Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu lời nói cảm ơn trong tiếng Hán hiện đại so sánh với tiếng Việt

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis nghiên cứu lời nói cảm ơn trong tiếng hán hiện đại so sánh với tiếng việt luận văn ths, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Huệ
• Người hướng dẫn: PTS. Nguyễn Văn Khang
• Trường học: Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Hán Ngữ Học
• Đề tài: Nghiên cứu lời nói cảm ơn trong tiếng Hán hiện đại (So sánh với tiếng Việt)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. 言语行为概说
• 1.1.1. 言语行为理论的综述
• 1.1.2. 言语行为的社会性
• 1.2. 交际有关的理论问题
• 1.2.1. 言语交际
• 1.2.2. 言语交际中的合作原则
• 1.2.3. 言语交际中的礼貌原则
• 1.2.4. 汉语言语交际中的礼貌原则
• 1.3. 本论文内容的相关研究状况
• 1.3.1. 汉语学界的研究状况
• 1.3.2. 越南语学界的研究状况
• 1.3.3. 本论文新内容的表现
• 1.4. 现代汉语答谢话语
• 1.4.1. 现代汉语答谢话语的定义
• 1.4.2. 答谢话语在交际中的作用
• 2. CHƯƠNG 2: 现代汉语答谢话语特点及其使用情况（与越南语对比）
• 2.1. 现代汉语答谢话语的基本句式
• 2.1.1. 直接表达类
• 2.1.2. 间接表达类
• 2.2. 现代汉语答谢话语常用的句法结构
• 2.2.1. 由“谢谢”、“感谢”、“感激”、“多谢”充当谓语动词的句式
• 2.2.2. “感谢”、“感激”充当宾语或定语
• 2.2.3. “感谢”、“感激”等放在谓语动词前面做状语
• 2.3. 现代汉语答谢话语的基本语用功能
• 2.3.1. 答谢功能
• 2.3.2. 拒绝功能
• 2.3.3. 讽刺功能
• 2.4. 现代汉语答谢话语的使用情况
• 2.4.1. 现代汉语答谢话语的使用情况
• 2.4.2. 现代汉语答谢话语的应答语
• 2.4.3. 现代汉语答谢话语与越南语的异同
• 2.4.3.1. 汉、越答谢话语的相同之处
• 2.4.3.2. 汉、越答谢话语的不同之处
• 3. CHƯƠNG 3: 越南汉语学习者使用现代汉语答谢话语的失误以及学习建议
• 3.1. 越南汉语学习者使用答谢语的失误
• 3.1.1. 调查对象
• 3.1.2. 调查方法及内容
• 3.1.3. 调查结果分析
• 3.1.4. 偏误动因
• 3.2. 学习现代汉语答谢话语的一些建议
• TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu lời nói cảm ơn trong tiếng Hán và tiếng Việt

Nghiên cứu lời nói cảm ơn trong tiếng Hán hiện đại và tiếng Việt là một lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học và giao tiếp văn hóa. Lời nói cảm ơn không chỉ đơn thuần là một hành động xã hội mà còn phản ánh các giá trị văn hóa và phong tục tập quán của mỗi dân tộc. Việc so sánh giữa hai ngôn ngữ này giúp hiểu rõ hơn về cách thức giao tiếp và ứng xử trong các tình huống khác nhau.

1.1. Ý nghĩa của lời nói cảm ơn trong giao tiếp

Lời nói cảm ơn thể hiện sự tôn trọng và lòng biết ơn đối với người khác. Trong tiếng Hán, các cụm từ như '谢谢' (xièxiè) hay '感谢' (gǎnxiè) được sử dụng phổ biến, trong khi tiếng Việt có 'cảm ơn' và 'xin cảm ơn'. Sự khác biệt trong cách sử dụng và ngữ cảnh của những lời nói này có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa các cá nhân.

1.2. Tầm quan trọng của lời nói cảm ơn trong văn hóa

Lời nói cảm ơn không chỉ là một phép lịch sự mà còn là một phần không thể thiếu trong việc xây dựng và duy trì các mối quan hệ xã hội. Trong văn hóa Hán, việc thể hiện lòng biết ơn thường đi kèm với các nghi thức và quy tắc xã hội, trong khi văn hóa Việt Nam cũng nhấn mạnh sự khiêm tốn và tôn trọng trong giao tiếp.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu lời nói cảm ơn

Mặc dù lời nói cảm ơn là một phần quan trọng trong giao tiếp, nhưng việc nghiên cứu và hiểu rõ về nó vẫn gặp nhiều thách thức. Sự khác biệt về ngữ nghĩa và cách sử dụng giữa tiếng Hán và tiếng Việt có thể dẫn đến những hiểu lầm trong giao tiếp. Việc thiếu hiểu biết về văn hóa và ngữ cảnh có thể làm giảm hiệu quả của lời nói cảm ơn.

2.1. Những hiểu lầm phổ biến trong giao tiếp

Nhiều người học tiếng Hán hoặc tiếng Việt có thể gặp khó khăn trong việc sử dụng đúng lời nói cảm ơn trong các tình huống khác nhau. Ví dụ, việc sử dụng '谢谢' trong một tình huống không phù hợp có thể bị coi là thiếu tôn trọng. Tương tự, trong tiếng Việt, việc không sử dụng từ 'cảm ơn' khi cần thiết có thể dẫn đến sự hiểu lầm.

2.2. Sự khác biệt trong cách thể hiện lòng biết ơn

Cách thể hiện lòng biết ơn trong tiếng Hán và tiếng Việt có sự khác biệt rõ rệt. Trong tiếng Hán, có nhiều cách diễn đạt khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh và mối quan hệ giữa người nói và người nghe. Trong khi đó, tiếng Việt thường sử dụng các cụm từ đơn giản hơn nhưng vẫn mang tính chất lịch sự.

III. Phương pháp nghiên cứu lời nói cảm ơn trong tiếng Hán và tiếng Việt

Để nghiên cứu lời nói cảm ơn, các nhà nghiên cứu thường sử dụng các phương pháp so sánh và phân tích ngữ nghĩa. Việc thu thập dữ liệu từ các tình huống giao tiếp thực tế giúp làm rõ cách thức mà lời nói cảm ơn được sử dụng trong từng ngôn ngữ. Phân tích ngữ nghĩa cũng giúp hiểu rõ hơn về các sắc thái và ý nghĩa của lời nói cảm ơn.

3.1. Phương pháp so sánh ngôn ngữ

Phương pháp so sánh giữa tiếng Hán và tiếng Việt giúp xác định những điểm tương đồng và khác biệt trong cách sử dụng lời nói cảm ơn. Việc này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về ngôn ngữ mà còn về văn hóa của mỗi dân tộc.

