Luận văn thạc sĩ về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại việt nam luận án ts luật 62 38 01 08, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Bùi Thị Thu
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Lan Nguyên
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Quốc Tế
• Đề tài: Luật Áp Dụng Điều Chỉnh Hợp Đồng Thương Mại Quốc Tế Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.3. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.4. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.5. Những kết quả nghiên cứu đạt được
• 1.6. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, giải quyết
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ LUẬT ÁP DỤNG ĐIỀU CHỈNH HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
• 2.1. Khái quát chung về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.2. Khái niệm hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.3. Khái niệm luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.4. Đặc trưng của luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.5. Ý nghĩa, vai trò của việc xác định luật áp dụng đối với hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.6. Nguồn luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.7. Lịch sử hình thành luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế. Các loại nguồn luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.8. Xu hướng phát triển pháp luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.9. Xu hướng thống nhất hóa, hài hòa hóa pháp luật quốc tế về hợp đồng
• 2.10. Xu hướng xây dựng và hoàn thiện các quy định của pháp luật trong nước về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ ĐIỀU ƯỚC QUỐC TẾ MÀ VIỆT NAM LÀ THÀNH VIÊN VỀ LUẬT ÁP DỤNG ĐIỀU CHỈNH HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
• 3.1. Thực trạng các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• 3.2. Các Điều Ước quốc tế về thương mại và đầu tư
• 3.3. Công Ước Viên 1980 về mua bán hàng hóa quốc tế
• 3.4. Các Hiệp định Tương trợ tư pháp về các vấn đề dân sự thương mại, hình sự
• 3.5. Thực trạng các văn bản pháp luật trong nước về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• 3.6. Hệ thống văn bản về hợp đồng
• 3.7. Nội dung các văn bản pháp luật trong nước về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• 3.8. Luật áp dụng đối với một số hợp đồng thương mại cơ bản
• 3.9. Luật áp dụng đối với hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế
• 3.10. Luật áp dụng đối với hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển
• 3.11. Luật áp dụng đối với hợp đồng nhượng quyền thương mại
• 3.12. Luật áp dụng đối với hợp đồng đầu tư
• 3.13. Luật áp dụng đối với hợp đồng điện tử
• 3.14. Thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại quốc tế về luật áp dụng tại Việt Nam
• 3.15. Thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại tại tòa án Việt Nam. Tòa án xác định luật áp dụng theo sự thỏa thuận của các bên
• 3.16. Trường hợp các bên không thỏa thuận chọn luật áp dụng
• 3.17. Thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại tại trọng tài. Trọng tài xác định luật áp dụng theo sự thỏa thuận của các bên
• 3.18. Trường hợp các bên không thỏa thuận chọn luật áp dụng
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: NHỮNG BẤT CẬP CÒN TỒN TẠI VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ LUẬT ÁP DỤNG ĐIỀU CHỈNH HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
• 4.1. Những điểm bất cập còn tại trong các quy định của pháp luật Việt Nam và Điều Ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 4.2. Bất cập về quan điểm trong xây dựng pháp luật
• 4.3. Những bất cập về nội dung các quy định về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• 4.4. Giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• 4.5. Quan điểm, phương hướng hoàn thiện pháp luật
• 4.6. Những yêu cầu cơ bản đối với việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam
• 4.7. Những giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam

Luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam là một lĩnh vực pháp lý quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Việc nghiên cứu và hoàn thiện hệ thống pháp luật này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia hợp đồng mà còn tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho các giao dịch thương mại quốc tế. Trong bối cảnh Việt Nam gia nhập nhiều hiệp định thương mại tự do, việc hiểu rõ các quy định về luật áp dụng là cần thiết để giảm thiểu rủi ro và tranh chấp trong các giao dịch thương mại.

1.1. Khái niệm và vai trò của luật áp dụng trong hợp đồng thương mại quốc tế

Luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế là tập hợp các quy định pháp lý xác định luật nào sẽ được áp dụng trong việc giải quyết tranh chấp phát sinh từ hợp đồng. Vai trò của luật áp dụng rất quan trọng, nó không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên mà còn quyết định tính hợp pháp và hiệu lực của hợp đồng. Việc xác định luật áp dụng đúng đắn giúp các bên có thể dự đoán được kết quả của tranh chấp và giảm thiểu rủi ro pháp lý.

1.2. Tình hình nghiên cứu luật áp dụng tại Việt Nam

Tình hình nghiên cứu luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể. Nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ ra những bất cập trong hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy định pháp luật. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam tham gia vào các hiệp định thương mại quốc tế.

II. Những thách thức trong việc áp dụng luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế

Việc áp dụng luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ sự phức tạp của các quy định pháp luật mà còn từ sự khác biệt trong hệ thống pháp luật giữa các quốc gia. Điều này có thể dẫn đến những tranh chấp không mong muốn và gây khó khăn trong việc thực thi hợp đồng.

2.1. Khó khăn trong việc xác định luật áp dụng

Một trong những khó khăn lớn nhất trong việc áp dụng luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế là việc xác định luật áp dụng. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa nắm rõ các quy định về luật áp dụng, dẫn đến việc lựa chọn luật không phù hợp, gây ra rủi ro trong các giao dịch thương mại.

2.2. Tranh chấp hợp đồng và giải quyết tranh chấp

Tranh chấp hợp đồng thương mại quốc tế thường phát sinh do sự khác biệt trong cách hiểu và áp dụng các quy định pháp luật. Việc giải quyết tranh chấp tại các cơ quan tài phán Việt Nam cũng gặp nhiều khó khăn do thiếu kinh nghiệm và kiến thức về luật quốc tế. Điều này đòi hỏi cần có sự cải cách và nâng cao năng lực cho các cơ quan tài phán.

III. Phương pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật về luật áp dụng hợp đồng thương mại quốc tế

Để hoàn thiện hệ thống pháp luật về luật áp dụng hợp đồng thương mại quốc tế, Việt Nam cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm quốc tế và xây dựng các quy định pháp luật phù hợp là rất cần thiết. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và các tổ chức liên quan để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả của hệ thống pháp luật.

3.1. Nâng cao nhận thức về luật áp dụng

Việc nâng cao nhận thức về luật áp dụng trong cộng đồng doanh nghiệp là rất quan trọng. Các chương trình đào tạo, hội thảo và tài liệu hướng dẫn cần được tổ chức thường xuyên để giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về các quy định pháp luật liên quan đến hợp đồng thương mại quốc tế.

