Đặt vấn đề Sản phẩm hoa quả là một trong những loại sản phẩm có ý nghĩa quan trọng và không thể thiếu trong tiêu dùng hàng ngày của con người. Khi xã hội càng phát triển thì nhu cầu đó cũng ngày càng tăng. Trong các loại sản phẩm về hoa quả, thì sản phẩm cây ăn quả có múi luôn có một vị trí quan trọng và chiếm tỷ trọng lớn nhất. Cây ăn quả có múi (họ Citrus) cho quả có giá trị dinh dưỡng cao và đạt hiệu quả kinh tế lớn.
Nhiều loại quả có phẩm vị đa dạng đã có thể đáp ứng nhu cầu thị hiếu rất khác nhau của người tiêu dùng, chúng vừa dùng làm thức ăn bồi bổ sức khỏe, thực phẩm cho người ăn kiêng, ngoài ra một số quả còn là thành phần quan trọng trong các vị thuốc Đông y cổ truyền. Quả của cây ăn quả có múi có chứa nhiều loại vitamin (A, B, C, B1, E.), khoáng chất (Ca, Fe, Mg.), và khoảng 15 loại axit amin tự do khác. Vì vậy quả có múi có giá trị dinh dưỡng rất cao. Cây Bưởi (Citrus Grandis) ngoài những giá trị chung trong nhóm Citrus còn là loài cây thích nghi tốt dễ trồng và chăm sóc, sinh trưởng khỏe, chống chịu tốt.
Quả bưởi tươi dễ vận chuyển, bảo quản được nhiều ngày mà vẫn giữ nguyên hương vị, phẩm chất. Bưởi là đặc sản quý giá có giá trị dinh dưỡng cao, có nhiều ứng dụng trong y học cổ truyền của dân tộc. Trong lá, hoa, vỏ quả bưởi đều chứa tinh dầu. Ngoài ra, vỏ quả bưởi còn có pectin, naringin (một loại glucozid), men tiêu hóa peroxydaza và amylaza, đường ramoza, vitamin A và C … Dịch ép múi bưởi có 8% - 10% đường, 9% acid citric, 50% vitamin C, vitamin A và B1, cùng nhiều loài men tiêu hóa amylaza peroxydaza… Chính vì vậy mà cây bưởi còn là dược liệu quan trọng trong đời sống con người (Trần Thế Tục và cộng sự, (1996) [14]; Đỗ Tất Lợi (2006) [4].nguyen Luan van (Luan.nguyen 2 Cây Bưởi là cây ăn quả nhiệt đới có phổ thích nghi rộng, có thể trồng được ở nhiều nơi và tạo nên những vùng quả đặc sản cho từng vùng sinh thái như Bưởi Diễn (Từ Liên, Hà Nội), Bưởi Đoan Hùng (Phú Thọ), Bưởi Phúc Trạch (Hương Khê, Hà Tĩnh), Bưởi da xanh, Bưởi Năm Roi …Cây bưởi đang trở thành cây ăn quả có ưu thế trong sản xuất quả tươi của các vùng kinh tế.
Chính vì vậy mà ta thấy bưởi ngày càng xuất hiện nhiều trên thị trường và được trồng ở nhiều nơi khác nhau. Thái Nguyên là vùng núi trung du thuộc Đông Bắc nên có địa hình và khí hậu rất thích hợp cho việc trồng bưởi. Ở đây cây bưởi còn là một trong những loại cây giúp bà con nâng cao đời sống của mình. Tuy nhiên, hiện nay ở Thái Nguyên các giống bưởi chất lượng cao còn rất hạn chế.
Để có thêm nhiều giống mới chất lượng cao phù hợp với điều kiện sinh thái tỉnh Thái Nguyên nhằm đưa vào sản xuất trên diện rộng chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “ Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của một số giống bưởi tại xã Tân Cương- Thành Phố Thái Nguyên”. Mục đích và yêu cầu của đề tài 1.Mục đích Xác định được giống bưởi có khả năng sinh trưởng, phát triển tốt thích hợp trồng trong điều kiện sinh thái của Thái Nguyên.Yêu cầu của đề tài - Nghiên cứu đặc điểm hình thái của giống bưởi thí nghiệm. - Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của giống bưởi thí nghiệm. - Theo dõi khả năng sinh trưởng của các đợt lộc.