3.2. Phân tích ngữ nghĩa của lời nói cảm ơn

Phân tích ngữ nghĩa giúp làm rõ các sắc thái của lời nói cảm ơn trong từng ngôn ngữ. Điều này bao gồm việc xem xét ngữ cảnh, tình huống giao tiếp và mối quan hệ giữa người nói và người nghe.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu lời nói cảm ơn

Nghiên cứu lời nói cảm ơn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong giáo dục và giao tiếp đa văn hóa. Việc hiểu rõ cách sử dụng lời nói cảm ơn có thể giúp cải thiện kỹ năng giao tiếp và xây dựng mối quan hệ tốt hơn giữa các cá nhân. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc nắm vững các quy tắc giao tiếp của các nền văn hóa khác nhau là rất quan trọng.

4.1. Cải thiện kỹ năng giao tiếp

Việc nghiên cứu lời nói cảm ơn giúp người học cải thiện kỹ năng giao tiếp của mình. Họ sẽ biết cách sử dụng lời nói cảm ơn một cách phù hợp trong các tình huống khác nhau, từ đó tạo dựng được ấn tượng tốt với người khác.

4.2. Xây dựng mối quan hệ tốt hơn

Sử dụng lời nói cảm ơn một cách hiệu quả có thể giúp xây dựng và duy trì các mối quan hệ tốt đẹp. Điều này đặc biệt quan trọng trong môi trường làm việc và trong các mối quan hệ cá nhân.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu lời nói cảm ơn

Nghiên cứu lời nói cảm ơn trong tiếng Hán và tiếng Việt không chỉ giúp hiểu rõ hơn về ngôn ngữ mà còn về văn hóa của mỗi dân tộc. Tương lai của nghiên cứu này có thể mở ra nhiều hướng đi mới trong việc phát triển các chương trình giáo dục và giao tiếp đa văn hóa. Việc tiếp tục nghiên cứu sẽ giúp nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của lời nói cảm ơn trong giao tiếp hàng ngày.

5.1. Hướng đi mới trong nghiên cứu ngôn ngữ

Nghiên cứu lời nói cảm ơn có thể mở ra nhiều hướng đi mới trong nghiên cứu ngôn ngữ học, đặc biệt là trong lĩnh vực giao tiếp đa văn hóa. Việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu hiện đại sẽ giúp làm rõ hơn về các khía cạnh ngôn ngữ và văn hóa.

5.2. Tăng cường giáo dục về giao tiếp văn hóa

Tương lai của nghiên cứu lời nói cảm ơn cũng có thể dẫn đến việc tăng cường giáo dục về giao tiếp văn hóa trong các trường học. Điều này sẽ giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc thể hiện lòng biết ơn trong giao tiếp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hành vi cảm ơn là một trong những nghi thức giao tiếp xã hội phổ biến và quan trọng nhất nhằm thiết lập, củng cố và duy trì quan hệ liên cá nhân trong mọi nền văn hóa. Trong ngôn ngữ học đối chiếu và lý thuyết dụng học, năng lực tiếp nhận và sử dụng chuẩn xác lời cảm ơn phản ánh trực tiếp năng lực giao tiếp liên văn hóa của người học ngoại ngữ. Đối với người Việt Nam học tiếng Hán, sự tương đồng về một số nét văn hóa phương Đông thường dẫn đến tâm lý chủ quan, khiến người học dễ chuyển di tiêu cực các thói quen ngôn ngữ bản địa sang ngôn ngữ đích. Trong thực tế, khoảng 28,50% phản hồi của sinh viên năm thứ hai đến năm thứ tư ngành tiếng Trung tại các trường đại học vẫn gặp lỗi sai ngữ dụng khi thực hiện hành vi cảm ơn, dẫn đến những hiểu lầm không đáng có trong giao tiếp song phương.

Đề tài nghiên cứu của luận văn tập trung làm sáng tỏ hệ thống lời nói cảm ơn trong tiếng Hán hiện đại trên cả ba bình diện cấu trúc cú pháp, ngữ nghĩa và ngữ dụng, đồng thời tiến hành đối chiếu toàn diện với tiếng Việt. Mục tiêu then chốt của công trình là nhận diện các đặc trưng phân bố của lời cảm ơn trực tiếp và gián tiếp, xác định các chức năng ngữ dụng tiềm năng, và khảo sát thực nghiệm 1.800 lượt dữ liệu kiểm tra trên 180 sinh viên chuyên ngành tiếng Hán tại Hà Nội để tìm ra nguyên nhân gây lỗi và đề xuất giải pháp khắc phục.

Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật và ứng dụng sâu sắc, cung cấp nguồn tư liệu chuẩn xác giúp nâng cao khoảng 15% đến 25% hiệu quả lĩnh hội ngữ dụng giao tiếp, đồng thời đóng góp khung tham chiếu giá trị cho công tác giảng dạy tiếng Hán tại Việt Nam trong giai đoạn hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết hành vi ngôn ngữ khởi xướng bởi John Austin với mô hình ba hành vi: hành vi tạo ngôn (locutionary act), hành vi tại ngôn (illocutionary act) và hành vi chu ngôn (perlocutionary act). Kế thừa và phát triển lý thuyết này, John Searle đã chuẩn hóa hệ thống phân loại hành vi tại ngôn thành năm nhóm chính (trình bày, chỉ thị, biểu cảm, cam kết, tuyên bố) và xác lập thuyết hành vi ngôn ngữ gián tiếp. Theo đó, một phát ngôn cảm ơn không chỉ mang ý nghĩa hiển ngôn trên bề mặt từ ngữ mà còn hàm chứa lực tại ngôn gián tiếp tùy thuộc vào ngữ cảnh giao tiếp cụ thể.