3.2. Cải cách pháp luật và quy định

Cải cách pháp luật là một trong những phương pháp quan trọng để hoàn thiện hệ thống pháp luật về luật áp dụng. Cần rà soát và sửa đổi các quy định hiện hành để đảm bảo tính thống nhất và phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia.

IV. Ứng dụng thực tiễn của luật áp dụng trong hợp đồng thương mại quốc tế

Việc áp dụng luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế trong thực tiễn tại Việt Nam đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Nhiều doanh nghiệp đã thành công trong việc áp dụng các quy định pháp luật để bảo vệ quyền lợi của mình trong các giao dịch thương mại. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả áp dụng luật.

4.1. Các trường hợp thành công trong áp dụng luật

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã thành công trong việc áp dụng luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế để giải quyết tranh chấp. Những trường hợp này thường liên quan đến việc lựa chọn luật áp dụng phù hợp và sử dụng các phương thức giải quyết tranh chấp hiệu quả.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Từ thực tiễn áp dụng luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế, có thể rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý giá. Việc hiểu rõ các quy định pháp luật và chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi ký kết hợp đồng là rất cần thiết để giảm thiểu rủi ro và tranh chấp.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của luật áp dụng hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam

Kết luận, việc nghiên cứu và hoàn thiện luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam là một nhiệm vụ cấp thiết trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Triển vọng tương lai của lĩnh vực này phụ thuộc vào khả năng cải cách và nâng cao nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp cũng như sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước.

5.1. Tầm quan trọng của việc hoàn thiện pháp luật

Việc hoàn thiện pháp luật về luật áp dụng không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên mà còn tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho các giao dịch thương mại quốc tế. Điều này sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế của Việt Nam trong tương lai.

5.2. Hướng đi cho tương lai

Hướng đi cho tương lai của luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam cần tập trung vào việc cải cách pháp luật, nâng cao năng lực cho các cơ quan tài phán và tăng cường hợp tác quốc tế. Điều này sẽ giúp Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn vào nền kinh tế toàn cầu.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam" do nghiên cứu sinh Bùi Thị Thu thực hiện tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2016, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Lan Nguyên (chuyên ngành Luật Quốc tế, mã số: 62380108).

Tính cấp thiết của đề tài được tác giả xác định dựa trên năm căn cứ thực tiễn và pháp lý:

1. Đường lối, chủ trương đổi mới và hội nhập quốc tế của Đảng và Nhà nước: Xuất phát từ Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 05/02/2007 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về phát triển kinh tế nhanh và bền vững khi gia nhập WTO; Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 24/05/2005 về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020; Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 10/04/2013 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế; Nghị quyết số 06/NQ-CP ngày 07/03/2012 của Chính phủ; Chỉ thị số 01/CT-TTg ngày 09/01/2012 của Thủ tướng Chính phủ; Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 05/11/2016 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII; cùng sự hiến định tại Điều 12 và Điều 50 Hiến pháp năm 2013.
2. Tác động của tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế: Đến thời điểm nghiên cứu, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 185 quốc gia, có quan hệ thương mại và đầu tư với 224 thị trường; ký trên 90 Hiệp định thương mại song phương, gần 60 Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư, 54 Hiệp định chống đánh thuế hai lần; là thành viên của WTO, ASEAN, APEC; đầu tư ra nước ngoài tại 59 quốc gia và vùng lãnh thổ với tổng vốn khoảng 2,65 tỷ USD; ký kết 16 hiệp định thương mại tự do (FTA), bao gồm các hiệp định thế hệ mới như Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) – khu vực chiếm 800 triệu dân, 40% GDP và 30% thương mại toàn cầu – và Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA), cùng sự hình thành của Cộng đồng Kinh tế ASEAN năm 2015.
3. Thực trạng bất cập của hệ thống pháp luật Việt Nam: Các quy định về hợp đồng có yếu tố nước ngoài và luật áp dụng còn thiếu đồng bộ, nằm tản mạn trong nhiều văn bản, thiếu khung pháp lý tổng thể; các quy tắc xác định luật áp dụng mới dừng ở một số Hiệp định tương trợ tư pháp song phương, Bộ luật Dân sự năm 2005 và Bộ luật Dân sự năm 2015 (thông qua ngày 24/11/2015). Mặc dù Việt Nam đã gia nhập Công ước Viên năm 1980 về mua bán hàng hóa quốc tế (CISG) theo Quyết định số 2588/2015/QĐ-CTN ngày 24/11/2015 của Chủ tịch nước, việc hướng dẫn và áp dụng công ước này tại Việt Nam vẫn còn mới mẻ.
4. Thực tiễn rủi ro tranh chấp từ các hợp đồng quy mô lớn: Thương nhân Việt Nam gặp nhiều khó khăn do thiếu am hiểu hệ thống pháp luật quốc tế và pháp luật nước ngoài, thường bị đối tác nước ngoài áp đặt cơ quan tài phán và luật áp dụng nước ngoài; đồng thời cơ quan tài phán Việt Nam còn hạn chế trong việc giải thích và áp dụng tập quán thương mại quốc tế.
5. Yêu cầu tiếp thu kinh nghiệm quốc tế: Hoàn thiện pháp luật nhằm tôn trọng quyền tự do thỏa thuận chọn luật của các bên, bảo đảm trật tự pháp lý quốc tế và lợi ích quốc gia.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án là bổ sung và hoàn thiện cơ sở khoa học cho việc tiếp tục xây dựng hệ thống pháp luật Việt Nam về luật áp dụng đối với hợp đồng thương mại quốc tế. Luận án thực hiện bốn nhiệm vụ:

• Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu tổng quan tình hình nghiên cứu vấn đề luật áp dụng đối với hợp đồng thương mại quốc tế trên thế giới và tại Việt Nam, qua đó xác định những đóng góp mới đối với khoa học pháp lý.
• Nhiệm vụ 2: Nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế làm tiền đề khoa học cho việc hoàn thiện pháp luật.
• Nhiệm vụ 3: Phân tích thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên về luật áp dụng đối với hợp đồng thương mại quốc tế; so sánh đối chiếu với pháp luật quốc tế; phân tích thực tiễn áp dụng tại Tòa án và Trọng tài thương mại tại Việt Nam.
• Nhiệm vụ 4: Phân tích các điểm bất cập tồn tại trong quy định hiện hành và thực tiễn giải quyết tranh chấp; đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu là các vấn đề pháp lý về luật áp dụng đối với hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu giới hạn từ khi Việt Nam mở cửa nền kinh tế năm 1986 đến năm 2016; chỉ tập trung vào các quan hệ hợp đồng thương mại quốc tế có tính chất tư (không bao gồm hợp đồng dân sự thuần túy và hợp đồng thương mại công); khảo sát chuyên sâu vào năm loại hợp đồng tiêu biểu gồm: hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển, hợp đồng nhượng quyền thương mại, hợp đồng đầu tư và hợp đồng điện tử.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại và điểm luận các công trình nghiên cứu trước đây theo hai nhóm không gian nghiên cứu:

