MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây thanh long (Hylocereus undatus, Haw) thuộc họ xương rồng được trồng nhiều ở Trung và Bắc Mĩ. Theo nhiều tài liệu cây thanh long được người Pháp nhập vào Việt Nam khoảng 100 năm trước, ban đầu cây thanh long chỉ được trồng cho vua chúa và quý tộc sử dụng. Thanh long thực sự được trồng và sử dụng rộng rãi từ năm 1989 - 1990.
Cây thanh long là một trong những cây ăn quả mang lại hiệu quả kinh tế cao sau trồng 1 năm đã bắt đầu có quả và giá trị dinh dưỡng cao. Thanh long ruột đỏ là sản phẩm ngon, bổ dưỡng được rất nhiều người ưa chuộng vì màu sắc đẹp, chứa nhiều Vitamin tốt cho sức khỏe, có chứa một số chất chống oxy hóa, chống lại bệnh ung thư, bệnh tim và làm giảm huyết áp. Hiện nay thanh long ruột đỏ đã được nhập khẩu vào Hoa Kỳ, và với kỹ thuật tiên tiến thanh long ruột đỏ là sản phẩm được chứng nhận Global GAP được các nước Mỹ, Nhật, Châu Âu tin dùng. Giống cây thanh long ruột đỏ được viện nghiên cứu Nông nghiệp Đài Loan tạo ra bằng cách lai hữu tính giữa giống thanh long ruột trắng và một giống thanh long của Mehico.
Kể từ khi xuất hiện đã dần thay thế được thanh long ruột trắng và hiện nay giống thanh long ruột đỏ được trồng khá nhiều. Đặc điểm của thanh long ruột đỏ là có hình thức cũng như chất lượng cao hơn thanh long ruột trắng. Thanh long ruột đỏ có đặc tính hoàn toàn khác so với loại thanh long trắng thông thường ngoài thị trường hiện nay. Bên ngoài thanh long đỏ có màu đỏ đậm tươi sáng; bên trong màu đỏ thắm như son.
Thành phần dinh dưỡng gấp đôi thanh long ruột trắng. Qua khảo sát các vùng trồng thanh long tại miền Bắc nước ta cho thấy huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng hiện có diện tích trồng thanh long nhiều 2 hơn so với các vùng trồng lân cận khác, chất lượng quả theo đánh giá của người tiêu dùng thì quả khá ngon, ngọt và đẹp mắt. Nhưng huyện Nguyên Bình là huyện miền núi khó khăn của tỉnh Cao Bằng, với diện tích 837 km2, dân số khoảng 39. Trình độ dân trí thấp cộng với điều kiện đất đai, địa lý không thuận lợi nên đời sống nhân dân rất khó khăn, việc mở rộng diện tích trồng thanh long đã mở ra một hướng sản xuất kinh tế mới cho người dân nơi đây, góp phần phát triển kinh tế xóa đói giảm nghèo cho bà con.
Tuy nhiên, so với tiềm năng của địa phương thì việc sản xuất, kinh doanh còn tồn tại nhiều yếu kém. Diện tích trồng chưa được mở rộng như tiềm năng đất đai vốn có, năng suất chất lượng và giá cả quả thanh long của huyện còn thấp so với địa phương khác. Mặt khác phương thức sản xuất của người dân còn mang tính nhỏ lẻ thủ công chưa hiệu quả dẫn tới hiệu quả kinh tế chưa cao. Nước ta là một nước nhiệt đới, quanh năm nóng ẩm mưa nhiều, thuận lợi cho các loại sinh vật, côn trùng và các điều kiện ngoại cảnh phá hại cây trồng, hoa quả.