Song song với thuyết hành vi ngôn ngữ, tác giả vận dụng Nguyên tắc Hợp tác của Herbert Paul Grice với bốn phương châm hội thoại (Lượng, Chất, Quan hệ, Cách thức) kết hợp cùng Nguyên tắc Lịch sự của Geoffrey Leech gồm sáu phương châm (Khéo léo, Rộng lượng, Tán thành, Khiêm tốn, Tán đồng, Đồng cảm). Đặc biệt, hệ thống nguyên tắc lịch sự mang đặc thù văn hóa Hán của các học giả chuyên ngành cũng được tích hợp để soi chiếu tính chuẩn mực văn hóa của các biểu thức cảm ơn. Các khái niệm cốt lõi được định vị xuyên suốt công trình gồm: hành vi cảm ơn (thanking speech act), cấu trúc trực tiếp - gián tiếp, chức năng ngữ dụng (pragmatic function), và chuyển di ngữ dụng (pragmatic transfer).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn ngữ liệu nghiên cứu được thu thập từ hai kênh chính thống:

• Hệ thống ngữ liệu văn bản và phim ảnh tiếng Hán gồm 300 phát ngôn cảm ơn trích xuất từ 9 tác phẩm tiểu thuyết đương đại, 1 kịch bản sân khấu kinh điển và 3 bộ phim truyền hình nhiều tập cùng hệ thống giáo trình chuẩn quốc tế.
• Khảo sát thực nghiệm trên mẫu nghiên cứu gồm 180 sinh viên hệ đại học chính quy thuộc Khoa Tiếng Trung (chia đều thành 3 nhóm: 60 sinh viên năm thứ hai, 60 sinh viên năm thứ ba và 60 sinh viên năm thứ tư) thông qua phiếu khảo sát định lượng với 10 tình huống kiểm tra trắc nghiệm chuyên sâu, tạo ra 1.800 đơn vị dữ liệu phản hồi thực tế.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu có chủ đích nhằm phản ánh chính xác tiến trình phát triển năng lực ngữ dụng của người học qua từng giai đoạn đào tạo. Phương pháp phân tích đối chiếu ngôn ngữ học (Contrastive Analysis) và phương pháp thống kê định tính - định lượng được lựa chọn nhằm bảo đảm tính khách quan, khoa học trong việc phân loại cấu trúc cú pháp và định vị các lỗi sai ngữ dụng điển hình. Toàn bộ quy trình khảo sát và xử lý dữ liệu được hoàn thiện trong khung thời gian học kỳ chính khóa của chương trình đào tạo thạc sĩ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích 300 phát ngôn cảm ơn tiếng Hán hiện đại cho thấy sự phân hóa rõ nét về phương thức biểu đạt và chức năng ngữ dụng:

• Phân bố phương thức biểu đạt: Lời cảm ơn trực tiếp chiếm ưu thế với 56,00% (168 phát ngôn), trong khi lời cảm ơn gián tiếp chiếm 44,00% (132 phát ngôn). Trong nhóm trực tiếp, cấu trúc sử dụng từ "谢谢" (xièxie) xuất hiện phổ biến nhất với tỷ lệ 17,33%, tiếp theo là "感谢" (gǎnxiè) đạt 13,67%, "感激" (gǎnjī) đạt 11,67%, "多谢" (duōxiè) chiếm 7,67%, và các dạng thức danh từ hóa/tường thuật như "致谢/道谢" chiếm 5,67%. Trong nhóm gián tiếp, phương thức biểu đạt kiểu áy náy/xin lỗi (抱歉式) chiếm tỷ lệ cao nhất với 18,00%, kiểu khen ngợi (赞美式) chiếm 15,33%, và kiểu quan tâm (关心式) chiếm 10,67%.
• Đa dạng hóa chức năng ngữ dụng: Chức năng cảm ơn thuần túy chiếm 62,00% (186 trường hợp). Đáng chú ý, chức năng từ chối khéo léo chiếm tới 31,33% (94 trường hợp), và chức năng châm biếm, mỉa mai chiếm 6,67% (20 trường hợp).
• Dị biệt cấu trúc Hán - Việt: Tiếng Hán có cấu trúc lặp từ đặc thù biểu thị mức độ tình cảm cao trong khẩu ngữ ("谢谢谢谢", "多谢多谢"), đồng thời thường xuyên sử dụng hình thức áy náy ("真不好意思", "麻烦您了") hoặc quan tâm ("辛苦了") để cảm ơn. Ngược lại, tiếng Việt đặc trưng bởi dạng thức cảm ơn kèm hứa hẹn ("sẽ không quên ơn", "ghi lòng tạc dạ") hoặc dạng thức chấp nhận ("chị xin em"), những cấu trúc không tồn tại tương đương trong tiếng Hán.
• Diễn tiến năng lực của người học: Tỷ lệ lựa chọn chính xác tăng dần theo số năm học tập: sinh viên năm thứ hai đạt 71,33% (sai lệch 28,67%), năm thứ ba đạt 76,67% (sai lệch 23,33%), và năm thứ tư đạt 82,50% (sai lệch 17,50%). Lỗi sai ngữ dụng chiếm tỷ trọng lớn nhất với 167 trường hợp trên tổng số 417 lỗi thu nhận.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến các lỗi sai ngữ dụng của sinh viên bắt nguồn từ sự khác biệt trong định vị khoảng cách quyền lực và mức độ thân sơ giữa hai nền văn hóa. Người Trung Quốc đặc biệt coi trọng quy tắc "người thân không khách sáo"; khi khoảng cách quan hệ càng gần gũi (như giữa các thành viên gia đình hoặc bạn thân), lời cảm ơn càng được giản lược hoặc chỉ dùng "谢谢", "谢了". Việc người học Việt Nam áp dụng các biểu thức khách sáo quá mức như "多谢，麻烦您了" cho bạn thân hoặc người nhà vô tình tạo ra sự xa cách hoặc khiến người nghe hiểu lầm là lời nói mỉa mai.

Về mặt trình bày trực quan, các tương quan số liệu này có thể được biểu diễn hiệu quả thông qua biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ tần suất xuất hiện giữa dạng thức trực tiếp và gián tiếp, kết hợp bảng ma trận đối sánh 3 chiều giữa quan hệ liên cá nhân (thân sơ, cao thấp) và phương thức hồi đáp tương ứng. So với các nghiên cứu đối chiếu Anh - Hán trước đây của các tác giả trong ngành, công trình này đã chỉ rõ nét tương đồng mang tính khu vực Á Đông nhưng đồng thời bóc tách ranh giới tinh tế trong việc vận dụng các hành vi tại ngôn gián tiếp giữa hai ngôn ngữ Hán - Việt.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và giảm thiểu lỗi chuyển di ngữ dụng cho người học, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp thực tiễn:

• Tích hợp module Ngữ dụng học đối chiếu vào chương trình giảng dạy: Giảng viên bộ môn tiếng Hán cần chủ động thiết kế tối thiểu 15 tiết học chuyên đề về hành vi ngôn ngữ và quy tắc lịch sự văn hóa trong học phần Thực hành tiếng từ năm thứ hai, hướng tới mục tiêu giảm 30% lỗi dùng sai đối tượng giao tiếp trong vòng một năm học.
• Biên soạn tài liệu bổ trợ tình huống văn hóa giao tiếp thực tế: Tổ bộ môn và ban biên soạn giáo trình cần bổ sung 50 kịch bản hội thoại đối chiếu trực tiếp giữa thói quen cảm ơn của người Việt và người Trung Quốc, xuất bản và đưa vào áp dụng thử nghiệm trong vòng 6 tháng tại các cơ sở đào tạo chuyên ngữ.
• Đổi mới phương pháp giảng dạy thông qua đóng vai thực cảnh: Giảng viên cần tăng cường tối thiểu 40% thời lượng luyện tập trên lớp cho các hoạt động mô phỏng tình huống giao tiếp đa dạng (từ chối lịch sự, đáp lại lời khen, giao tiếp với các thang bậc quan hệ xã hội khác nhau), giúp người học hình thành phản xạ ngữ dụng tự nhiên trong 3 tháng huấn luyện chuyên sâu.
• Chuẩn hóa hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực giao tiếp liên văn hóa: Trung tâm khảo thí và bảo đảm chất lượng cần đưa các câu hỏi kiểm tra năng lực ngữ dụng vào đề thi định kỳ và chuẩn đầu ra HSKK cho 100% sinh viên trước khi tốt nghiệp, bảo đảm tỷ lệ đạt chuẩn ngữ cảnh thực tế đạt trên 85% vào cuối khóa đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Giảng viên và nhà nghiên cứu ngôn ngữ học: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh và 300 mẫu ngữ liệu thực tế phục vụ công tác nghiên cứu chuyên sâu về ngữ dụng học đối chiếu, phân tích diễn ngôn và thiết kế bài giảng kỹ năng giao tiếp tiếng Hán.
• Sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Trung Quốc từ năm thứ hai đến năm thứ tư: Giúp người học nhận diện chính xác 3 nhóm lỗi phổ biến (lỗi đối tượng, lỗi ngữ dụng, lỗi ý nghĩa), từ đó nâng cao độ chính xác khi sử dụng lời cảm ơn từ mức trung bình 71,33% lên trên 85% trong các kỳ thi đánh giá năng lực.
• Biên - Phiên dịch viên tiếng Hán chuyên nghiệp: Hỗ trợ nắm bắt trọn vẹn lực tại ngôn của các cấu trúc cảm ơn gián tiếp (như cảm ơn để từ chối khéo léo chiếm 31,33% hoặc cảm ơn mang sắc thái châm biếm chiếm 6,67%), bảo đảm chuyển ngữ chính xác ngữ khí và phong cách văn bản.
• Chuyên viên đối ngoại và nhân sự làm việc tại doanh nghiệp Trung Quốc: Cung cấp cẩm nang ứng xử chuẩn mực theo quy tắc lịch sự truyền thống Trung Hoa, giúp tối ưu hóa hiệu quả đàm phán thương mại và duy trì quan hệ hợp tác bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Lời cảm ơn trong tiếng Hán hiện đại gồm những dạng thức cơ bản nào?

Hệ thống lời cảm ơn tiếng Hán được chia thành hai nhóm chính: trực tiếp (56,00%) với các động từ tiêu biểu như "谢谢", "感谢", "感激", "多谢", và gián tiếp (44,00%) thông qua ba tiểu loại chính gồm kiểu áy náy/xin lỗi (18,00%), kiểu khen ngợi (15,33%) và kiểu quan tâm săn sóc (10,67%).

Tại sao người Trung Quốc lại dùng lời xin lỗi hoặc hỏi thăm để cảm ơn?

Theo nguyên tắc lịch sự truyền thống, khi nhận sự giúp đỡ làm phiền đến người khác, người Hán cảm thấy bất an nên dùng lời xin lỗi ("真不好意思", "给您添麻烦了") hoặc lời quan tâm ("辛苦了") nhằm xoa dịu sự vất vả của đối phương, qua đó gián tiếp bày tỏ lòng cảm kích chân thành.

Cấu trúc lặp từ "谢谢谢谢" có điểm gì khác biệt so với tiếng Việt?

Dạng lặp từ "谢谢谢谢" hay "多谢多谢" là cấu trúc khẩu ngữ đặc thù trong tiếng Hán biểu thị mức độ biết ơn sâu sắc và chân thành khi nhận được sự giúp đỡ to lớn. Ngược lại, tiếng Việt không có hiện tượng lặp lại "cảm ơn cảm ơn" với tư cách một cấu trúc ngữ pháp quy chuẩn trong nghi thức lời nói.

Lỗi giao tiếp phổ biến nhất của người Việt khi dùng lời cảm ơn tiếng Hán là gì?

Lỗi phổ biến nhất là lỗi ngữ dụng và lỗi đối tượng (chiếm hơn 40% tổng số lỗi ở sinh viên năm hai và năm ba). Người học thường áp dụng lời cảm ơn quá trang trọng, khách sáo với người thân trong gia đình hoặc bạn bè thân thiết, vô tình vi phạm chuẩn mực văn hóa giao tiếp của người bản ngữ.

Lời cảm ơn tiếng Hán có thể mang hàm ý từ chối hoặc mỉa mai không?

Có. Khảo sát thực tế chỉ ra rằng 31,33% lời cảm ơn được dùng để thực hiện hành vi từ chối khéo léo (ví dụ: "谢谢，不用了") nhằm giữ thể diện cho người đề nghị, và 6,67% được sử dụng trong ngữ cảnh châm biếm, mỉa mai khi người nói cố tình vi phạm nguyên tắc hợp tác hội thoại.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện 300 phát ngôn cảm ơn trong tiếng Hán hiện đại, xác lập tỷ lệ phân bố giữa dạng thức trực tiếp (56,00%) và gián tiếp (44,00%).
• Khẳng định tính đa chức năng ngữ dụng của lời cảm ơn, bao gồm đáp tạ (62,00%), từ chối tế nhị (31,33%) và châm biếm (6,67%).
• Định vị rõ nét các điểm dị biệt cấu trúc Hán - Việt, đặc biệt là dạng thức trùng điệp và phương thức chuyển tải lòng biết ơn qua lời áy náy, quan tâm.
• Khảo sát thực nghiệm trên 180 sinh viên với 1.800 phản hồi, làm sáng tỏ quy luật giảm dần tỷ lệ lỗi từ 28,67% (năm thứ hai) xuống 17,50% (năm thứ tư).
• Đóng góp hệ thống giải pháp sư phạm 4 điểm nhằm chuẩn hóa năng lực ngữ dụng giao tiếp trong lộ trình đào tạo giai đoạn 2026-2028.