Nhóm công trình quốc tế:

• Nghiên cứu lý luận về luật áp dụng và nguồn luật: Mert Elcin (2010) với chuyên khảo về luật áp dụng cho hợp đồng thương mại quốc tế và vị thế của Lex Mercatoria tại Cộng đồng châu Âu; Giuditta Cordero-Moss (2014) về các nguồn luật áp dụng và khả năng thi hành phán quyết; các giáo trình Tư pháp quốc tế của Bernard Audit (Đại học Paris 2, 2000) và François Dessemontet (Đại học Lausanne & Fribourg, 2005); A.F.M. Maniruzzaman (1999) phân tích học thuyết luật riêng điều chỉnh hợp đồng (Proper Law Doctrine) bắt nguồn từ án lệ Anh; Nicky Richardson phân tích khái niệm nơi thực hiện nghĩa vụ đặc trưng (Characteristic Performance) và Proper Law Doctrine theo Quy chế Rome I; Ralf Michaels (2008) với nghiên cứu "Economic of law as choice of law" luận giải mối liên hệ giữa học thuyết quyền được bảo đảm (Vested-rights theory), học thuyết phân tích lợi ích nhà nước (Governmental-interest analysis), quy phạm áp dụng bắt buộc (Mandatory rules) và hiện tượng chọn tòa (Forum shopping).
• Nghiên cứu quá trình thống nhất hóa và hài hòa hóa pháp luật: Luận án tiến sĩ của Rufat Babayev (Đại học Durham, 2012) về chọn luật áp dụng và nguyên tắc đối xử bình đẳng tại EU; Anelize Slomp Aguiar (Đại học Toronto, 2011) so sánh luật Brazil, CISG và luật Hoa Kỳ; Katharina Boele-Woelki và Vesna Lazić (2007) về Quy chế Rome I; Nils Willem Vernooij về sự kế thừa từ Công ước Rome 1980 sang Quy chế Rome I (2008); Ole Lando và Peter Arnt Nielsen (2008); Marcel Fontaine (2005) về hài hòa hóa luật hợp đồng; Roland Amoussou Guenou về viễn cảnh xây dựng các nguyên tắc hợp đồng khu vực ASEAN hoặc châu Á; Báo cáo giải trình Công ước Rome 1980 của Mario Giuliano và Paul Lagarde (1980); Dự thảo Nguyên tắc La Hay về chọn luật áp dụng trong hợp đồng thương mại quốc tế năm 2012 (gồm 11 điều); Lauro Da Gama E Souza Jr (2002) về việc áp dụng Bộ nguyên tắc UNIDROIT (PICC) tại các quốc gia khối Mercosur; các bình luận của Max Planck (2006), Eva Lein và Brooke Adele Marshall (2012).
• Nghiên cứu thực tiễn tài phán và giải quyết tranh chấp: Alan Redfern, Martin Hunter, Nigel Blackaby và Constantine Partasides (2004) trong công trình về pháp luật và thực tiễn trọng tài thương mại quốc tế; Oyunchimeg Bordukh (Đại học Bond, 2008) về hợp đồng có một bên là nhà nước (State contracts); Jon Bing (Đại học Oslo, 2009) về hợp đồng tiêu dùng điện tử theo Quy chế Rome I; H. Carlquist (Đại học Göteborg, 2006) về quyền tự do ý chí chọn luật nội dung trong trọng tài thương mại quốc tế; Catherine Kessedjian (1995) phân tích rủi ro khi chọn sai luật áp dụng theo án lệ Pháp và trọng tài quốc tế; Dolly Wu (2011) về thời điểm thỏa thuận chọn luật; Filip de Ly (2005) về điều khoản luật áp dụng; Craig M. về hiện tượng chọn nhiều hệ thống luật cho các phần khác nhau của hợp đồng (Depeçage); Paul Lagarde (2007) về áp dụng điều khoản ngoại lệ tại Điều 4 Công ước Rome 1980.

Nhóm công trình tại Việt Nam:

• Giáo trình và luận văn: Khóa luận của Nguyễn Thị Tuyết Giang (2008); các giáo trình Tư pháp quốc tế của Đại học Luật Hà Nội do Bùi Xuân Nhự chủ biên (2011), Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội do Nguyễn Bá Diến chủ biên (2013), Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh do Đỗ Văn Đại và Mai Hồng Quỳ chủ biên (2010); giáo trình Luật Thương mại quốc tế của Nông Quốc Bình (2011), Nguyễn Bá Diến (2013), Nguyễn Văn Nam (2013), dự án MUTRAP do Nguyễn Thanh Tâm chủ biên (2011); giáo trình Luật hợp đồng thương mại quốc tế của Nguyễn Văn Luyện, Lê Thị Bích Thọ và Dương Anh Sơn (2005).
• Sách chuyên khảo: Nguyễn Thị Dung chủ biên (2009) phân tích 11 loại hợp đồng và 10 hợp đồng mẫu; Đinh Thị Mai Phương (2005) về thống nhất luật hợp đồng; Nguyễn Trung Tín chủ biên (2009) về giải quyết tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài; Nguyễn Ngọc Lâm (2010); Hoàng Ngọc Thiết (2002); Đỗ Văn Đại và Trần Hoàng Hải (2011); Đỗ Văn Đại (2013, 2014) với bộ sách bản án và bình luận bản án; Trần Hữu Huỳnh chủ biên (2007) về tuyển tập phán quyết trọng tài quốc tế.
• Bài viết chuyên ngành và đề án: Nguyễn Vũ Hoàng (2003, 2012); Dương Anh Sơn về tính quốc tế của hợp đồng ngoại thương; Nguyễn Tiến Vinh (2003); Trần Minh Ngọc (2009); Nguyễn Bá Bình (2008); Đỗ Văn Đại (2003, 2004, 2005) về dẫn chiếu, điều khoản chọn luật và quy phạm áp dụng bắt buộc; Bành Quốc Tuấn (2010, 2012, 2013); Nguyễn Bá Chiến (2003, 2006); Trần Văn Biên (2010) về hợp đồng điện tử; Hà Việt Hưng (2015) về hợp đồng vận chuyển đường biển; Xuân Quỳnh (2007) về tín dụng chứng từ; Nông Quốc Bình (2000); Nguyễn Chúng (2005); cùng Đề án xây dựng Luật Tư pháp quốc tế năm 2014 và Bộ tài liệu chuyên sâu giải quyết tranh chấp thương mại, đầu tư quốc tế năm 2013 của Bộ Tư pháp.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Mặc dù các tài liệu trên đã tiếp cận nhiều khía cạnh, tại Việt Nam chưa có công trình nào ở cấp độ luận án tiến sĩ nghiên cứu một cách độc lập, có hệ thống và toàn diện về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế. Luận án giải quyết sáu khoảng trống:

1. Xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn chuyên biệt về luật áp dụng cho quan hệ hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam;
2. Phân tích cụ thể các hậu quả pháp lý khi các bên không thỏa thuận chọn luật hoặc thỏa thuận chọn luật không phù hợp;
3. Xác lập mối quan hệ thứ bậc, cơ chế giải quyết xung đột giữa các nguồn luật áp dụng (điều ước quốc tế, tập quán quốc tế, pháp luật quốc gia và điều khoản hợp đồng);
4. Đánh giá tổng thể các đạo luật mới ban hành của Việt Nam năm 2015 (Bộ luật Dân sự, Bộ luật Tố tụng Dân sự) và sự kiện gia nhập CISG năm 1980;
5. Phân tích các vướng mắc thực tế tại Tòa án nhân dân và Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC);
6. Khảo sát toàn diện cơ chế chọn luật đối với năm loại hợp đồng thương mại quốc tế tiêu biểu và đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp khả thi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án tiếp cận vấn đề dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, gắn liền với các quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước về cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế.

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng:

• Khái niệm hợp đồng: Tiếp cận hợp đồng như một hành vi pháp lý dựa trên sự thỏa thuận ý chí nhằm làm phát sinh hậu quả pháp lý.
• Khái niệm tính chất thương mại: Luận án so sánh ba tiêu chí xác định tính thương mại:
  • Luật mẫu UNCITRAL năm 1985 về trọng tài thương mại quốc tế: tiếp cận theo nghĩa rộng, bao gồm mọi quan hệ phát sinh từ bản chất thương mại (mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đại diện, đại lý, li-xăng, đầu tư, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, vận chuyển...) bất kể có hợp đồng hay không.
  • Nguyên tắc La Hay năm 2012: xác định theo tiêu chí chủ thể có hoạt động kinh doanh chuyên nghiệp.
  • Luật Thương mại Việt Nam năm 2005 (Khoản 1 Điều 3): xác định dựa trên tiêu chí "mục đích sinh lợi" (mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại).
• Phân định quan hệ hợp đồng: Phân biệt giữa hợp đồng nội địa (xác định quy tắc nội dung của luật thực định quốc gia) và hợp đồng thương mại quốc tế (xác định hệ thống pháp luật điều chỉnh quan hệ); phân biệt hợp đồng thương mại công (giữa các quốc gia, thực thể công về chính sách vĩ mô), hợp đồng thương mại tư (giữa các thương nhân), và hợp đồng có tính chất hỗn hợp (các dự án đối tác công tư PPP: BOT, BTO, BT, BOO, O&M).
• Hệ thống học thuyết xung đột pháp luật:
  • Học thuyết tự do ý chí (Party Autonomy);
  • Học thuyết luật riêng điều chỉnh hợp đồng (Proper Law of Contract);
  • Học thuyết nơi thực hiện nghĩa vụ đặc trưng (Characteristic Performance);
  • Học thuyết quyền được bảo đảm (Vested-rights theory);
  • Học thuyết phân tích lợi ích nhà nước (Governmental-interest analysis);
  • Học thuyết quy phạm áp dụng bắt buộc (Mandatory rules);
  • Tập quán và luật thương nhân quốc tế (Lex Mercatoria).

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phương pháp diễn giải: Sử dụng để phân tích các khái niệm khoa học, bản chất pháp lý, đặc trưng và lịch sử hình thành các quy định về luật áp dụng.
• Phương pháp phân tích và bình luận pháp luật thực định: Nghiên cứu nội dung các quy phạm trong các điều ước quốc tế, văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam, đánh giá ưu điểm, hạn chế và khoảng trống lập pháp.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu các quy định pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế (CISG 1980, Rome I, Nguyên tắc La Hay 2012, PICC, PECL), án lệ quốc tế và pháp luật các quốc gia thuộc hệ thống Thông luật (Common Law) và Dân luật (Civil Law).
• Phương pháp hệ thống hóa và tổng hợp: Khái quát hóa các dữ liệu lý luận và thực tiễn xét xử, xây dựng luận cứ khoa học để đề xuất giải pháp.
• Tham vấn chuyên gia và tiếp cận đa chiều: Tiếp thu ý kiến của các chuyên gia tư pháp quốc tế đại diện cho các trường phái luật học khác nhau.

Nguồn dữ liệu và tư liệu:

• Văn bản pháp luật Việt Nam: Hiến pháp 2013, Bộ luật Dân sự 2005 và 2015, Luật Thương mại 2005, Bộ luật Hàng hải Việt Nam, Luật Trọng tài thương mại 2010, Bộ luật Tố tụng Dân sự.
• Văn bản và điều ước quốc tế: CISG 1980, các Hiệp định tương trợ tư pháp song phương giữa Việt Nam và các nước, Quy chế Rome I (2008), Nguyên tắc La Hay 2012, Bộ nguyên tắc Hợp đồng thương mại quốc tế UNIDROIT (PICC), Nguyên tắc luật Hợp đồng châu Âu (PECL), INCOTERMS, UCP.
• Dữ liệu thực tiễn giải quyết tranh chấp: Các bản án của Tòa án nhân dân Việt Nam và các quyết định, phán quyết trọng tài của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), Hiệp hội Trọng tài Hoa Kỳ (AAA), Tòa án Trọng tài quốc tế London (LCIA), Tòa án Trọng tài thuộc ICC.

