatoria, CISG   |                           |  - Lex Loci       |
+-----------------------+                           +-------------------+
          |                                                   |
          +-------------------------+-------------------------+
                                    |
                                    v
+-------------------------------------------------------------------------+
|     THỰC TIỄN TÀI PHÁN VIỆT NAM (TAND các cấp & VIAC giai đoạn 1986-2016)|
|     - Rào cản chứng minh nội dung luật nước ngoài                       |
|     - Bất cập trong giải thích "Trật tự công cộng"                      |
|     - Chuyển dịch tư duy áp dụng tập quán & luật phi quốc gia           |
+-------------------------------------------------------------------------+

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế cho thấy ba dòng nghiên cứu (major research streams) chủ đạo:

Dòng thứ nhất tập trung vào nền tảng lý luận về sự hình thành và giá trị pháp lý của nguồn luật phi quốc gia (Lex Mercatoria). Mert Elcin (2010) trong công trình The Law Applicable to International Commercial Contracts and the Status of Lex Mercatoria đã khẳng định sự trỗi dậy của tập quán thương mại toàn cầu như một hệ thống luật độc lập có khả năng thay thế luật quốc gia. Đồng quan điểm, Giuditta Cordero-Moss (2014) làm sáng tỏ khả năng áp dụng và thực thi của các nguồn luật xuyên quốc gia trong giai đoạn soạn thảo hợp đồng và công nhận phán quyết trọng tài. A.F.M. Maniruzzaman (1999) với bài viết Choice of Law in International Contracts: Some Fundamental Conflict of Laws Issues đã chứng minh hợp đồng thương mại quốc tế được dẫn dắt bởi một hệ thống pháp luật riêng biệt (proper law) do các bên tự định đoạt.

Dòng thứ hai nghiên cứu tiến trình thống nhất hóa và hài hòa hóa quy phạm xung đột trong các đạo luật khu vực và toàn cầu. Katharina Boele-Woelki & Vesna Lazić (2007), Nils Willem Vernooij (2009), Ole Lando & Peter Arnt Nielsen (2008) đã phân tích sâu sắc cấu trúc Quy chế Rome I (EC No 593/2008), nhấn mạnh sự kế thừa từ Công ước Rome 1980 và bước tiến trong việc minh bạch hóa tiêu chí "nghĩa vụ đặc trưng" (characteristic performance). Paul Lagarde (2007) trong Mise en œuvre de la clause d’exception de l’article 4 de la convention de Rome chỉ ra những xung đột diễn dịch giữa tòa án các nước EU khi vận dụng điều khoản ngoại lệ. Roland Amoussou-Guenou (2005) đề xuất mô hình xây dựng Các nguyên tắc Hợp đồng châu Á (Asian Contract Principles) dựa trên sự tương thích văn hóa pháp lý ASEAN.

Dòng thứ ba khảo sát thực tiễn xác định luật áp dụng trong tố tụng trọng tài thương mại quốc tế và các dạng hợp đồng đặc thù. Alan Redfern, Martin Hunter, Nigel Blackaby, Constantine Partasides (2004) thiết lập nền tảng phân biệt giữa luật điều chỉnh thủ tục trọng tài (lex arbitri), luật điều chỉnh thỏa thuận trọng tài và luật điều chỉnh nội dung tranh chấp (lex causae). Oyunchimeg Bordukh (2008) giải quyết bài toán quyền tự do ý chí trong các hợp đồng nhà nước (State contracts / PPP). Jon Bing (2009) nhận diện các thách thức bảo vệ người tiêu dùng và xác định luật áp dụng trong không gian thương mại điện tử. Catherine Kessedjian (1995) và Dolly Wu (2011) phân tích rủi ro phát sinh từ việc lựa chọn sai luật áp dụng hoặc điều khoản chọn luật không đầy đủ dẫn đến hiện tượng chia cắt hợp đồng (depeçage - Craig M., 2005).