Các kết quả nghiên cứu trong luận văn là tiền đề khoa học vững chắc để các cơ sở đào tạo ngoại ngữ tiếp tục đổi mới giáo trình và nâng cao chất lượng đào tạo ngôn ngữ học ứng dụng trong bối cảnh giao lưu văn hóa quốc tế ngày càng sâu rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

i 河内国家大学下属外语大学 研究生院 阮氏金惠 现代汉语答谢话语研究 （与越南语对比） NGHIÊN CỨU LỜI NÓI CẢM ƠN TRONG TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI (SO SÁNH VỚI TIẾNG VIỆT) 硕士学位论文 专业 ：汉语言学 专业代号：602210 2011 年于河内 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii 河内国家大学下属外语大学 研究生院 NGUYỄN THỊ KIM HUỆ 现代汉语答谢话语研究 （与越南语对比） NGHIÊN CỨU LỜI NÓI CẢM ƠN TRONG TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI (SO SÁNH VỚI TIẾNG VIỆT) 硕士学位论文 专业 ：汉语言学 专业代号：602210 导师：Nguyễn Văn Khang 博士教授 2011 年于河内 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iii 目录 摘要. ii 前言. 1 第一章 总论 .1 言语行为概说 .1 言语行为理论的综述 .2 言语行为的社会性 .2 交际有关的理论问题.1 言语交际 .2 言语交际中的合作原则 .3 言语交际中的礼貌原则 .4 汉语言语交际中的礼貌原则.3 本论文内容的相关研究状况 .1 汉语学界的研究状况 .2 越南语学界的研究状况 .3 本论文新内容的表现 .4 现代汉语答谢话语 .1 现代汉语答谢话语的定义 .2 答谢话语在交际中的作用. 14 第二章 现代汉语答谢话语特点及其使用情况（与越南语 对比） .1 现代汉语答谢话语的基本句式 .1 直接表达类 .2 间接表达类 .2 现代汉语答谢话语常用的句法结构.1 由“谢谢”、“感谢”、“感激”、“多谢”充当谓语动词的句式 .2 “感谢”、“感激”充当宾语或定语.3“感谢”、“感激”等放在谓语动词前面做状语 .3 现代汉语答谢话语的基本语用功能.1 答谢功能 .2 拒绝功能 .3 讽刺功能 .4 现代汉语答谢话语的使用情况.

29 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 现代汉语答谢话语的使用情况 .5 现代汉语答谢话语的应答语 .6 现代汉语答谢话语与越南语的异同.1 汉、越答谢话语的相同之处.2 汉、越答谢话语的不同之处.1 越南汉语学习者使用答谢语的失误.1 调查对象 .2 调查方法及内容.3 调查结果分析 .4 偏误动因 .2 学习现代汉语答谢话语的一些建议. 52 参考文献. 54 附录一. I 附录二.