- Theo dõi các loại sâu, bệnh hại xuất hiện trên những cây thí nghiệm và khả năng chống chịu của giống bưởi thí nghiệm đối với sâu, bệnh hại. Ý nghĩa của đề tài 1.Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học * Ý nghĩa học tập (Luan.nguyen Luan van (Luan.nguyen 3 - Củng cố các kiến thức đã được học và vận dụng vào thực tế sản xuất. Có cơ hội học hỏi thêm những kinh nghiệm trong thực tiễn sản xuất, nâng cao năng lực nghiên cứu, chuyển giao khoa học kỹ thuật cũng như khả năng nghiên cứu và làm việc độc lập cho bản thân. - Giúp sinh viên nâng cao trình độ, tiếp cận với tiến bộ khoa học, mở rộng hiểu biết trong nghiên cứu khoa học.
* Ý nghĩa nghiên cứu - Các kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là một tài liệu khoa học làm cơ sở để tiến hành các nghiên cứu sâu hơn về việc lựa chọn giống bưởi phù hợp cho từng vùng. - Kết quả của đề tài có thể xác định được khả năng thích nghi, sinh trưởng và phát triển, biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng cho sản xuất bưởi tại xã Tân Cương và địa bàn tỉnh Thái Nguyên.Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất - Nâng cao nhận thức của người dân địa phương khi tiếp nhận các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, tạo sự tin tưởng của người dân đối với các tiến độ kỹ thuật. - Góp phần chọn giống bưởi thích hợp nhất đối với điều kiện sinh thái của vùng để đưa vào nhân rộng trong sản xuất. - Đề tài góp phần xác định cơ sở khoa học cho việc định hướng, quy hoạch vùng sản xuất cây ăn quả hàng hóa nhằm tăng hiệu quả kinh tế cho vùng trồng bưởi tại Thái Nguyên.nguyen Luan van (Luan.nguyen 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài Bưởi (Citrus grandis L. Osbeck) là một trong những loài cây ăn quả có múi được trồng khá phổ biến ở nước ta cũng như các nước vùng châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Malaysia , Philippin vv. Ngoài ăn tươi, quả bưởi còn có thể chế biến thành nhiều mặt hàng có giá trị như nước bưởi, mứt, chè. Vỏ quả, hoa, lá dùng để tinh chế dầu trong công nghiệp thực phẩm và mỹ phẩm.
Tất cả các loại cây trồng nói chung và cây bưởi nói riêng đều chịu tác động và ảnh hưởng bởi các nhân tố sinh thái. Khả năng sinh trưởng và phát triển của cây trồng phản ánh mức độ biểu hiện của cây trồng đó với các yếu tố tác động và ảnh hưởng tới nó thông qua năng suất và chất lượng sản phẩm cây tạo ra. Tùy vào từng môi trường cụ thể, mức độ ảnh hưởng của các yếu tố là nhiều hay ít mà cây trồng sẽ có sự thích nghi tương ứng. Tổng hợp các kết quả nghiên cứu tiềm năng cây ăn quả Việt Nam (Bùi Huy Đáp (1960)[2], cùng có chung nhận định, khu vực miền núi phía Bắc bao gồm các tỉnh: Tuyên Quang, Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Lai Châu, Sơn La, Yên Bái, Lạng Sơn,.
là vùng có điều kiện tiềm phát triển cam quýt lớn, đặc biệt có ưu thế về điều kiện khí hậu, khả năng mở rộng diện tích và có tập đoàn giống phong phú, đa dạng. Khí hậu ở vùng này ngoài thích hợp với sinh trưởng phát triển của cây cam quýt, còn có ưu thế nổi bật so với một số vùng khác trong nước là có mùa đông lạnh, biên độ nhiệt độ ngày đêm và giữa các tháng chênh lệch lớn làm cho quả đẹp, chất lượng tốt, thể hiện đặc trưng của giống, vì vây quả ở phía Bắc lúc nào cũng đẹp hơn ở phía Nam, quả ít hạt hơn, thịt mềm, mọng nước và ít xơ bã.nguyen Luan van (Luan.nguyen 5 Cây bưởi có phổ thích nghi rộng nên được trồng ở nhiều điều kiện sinh thái khác nhau. Tuy nhiên nó có nhu cầu nhất định về môi trường và dinh dưỡng riêng không phải nơi nào cây cũng phát huy được những ưu thế như nhau, mỗi vùng đều có những điều kiện sinh thái nhất định ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng, phát triển, khả năng cho năng suất và phẩm chất quả. Do đó, việc theo dõi khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống bưởi thí nghiệm là rất cần thiết trong công tác chọn giống, nhất là với những giống mới được tuyển chọn.