Trường phái / Tác giả	Quan điểm cốt lõi về Luật áp dụng	Điểm đối lập / Giới hạn lý luận
Chủ nghĩa Tự do ý chí tuyệt đối (Dumoulin; Carlquist, 2006; Babayev, 2012)	Các bên có quyền năng tối cao lựa chọn bất kỳ hệ thống luật nào, bao gồm cả các bộ nguyên tắc phi quốc gia (PICC, PECL) mà không cần có mối liên hệ thực chất.	Dễ dẫn đến hiện tượng trốn tránh pháp luật (forum shopping), vô hiệu hóa các chính sách công của quốc gia tiếp nhận hợp đồng.
Phân tích Kinh tế Luật & Lợi ích Nhà nước (Brainerd Currie; Ralf Michaels, 2008)	Lựa chọn luật là sự cân bằng giữa lợi ích tư và trật tự kinh tế công; luật quốc nội buộc phải duy trì các quy phạm áp dụng bắt buộc (mandatory rules / lois de police).	Nguy cơ lạm dụng khái niệm trật tự công cộng để từ chối áp dụng luật nước ngoài, gây rủi ro pháp lý cho thương nhân quốc tế.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu trước năm 2016 của Đỗ Văn Đại (2004, 2006, 2013), Nguyễn Tiến Vinh (2003), Bành Quốc Tuấn (2010, 2012), Nguyễn Bá Chiến (2003, 2006), Trần Minh Ngọc (2009), Nguyễn Vũ Hoàng (2012) chủ yếu dừng lại ở việc bình luận các điều khoản đơn lẻ của Bộ luật Dân sự hoặc phân tích trọng tài thương mại một cách khái quát. Luận án của Bùi Thị Thu định vị chính xác khoảng trống: chưa có công trình nào tích hợp toàn diện từ lý luận nguồn luật, đối chiếu quy phạm xung đột đa quốc gia, giải phẫu 120+ vụ việc thực tiễn tại TAND và VIAC, đến kiến trúc mô hình lập pháp hoàn thiện cho Việt Nam trong bối cảnh gia nhập CISG và thông qua BLDS 2015. So với nghiên cứu của Anelize Slomp Aguiar (2011) tại Brazil hay Rufat Babayev (2012) tại Anh, công trình này giải quyết đặc thù của một nền kinh tế chuyển đổi đang thích ứng với chuẩn mực tư pháp quốc tế.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước tiến lý luận quan trọng bằng việc tái định hình và mở rộng các học thuyết kinh điển của tư pháp quốc tế vào bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa:

1. Mở rộng Học thuyết Quyền tự do ý chí (Party Autonomy): Luận án chứng minh quyền tự do lựa chọn luật áp dụng của các bên không phải là một đặc quyền mang tính ân huệ của nhà nước, mà là một nguyên tắc nền tảng của quyền con người trong lĩnh vực kinh tế - dân sự. Luận án phản bác quan điểm truyền thống cho rằng chỉ được chọn luật của quốc gia có mối liên hệ thực tế (factual connection) với hợp đồng, khẳng định việc cho phép lựa chọn các nguồn luật phi quốc gia (như UNIDROIT Principles - PICC, PECL, Lex Mercatoria) là tất yếu phù hợp với thực tiễn thương mại thế kỷ 21.
2. Chuẩn hóa Học thuyết Mối liên hệ gắn bó nhất (Closest Connection Doctrine) qua tiêu chí Nghĩa vụ đặc trưng (Characteristic Performance): Kế thừa quan điểm của Schnitzer và Quy chế Rome I, luận án xây dựng hệ thống giả định pháp lý (presumptions) để xác định luật áp dụng khi các bên không có thỏa thuận. Luận án chỉ rõ bên thực hiện nghĩa vụ đặc trưng không phải là bên thanh toán tiền tệ mà là bên thực hiện nghĩa vụ bản chất của hợp đồng (người bán trong hợp đồng mua bán hàng hóa, người vận chuyển trong hợp đồng chuyên chở, người nhượng quyền trong hợp đồng franchise).
3. Phân định ranh giới giữa Quy phạm áp dụng bắt buộc (Lois de police / Overriding Mandatory Provisions) và Trật tự công cộng (Ordre Public): Luận án luận giải sâu sắc học thuyết của Ralf Michaels (2008) và Pierre Mayer, thiết lập tiêu chí rành mạch: Quy phạm áp dụng bắt buộc can thiệp ngay từ đầu để bảo vệ các lợi ích chính trị, kinh tế, xã hội thiết yếu của quốc gia mà không cần xét đến luật áp dụng cho hợp đồng là luật nào; trong khi Bảo lưu trật tự công cộng là rào chắn phòng ngừa cuối cùng nhằm loại bỏ hậu quả của việc áp dụng luật nước ngoài nếu hậu quả đó trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc gia.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp của ba hệ thống lý thuyết: (i) Lý thuyết Xung đột pháp luật (Conflict of Laws Theory), (ii) Lý thuyết Đa nguyên pháp lý (Legal Pluralism Theory thừa nhận sự song song tồn tại của luật quốc gia và luật phi quốc gia), và (iii) Lý thuyết Kinh tế Luật (Law and Economics đánh giá chi phí giao dịch và tính dự đoán trước của hợp đồng).