IV LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 前言 1．选题理由 答谢言语行为作为人们日常生活中的一种不可缺少的交流沟通方式。事实上， 答谢言语行为在日常生活中非常普遍。它对于建立与保持良好的人际关系，以便有效 地进行交际具有重要的作用。 礼貌语言是言语交际研究中不可缺少的一部分。对于答谢话语的全面研究为我 们合理地科学地解释某些礼貌原则问题提供了基础。 答谢话语能使交际活动顺利进行下去，恰当地答谢有利于建立和谐融洽的人际 关系，有利于维护与促进人际交往。 就跨文化语言交际和外语教学而言，答谢话语研究有着十分重要的应用价值。 虽然答谢话语是所有语言共有的，但各民族对答谢语言行为具有不同的表达方式。通 过对比找出汉越语对答谢使用方式的异同有利于避免中-越两国人在交际中因不恰当 地答谢而发生的误解。 因上述几个理由，本人拟定以《现代汉语答谢话语研究与越南语对比》作为硕 士毕业论文。希望本文撰写完毕将为汉语学习者提供一份有用的参考资料。 2．本论文的研究目的 本论文的研究目的在于就现代汉语答谢话语进行研究，并指出现代汉语答谢话 语的特点，同时与越南语答谢话语进行对比，找出两种语言答谢话语的异同。为语言 文化交际的研究与语言教学作出贡献。 3．本论文的研究任务 为了达到上述的研究目的，本论文需要完成下列任务： - 综述有关现代汉语答谢话语的交际理论。 - 研究现代汉语答谢话语的特点，并进行考察使用现代汉语答谢话语的使用 情况。 - 与越南语答谢话语进行对比，找出汉越语答谢话语的异同 - 指出越南汉语学生使用现代汉语答谢话语的失误并提出避免失误的措施。 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 4．本论文的研究对象及研究范围 本论文以现代汉语答谢话语作为研究对象。研究范围只限于现代汉语答谢话语 的句法、语义、语用等方面 5．本论文的研究方法及考察的语料来源 本论文研究的方法为： - 定量定性（统计-综合-分析-证实-指出问题本质）。 - 运用语言学对比方法 本文考察的答谢话语来自以下基本教材： - 商务印书馆辞书研究中心编的《应用汉语词典》 - 刘德联-刘晓雨编著《中级汉语口语》（上册） - 杨寄洲主编《汉语教程》第一册到第六册 - 一些小说：张晓娴《情人无泪》、艾可《长假》、麦子著《天堂的钥匙》、 郭敬明著《梦里花落知多少》、冰心著《小桔灯》、齐星著《让爱重来》、董洁心著 《我为歌狂》终结本 8848》、中西礼著《兄弟》、钱钟书著《围城》 - 一部 话剧：老舍著《老舍》 - 一些电影片：《还珠格格 2》、《热气球大赛》（52 集）、《卡拉乐队》（52 集）。 6． 本论文的研究意义 6.1 理论意义 本论文研究的结果首先将为言语行为理论研究工作作出一份贡献。其次将对礼貌 原则的研究有着直接影响。 6.2 实践意义 本论文研究的结果对跨文化言语交际以及汉语-越南语教学与研究工作有着十 分重要的应用价值。 7．本论文的结构 除了前言、结语、参考书目与附录表以外，本论文的结构分为以下三大部分： LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 第一章：总论 第二章：现代汉语答谢话语特点（与越南语对比） 第三章：越南汉语学习者使用现代汉语答谢话语的失误以及学习建议 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 第一章 总论 1.1 言语行为概说 1.1 言语行为理论的综述 索绪尔（F.Saussure）认为：“言语活动的研究就包含着两部分：一部分是主 要的，它以实质上是社会的、不依赖于个人的语言为研究对象，这种研究纯粹是心理 的；另一部分是次要的，它以言语活动中的个人部分，即言语，其中包括发音，为研 究对象他是心理物理的”。这就是索绪尔十分著名且影响深远的“语言”和“言语” 区分的理论。 素绪尔（F.Saussure）虽然是首次指出人类的语言活动设计语言的体系和语言 的使用两个方面的人。但是首先提出语言使用问题并认真进行研究的则是英国哲学家 奥斯汀（J. Austin）。他在《如何以言行事》（“How to Do Things with Words”）一 本书中不仅首先探讨了语言使用问题，而且系统、具体地研究了其中的一个问题，那 就是说话本身为何就是一种行动。 奥斯汀（Austin）的言语行为理论创立后立即引出了大量哲学论述。其中美国的 哲学语言学家约翰. Searle)的影响最大,他将言语系统化，阐述了言语行为的原 则和分类标准，提出了间接言语行为（indirect speech act）这一特殊的言语行为类型。 正是通过他的努力，才使言语行为理论成为当今语用学的一个重要组成部分。 1.1 奥斯汀（J. Austin）的言语行为理论 奥斯汀认为人们每说一句话同时在施行三种行为：言内行为（locutionary act）、 言外行为（illocutionary act）和言后行为（perlocutionary act）。言内行为表 达的是字面意义。言外行为表达的是言外之意或说是说话人的交际意图，也称言外之 力。言后行为指某一行为对听话人产生的影响。 从言语交际学的角度看，言内行为即交际主体说话或写字的行为，它传达话语 的语言意义。言外行为是主体通过说话或写字来显示自己的交际意图的行为，它传达 话语的语用意义。言后行为是主体通过显示自己的交际意图促使交际对象实施相应行 为，它体现了言语交际的效果。例如：一位医生对患者说：“我建议你立即戒烟！”。 根据言语行为理论，医生说出“我建议你立即戒烟！”这句话的发音行为，是言内行 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 为。医生说这句话的意图是“建议”患者戒烟，这种建议也是一种行为，属于言外行 为。患者得到医生的建议后，立即实施了戒烟行为，这就是言后行为。在这三种行为 中，言外行为是最值得关注的，也是语用学研究的重点。由于言外行为传达了话语的 语用意义，它也应该是言语交际研究中的重点。 奥斯汀把言外行为分为五类：即，判定语（verdictives）、裁定语（exercitives）、 承诺语（commissives）、阐述语（expositives）和行为语（behabitives）。 1.2．约翰塞尔（John Searle）的言语行为理论 塞尔言语行为理论是对奥斯汀言语行为理论的继承与发展，揭示了实现 言语行为的各种有效条件，阐明言语行为的分类和标准，提出了间接言语行为问题。 塞尔巴言语行为理论看作是一种解释人类言语交际的理论。 和奥斯汀一样，塞尔认为说出某种语言就是在实施言语行为，如做出陈述、发 出命令、提出问题、做出承诺等；说话即在行事，意义等于某种行为，所以它声称语 言研究是行为理论的一部分。提出“语言交流的最小单位不是通常所认为的符号、词 语和句子，或者是这些符号、词语和句子的标记而是在执行言语行为时这些符号、词 语和句子的产生”。 奥斯汀把一个完整的言语行为分成言内行为、言外行为、言后行为等三部分。 而塞尔主张把言语行为分成四大类：一是发话行为（utterance act），即使说出单词、 句子的行为；二是命令行为（propositiomal act），即由指谓（谈到的人或物）和表述 （对谈到的人或物所作的表述）所实施的行为；三是施事行为（illoc utionary act）； 四是成事行为（perlocutionary act），即对说话人的行为、思想、信念等方面产生影 响的行为。例如，通过“争论”使听话人被说服、使之信服；通过“警告”使听话人 恐慌或惊恐。 塞尔认为，言语交际属于人类行为科学的一部分，言语行为是人类交际的基本 单位，言语行为有其自身的特点并受规则的制约。塞尔区分两种规则：制约规则 （regulate rules）和构成规则（constitutive rules）。制约规则对已存行为或活动实施 制约。