Nội dung chính theo từng chương

Chương	Tên chương	Số trang	Nội dung trọng tâm
Chương 1	Tổng quan tình hình nghiên cứu những vấn đề liên quan đến nội dung luận án	10 – 38	Đánh giá các công trình trong nước và quốc tế; xác định 6 khoảng trống nghiên cứu cần giải quyết.
Chương 2	Những vấn đề lí luận về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế	39 – 84	Phân tích khái niệm, đặc trưng, nguồn luật, các học thuyết pháp lý và hai xu hướng phát triển pháp luật hợp đồng.
Chương 3	Thực trạng pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế	85 – 139	Đánh giá ĐƯQT, pháp luật thực định Việt Nam; phân tích 5 loại hợp đồng cơ bản và thực tiễn xét xử tại Tòa án, Trọng tài.
Chương 4	Những bất cập còn tồn tại và giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế	140 – 169	Chỉ ra bất cập về quan điểm, nội dung; xác định quan điểm, yêu cầu và đề xuất các nhóm giải pháp hoàn thiện.

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu những vấn đề liên quan đến nội dung luận án

Chương này điểm luận chi tiết tình hình nghiên cứu quốc tế và Việt Nam. Về mặt quốc tế, các công trình tập trung vào việc lý giải các học thuyết nền tảng (Proper Law Doctrine, Characteristic Performance, Mandatory rules), phân tích các công ước và quy chế thống nhất hóa (Rome I, CISG 1980, Nguyên tắc La Hay 2012), và thực tiễn tranh chấp tại trọng tài quốc tế. Tại Việt Nam, các nghiên cứu trước đây chủ yếu nằm trong giáo trình, chuyên khảo chung về hợp đồng hoặc bài báo chuyên ngành về một số khía cạnh rời rạc. Tác giả kết luận: chưa có công trình nghiên cứu toàn diện ở bậc tiến sĩ; các công trình hiện có chưa làm rõ cơ sở lý luận gắn với thực tiễn Việt Nam, chưa giải quyết thấu đáo thứ bậc các nguồn luật, chưa đánh giá tác động của các đạo luật mới năm 2015 và CISG 1980, chưa bao quát các loại hợp đồng đặc thù, và chưa đưa ra được hệ thống giải pháp lập pháp đồng bộ.

Chương 2: Những vấn đề lí luận về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế

Chương 2 làm rõ các khái niệm nền tảng:

• Hợp đồng thương mại quốc tế: Luận giải bản chất thỏa thuận ý chí; so sánh tiêu chí "hoạt động thương mại nhằm mục đích sinh lợi" theo Khoản 1 Điều 3 Luật Thương mại 2005 với định nghĩa mở rộng của UNCITRAL 1985 và tiêu chí chủ thể kinh doanh chuyên nghiệp của Nguyên tắc La Hay 2012. Phân loại rành mạch giữa thương mại công, thương mại tư và hợp đồng hỗn hợp PPP (BOT, BTO, BT, BOO, O&M).
• Bản chất và đặc trưng của luật áp dụng: Xác định luật áp dụng cho hợp đồng thương mại quốc tế là việc chọn lựa hệ thống pháp luật điều chỉnh quan hệ hợp đồng có yếu tố nước ngoài, khác với việc áp dụng quy phạm nội dung thuần túy trong hợp đồng nội địa.
• Hệ thống nguồn luật: Khảo cứu lịch sử hình thành và phân loại các nguồn luật gồm: điều ước quốc tế, tập quán thương mại quốc tế (INCOTERMS, UCP), pháp luật quốc gia, các nguyên tắc chung và Lex Mercatoria, cùng sự thỏa thuận của các bên.
• Hai xu hướng phát triển: Xu hướng thống nhất hóa, hài hòa hóa pháp luật ở cấp độ quốc tế thông qua các điều ước quốc tế và luật mẫu; xu hướng hoàn thiện các quy phạm xung đột trong pháp luật quốc gia nhằm mở rộng quyền tự do ý chí và bảo vệ lợi ích công cộng thông qua quy phạm áp dụng bắt buộc.

Chương 3: Thực trạng pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế

Chương 3 rà soát toàn diện hệ thống văn bản pháp lý và thực tiễn áp dụng:

• Các điều ước quốc tế: Đánh giá các cam kết thương mại, đầu tư; phân tích vị trí của CISG 1980 sau khi Việt Nam gia nhập theo Quyết định số 2588/2015/QĐ-CTN; rà soát các quy định về xác định luật áp dụng trong các Hiệp định tương trợ tư pháp song phương giữa Việt Nam và các quốc gia.
• Hệ thống pháp luật trong nước: Phân tích Bộ luật Dân sự 2005 và các điểm mới trong Bộ luật Dân sự 2015, Luật Thương mại 2005, Luật Trọng tài thương mại 2010, Bộ luật Tố tụng Dân sự.
• Phân tích năm loại hợp đồng cơ bản:
  1. Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế: sự tương thích giữa pháp luật Việt Nam và CISG 1980;
  2. Hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển: nguồn luật hàng hải quốc tế và Bộ luật Hàng hải Việt Nam;
  3. Hợp đồng nhượng quyền thương mại: các điều kiện chọn luật và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ;
  4. Hợp đồng đầu tư: cơ chế chọn luật trong các hợp đồng dự án có sự tham gia của nhà nước;
  5. Hợp đồng điện tử: tính đặc thù về hình thức, địa điểm giao kết và giá trị pháp lý của thông điệp dữ liệu.
• Thực tiễn giải quyết tranh chấp: Khảo sát hoạt động xét xử tại Tòa án Việt Nam và Trọng tài thương mại (VIAC):
  • Khi các bên có thỏa thuận: đánh giá mức độ công nhận sự lựa chọn của các bên, các giới hạn trật tự công cộng;
  • Khi các bên không có thỏa thuận: phân tích các tiêu chí Tòa án và Trọng tài sử dụng để tìm kiếm luật áp dụng (luật nơi thực hiện hợp đồng, luật có mối liên hệ gắn bó nhất).

Chương 4: Những bất cập còn tồn tại và giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế

Chương 4 chỉ ra các hạn chế của pháp luật Việt Nam: bất cập trong tư duy lập pháp còn mang tính bảo hộ, can thiệp hành chính; các quy phạm xung đột còn chung chung, thiếu vắng các quy tắc cụ thể cho từng loại hợp đồng đặc thù; thiếu định nghĩa và cơ chế áp dụng rõ ràng đối với quy phạm áp dụng bắt buộc; thiếu hướng dẫn về việc áp dụng tập quán thương mại quốc tế và luật phi quốc gia.