                      +------------------------------------------+
                      |      KHUNG PHÂN TÍCH TÍCH HỢP ĐA TẦNG    |
                      +------------------------------------------+
                                           |
        +----------------------------------+----------------------------------+
        |                                  |                                  |
        v                                  v                                  v
+--------------------+           +--------------------+             +--------------------+
| TẦNG 1: Ý CHÍ      |           | TẦNG 2: QUY PHẠM   |             | TẦNG 3: TÀI PHÁN   |
| (Subjective Level) |           | (Normative Level)  |             | (Adjudicative)     |
| - Thỏa thuận chọn  | --------> | - Điều ước quốc tế | ----------> | - Tòa án nhân dân  |
|   luật (Express /  |           | - Luật quốc gia    |             | - Trọng tài (VIAC, |
|   Implied)         |           | - Lex Mercatoria,  |             |   SIAC, ICC)       |
| - Chọn luật phi QG |           |   PICC, CISG       |             | - Kiểm soát Trật   |
+--------------------+           +--------------------+             |   tự công cộng     |
                                                                    +--------------------+

Các điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích giới hạn trong các hợp đồng thương mại quốc tế có tính chất tư nhân, loại trừ các hợp đồng hành chính công quyền thuần túy, hợp đồng lao động quốc tế và hợp đồng tiêu dùng cá nhân vốn đòi hỏi cơ chế bảo vệ bên yếu thế mang tính đặc thù.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng lập trường nhận thức luận Hiện thực pháp lý phê phán (Critical Legal Realism) kết hợp Chủ nghĩa thực định pháp lý (Legal Positivism). Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level Jurisprudential Design) cho phép đánh giá quy chuẩn pháp luật không chỉ trên phương diện văn bản tĩnh mà trong dòng chảy vận động thực tế của án lệ tư pháp.

                    +-------------------------------------------------+
                    |    THIẾT KẾ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐA TẦNG      |
                    +-------------------------------------------------+
                                             |
            +--------------------------------+-------------------------------+
            |                                |                               |
            v                                v                               v
+------------------------+      +------------------------+      +------------------------+
| PHÁP LÝ THỰC ĐỊNH      |      | LUẬT HỌC SO SÁNH       |      | PHÂN TÍCH THỰC TIỄN    |
| (Legal Positivism)     |      | (Comparative Law)      |      | (Case-Law Empirical)   |
| - BLDS 2005 & 2015     |      | - Rome I Regulation    |      | - 120+ bản án TAND     |
| - Luật Thương mại 2005 |      | - Hague Principles 2015|      | - 45+ phán quyết VIAC  |
| - CISG 1980, ĐƯQT      |      | - Restatement 2nd (US) |      | - Phỏng vấn 15 chuyên  |
| - Hiệp định TTTP       |      | - Pháp luật Pháp, Anh  |      |   gia & trọng tài viên |
+------------------------+      +------------------------+      +------------------------+

Quy trình nghiên cứu rigorous

1. Chiến lược chọn mẫu dữ liệu tài phán: Mẫu nghiên cứu gồm toàn bộ các bản án kinh doanh thương mại có yếu tố nước ngoài của Tòa án nhân dân Tối cao, Tòa án nhân dân TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 1986–2016 (75 vụ việc) và tuyển tập các phán quyết trọng tài quốc tế chọn lọc của VIAC (45 vụ việc). Tiêu chí lựa chọn: các vụ tranh chấp phát sinh xung đột về việc xác định luật áp dụng, tính hợp pháp của điều khoản chọn luật, hoặc áp dụng tập quán/luật nước ngoài.
2. Kỹ thuật tam giác hóa (Triangulation): Kết hợp tam giác hóa dữ liệu (văn bản luật - bản án thực tiễn - ý kiến chuyên gia), tam giác hóa phương pháp (phân tích quy phạm - luật học so sánh theo trường phái Konrad Zweigert & Hein Kötz - nghiên cứu trường hợp án lệ) và tam giác hóa lý thuyết (Tư pháp quốc tế - Kinh tế học pháp luật).
3. Độ tin cậy và tính hợp thức: Dữ liệu bản án và phán quyết được mã hóa theo ma trận phân tích nội dung (Content Analysis Matrix), phân loại theo: (i) loại hợp đồng, (ii) cơ quan tài phán, (iii) luật được chọn, (iv) thái độ tài phán đối với luật được chọn, (v) lý do từ chối áp dụng luật nước ngoài.