Qua đó, đánh giá được khả năng thích nghi của chúng, nhằm chọn ra những giống bưởi tốt nhất để bổ sung vào cơ cấu giống sản xuất. Nguồn gốc, phân loại, đặc điểm và các biện pháp kỹ thuật đối với cây ăn quả có múi 2. Nguồn gốc Cây bưởi có lịch sử phát triển rất lâu đời. Theo Chawalit Niyomdham, (1992) [21] cho rằng: Bưởi có nguồn gốc ở Malayxia sau đó lan sang Inđônêsia, Trung Quốc, phía nam của Nhật Bản, phía Tây Ấn Độ, Địa Trung Hải và Mỹ.
Một tác giả khác cho rằng bưởi có nguồn gốc ở Trung Quốc vì cây bưởi đã được đề cập trong các tài liệu của Trung Quốc từ thế kỉ 24 đến thế kỉ 8 Trước Công Nguyên. Cùng quan điểm trên, các tác giả Vũ Công Hậu (1996) [18]. Bưởi tiếng anh gọi là Pomelo, tuy nhiên nhiều từ điển ở Việt Nam dịch bưởi ra thành grapefruit, thực ra grapefruit là tên gọi bằng tiếng anh của bưởi chùm (Citrus paradisi) được xác định là dạng đột biến hay cũng có thể là dạng con lai tự nhiên giữa bưởi đơn (Citrus grandis) và cam ngọt, xuất hiện sớm nhất ở vùng Barbadas miền Tây Ấn Độ năm 1809 với cái tên là trái cấm (Forbidden fruit) và được trồng đầu tiên ở Florida (Mỹ) sau đó bưởi chùm trở thành một trong những sản phẩm quả chất lượng cao ở Châu Mỹ.nguyen Luan van (Luan.nguyen 6 (Citrus grandis) là loại cây được trồng nhiều ở Châu Á. Theo Chawlit Niyomdham, (1992) [21] cho rằng bưởi có nguồn gốc ở Malaysia, sau đó lan ra Indonesia, Trung Quốc, phía Nam nước Nhật, phía Tây Ấn Độ, Địa Trung Hải và nước Mỹ.
Tuy vậy, bưởi là loại cây ăn quả trồng rất nhiều ở các nước phương Đông. Nhiều giống bưởi ngon nổi tiếng được tìm thấy ở Thái Lan. Theo Chawalit Niyomdham, (1992) [21] cho rằng: Bưởi có nguồn gốc ở Malaysia sau đó lan sang Inđônêxia, Trung Quốc, phía nam của Nhật Bản, phía tây Ấn Độ, Địa Trung Hải và Mỹ. Theo Bretschneider, bưởi có nguồn gốc từ Java Ấn Độ.
Janata cho rằng bưởi được thu thập từ những cây hoang dại ở Garohills, từ vùng nguyên sản này bưởi được chuyển đến phía đông của vùng trồng cây có múi ở Yongtze và phía nam đại dương theo đường Salween hoặc đường Songka. Giucovski cho rằng để có tài liệu chắc chắn về nguồn gốc cây bưởi cần nghiên cứu các thực vật họ Rutaceae và nhất là họ phụ Aurantioidea ở các vùng núi Hymalaya miền Tây Trung Quốc và các vùng núi thuộc bán đảo Đông Dương. Ông cũng cho rằng nguồn gốc của cây bưởi có thể là quần đảo Laxongdo (Bùi Huy Đáp, 1960) [2]. Một số tác giả Trung Quốc cho rằng: Cây bưởi hiện trồng ở Trung Quốc có thể được du nhập, song sự du nhập phải từ trên 2000 năm [6].