CHƯƠNG 1 MOT SÓ VAN DE LÝ LUẬN VỀ TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI VÀ PHAP LUAT VỀ TRỌNG TÀI THƯƠNG MAI 1.1 Khái quát về trong tài thương mại 1.1 Khái niệm trọng tai throng mai Trọng tài (Arbitration) và cụ thé hơn là trong tai thương mai (Commercial Arbitratior) là phương thức GQTC do các bên théa thuận, có thé được sử dụng thay thé cho phương thức GQTC truyền thông bằng Tòa án. Dinh ngiĩa sớm nhật về trong tải được nêu trong Công ước La-Hay năm 1988, theo đó: “Trọng tài là nhằm dé giải quyết những bắt đồng giữa các bên thông qua mốt người thứ ba do chính các bên lựa chon trên cơ sở tôn trong luật pháp ˆ Trong khoa học pháp lý, khá: niém TTTM được tiép cận theo nhiều khía cạnh: khác nhau. Nhung chủ yêu là trên hai phương diện: là phương thức GQTC thương mai hoặc là thiết chê GQTC thương mai Ở bình điện là phương thức GQTC, TTTM được nghiên cứu như mot thủ tục tô tung đặc thù theo đó khi có tranh chấp, các bên có thê thoả thuận mời một TTV duy nhật hoặc một hội đồng trọng dé xem xét (giải quyét), đưa ra phán quyết và phán. quyét đó có ý nghia chung thâm, có hiệu lực bắt buôc thi hành đối với các bên! Theo Đại từ điển Kinh tế Thị trường “Trọng tài là mat phương thức giải quyết mét cách hòa bình các vụ tranh chap, là chỉ đôi bên đương sư tự nguyện đem những, sự việc, những van đề tranh chap giao cho người thứ ba có tư cách công bằng, chính trực xét xử, phán quyết do người nay đưa ra có hiệu lực ràng buộc với cả hai bên”.
Theo Hiệp hội trong tai Hoa Ky (AAA): “Trong tài là cách giải quyết tranh chap bằng cách dé trình vu tranh châp cho mét hoặc mét sô người xem xét, giải quyét và ho sẽ đưa ra quyết định cuối cùng có giá trị bắt buộc các bên tranh chap phải thi k Nguyễn Viết Tý (2019), Đặc trưng cơ ban của trong tài thương mại ở Việt Nam, Tạp chi Luật học, số 4, tr.53 Như vậy, với tư cách là một phương thức GQTC, trọng tài được nhìn nhận là một phương thức mà các bên tranh chap tự nguyện théa thuận với nhau để trao quyền GQTC của minh cho bên thứ ba (một cá nhân hoặc một nhóm người) độc lập và chap nhận sự rang buộc của phán quyết do ho dua ra. Ở Việt Nam, pháp luật gữ quan điểm tiếp cân trong tai là một phương thức GQTC niur hau hệt pháp luật các nước nhưng sử dung thuật ngữ là “Trong tải thương mai”. Theo PLTTTM 2003 quy định: “Trong tai 1a phương thức giả: quyết tranh chap phát sinh trong hoạt động thương mai, được các bên théa thuận và được tiền hành: theo trình tự, thủ tục tô tụng do pháp luật này giải quyết”. Còn Luật TTTM 2010 quy định: “Trong tài là phương thức giải quyết tranh chap do các bên thöa thuận va được tiên hành theo các quy định của Luật này”.
Có thể nói, đù cùng cách tiệp cân với PLTTTM 2003 nhưng khái tiệm TTTM do Luật TTTM năm 2010 đưa ra theo hướng. mở hơn về nội dung và lĩnh vực tranh chấp, đồng thời van thé hiên được ban chất của phương thức GQTC nay là tên trong đến cùng sự thỏa thuận của các bên tranh chấp. Vì thé, khái tiệm nay mang khía canh phù hợp hơn với pháp luật TTTM của đa số các nước trên thê giới hiên nay. Là thiệt chê GQTC, TTTM được hiểu là tô chức xã hội — nghệ nghiệp, do các TTV tự nguyện thành lập để GQTC thương mai theo sự thoả thuên của các bên tranh chap?.
Trọng tài là một cơ quan tải phán, có thâm quyền GQTC phát sinh trong hoạt đông thương mai và được pháp luật các nước cũng như Việt Nam quy đính. Có thể thay, mặc di có khá nhiều đính ng†ĩa khác nhau về trong tài, song nhìn chung hiện nay, trong tài được nhìn nhận đưới góc đô sau: Trong tai là phương thức GOQTC có tinh tai phán phi nhà nước (phi chính phi) do các đương sự thöa thuận lựa chon trên cơ sở tự nguyên để GQTC thương mại. Trong tải chính 1a bên trung gian. thứ ba được các bên tranh chap chọn ra dé giải quyết xung đột, bat đông giữa họ trên cơ sở đảm bảo quyên tu định đoạt của các bên Thỏa thuận trong tai thường là một ? Bùi Ngọc Cường (2002), Mét số vấn dé về quyền te do lĩnh doanh trong pháp luật lãnh tê lưển hành ở Wét Nam, Nxb.
Chính trị quốc gia, Hà Noi, tr.145 Ht điều khoản trong hợp đồng giao kết giữa các bên, hoặc cũng có thé là một van bản độc lập. Thỏa thuận trong tải có thé có trước hoặc sau khi xảy ra tranh chấp 1. Đặc điêm trọng tài thong mai Thứ nhất, TTTM là một phương thức giải quyết tranh chap. V oi bồi cảnh kinh tê xã hội phát triển như hiện nay, những tranh chấp trong lính vực kinh doanh, thương mại thường xuyên xây ra.