Data và phân tích

Quá trình khảo sát dữ liệu thực tiễn 120 vụ việc tranh chấp giai đoạn 1986–2016 ghi nhận:

• Tỷ lệ chọn cơ quan tài phán nước ngoài: Chiếm tới 78.3% trong các hợp đồng quy mô lớn (> 10 triệu USD) do các doanh nghiệp có vốn FDI giao kết.
• Tỷ lệ chọn luật áp dụng: 68.5% hợp đồng chọn pháp luật nước ngoài (chủ yếu là luật Anh, Singapore, Pháp) hoặc luật phi quốc gia; chỉ 14.2% chọn pháp luật Việt Nam; 17.3% không có điều khoản chọn luật áp dụng.
• Thực tiễn xét xử tại TAND: Trong 100% các vụ việc không có điều khoản chọn luật được thụ lý tại Tòa án Việt Nam, Tòa án đều áp dụng pháp luật Việt Nam (Lex Fori) mà hầu như không thực hiện thủ tục xác định luật của nước có mối liên hệ gắn bó nhất. Trong các trường hợp có thỏa thuận chọn luật nước ngoài, có tới 82% trường hợp Tòa án chuyển hướng áp dụng luật Việt Nam với lý do các bên "không chứng minh được nội dung luật nước ngoài" hoặc viện dẫn khái niệm "trái với nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam" một cách thiếu giải trình chi tiết.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự bất cập trong tiêu chí xác định tính "thương mại" và tính "quốc tế" của hợp đồng: Khoản 1 Điều 3 Luật Thương mại 2005 quy định: "Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác". Định nghĩa này dựa thuần túy trên tiêu chí mục đích lợi nhuận mang tính định tính trừu tượng, mâu thuẫn với cách tiếp cận rộng của Luật mẫu UNCITRAL (bao hàm toàn bộ quan hệ thương mại dù có hợp đồng hay không) và cách tiếp cận chủ thể kinh doanh chuyên nghiệp của Nguyên tắc La Hay 2015, tạo ra khoảng trống phân loại lớn trong thực tiễn tư pháp.
2. Khủng hoảng "Thực tiễn né tránh luật nước ngoài" (Lex Fori Homeward Trend): Thực tiễn chỉ ra rằng: "trong hầu hết các hợp đồng thương mại quốc tế giữa bên Việt Nam và các đối tác nước ngoài, các bên thường lựa chọn cơ quan tài phán nước ngoài, và luật áp dụng cũng phần lớn là áp dụng pháp luật quốc tế, pháp luật nước ngoài để điều chỉnh quan hệ hợp đồng có tính chất quốc tế, do nguyên nhân pháp luật Việt Nam còn thiếu và chưa đầy đủ". Khi tranh chấp rơi vào Tòa án Việt Nam, gánh nặng chứng minh nội dung luật nước ngoài bị đẩy hoàn toàn cho đương sự; nếu đương sự không cung cấp được, Tòa án mặc nhiên áp dụng luật Việt Nam thay vì chủ động yêu cầu tương trợ tư pháp hoặc trưng cầu giám định chuyên gia pháp lý.
3. Sự khuyết thiếu của cơ chế "Nghĩa vụ đặc trưng" (Characteristic Performance): Trước BLDS 2015, pháp luật Việt Nam (BLDS 2005) áp dụng hệ thống quy phạm xung đột cứng nhắc dựa trên nơi giao kết hợp đồng (Lex Loci Celebrationis) hoặc nơi thực hiện hợp đồng (Lex Loci Solutionis) – những điểm kết nối hoàn toàn ngẫu nhiên và dễ bị thao túng trong kỷ nguyên hợp đồng điện tử và số hóa.
4. Hiện tượng xung đột nguồn luật phức tạp trong hợp đồng hỗn hợp (PPP / BOT / BTO): Các hợp đồng đầu tư có sự tham gia của Nhà nước luôn rơi vào trạng thái giằng co giữa một bên là tư cách công quyền của Nhà nước (đòi hỏi áp dụng luật quốc nội) và một bên là tính chất thương mại quốc tế bình đẳng của nhà đầu tư nước ngoài (yêu cầu áp dụng điều ước quốc tế BIT, chuẩn mực quốc tế), dẫn đến nguy cơ Việt Nam bị kiện tại các định chế tài phán quốc tế như ICSID.

+--------------------------------------------------------------------------+
|                 CÁC PHÁT HIỆN ĐỘT PHÁ CỦA LUẬN ÁN                        |
+--------------------------------------------------------------------------+
|  1. Xung đột định nghĩa "Thương mại": Luật TM 2005 >< UNCITRAL/Hague     |
|  2. Hội chứng Homeward Trend: Tòa án né tránh áp dụng luật nước ngoài    |
|  3. Quy phạm kết nối truyền thống (nơi ký/nơi thực hiện) đã lỗi thời     |
|  4. Xung đột nguồn luật gay gắt trong hợp đồng đầu tư PPP có yếu tố NN   |
+--------------------------------------------------------------------------+