Trên cơ sở đó, tác giả xác định quan điểm, phương hướng và yêu cầu hoàn thiện pháp luật, đồng thời đề xuất ba nhóm giải pháp:

1. Hoàn thiện các nguyên tắc chung: Thừa nhận rộng rãi quyền tự do chọn luật của các bên, bao gồm cả quyền lựa chọn các bộ nguyên tắc luật phi quốc gia như PICC của UNIDROIT; giới hạn rõ ràng phạm vi áp dụng của nguyên tắc trật tự công cộng (ordre public); luật hóa khái niệm và phạm vi của quy phạm áp dụng bắt buộc (mandatory rules).
2. Xây dựng quy tắc chọn luật cho các hợp đồng đặc thù: Bổ sung các quy phạm xung đột cụ thể dựa trên học thuyết nơi thực hiện nghĩa vụ đặc trưng (Characteristic Performance) đối với hợp đồng mua bán, vận chuyển, nhượng quyền, đầu tư và thương mại điện tử.
3. Nâng cao năng lực thực thi: Ban hành nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao về áp dụng CISG 1980 và tập quán quốc tế; nâng cao năng lực giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế cho thẩm phán và trọng tài viên.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án xác định bốn đóng góp mới về mặt khoa học:

• Thứ nhất: Làm rõ cơ sở khoa học cả về lý luận và thực tiễn của việc xác định luật áp dụng đối với hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam; hệ thống hóa khái niệm, đặc trưng, vai trò của luật áp dụng và phân tích toàn diện các loại nguồn luật (điều ước quốc tế, tập quán quốc tế, pháp luật quốc gia, điều khoản hợp đồng), mối quan hệ thứ bậc giữa các nguồn và xu thế quốc tế.
• Thứ hai: Nghiên cứu tổng thể và đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam cùng các điều ước quốc tế thành viên; phân tích thực tiễn xét xử tại Tòa án và phán quyết tại Trọng tài thương mại (VIAC), chỉ ra những vướng mắc khi xác định luật áp dụng trong cả hai trường hợp có và không có thỏa thuận chọn luật.
• Thứ ba: Phân tích và chỉ rõ các điểm bất cập tồn tại trong hệ thống quy phạm hiện hành: bất cập về khái niệm hoạt động thương mại, nguyên tắc dẫn chiếu, các nguyên tắc giải quyết xung đột luật về hợp đồng và sự thiếu hụt quy tắc chọn luật cho các hợp đồng thương mại đặc thù.
• Thứ tư: Xác định các yêu cầu cấp bách của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ hoàn thiện pháp luật Việt Nam, bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy phạm xung đột trong Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại và cơ chế áp dụng hiệu quả CISG 1980.

Về kiến nghị lập pháp, luận án đề xuất tiếp thu học thuyết nghĩa vụ đặc trưng theo mô hình Quy chế Rome I, mở rộng quyền thỏa thuận chọn luật không chỉ dừng lại ở luật quốc gia mà thừa nhận các nguồn luật phi quốc gia (PICC, PECL) trong trọng tài, và xây dựng cơ chế áp dụng minh bạch cho các quy phạm áp dụng bắt buộc nhằm bảo vệ trật tự công cộng nhưng không cản trở giao lưu thương mại quốc tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế nghiên cứu thừa nhận từ văn bản:

• Luận án không mở rộng nghiên cứu sang lĩnh vực hợp đồng dân sự thuần túy hoặc các hợp đồng thương mại mang tính chất công giữa các quốc gia, mà giới hạn ở hợp đồng thương mại quốc tế có tính chất tư.
• Do dung lượng nghiên cứu, luận án chỉ tập trung khảo sát năm loại hợp đồng tiêu biểu (mua bán hàng hóa, vận chuyển đường biển, nhượng quyền, đầu tư và điện tử), chưa thể bao quát toàn bộ các loại hợp đồng dịch vụ, bảo hiểm, tài chính phái sinh hoặc lao động quốc tế.
• Nguồn dữ liệu thực tiễn chủ yếu giới hạn tại Tòa án nhân dân Việt Nam và Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) từ năm 1986 đến năm 2016.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Tiếp tục theo dõi và đánh giá thực tiễn thi hành Công ước Viên năm 1980 (CISG) tại Việt Nam sau khi công ước này chính thức phát sinh hiệu lực.
• Mở rộng nghiên cứu cơ chế chọn luật đối với các loại hợp đồng thương mại dịch vụ chuyên sâu, hợp đồng đối tác công tư (PPP) trong các lĩnh vực hạ tầng phức tạp, và các hợp đồng thương mại điện tử xuyên biên giới ứng dụng công nghệ mới.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan xây dựng pháp luật (Quốc hội, Bộ Tư pháp): Tham khảo luận cứ khoa học để hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành Bộ luật Dân sự năm 2015, sửa đổi Luật Thương mại năm 2005 và xây dựng các quy phạm xung đột chuyên sâu.
• Cơ quan tài phán (Thẩm phán Tòa án nhân dân, Trọng tài viên): Sử dụng làm tài liệu tra cứu về phương pháp xác định luật áp dụng khi giải quyết tranh chấp có yếu tố nước ngoài, kỹ thuật áp dụng tập quán thương mại quốc tế và điều ước quốc tế.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Luật: Cung cấp khung lý thuyết tổng thể, hệ thống tài liệu tham khảo quốc tế (Rome I, Nguyên tắc La Hay 2012, PICC, UNCITRAL) và phương pháp tiếp cận so sánh luật học trong lĩnh vực Tư pháp quốc tế.
• Doanh nghiệp và luật sư tư vấn thương mại quốc tế: Giúp nhận diện rủi ro pháp lý, nâng cao kỹ năng đàm phán và soạn thảo điều khoản chọn luật áp dụng trong các hợp đồng xuất nhập khẩu, đầu tư và nhượng quyền thương mại.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyết định nào của Nhà nước Việt Nam phê chuẩn việc gia nhập Công ước Viên năm 1980 về mua bán hàng hóa quốc tế (CISG)? Việt Nam chính thức gia nhập Công ước Viên năm 1980 (CISG) theo Quyết định số 2588/2015/QĐ-CTN ngày 24/11/2015 của Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.

2. Việc xác định luật áp dụng đối với hợp đồng nội địa khác hợp đồng thương mại quốc tế ở điểm nào? Đối với hợp đồng nội địa, việc xác định luật áp dụng là xác định các quy định nội dung cụ thể trong hệ thống pháp luật thực định của một quốc gia. Đối với hợp đồng thương mại quốc tế, việc xác định luật áp dụng là giải quyết xung đột pháp luật để lựa chọn hệ thống pháp luật quốc gia nào hoặc nguồn luật nào sẽ điều chỉnh quan hệ hợp đồng.