Ngày nay trong nông nghiệp người dân sử dụng các loại vật liệu bao quả khác nhau cho các loại nông sản khác nhau để giảm thiểu tổn thất về năng suất và chất lượng. Ngoài tác dụng giảm thiệt hại do sâu bệnh, giảm tỉ lệ ngấm thuốc bảo vệ thực vật khi phun vào quả, một số túi bao còn giúp tăng khả năng quang hợp, chuyển đổi sắc tố của trái cây, từ đó giúp tăng trọng lượng, làm cho trái có màu sắc đẹp. Hiện trên thị trường có nhiều loại túi bao quả được sản xuất từ nhiều loại chất liệu khác nhau như: túi xốp sử dụng cho bao trái ổi, túi bao chuyên dùng sử dụng trên cây xoài, túi lưới dùng để bao nhãn, túi nilon. Các sản phẩm túi này được nhập khẩu và sản xuất trong nước.
Tùy thuộc vào đặc tính sinh trưởng của loại cây trồng mà nông dân có thể chọn loại bao quả thích hợp để vừa tăng năng suất, chất lượng quả vừa giúp tăng hiệu quả kinh tế. 3 Để nâng cao năng suất và chất lượng quả thanh long ruột đỏ H14, đồng thời bổ sung tư liệu cho việc phát triển thanh long trong cả nước nói chung và ở huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng nói riêng, chúng tôi tiến hành đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của các loại vật liệu bao quả đến năng suất, chất lượng giống thanh long ruột đỏ H14 tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng”. Mục tiêu của đề tài Xác định được loại vật liệu bao quả thích hợp nâng cao năng suất, chất lượng thanh long ruột đỏ tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Yêu cầu của đề tài - Nghiên cứu ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến tốc độ tăng trưởng chiều dài và đường kính quả.
- Nghiên cứu ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến thời gian thu hoạch quả. - Nghiên cứu ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến năng suất và chất lượng quả. - Nghiên cứu ảnh hưởng của vật liệu bao quả đến khả năng phòng chống sâu bệnh hại. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 1.
Ý nghĩa khoa học Những kết quả của đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo, nghiên cứu, giảng dạy cho giảng viên, các nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật nông nghiệp, học sinh, sinh viên, nông dân… về kỹ thuật thâm canh, kỹ thuật bao quả thanh long ruột đỏ H14. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở để cấp chính quyền địa phương, cán bộ khuyến nông huyện đưa ra các quyết định và định hướng mới cho người dân mở rộng mô hình. 4 Là cơ sở để người dân tham khảo đưa ra phương hướng đầu tư sản xuất phù hợp, cải thiện vấn đề về năng suất, chất lượng quả, tăng hiệu quả kinh tế góp phần đẩy mạnh kinh tế địa phương và nước nhà. 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học Thanh long ruột đỏ thích nghi với nơi có nhiều ánh sáng, dưới ánh sáng cao độ đường trong quả tăng. Nhiệt độ thích hợp từ 15ºC - 35ºC, nếu dưới nhiệt độ đó cây phát triển chậm hoặc không sinh trưởng được. Do đó, khi trồng cây tận dụng hướng Nam và Đông Nam, nơi có đất đai bằng phẳng và ánh sáng nhiều. Là cây có tính chống hạn thích hợp với các loại đất ở trên núi đá hay bờ rào ở nông thôn và vùng ven biển, đất có tỷ lệ hạt dính 20%, hạt cát 40%, hạt đất 40%.
Hàng tháng lượng mưa từ 50 mm - 100 mm thì cây sẽ sinh trưởng phát triển tốt. Vì vậy, với điều kiện canh tác và điều kiện khí hậu của huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng cây thanh long ruột đỏ phù hợp cho các hộ nông dân đưa vào sản xuất phục vụ phát triển kinh tế. Bao trái đã được áp dụng vào những năm 2000 trên cây bưởi năm roi, xoài… với loại bao vải không dệt và giấy dầu nhưng mức độ áp dụng chưa nhiều. Việc bao trái trước thu hoạch bắt đầu phát triển mạnh với việc sử dụng các bao vật liệu có sẵn trong nước và nhập khẩu.