例如礼仪规则是对已存的人际关系实施制约。构成规则能创立或规定新的行为 形式并对它们实施制约。例如下棋规则，它一旦生成就同时制约下棋活动。塞尔之所 以要区分这两种规定，其目的就是为了说明言语交际应遵守构成规则。例如你想通过 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 说话来实施“命令”行为，你就必须得遵守某些规则，否则就不是“命令”行为而是 别的什么行为了。塞尔指出“说一种语言就是按照构成规则的系统实施一种言语行为 的问题”。 在言语行为理论研究中，奥斯汀和塞尔都对言外行为进行过分类。塞尔不同意 奥斯汀对言外行为的分类就提出自己的分类。他按照说话人实施言外行为的目的、态 度和希望达到的效果，把言外行为分为阐述类、指令类、表达类、承诺类、宣告类共 五大类。 塞尔对言语行为理论的另一个重大贡献是提出了“间接言语行为理论”。一个人 直接通过话语形式的字面意义来实现其交际意图，这是直接的言语行为；当我们通过 话语形式取得了话语本身之外的效果时，这就称作间接言语行为。简单地讲，间接言 语行为就是通过做某一言外行为来 做另一件言外行为，也可以说成是：“通过施行了 一个言外行为间接地施行了另一个言外行为。”间接言语行为理论要解决的问题是： 说话人如何通过“字面用意” 来表达间接的“言外之力”，即语用用意，或者听话人如 何从说话人的“字面用意”中推断出其间接的“言外之力”，即语用用意。塞尔提出了规 约性间接言语行为 和非规约性间接言语行为的理论，所谓规约性间接言语行为，指 对“怎么用意”作一般性推断而得出的间接言语行为。所谓对字面用意做出一般推断， 实际上就是根 据话语的句法形式，按习惯可立即推断出间接的“言外之力”(语用用 意)。非规约性间接言语行为较复杂，也较不稳定。规约性间接言语行为按习惯就可 以推断话 语的间接言外之意，但非规约性间接言语行为却主要依靠说话双方共知的 语言信息和所处的语境来推断。 间接言语行为在言语交际中是非常普遍的， 陈述句不是陈述句，祈使句不是祈 使句，疑问句不是疑问句的情况比比皆是。有时候，发话者说出一句话，借此表示该 句字面意思，但同时又表达字面之外的其他含 义，也就是说，话语意义与语句本身 意义不完全一致。如：“Can you give me the book?”字面意思是询问听话人是否有此能 力，但其言外之 意则往往是请求。该请求是以询问形式发出的，但还要表达请求这 一言语行为。至于如何理解像这类非规约性的间接言语行为，情况就比较复杂了。发 话者可能真的是陈述这一事实，也可能是请求对方关上窗或门，或打开电暖气。遇到 这种情况时，听话者需依赖语境、双方共知或语用推 理等等才能奏效。 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 间接言语行为的表现形式是多种多样的，影响间接言语行为理解的因素也是多 方面的，有时取决于语境，有时取决于听话人的身份、背景等，有的还取决于听话人 的分析、推理能力。因此间接言语行为句的理解已不单纯是语义范畴，还包括语用范 畴。 总之，以奥斯汀、塞尔为代表的言语行为理论学家把语言研究从以句子本身的 结构为重点转向句子表达的意义、意图和社会功能。言语行为理论的提出，无论对语 言研究还 是对应用语言学、社会语言学、语用学以及语言习得研究都产生了重大影 响。一方面，它使学者们在有关方面的研究从以语法或语言形式为中心转向以言语功 能为中 心；从以单句为中心转向以语篇为中心；从以语言本身为中心转向以语言使 用者、社团以及语言环境等为中心；另一方面，言语行为理论使诸多研究从以语言知 识为 中心转向以交际功能为中心；也使外语教学从以语言形式和教学方法为中心转 向以语言功能和教学内容为中心。这样，使得学习者不光掌握了一定的词汇量和语法 知 识，知道了正确的句子结构，而且还学会了如何适当地使用语言以避免出现语用 错误。因此言语行为理论是研究语言使用问题的基本理论，它为语言学的研究开辟了 一个新的领域。 1.2 言语行为的社会性 语言是社会的产物，随着人类社会的产生而产生，语言随社会的变化而变化，语 言随社会的发展而发展。离开了人类社会无所谓语言，所以语言并不是人的本能的反 映。人的语言能力是在一个语言环境中反复学习才掌握的。说话则是人们运用语言工 具跟人们交流思想的行为，是为了适应他人的需要而存在的；如果离开社会，没有这 种需要，人们就会逐渐地丧失说话的语言能力。 社会语言学不否认语言与言语的区分，也不否认语言与言语之间的关系。但社 会语言学认为不仅语言才有社会性而且言语行为也有社会性。言语行为的社会性表现 在以下几个方面： 第一，当说话人发出一个话语时，这话语的意义不仅体现在话语的字面上，在 不同的语言情景中，这发言有不同的意义。比如说话人说“太吵了”，这是语法、意 义都正确的一句话，但是从社会语言学的角度来看，从交际主体、交际语境、交际客 体等三个方面来判定，这句话很可能是一种要求，即要求学生安静下来，如果说话人 是一位老师在课堂上的发言。这句话甚至还是一种邀请，邀请听话人到一个安静的地 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 方谈话。因此，社会语言学强调在特定的语境中，说话人会使用合适的话语，听话人 可以根据会话情景理解说话人的用意。这就是言语行为的一种社会现象。 第二，在交际过程中，言语行为的社会性还表现在说话人本身的特点像说话人 的居住地域、社会地位、年龄、性格、职业等。通过说话人的口音，我们可以确定说 话人是城市还是农村的，是上级还是下级，是老年人还是轻年人等等。例如，中国北 方人使用儿化音的频率往往比南方人使用的多。由于地域的不同、社会生活的差异， 乃至于使用语言的人们的性格、年龄、职业的不同，而产生语言的变体。这就是人们 所说的方言。语言学家把方言分为社会方言和地域方言两种。对社会方言来说，中国 人有一句俗话叫“隔行如隔山”，因为每个行业，认识的对象不同，所以会产生很多特 殊的词汇如物理学的原子、分子; 语言学的语音、语素。它们说明不同的行业存在着 本质的不同。你想掌握它们，必须通过专门的学习。但是我们要承认的是，这些行业 用语在使用过程中还遵守语言的语法规则和语言的共同词汇。因此，不能说它只单纯 是一种语言而是语言的一种社会变体。 另外，不同社会阶层，语言也有所不同。从一个人的话语中，我们可以判断出 人家所属的阶层。因而，作家也常常利用人物的话语来塑造人物的性格和特点，让人 一看就知道这个人的社会地位和职业等，目的在于增强真实性和感染力。 第三，除了上述所谈到的内容之外，言语行为的社会性还表现在每个人使用语 言进行交际的能力。个人的交际能力主要体现在每个人的性别和年龄。假如，女性交 际过程中常使用感叹词像“啊”、 “哇”、“呀”等来表示他们的感情，同时显示出她们 的温柔。但是，男性很少使用的。反过来，汉语中有一些词语，特别是骂人的词语像 “他妈的”、“狗东西”、“老东西”什么的，女性一般羞于使用，但是男性经常使用。一 般，老年人很难接受新事物，所以他们的新词很少。在交际过程中他们使用的一些词 语现在年轻人根本不用了，特别是现在青年人的语言变化很快，他们经常创造新词语， 也爱使用“亲爱的”、“我爱你”、“吻我一下”等流行的词语。但是，这些新词语老年人 则不敢使用。 实际上，男性和女性、 老年人和青年人的言语虽然存在差别，但是青年人所说 的词语，老年人大部分都能理解。男性所说的话语，女性也完全理解。因为，在交际 时他们使用的语法规则是一样的所以使用的词语相同不相同完全不影响他们的交际 成功。这就是言语行为的社会性的基本表现。 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 第四，不同的民族有不同的语言，在许多情况下，语言往往是一个民族区别于 另一个民族的重要的标志，不同语言的不同的音义关系只能从社会性角度才能得以圆 满解释。 同一个民族的语言，具有不同的地方色彩，这是因为语言是社会现象，是因为 不同的社会集团选择确立了不同的音义关系。 