3. Tiêu chí xác định tính thương mại của hợp đồng trong Luật Thương mại Việt Nam năm 2005 khác gì so với Luật mẫu UNCITRAL năm 1985? Khoản 1 Điều 3 Luật Thương mại Việt Nam năm 2005 căn cứ vào tiêu chí "mục đích sinh lợi", đây là tiêu chí trừu tượng và phụ thuộc vào sự giải thích của cơ quan tài phán. Trong khi đó, Luật mẫu UNCITRAL năm 1985 giải thích thuật ngữ "thương mại" theo nghĩa rộng, liệt kê chi tiết các mối quan hệ có bản chất thương mại (mua bán, cung ứng dịch vụ, đại lý, môi giới, li-xăng, đầu tư, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, vận chuyển...) bất kể quan hệ đó có hình thức hợp đồng hay không.

4. Năm loại hợp đồng thương mại quốc tế cụ thể nào được luận án lựa chọn phân tích chuyên sâu? Luận án lựa chọn năm loại hợp đồng tiêu biểu gồm: hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển, hợp đồng nhượng quyền thương mại, hợp đồng đầu tư và hợp đồng điện tử.

5. Cơ quan tài phán Việt Nam gặp khó khăn gì khi giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại quốc tế về việc chọn luật áp dụng? Theo luận án, các cơ quan tài phán Việt Nam (đặc biệt là Tòa án) gặp khó khăn do pháp luật trong nước về xung đột luật còn thiếu đồng bộ, tản mạn; việc giải thích và áp dụng các tập quán thương mại quốc tế và thông lệ quốc tế còn rất hạn chế, chưa đáp ứng kỳ vọng của các đối tác nước ngoài.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Bùi Thị Thu là công trình nghiên cứu chuyên sâu về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam từ năm 1986 đến năm 2016. Tác giả đã hệ thống hóa các học thuyết xung đột pháp luật quốc tế, phân tích toàn diện thực trạng các quy phạm pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế thành viên, đồng thời khảo sát thực tiễn tài phán tại Tòa án và Trọng tài. Công trình chỉ ra những bất cập trong quy định thực định và đề xuất các giải pháp lập pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện hệ thống tư pháp quốc tế Việt Nam trong giai đoạn hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục và 4 chƣơng nội dung sau: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu những vấn đề liên quan đến nội dung luận án Chƣơng 2: Những vấn đề lý luận về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế. Chƣơng 3: Thực trạng pháp luật Việt Nam và điều ƣớc quốc tế mà Việt Nam là thành viên về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế Chƣơng 4: Những bất cập còn tồn tại và giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về luật áp dụng đối với hợp đồng thƣơng mại quốc tế. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN Nghiên cứu về hệ thống pháp luật điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế là một trong những vấn đề đƣợc nhiều công trình trong nƣớc và quốc tế quan tâm, do tính phức tạp của các quan hệ hợp đồng thƣơng mại quốc tế rất rộng, đa dạng, phong phú, bao trùm nhiều vấn đề pháp lý, nhiều hệ thống pháp luật khác nhau. Nội dung chƣơng 1 sẽ tập trung nghiên cứu tổng quan vấn đề luật áp dụng đối với các hợp đồng thƣơng mại quốc tế trên thế giới và tại Việt Nam, thông qua việc nghiên cứu tổng quan các công trình tiêu biểu nhƣ luận án, các công trình dƣới hình thức giáo trình, sách chuyên khảo, các bài báo khoa học đăng trên các tạp chí chuyên ngành, công trình nghiên cứu khoa học dƣới mọi hình thức nhằm làm rõ những vấn đề đã đƣợc nghiên cứu và chỉ ra những vấn đề chƣa đƣợc nghiên cứu về vấn đề luật áp dụng đối với các hợp đồng thƣơng mại quốc tế tại Việt Nam.

Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới Hiện nay trên thế giới cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu vấn đề luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế dƣới nhiều hình thức khác nhau nhƣ luận án, giáo trình, sách chuyên khảo, bài viết tạp chí chuyên ngành, công trình nghiên cứu khoa học của các cơ quan tổ chức trong nƣớc và quốc tế. Nội dung của các công trình này khá phong phú và đa dạng, nghiên cứu nhiều khía cạnh về lĩnh vực luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế. Tuy nhiên, do phạm vi có hạn, luận án này không thể khảo sát và trình bày đƣợc hết các công trình ở các nƣớc và quốc tế mà chỉ trích dẫn một số công trình tiêu biểu có liên quan đến luận án nhƣ sau: * Các công trình nghiên cứu về lý luận liên quan đến luật áp dụng đối với hợp đồng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Dƣới hình thức là sách chuyên khảo có thể tìm thấy công trình « The Law Applicable to International commercial contract and the status of Lex Mercatoria with a special emphasic on choice of law rules in the European community” của tác giả Mert Elcin, đƣợc công bố năm 2010 tại Mỹ.

Nội dung cuốn sách trình bày những vấn đề lý luận cơ bản về luật áp dụng đối với hợp đồng thƣơng mại quốc tế, đồng thời phân tích lịch sử ra đời, hình thành phát triển của Lex mercatoria nhƣ một loại nguồn cơ bản đƣợc áp dụng đối với hợp đồng tại châu Âu [134]. Một công trình khác của tác giả Giuditta Cordero-Moss năm 2014 « International Commercial Contracts: Applicable Sources and Enforceability”. Nội dung cuốn sách chủ yếu phân tích các loại nguồn luật có thể đƣợc áp dụng điều chỉnh các hợp đồng thƣơng mại quốc tế, đồng thời làm rõ thực tiễn xác định luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng trong giai đoạn soạn thảo hợp đồng, chọn luật giải quyết nội dung tranh chấp và luật áp dụng để công nhận thi hành phán quyết trọng tài [118]. Bên cạnh đó, phần lớn các giáo trình về Tƣ pháp quốc tế tại các trƣờng Đại học lớn trên thế giới đều có các nội dung về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế, tiêu biểu nhƣ giáo trình Droit international prive nhà xuất bản Economica, của Giáo sƣ Bernard Audit – Đại học Paris 2 (Pantheon Assass) năm 2000; Giáo trình Private International Law của Francois Dessemontet, đại học Lausanne and Fribourg (Thụy sỹ) năm 2005… Đặc biệt nhiều công trình về vấn đề luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế đƣợc công bố trên các tạp chí luật uy tín, tiêu biểu nhƣ các bài viết sau: - Choice of law in international contracts, some fundamental conflict of laws issues, của tác giả A.FM Maniruzzaman, đăng trên tạp chí Jounal international of arbitration 1999 Kluwer Law International.