Bao trái trước thu hoạch được xem là một trong các kỹ thuật tiên tiến, được áp dụng rộng rãi trong sản xuất cây ăn quả tại nhiều nước trên thế giới. Đây là một kỹ thuật dễ thực hiện và đem lại hiệu quả kinh tế cho người trồng. Một số kết quả nghiên cứu đã cho thấy việc bao trái có hiệu quả tốt trong việc hạn chế được tổn thương cho vỏ trái, giảm tỷ lệ bệnh, tác động của côn trùng và chim, cải thiện màu sắc vỏ trái, hạn chế rám nắng và hạn chế lượng thuốc bảo vệ thực vật sử dụng trên cây, trái được an toàn… Các quy trình sản xuất thanh long ruột đỏ tại huyện Nguyên Bình nhìn chung phù hợp với điều kiện canh tác của vùng và trình độ của người dân, các diện tích trồng thanh long ruột đỏ tại huyện chưa sử dụng loại vật liệu bao quả nào để đảm bảo năng suất và chất lượng quả khi thu hoạch. Bên cạnh đó do 6 điều kiện khí hậu bất thuận và các loại côn trùng tàn phá làm ảnh hưởng không ít đến năng suất, chất lượng của quả làm giảm hiệu quả kinh tế của người trồng thanh long tại Nguyên Bình.
Để đảm bảo được yêu cầu về chất lượng ta cần có các biện pháp kỹ thuật phù hợp bảo quản trái thanh long ngay từ khi vừa ra quả cho đến khi thu hoạch, vật liệu được sử dụng để bao quả phải là vật liệu phù hợp đối với quả thanh long ruột đỏ trồng tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Nguồn gốc phân bố 2. Nguồn gốc Cây thanh long có tên khoa học Hylocereus undatus (Haw), ngoài tên phổ thông là dragon fruit còn có tên như pitaya. Thanh long thuộc họ xương rồng (Cactaceae).
Có nguồn gốc ở Nam Mỹ nhưng được phát triển ở các vùng nhiệt đới trên thế giới. Trên thế giới, cây thanh long được xem như là một cây ăn quả mới được phát hiện trong những năm gần đây. Cây thanh long được trồng ở Nicaragoa và vùng khí hậu nhiệt đới ở một số nước, trong đó có Trung Quốc, Thái Lan, Đài Loan (Tạ Minh Tuấn và ctv, 2005). Giống thanh long ruột đỏ H14 do Viện nghiên cứu cây ăn quả miền Nam - Long Định 1, tỉnh Tiền Giang nghiên cứu.
Tác giả Trần Thị Oanh Yến (Viện nghiên cứu cây ăn quả miền Nam) đã lai tạo giữa giống thanh long ruột trắng Bình Thuận và thanh long ruột đỏ Colombia. Đây là giống được chọn lọc từ 188 cá thể lai, trong đó có 92 cá thể thuộc tổ hợp 1 và 96 cá thể thuộc tổ hợp 2. Từ năm 2002 - 2005, Hội đồng khoa học cơ sở Viện nghiên cứu cây ăn quả miền Nam cho tiến hành sản xuất thử đối với 12 cá thể lai. Một dòng lai ưu tú nhất mang mã TLL2 - 1 được tuyển chọn và đề nghị hội đồng khoa học Bộ nông nghiệp phát triển nông thôn đánh giá đề tài lai tạo giống thanh long ruột đỏ đạt mức xuất sắc, cho phép đưa vào sản xuất ở các tỉnh trồng thanh long ở phía Nam.
Tên giống thương phẩm là thanh long ruột đỏ (Long Định 1). Nguồn gốc giống thanh long ruột đỏ là cá thể lai số 66 thuộc tổ hợp lai mã số TLL2 - 662. Dòng thanh long lai TLL2 - 1 được tổ hợp giữa ưu thế lai của 7 cây bố ruột đỏ Colombia và dạng lớn, năng suất, chất lượng, sức sinh trưởng của thanh long ruột trắng Bình Thuận được trồng thử nghiệm trên diện rộng tại Tiền Giang, Long An và Bình Thuận.