Để GQTC, các bên có quyên lựa chọn một hay nhiều thương thức phù hợp với nhu cầu của mỗi bên. Trọng tải là phương thức GQTC kết hop được nhiều ưu điểm của các phương thức GQTC khác, vi dụ như. Đảm bảo sự tự do thỏa thuân ý chi, git gin bí mật kinh doanh và uy tin cho các bên, duy trì được quan hệ giữa các bên sau khi GQTC như phương thức thương lương, hòa giải, dim bảo sự chất chế về thủ tục tô tung và tính tài phán như bình thức GQTC tại Tòa án. Ở các nước trên thé giới ma có hoạt động trọng tai phát triển mạnh thi trong tài là tình thức GQTC phô biên va được các thương nhân cũng nl các nhà kinh doanh.
lựa chọn tôi ưu để GQTC. Thứ hai, trọng tài có tính phi nha rước. Trọng tải là một loại hình tô chức phi chính phủ (tô chức xã hội - nghề nghiệp), hoat động theo pháp luật và quy chế trọng tai. Đây là một cơ quan tài phán, có thêm quyền GQTC phát sinh trong hoạt đông thương mai và được pháp luật các nước cũng như pháp luật Việt Nam quy định Trọng tải là cơ quan tài phán bởi lế tiễn hành thủ tục trong tai là hoạt động thường xuyên và chủ yêu của các Trung tâm Trọng tải.
Đó là các Trung têm có tư cách pháp nhân, có cơn dau và tai khoản riêng với cơ câu tô chức 16 rang, chat chế. Cũng như Tòa án, sau khi tiên hành giải quyết tranh chap, HDTT sẽ ban hành phán quyết trong tai. Phan quyét này có giá trị pháp lý rang buôc các bên và được đảm bão cưỡng ché thi hành. dưới sự hỗ trợ của Cơ quan Thi hành án (khi có yêu cau).
Thứ ba, cơ chê GQTC bằng trọng tài là sự kết hợp giữa hai yếu tổ thỏa thuận và tải phán. Cu thé, thöa thuận làm tiên dé cho phán quyét và không thé có phán quyét trong tài thoát ly những yêu tô đã thỏa thuận. Bởi vay, về nguyên tắc, thâm quyền của Trong tài không bị giới hạn bởi phép luật, các đương sự có thê lựa chon bat ky hic nao, bat ky trong tải vụ việc hoặc trong tai quy chế nào trên thé giới để GQTC. Tuy nhiên, mét khi đã được thöa thuận thì phán quyết của trong tải có tinh chất cưỡng chế và bat buộc các bên phải thi hành.
Thứ tư, đương sự được tự định đoạt. Phương thức trong tài bão dam quyền tự đính đoạt của các đương sự cao hơn so với phương thức GQTC tại Tòa án Biéu hiện cơ bản là các đương sự trong tổ tung trong tai có quyền lựa chọn TTV, địa điểm GQTC, quy tắc tô tụng, luật áp dung dé GQTC. Thứ năm, phán quyết trong tải là chung thêm. Phán quyết trọng tải có giá trị chung thẩm và không thể khang cáo, kháng nghi trước bat ky cơ quan, tổ chức nào (trừ trường hop rat đặc biệt liên quan đền hủy phén quyết trong tai).
Đặc điểm nay thé hiện cơ chê nhanh gon trong việc giải quyết nhanh chóng, dứt điểm tranh chép thương mai. Thứ sáu, GQTC bằng trọng tài có sự hỗ trợ của Tòa án. Pháp luật của các nước đều quy định cơ ché hỗ trợ từ phía Tòa án đối với tô chức và hoạt đông của Trong tài Thông qua trình tư công nhân và cho thi hành phán quyét trong tài, Tòa án đảm bảo. thực thi trên thực tê những quyét định của trong tài, khí một hoặc các bên đương sự không tư nguyện thi hành Tại Việt Nam, phén quyết của Trong tài Việt Nam đương nhiên có hiéu lực thi hành Ngoài ra, Tòa án còn có thé hỗ trợ trọng tai ở các công việc khác nhur xác định giá trị pháp lý của TTTT; giải quyết khiếu nại về thâm quyền của HĐTT; ra lệnh áp dụng biện pháp khẩn cập tam thời, kê biên tài sản, bão toàn chứng cứ, cam hoặc buộc đương sư thực hiện mat số hành vi nhật định, xét đơn yêu.
cầu hủy quyết định trong tài, công nhận và thi hành quyét định trong tai. Các hình thức trọng tài Huroug mai Theo pháp luật của hau hét các rước cũng như pháp luật Việt Nam quy định, Trong tai tôn tại dưới hai hình thức cơ bản sau: Trọng tài vụ việc (Ad-hoc) và trong tài thường trực Trong đó, trong tai vụ việc: là hình thức trong tai được thành lập theo yêu cau của các bên tranh chap dé giải quyết một tranh chấp cụ thé va tự giải thể khi tranh: chap đã được giải quyết. Trong tài vụ việc có một số đặc điểm sau: - Là hinh thức trong tai do các bên tranh chap thỏa thuận thành lập dé giải quyét một tranh chap cụ thé của các bên. - Hoạt động không có trụ sở, không có danh sách TTV riêng, không có quy tắc tô tụng riêng - Sau khi giải quyét xong tranh chap thi tư đồng giải ten.
Trọng tài vu việc tại Việt Nam lần đầu tiên được quy đính tại PLTTTM một cách cụ thé, rõ rang về cách thức hình thành, quy trình tố tung cũng nhw giá trị của phán quyết và cơ chế bao dam thi hành phán quyết. Trước khi ban hành PLTTTM, hinh thức Trọng tài vụ việc mới chi được ghi nhận là mét phương thức GQTC ma clưưa có bat ky quy định nào về cơ chê GQTC.