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật: Cung cấp hệ thống lý luận hoàn chỉnh về cấu trúc phân tầng của nguồn luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế, thúc đẩy dòng nghiên cứu tư pháp quốc tế so sánh tại Việt Nam.
• Về mặt lập pháp: Luận án cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho việc thiết kế Điều 683 Bộ luật Dân sự 2015, chính thức luật hóa nguyên tắc "mối liên hệ gắn bó nhất", tiêu chuẩn "nghĩa vụ đặc trưng" và mở rộng quyền chọn luật áp dụng cho hợp đồng.
• Về thực thi tư pháp: Đề xuất quy trình chuẩn hóa cho Thẩm phán và Trọng tài viên trong việc: (i) kiểm tra tính hợp pháp của thỏa thuận chọn luật, (ii) kỹ thuật tra cứu và áp dụng CISG 1980, (iii) quy trình trưng cầu chuyên gia tư pháp để chứng minh luật nước ngoài.
• Về chính sách kinh tế đối ngoại: Giảm thiểu rủi ro pháp lý cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam, ngăn ngừa rủi ro mất quyền tài phán và bị xử thua oan uổng trong các tranh chấp hàng hải, thương mại quốc tế.

---

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn ghi nhận các giới hạn nghiên cứu:

1. Giới hạn dữ liệu án lệ: Do tính bảo mật của tố tụng trọng tài thương mại quốc tế (tính bảo mật của các phán quyết VIAC và trọng tài quốc tế như SIAC, ICC), dung lượng mẫu phán quyết trọng tài tiếp cận được chưa bao quát toàn bộ 100% các tranh chấp thực tế phát sinh.
2. Biên độ thời gian: Nghiên cứu hoàn thành tại thời điểm Bộ luật Dân sự 2015 và CISG 1980 vừa được thông qua/phê chuẩn nhưng chưa chính thức có hiệu lực thi hành trên thực tế, do đó chưa thể đánh giá tác động định lượng hồi cứu (ex-post empirical evaluation) của các văn bản này trong giai đoạn sau 2017.
3. Phạm vi hợp đồng đặc thù: Chưa đi sâu nghiên cứu các cấu trúc hợp đồng phái sinh tài chính phức tạp (derivatives), hợp đồng bảo hiểm hàng hải quốc tế chuyên sâu và các hợp đồng thông minh (Smart Contracts) vận hành trên nền tảng Blockchain.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Đánh giá thực tiễn 10 năm áp dụng Điều 683 BLDS 2015 và CISG 1980 tại Tòa án nhân dân các cấp tại Việt Nam.
• Nghiên cứu luật áp dụng đối với Hợp đồng thông minh (Smart Contracts) và các giao dịch tài sản số xuyên biên giới.
• Hoàn thiện khung pháp lý về quy phạm áp dụng bắt buộc (lois de police) trong bối cảnh các cam kết bảo hộ đầu tư thế hệ mới (CPTPP, EVFTA).

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo bắt buộc và nền tảng cho các chương trình đào tạo sau đại học, chuyên ngành Luật Quốc tế và Tư pháp quốc tế tại Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Luật Hà Nội, Trường Đại học Luật TP.HCM.
• Tác động lập pháp & Chính sách: Đóng góp trực tiếp vào Dự thảo Báo cáo tổng kết thi hành pháp luật phục vụ sửa đổi BLDS 2015 và Đề án xây dựng Luật Tư pháp quốc tế của Bộ Tư pháp.
• Thúc đẩy hội nhập kinh tế: Nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh và mức độ tin cậy của môi trường pháp lý Việt Nam trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài (xếp hạng Enforcing Contracts của Ngân hàng Thế giới - WB).

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận hệ thống tư liệu so sánh quy chuẩn quốc tế (Rome I, Hague Principles, CISG, PICC) và khung phương pháp luận nghiên cứu án lệ tư pháp quốc tế chuẩn mực.
• Thẩm phán & Trọng tài viên: Cẩm nang định hướng phương pháp xác định luật áp dụng, kỹ năng giải thích thỏa thuận chọn luật và cơ chế áp dụng tập quán thương mại quốc tế.
• Luật sư & Chuyên viên pháp chế doanh nghiệp: Nắm bắt kỹ thuật soạn thảo điều khoản chọn luật (Choice of Law Clause), điều khoản trọng tài (Arbitration Clause), phòng tránh rủi ro chia cắt hợp đồng (depeçage) và bất lợi tài phán.
• Cơ quan hoạch định chính sách (Bộ Tư pháp, TAND Tối cao): Luận cứ khoa học vững chắc phục vụ xây dựng văn bản hướng dẫn áp dụng Bộ luật Dân sự và các điều ước quốc tế song phương/đa phương.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án đã bản địa hóa thành công Học thuyết Đặc trưng thực hiện nghĩa vụ (Characteristic Performance Doctrine - kế thừa từ Schnitzer và Quy chế Rome I), chuyển hóa một học thuyết thuần túy phương Tây thành quy phạm xung đột định hướng thực chất trong tư pháp quốc tế Việt Nam, khắc phục triệt để sự bế tắc của các điểm kết nối hình thức truyền thống (Lex Loci Celebrationis).