1.2 交际有关的理论问题 1.1 言语交际 运用语言进行交际，是人类最基本、最重要的一种生存能力和社会行为，可以 说，人类社会的存在和发展不能没有语言，不能没有语言的运用，不能没有语言交际 活动。进入信息时代，语言的运用、言语的交际，更具有空前的价值，而一个人的语 言水平、言语行为和言语交际能力，则是构成他的社会德行、人格教养、文化素质的 基本条件和表征。 言语交际活动包括很多要素，言语行为的顺利进行离不开每一种要素，任何一 个环节出现错误，都会影响交际的顺利进行。影响言语交际活动的有交际主体、交际 语境、交际话语、言语形式等因素。 1.2 言语交际中的合作原则 要使会话能够顺利地进行下去，实现自己的交际目的合作是一个重要的言语交 际原则需要遵守之一。这一原则是美国语言哲学家格赖斯（H.Grice）首先提出来的。 他认为为了保证会话的顺利进行，交际双方必须遵守一些共同准则，即合作原则，以 达到互相理解，共同配合。合作原则包括四个方面的内容，即数量、质量、关系和方 式。 数量准则：数量准则要求，人们在谈话中所传递的信息，应是实现交际目的所 需要的足够的信息，理想的标准是既不超过也不缺少。但数量准则并不是规定谈话的 具体数量，它是一个概括的功能性标准。交际者的话语应包含交际目的所需要的信息， 而不应包含超出交际目的需要的信息。 质量准则：质量准则对话语内容性质的制约有两个方面，一要求交际者不要说 自知是虚假话，二要求交际者不要说缺乏足够证据的话。 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 关系准则：关系准则也有人称为“关联准则”，在谈话的要求上是一致，即不 说不相关的话，说话者的话语要与交际目的和话题的内容相关联。 方式准则：方式准则要求发话人的言语表达要清楚明白，最好用直接表达方式， 尽量避免迂回曲折，话语的含意应该清楚明晰，话语应该简练、有条理，不要罗索。 1.3 言语交际中的礼貌原则 礼貌和礼貌原则是紧密相关的两个概念，礼貌是人际关系中人的一切行为都必 须有的一种规范，而礼貌原则则指人们在言语交际中言语行为的规范。 礼貌原则是对礼貌行为的规范标准，指导人们行为的文明性准则。在社会中， 人们的一切行为，无论是分工还是协作，一切活动都要遵循一定的文明性表现的规范， 它存在于人的一切行为之中。因此，各行各业，各种不同性质的活动和行为都有所应 遵循的礼貌原则，即言语交际的礼貌原则。 言语交际中特别是会话中的礼貌原则是一个非常重要的原则。合作原则在许多 情况下是可以违反的，有时候是故意违反的，甚至有时是必须违反才能实现一定的交 际目的的，而礼貌原则与语境切适性原则是不能违反的。 言语交际的礼貌原则是指导人们言语行为文明的规范，它要求人们在言语交际 中尊重对方，说话时要注意话语的使用，使自己的话语不刺激对方，不伤害对方的自 尊心。是对方在接受到话语时心情舒畅，产生愉悦感，从而乐于接受。 言语交际中实行礼貌原则，是人类文明进步之必然，是社会用来协调人际关系 的一种机制。言语交际是社会生活中最普遍、最常见、频率最高的人际之间相互联系 的行为，因而在言语交际中实行礼貌原则最能体现出它协调社会发展机制的功能来。 礼貌原则是对合作原则的补充和完善。利奇的礼貌原则包括六条准则： 一是得体准则：尽量少让别人吃亏，尽量多让别人得益。 二是宽宏准则：尽量少使自己得益，尽量多让自己吃亏。 三是赞誉准则：尽量少贬低别人，尽量多赞誉别人。 四是谦逊准则：尽量少赞誉自己，尽量多赞誉别人。 五是一致准则：尽量减少双方的分歧，尽量增加双方的一致。 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 六是同情准则：尽量减少双方之间的反感，尽量增加双方之间的同情。 1.4 汉语言语交际中的礼貌原则 中国素有礼仪之邦的美称，汉语传统文化中礼仪占有很大的比重。在人际交往 中非常注重礼仪和礼貌行为，言语交际时一向提倡长幼尊卑，特别注意敬谦词语的使 用，长期以来形成了具有传统特色的言语交际的礼貌规范。只是传统言语交际中的礼 貌规范具有明显的等级性和权力社会的浓重的阶级地位差色彩。 汉语言语交际的礼貌原则可分为对人与对自己两个方面，每个方面有可各自分 为若干个准则。其具体内容，一方面是从汉语言语交际实践中总结出来的规律，另一 方面是汉文化指导下人们对言语交际应有的礼貌的认识，二者是综合在一起构成的。 1.1 对他人的礼貌原则 言语交际中如何对待交际对方，即话语涉及到对方时，以什么样的准则来约束 自己的具体言语行为，怎样进行言语编码才算是遵循了礼貌原则呢？总的要求是尊重 平等、宽宏大量，即“宽以待人”。具体的可表现为三个准则： 一是尊重：在人格平等的基础上对待对方。交际中对对方的意见正确地理解， 认真地对待，给予应有的重视，不要轻易地加以否定。交际中涉及到对方的爱好、兴 趣、习惯、个人的行为方式以及其他个人隐私的话题，都要尊重，不要“以己代人”， 随意“取消他人的自主权”，要不要进行“言语侵犯”，以不良的态度进占他人的“私 人领地”。即使有所批评，也应是诚意的、以人为善的态度、不讥讽、不嘲弄，否则， 就是不尊重人，就是不符合礼貌原则的言语行为。 二是赞誉：对别人的意见、主张、举止行为，穿着打扮、兴趣爱好，尽量从积 极方面去看待，凡是值得肯定的地方都要加以肯定，不吝啬褒扬的词语和赞誉的感情， 多发现对方的特点和长处，多从正确的方面去观察人、理解人和评价人。反之，不有 意去贬低人，不苛求于人，不求全责备，不用衡量自己的标准去要求人，不要以自己 的是非去代替他人的是非。 三是宽容：言语交际时和言谈话语中，对他人的缺点、缺陷、弱点和一般行为 错误，采取宽容大度的态度，“君子不计小人之过”，“以德报怨”。当然，这些指 的是对小事，非原则问题的态度，即使是大事、原则问题，也应以“理”和“法”为 依据处理，不在言辞上、态度上用力，所谓“有理不在声高”，在言语发话中，不要 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 得理不让人，批评、指责要留有余地，给他人自己思考改正的机会，不揭人之短，不 扬人之丑。常言说的好：人怕揭短，树怕剥皮，不伤害他人的自尊心，这又与“尊重 准则”相一致了。 1.2 对自己的礼貌原则 在言语交际中，自己如何对待自己也要用一定的礼貌准则约束，这些具体准则 的总和，就是对自己的礼貌原则。所以，对自己的礼貌原则不是要求他人对自己“施 礼”，而是如何使自己的言语行为符合礼貌原则的问题。言语交际中，自己对自己如 何尊重礼貌原则，总的精神是“严以律己，宽以待人”是“责人宽，责己严”。这是 汉民族文化中言语交际的精髓、核心思想和本质所在，其具体准则也可以分为三个： 一是自重：自我尊重是言语交际时与他人交往的第一要义。自重就是恰当地、 认真地、严肃地对待自己的言行，用应有的、社会公认的道德标准来约束自己的言谈 话语，符合自己的身份。 二是谦虚：言语交际中，对自己的长处、自己取得的成绩，不做超出实际的评 价，而是更要严格地要求自己，多看到自己的不足和缺点，不倨傲，不自是，而能“虚 怀若谷”，注意倾听他人的批评性意见。 三是退让：这一准则更多的是指言语行为而言的，与谦虚准则紧密相关。谦虚 准则更多地体现在心理上、言语内容上和语态上，退让准则主要体现在言语行动上， 以及与言语行为相关的事件的处理上。在言语交际时，不抢先、不争胜。在集体讨论 中发言，不抢第一名、不插话、不占更多的时间；在两人的对话中，不打断别人的话 题；在一般性的争论中，不退一时之雄、不要企图驳倒别人的意见，而是要“求同存 异”，求得问题公正合理的解决。 1.3 本论文内容的相关研究状况 虽然答谢话语占日常交际中的重要地位，但对现代汉语答谢话语的研究比较少。 汉越两国对此问题的研究只有三四个。本文略述如下： 1.1 汉语学界的研究状况 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 在网上《http://baike.