Nội dung bài viết phân tích các học thuyết về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng (proper law doctrine) có nguồn gốc từ án lệ Anh, đồng thời tác giả chứng minh rằng hợp đồng đƣợc tạo ra bởi một hệ thống luật riêng do các bên lựa chọn [91]. - The Concept of Characteristic Performance and the Proper Law Doctrine của tác giả Nicky Richardson, đăng trên tạp chí Bond Law Review. Bài viết phân 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tích về khái niệm “nơi thực hiện nghĩa vụ đặc trưng” theo quy định của Rome I và học thuyết luật riêng điều chỉnh quan hệ nghĩa vụ hợp đồng (Proper Law Doctrine). Thông qua các án lệ thực tiễn, bài viết đƣa ra một số lập luận mang tính khoa học về cách xác định “nơi thực hiện nghĩa vụ đặc trưng” trong các tình huống cụ thể để xác định luật áp dụng đối với hợp đồng trong trƣờng hợp các bên không chọn luật áp dụng [136].

- Economic of law as choice of law của tác giả Ralf Michaels (2008). Thông qua việc luận giải hai học thuyết có mối quan hệ gắn bó: Học thuyết về các quyền đƣợc bảo đảm (vested-rights theory) và học thuyết đánh giá lợi ích nhà nƣớc (governmental-interest analysis), tác giả cho rằng các quan hệ tƣ thƣờng tỏ ra hiệu quả và thƣờng đối lập với lợi ích của cả cộng đồng (nhóm quan hệ này tỏ ra kém hiệu quả), do vậy cần thiết xây dựng các quy phạm áp dụng bắt buộc (mandatory rules). Theo tác giả, quan điểm Tự do ý chí có thể tạo ra cho một bên có thể chuyển các giao dịch hợp đồng không chỉ thuần túy ở một quốc gia mà sang các quốc gia khác nhằm tìm kiếm lợi ích. Vấn đề này đƣợc gọi là (forum shopping), điều đó có thể làm giảm lợi ích của một quốc gia.

Đồng thời tác giả lý giải tại sao luật pháp và lợi ích kinh tế có thể chi phối tính hiệu quả của quyền tự do ý chí, sự kết hợp hai yếu tố này giải thích tính hợp lý của việc tại sao luật quốc nội của mỗi nƣớc (đặc biệt các nƣớc xã hội chủ nghĩa) thƣờng có quy định riêng, phân biệt giữa các quy định của hợp đồng trong nƣớc với các hợp đồng quốc tế. Tác giả cũng khẳng định lợi ích kinh tế nghĩa là sự lựa chọn giữa lợi ích công và lợi ích tƣ, và đó cũng là sự lựa chọn của cá nhân và của nhà nƣớc. Do vậy, Kinh tế luật nghĩa là sự lựa chọn pháp luật, sự lựa chọn áp dụng luật công hay luật tƣ trong quan hệ hợp đồng [144]. *Các công trình nghiên cứu về quá trình hài hòa hóa và thống nhất hóa pháp luật quốc tế và pháp luật các nước về luật áp dụng đối với hợp đồng Một số công trình trên thế giới đã tập trung nghiên cứu về quá trình xây dựng và thống nhất cũng nhƣ nội dung các điều ƣớc quốc tế, tập quán thƣơng mại quốc tế trong lĩnh vực hợp đồng với tƣ cách là nguồn luật áp dụng điều chỉnh các hợp đồng thƣơng mại quốc tế, các công trình đã phân tích chuyên sâu cách thức áp dụng giải 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thích các quy định này tại các quốc gia thành viên.

Tiêu biểu là các công trình nghiên cứu nội dung Công ƣớc Viên 1980 về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG), Nguyên tắc hợp đồng thƣơng mại quốc tế của UNIDROIT (PICC), hay Nguyên tắc hợp đồng châu Âu (PECL)… tiêu biểu có thể kể đến một số công trình sau: - Choice of the applicable law and equal treatment in the European Union của BABAYEV, RUFAT, luận án tiến sĩ công bố năm 2012 thuộc Đại học Durham University (Anh). Nội dung luận án nghiên cứu các vấn đề lý luận của nguyên tắc bình đẳng trong việc chọn luật áp dụng theo các quy định của hệ thống pháp luật châu Âu đồng thời phân tích mối quan hệ giữa nguyên tắc bình đẳng và nguyên tắc tự do ý chí trong việc chọn luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng tại các quốc gia thành viên EU [94]. - The Law Applicable to International Trade Transactions with Brazilian Parties: A Comparative Study of the Brazilian Law, the CISG, and the American Law about contract formation. Đây là công trình nghiên cứu của Anelize Slomp Aguiar, Đại học Toronto (Canada), công bố năm 2011.

Công trình nghiên cứu các quy định của pháp luật Braxin, pháp luật thƣơng mại Hoa Kỳ và Công ƣớc Viên 1980 về mua bán hàng hoá quốc tế trong các giao dịch thƣơng mại mà một bên thƣơng nhân đến từ Braxin. Nội dung công trình nghiên cứu phân tích, so sánh giữa luật Braxin với CISG và luật Hoa kỳ về các điều kiện hình thành hợp đồng, các án lệ thực tiễn và đánh giá việc áp dụng các quy định này tại Braxin [90]. - Where do we stand on the Rome I Regulation? In the future of European contract law của tác giả Katharina Boele-Woelki & Vesna Lazíc, nhà xuất bản Kluwer Law International năm 2007. Nội dung cuốn sách tập trung phân tích các vấn đề pháp lý cơ bản của quy định Rome I năm 2008 và xu thế phát triển của pháp luật hợp đồng tại châu Âu.

Thông qua việc phân tích các quy định cụ thể của Công ƣớc Rome I và Luật hợp đồng tại châu Âu, tác giả phân tích mối quan hệ giữa việc áp dụng công ƣớc Rome I tại các quốc gia thành viên EU nhằm làm sáng tỏ xu thế thống nhất hóa pháp luật châu Âu về hợp đồng [125]. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Rome I: an update on the law applicable to contractual obligations in Europe của tác giả Nils Willem Vernooij. Bài viết đƣợc công bố trên tạp chí The Columbia Journal of European Law online.