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?
So với các công trình nghiên cứu thuần túy diễn giải luật thực định (statutory interpretation) của Đỗ Văn Đại (2006) hay Nguyễn Tiến Vinh (2003), luận án kết hợp đột phá giữa Pháp lý thực định, Luật học so sánh đa hệ thống (Common Law - Civil Law) và Phân tích nội dung thực nghiệm trên tập mẫu 120+ bản án TAND và phán quyết VIAC.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tiễn là gì?
Có tới 82% trường hợp Tòa án Việt Nam từ chối áp dụng luật nước ngoài đã được các bên thỏa thuận hợp pháp để quay về áp dụng luật Việt Nam (Lex Fori), với lý do mang tính hình thức là các bên không cung cấp được tài liệu chứng minh nội dung luật nước ngoài, phản ánh tâm lý e ngại trách nhiệm và sự thiếu hụt quy trình tương trợ tư pháp hiệu quả.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng / chuẩn hóa thực thi?
Có. Luận án cung cấp bộ quy trình 04 bước chuẩn hóa cho Thẩm phán/Trọng tài viên: (1) Kiểm tra tính hợp lệ của thỏa thuận chọn luật $\rightarrow$ (2) Nhận diện sự hiện diện của Quy phạm áp dụng bắt buộc $\rightarrow$ (3) Vận dụng tiêu chí Nghĩa vụ đặc trưng nếu không có thỏa thuận $\rightarrow$ (4) Kiểm tra bảo lưu Trật tự công cộng (Public Policy Defense).

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo?
Xây dựng mô hình Luật Tư pháp quốc tế Việt Nam độc lập; thiết lập cơ sở dữ liệu quốc gia về án lệ tư pháp quốc tế; xây dựng khung pháp lý điều chỉnh luật áp dụng cho các giao dịch thương mại số và hợp đồng thông minh (Smart Contracts).

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu tiến sĩ của Bùi Thị Thu (2016) đã xác lập các dấu ấn khoa học và thực tiễn xuất sắc:

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế, làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa luật quốc gia, điều ước quốc tế và nguồn luật phi quốc gia (Lex Mercatoria).
2. Nhận diện chính xác và phân tích đa chiều các bất cập trong hệ thống pháp luật thực định Việt Nam (BLDS 2005, Luật Thương mại 2005) trước yêu cầu của quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu.
3. Giải mã thực chứng 120+ vụ việc tranh chấp tại Tòa án nhân dân và Trọng tài thương mại quốc tế (VIAC), phơi bày các rào cản kỹ thuật trong việc giải thích và áp dụng luật nước ngoài, tập quán quốc tế.
4. Thiết lập khung giải pháp đồng bộ và khả thi, đóng góp trực tiếp vào cấu trúc lập pháp của Điều 683 Bộ luật Dân sự 2015 và tiến trình thực thi CISG 1980 tại Việt Nam.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật tiên phong về tư pháp quốc tế số, hợp đồng đầu tư nhà nước và cơ chế phòng vệ trật tự công cộng trong kỷ nguyên kinh tế số toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục và 4 chƣơng nội dung sau: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu những vấn đề liên quan đến nội dung luận án Chƣơng 2: Những vấn đề lý luận về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế. Chƣơng 3: Thực trạng pháp luật Việt Nam và điều ƣớc quốc tế mà Việt Nam là thành viên về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế Chƣơng 4: Những bất cập còn tồn tại và giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về luật áp dụng đối với hợp đồng thƣơng mại quốc tế. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN Nghiên cứu về hệ thống pháp luật điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế là một trong những vấn đề đƣợc nhiều công trình trong nƣớc và quốc tế quan tâm, do tính phức tạp của các quan hệ hợp đồng thƣơng mại quốc tế rất rộng, đa dạng, phong phú, bao trùm nhiều vấn đề pháp lý, nhiều hệ thống pháp luật khác nhau. Nội dung chƣơng 1 sẽ tập trung nghiên cứu tổng quan vấn đề luật áp dụng đối với các hợp đồng thƣơng mại quốc tế trên thế giới và tại Việt Nam, thông qua việc nghiên cứu tổng quan các công trình tiêu biểu nhƣ luận án, các công trình dƣới hình thức giáo trình, sách chuyên khảo, các bài báo khoa học đăng trên các tạp chí chuyên ngành, công trình nghiên cứu khoa học dƣới mọi hình thức nhằm làm rõ những vấn đề đã đƣợc nghiên cứu và chỉ ra những vấn đề chƣa đƣợc nghiên cứu về vấn đề luật áp dụng đối với các hợp đồng thƣơng mại quốc tế tại Việt Nam.

Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới Hiện nay trên thế giới cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu vấn đề luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế dƣới nhiều hình thức khác nhau nhƣ luận án, giáo trình, sách chuyên khảo, bài viết tạp chí chuyên ngành, công trình nghiên cứu khoa học của các cơ quan tổ chức trong nƣớc và quốc tế. Nội dung của các công trình này khá phong phú và đa dạng, nghiên cứu nhiều khía cạnh về lĩnh vực luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế. Tuy nhiên, do phạm vi có hạn, luận án này không thể khảo sát và trình bày đƣợc hết các công trình ở các nƣớc và quốc tế mà chỉ trích dẫn một số công trình tiêu biểu có liên quan đến luận án nhƣ sau: * Các công trình nghiên cứu về lý luận liên quan đến luật áp dụng đối với hợp đồng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Dƣới hình thức là sách chuyên khảo có thể tìm thấy công trình « The Law Applicable to International commercial contract and the status of Lex Mercatoria with a special emphasic on choice of law rules in the European community” của tác giả Mert Elcin, đƣợc công bố năm 2010 tại Mỹ.

Nội dung cuốn sách trình bày những vấn đề lý luận cơ bản về luật áp dụng đối với hợp đồng thƣơng mại quốc tế, đồng thời phân tích lịch sử ra đời, hình thành phát triển của Lex mercatoria nhƣ một loại nguồn cơ bản đƣợc áp dụng đối với hợp đồng tại châu Âu [134]. Một công trình khác của tác giả Giuditta Cordero-Moss năm 2014 « International Commercial Contracts: Applicable Sources and Enforceability”. Nội dung cuốn sách chủ yếu phân tích các loại nguồn luật có thể đƣợc áp dụng điều chỉnh các hợp đồng thƣơng mại quốc tế, đồng thời làm rõ thực tiễn xác định luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng trong giai đoạn soạn thảo hợp đồng, chọn luật giải quyết nội dung tranh chấp và luật áp dụng để công nhận thi hành phán quyết trọng tài [118]. Bên cạnh đó, phần lớn các giáo trình về Tƣ pháp quốc tế tại các trƣờng Đại học lớn trên thế giới đều có các nội dung về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế, tiêu biểu nhƣ giáo trình Droit international prive nhà xuất bản Economica, của Giáo sƣ Bernard Audit – Đại học Paris 2 (Pantheon Assass) năm 2000; Giáo trình Private International Law của Francois Dessemontet, đại học Lausanne and Fribourg (Thụy sỹ) năm 2005… Đặc biệt nhiều công trình về vấn đề luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế đƣợc công bố trên các tạp chí luật uy tín, tiêu biểu nhƣ các bài viết sau: - Choice of law in international contracts, some fundamental conflict of laws issues, của tác giả A.FM Maniruzzaman, đăng trên tạp chí Jounal international of arbitration 1999 Kluwer Law International.

Nội dung bài viết phân tích các học thuyết về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng (proper law doctrine) có nguồn gốc từ án lệ Anh, đồng thời tác giả chứng minh rằng hợp đồng đƣợc tạo ra bởi một hệ thống luật riêng do các bên lựa chọn [91]. - The Concept of Characteristic Performance and the Proper Law Doctrine của tác giả Nicky Richardson, đăng trên tạp chí Bond Law Review. Bài viết phân 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tích về khái niệm “nơi thực hiện nghĩa vụ đặc trưng” theo quy định của Rome I và học thuyết luật riêng điều chỉnh quan hệ nghĩa vụ hợp đồng (Proper Law Doctrine). Thông qua các án lệ thực tiễn, bài viết đƣa ra một số lập luận mang tính khoa học về cách xác định “nơi thực hiện nghĩa vụ đặc trưng” trong các tình huống cụ thể để xác định luật áp dụng đối với hợp đồng trong trƣờng hợp các bên không chọn luật áp dụng [136].

- Economic of law as choice of law của tác giả Ralf Michaels (2008). Thông qua việc luận giải hai học thuyết có mối quan hệ gắn bó: Học thuyết về các quyền đƣợc bảo đảm (vested-rights theory) và học thuyết đánh giá lợi ích nhà nƣớc (governmental-interest analysis), tác giả cho rằng các quan hệ tƣ thƣờng tỏ ra hiệu quả và thƣờng đối lập với lợi ích của cả cộng đồng (nhóm quan hệ này tỏ ra kém hiệu quả), do vậy cần thiết xây dựng các quy phạm áp dụng bắt buộc (mandatory rules). Theo tác giả, quan điểm Tự do ý chí có thể tạo ra cho một bên có thể chuyển các giao dịch hợp đồng không chỉ thuần túy ở một quốc gia mà sang các quốc gia khác nhằm tìm kiếm lợi ích. Vấn đề này đƣợc gọi là (forum shopping), điều đó có thể làm giảm lợi ích của một quốc gia.

Đồng thời tác giả lý giải tại sao luật pháp và lợi ích kinh tế có thể chi phối tính hiệu quả của quyền tự do ý chí, sự kết hợp hai yếu tố này giải thích tính hợp lý của việc tại sao luật quốc nội của mỗi nƣớc (đặc biệt các nƣớc xã hội chủ nghĩa) thƣờng có quy định riêng, phân biệt giữa các quy định của hợp đồng trong nƣớc với các hợp đồng quốc tế. Tác giả cũng khẳng định lợi ích kinh tế nghĩa là sự lựa chọn giữa lợi ích công và lợi ích tƣ, và đó cũng là sự lựa chọn của cá nhân và của nhà nƣớc. Do vậy, Kinh tế luật nghĩa là sự lựa chọn pháp luật, sự lựa chọn áp dụng luật công hay luật tƣ trong quan hệ hợp đồng [144]. *Các công trình nghiên cứu về quá trình hài hòa hóa và thống nhất hóa pháp luật quốc tế và pháp luật các nước về luật áp dụng đối với hợp đồng Một số công trình trên thế giới đã tập trung nghiên cứu về quá trình xây dựng và thống nhất cũng nhƣ nội dung các điều ƣớc quốc tế, tập quán thƣơng mại quốc tế trong lĩnh vực hợp đồng với tƣ cách là nguồn luật áp dụng điều chỉnh các hợp đồng thƣơng mại quốc tế, các công trình đã phân tích chuyên sâu cách thức áp dụng giải 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thích các quy định này tại các quốc gia thành viên.

Tiêu biểu là các công trình nghiên cứu nội dung Công ƣớc Viên 1980 về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG), Nguyên tắc hợp đồng thƣơng mại quốc tế của UNIDROIT (PICC), hay Nguyên tắc hợp đồng châu Âu (PECL)… tiêu biểu có thể kể đến một số công trình sau: - Choice of the applicable law and equal treatment in the European Union của BABAYEV, RUFAT, luận án tiến sĩ công bố năm 2012 thuộc Đại học Durham University (Anh). Nội dung luận án nghiên cứu các vấn đề lý luận của nguyên tắc bình đẳng trong việc chọn luật áp dụng theo các quy định của hệ thống pháp luật châu Âu đồng thời phân tích mối quan hệ giữa nguyên tắc bình đẳng và nguyên tắc tự do ý chí trong việc chọn luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng tại các quốc gia thành viên EU [94]. - The Law Applicable to International Trade Transactions with Brazilian Parties: A Comparative Study of the Brazilian Law, the CISG, and the American Law about contract formation. Đây là công trình nghiên cứu của Anelize Slomp Aguiar, Đại học Toronto (Canada), công bố năm 2011.

Công trình nghiên cứu các quy định của pháp luật Braxin, pháp luật thƣơng mại Hoa Kỳ và Công ƣớc Viên 1980 về mua bán hàng hoá quốc tế trong các giao dịch thƣơng mại mà một bên thƣơng nhân đến từ Braxin. Nội dung công trình nghiên cứu phân tích, so sánh giữa luật Braxin với CISG và luật Hoa kỳ về các điều kiện hình thành hợp đồng, các án lệ thực tiễn và đánh giá việc áp dụng các quy định này tại Braxin [90]. - Where do we stand on the Rome I Regulation? In the future of European contract law của tác giả Katharina Boele-Woelki & Vesna Lazíc, nhà xuất bản Kluwer Law International năm 2007. Nội dung cuốn sách tập trung phân tích các vấn đề pháp lý cơ bản của quy định Rome I năm 2008 và xu thế phát triển của pháp luật hợp đồng tại châu Âu.

Thông qua việc phân tích các quy định cụ thể của Công ƣớc Rome I và Luật hợp đồng tại châu Âu, tác giả phân tích mối quan hệ giữa việc áp dụng công ƣớc Rome I tại các quốc gia thành viên EU nhằm làm sáng tỏ xu thế thống nhất hóa pháp luật châu Âu về hợp đồng [125]. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Rome I: an update on the law applicable to contractual obligations in Europe của tác giả Nils Willem Vernooij. Bài viết đƣợc công bố trên tạp chí The Columbia Journal of European Law online.